Me hyrjen e KFOR-it në Kosovë, përndjekja nuk mbaroi, ajo thjesht ndryshoi uniformë. Ky hulumtim ekskluziv e çmonton kapitullin më të errët të pasluftës.

Si u shndërrua administrimi i paqes në një fushatë sistematike terrori, ku rrethi i Hashim Thaçit e përdori dhunën, rrahjet dhe dëbimet për të asgjësuar çdo mbetje të institucioneve të Ibrahim Rugovës dhe për të vendosur monopolin e përgjakshëm mbi shtetin e ri.

Figurat si Tahir Zemaj nuk ishin thjesht rivalë ushtarakë, ata ishin pengesa e fundit morale që duhej fshirë nga faqja e dheut për t’i hapur rrugë diktatit të ri.

A po e mbronte Hashim Thaçi dhe rrethi i tij lirinë, apo po e ndërtonte një regjim të ri dhune mbi gërmadhat e saj?

Lexoni të vërtetën e zhveshur nga propaganda. Regjistrohuni tani me pagesë për të shpëtuar gazetarinë e pavarur dhe për të pasur qasje të plotë në këtë dosje tronditëse.

Me hyrjen e KFOR-it në Kosovë në qershor 1999, shumë shqiptarë besuan se kishte përfunduar jo vetëm lufta kundër Serbisë, por edhe periudha e frikës. Megjithatë, dokumenti përfundimtar1 i Prokurorisë së Specializuar e përshkruan një tablo tjetër. Sipas teorisë së saj, fundi i luftës nuk i dha fund përpjekjes për kontroll. Përkundrazi, ai e hapi fazën në të cilën kontrolli mbi institucionet, administratën dhe jetën politike u bë po aq i rëndësishëm sa kontrolli mbi territorin gjatë luftës.

Për Tahir Zemajn, kjo periudhë kishte rëndësi të veçantë. Lufta kundër forcave serbe kishte marrë fund, por komandanti i Zonës Operative të Dukagjinit vazhdonte të identifikohej me strukturën ushtarake të Republikës së Kosovës dhe me Ministrinë e Mbrojtjes që e kishte drejtuar kolonel Ahmet Krasniqi. Kjo do të thoshte se ai mbetej pjesë e të njëjtit autoritet institucional që, sipas Prokurorisë, udhëheqja e UÇK-së ishte përpjekur ta zhvendoste gjatë gjithë luftës.

Në faqen 37 të dokumentit, Prokuroria e përshkruan mënyrën se si Qeveria e Përkohshme nisi ta shtrinte autoritetin e saj në të gjithë Kosovën.

Dokumenti thotë se deri në fund të korrikut 1999 ishin nxjerrë dekrete për organizimin e strukturave komunale dhe se Hashim Thaçi deklaronte publikisht se Qeveria e Përkohshme kishte krijuar shtrirje “horizontale dhe vertikale” në të gjitha komunat.

Në të njëjtin kapitull, Prokuroria i referohet rregulloreve lokale që, sipas saj, e kufizonin ose e shtypnin veprimtarinë politike të strukturave që nuk e njihnin autoritetin e Qeverisë së Përkohshme, duke përfshirë veprimtarët e lidhur me LDK-në.

Ky është një zhvillim që shkon përtej administrimit të përkohshëm të një territori të dalë nga lufta. Nëse gjatë vitit 1998 konflikti ishte zhvilluar për komandën ushtarake, tani, sipas dokumentit, ai po zhvendosej drejt kontrollit të shtetit që po lindte. Administrata, komunat, institucionet dhe autoriteti lokal po bëheshin pjesë e së njëjtës garë për legjitimitet.

Në këtë realitet të ri, figura si Tahir Zemaj nuk humbnin rëndësi. Përkundrazi. Ato vazhdonin ta simbolizonin ekzistencën e një tradite tjetër institucionale shqiptare, të ndërtuar rreth Republikës së Kosovës, LDK-së, qeverisë Bukoshi dhe Ministrisë së Mbrojtjes së Ahmet Krasniqit. Për sa kohë që këto struktura mbeteshin aktive politikisht dhe moralisht, pretendimi për monopol mbi çlirimin dhe mbi shtetin nuk mund të konsiderohej i plotë.

Dokumenti vazhdon ta përshkruajë këtë klimë në faqet 214 dhe 215, ku Prokuroria paraqet epizode të presionit ndaj përfaqësuesve të LDK-së në Suharekë. Sipas saj, Abdyl Rama dhe Ukë Bytyçi u dërguan në selinë e UÇK-së në Breshanc, ku u kërkua të jepnin dorëheqje nga funksionet e tyre në LDK dhe të regjistronin deklarata publike në mbështetje të UÇK-së. Dokumenti thotë se Ukë Bytyçi pranoi nën presion, ndërsa Abdyl Rama refuzoi dhe, sipas provave që i paraqet Prokuroria, u rrah nga Hashim Thaçi.

Ky epizod nuk lidhet drejtpërdrejt me Tahir Zemajn, por e shpjegon mjedisin politik në të cilin ai dhe bashkëpunëtorët e tij duhej të vepronin pas luftës. Nuk bëhej më fjalë vetëm për mospajtime politike. Sipas dokumentit, përfaqësuesve të institucioneve të Republikës së Kosovës u kërkohej të hiqnin dorë publikisht nga identiteti i tyre politik dhe ta pranonin autoritetin e strukturës së re. Refuzimi, sipas Prokurorisë, mund të shoqërohej me dhunë, deri në vrasje.

Në këtë pikë bëhet më e qartë edhe rëndësia e Tahir Zemajt në teorinë e përgjithshme të Prokurorisë. Ai nuk përmendet si një figurë periferike e luftës. Ai e përfaqëson vazhdimësinë e një zinxhiri komandues që nuk u shpërbë automatikisht me përfundimin e konfliktit të armatosur. Për këtë arsye, historia e tij mbetet e lidhur ngushtë me historinë e institucioneve të Republikës së Kosovës.

Megjithatë, dokumenti e ruan një kufi të rëndësishëm juridik. Ai nuk pretendon se Tahir Zemaj ishte viktimë e krimeve që po gjykohen në këtë proces. Nuk ngrihet asnjë akuzë ndaj të pandehurve për vrasjen e tij, e cila ndodhi vite më vonë, më 4 janar 2003, në Pejë, kur ai, djali i tij Enisi dhe kushëriri Hasan Zemaj u vranë në një atentat që e tronditi Kosovën. Ky krim mbetet pjesë e historisë së pazbardhur të pasluftës dhe nuk është objekt i aktakuzës së Dhomave të Specializuara.

Megjithatë, dokumenti i Prokurorisë ndihmon për ta kuptuar një aspekt tjetër të figurës së Tahir Zemajt. Ai e vendos atë brenda një kronologjie ku konflikti për autoritet nuk ishte epizodik, por i vazhdueshëm. Nga zgjedhjet e marsit 19982, te krijimi i FARK-ut, te takimet me Shtabin e Përgjithshëm, te refuzimi i bashkimit të komandës, te etiketimet për “luftë speciale”, e deri te përpjekjet për kontroll të institucioneve pas luftës, dokumenti ndërton një linjë të pandërprerë zhvillimesh.

Kjo është arsyeja pse historia e Tahir Zemajt nuk mund të lexohet vetëm si histori e një komandanti ushtarak. Ajo është histori e një modeli tjetër të organizimit të luftës dhe të shtetit. Një modeli që, sipas dokumentit të Prokurorisë, u gjend në përplasje të vazhdueshme me strukturën që kërkonte të përqendronte autoritetin politik dhe ushtarak në një qendër të vetme vendimmarrjeje.

Në pjesën përmbyllëse të këtij hulumtimi, do të mbetet një pyetje që shkon përtej fatit individual të Tahir Zemajt. Çfarë ndodh me një shoqëri kur, edhe gjatë një lufte çlirimtare, beteja për pushtetin fillon të zhvillohet paralelisht me betejën kundër pushtuesit? Pikërisht kësaj pyetjeje përpiqet t’i përgjigjet dosja e Prokurorisë, dhe pikërisht aty qëndron rëndësia historike e figurës së Tahir Zemajt.

Përtej atentatit. …

Dosja e Prokurorisë dëshmon se fushata e egër propagandistike e Shtabit të UÇK-së, që i damkosi rivalët institucionalistë si tradhtarë, nuk ishte thjesht retorikë e luftës, por një platformë e qëllimshme kriminale për ta arsyetuar eliminimin fizik dhe dhunën e pamëshirshme ndaj çdo shqiptari që guxonte ta sfidonte monopolin e dhunshëm të Hashim Thaçit mbi pushtetin.

Në fund, historia e Tahir Zemajt në dokumentin përfundimtar të Prokurorisë së Specializuar nuk është histori e një njeriu të vetëm. Ajo është histori e një përplasjeje që filloi shumë më përpara se ai të bëhej objekt debatesh publike dhe shumë më përpara se emri i tij të lidhej me atentatin e vitit 2003.

Kur dosja lexohet në tërësi, bëhet e qartë se Prokuroria nuk po i rindërton vetëm ngjarjet e veçanta. Ajo po e rindërton mënyrën se si evoluoi një konflikt për autoritet brenda vetë kampit shqiptar.

Në fillim ishte çështja e legjitimitetit politik.

Në mars 1998, zgjedhjet e organizuara nga institucionet e Republikës së Kosovës rikonfirmuan LDK-në si forcën dominuese politike. Serbia nuk i njohu ato zgjedhje, por për shqiptarët ato e përfaqësonin vazhdimësinë e shtetit që ishte ndërtuar paralelisht me pushtimin. Sipas Prokurorisë, pikërisht ky legjitimitet u bë problem për udhëheqjen që po konsolidohej rreth Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së.

Pastaj erdhi çështja e autoritetit ushtarak.

Në dokument shfaqen Ahmet Krasniqi, Ministria e Mbrojtjes, FARK-u dhe komandantët që iu përgjigjeshin kësaj strukture. Midis tyre ishte edhe Tahir Zemaj. Ata nuk përshkruhen si kundërshtarë të luftës kundër Serbisë. Përkundrazi, dokumenti i paraqet si pjesë të një organizimi tjetër ushtarak shqiptar, të lidhur me institucionet ekzistuese të Republikës së Kosovës.

Më pas erdhi konflikti mbi komandën.

Takimi i korrikut 1998 ndërmjet Hashim Thaçit, Rexhep Selimit, Bujar Bukoshit dhe Ahmet Krasniqit, i përshkruar në faqen 130 të dokumentit, është ndoshta momenti më domethënës i këtij procesi. Aty shihet se ekzistoi një përpjekje për ta gjetur një formulë bashkimi. Sipas Prokurorisë, ajo përfundoi me refuzim. Që nga ai moment, dy zinxhirët komandues vazhduan të ekzistonin paralelisht.

Pas kësaj, sipas dokumentit, fillon përshkallëzimi politik.

Deklarata Politike nr. 7 e 13 gushtit 1998, e cituar në faqen 41, nuk sulmon vetëm individë. Ajo e sulmon vetë idenë e institucioneve që nuk kontrolloheshin nga rrethi i Hashim Thaçit në Shtabin e Përgjithshëm.

Dokumenti e citon gjuhën sipas së cilës krijimi ose mbështetja e institucioneve të tjera konsiderohej “luftë speciale”, ndërsa personat e përfshirë paralajmëroheshin se do të goditeshin “pa mëshirë”.

Ky është momenti kur konflikti mbi komandën bëhet konflikt mbi vetë legjitimitetin e pluralizmit shqiptar.

Në muajt që pasojnë, sipas Prokurorisë, kundërshtarët politikë nuk përshkruhen më vetëm si rivalë. Ata identifikohen si “tradhtarë”, “bashkëpunëtorë”, “institucionalistë”, “pacifistë” dhe pjesë e “luftës speciale”.

Dokumenti argumenton se kjo gjuhë e krijonte klimën në të cilën dhuna ndaj tyre mund të paraqitej si e justifikueshme. Nuk është rastësi që Prokuroria i kushton kaq shumë hapësirë këtij fjalori. Në proceset penale ndërkombëtare, mënyra se si ndërtohet figura e armikut shpesh konsiderohet pjesë e mekanizmit që paraprin krimet.

Në këtë kontekst duhet lexuar edhe figura e Tahir Zemajt. Ai nuk paraqitet si komandant që luftoi kundër UÇK-së. Ai nuk paraqitet si aleat i Serbisë. Ai nuk paraqitet si kundërshtar i çlirimit të Kosovës.

Përkundrazi, ai shfaqet si komandant i një strukture shqiptare që i përgjigjej një autoriteti tjetër institucional.

Dhe pikërisht kjo mjaftonte që ai të gjendej në anën tjetër të konfliktit politik të përshkruar nga Prokuroria.

Ky është ndoshta kontributi më i rëndësishëm që sjell dosja për debatin publik në Kosovë.

Për më shumë se dy dekada, diskutimi mbi Tahir Zemajn është reduktuar kryesisht në pyetjen se kush e vrau më 4 janar 2003. Por dokumenti i Hagës na detyron të shtrojmë një pyetje tjetër.

Pse Tahir Zemaj ishte bërë një figurë kaq e rëndësishme shumë vite përpara se të vritej?

Përgjigjja që e jep dokumenti nuk lidhet me atentatin e vitit 2003.

Ajo lidhet me vitin 1998. Me zgjedhjet. Me institucionet. Me FARK-un. Me Ministrinë e Mbrojtjes. Me përplasjen për komandën. Me përplasjen për legjitimitetin. Dhe, mbi të gjitha, me përplasjen për të ardhmen politike të Kosovës.

Është po aq e rëndësishme të theksohet edhe ajo që dokumenti nuk e thotë.

Ai nuk pretendon se Hashim Thaçi e urdhëroi vrasjen e Tahir Zemajt. Ai nuk ngrit akuza ndaj të pandehurve për atentatin e vitit 2003. Ai nuk nxjerr përfundime penale mbi atë ngjarje. Kjo mbetet jashtë objektit të këtij procesi gjyqësor.

Por dokumenti bën diçka tjetër.

Ai e rindërton mjedisin politik dhe institucional në të cilin figura si Tahir Zemaj u shndërruan në rivalë të një projekti tjetër pushteti. Ky dallim është thelbësor. Sepse drejtësia penale kërkon prova për çdo krim individual. Historia, ndërkaq, kërkon t’i kuptojë proceset që i prodhojnë konfliktet. Dosja e Prokurorisë përpiqet të bëjë pikërisht këtë. Ajo nuk e shkruan historinë e atentatit ndaj Tahir Zemajt.

Ajo shkruan historinë e konfliktit që e parapriu atentatin. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse figura e tij vazhdon të ketë peshë edhe sot. Jo vetëm si kolonel. Jo vetëm si komandant i FARK-ut.

Por si simbol i një pjese të historisë së Kosovës që për shumë vite mbeti në hijen e narrativës dominuese të luftës. Nëse aktgjykimi përfundimtar do ta pranojë apo do ta rrëzojë teorinë e Prokurorisë, mbetet detyrë e trupit gjykues. Por vetë dokumenti tashmë ka ndryshuar mënyrën se si duhet lexuar historia e Tahir Zemajt.

Ajo nuk fillon me vrasjen e tij.

Ajo fillon në momentin kur dy projekte të ndryshme për Kosovën u përplasën mbi të njëjtën pyetje themelore.

Kush kishte të drejtë ta përfaqësonte kombin shqiptar dhe ta ndërtonte shtetin që do të dilte nga lufta?

Vrasja e kolonel Ahmet Krasniqit në shtator të vitit 1998 nuk e shuajti konfliktin për kontrollin e luftës, ajo vetëm sa e zhveshi atë nga rregullat.

Kur Kosova digjej nga ofenzivat serbe, përse eliminimi i çdo rivali institucional mbetej prioriteti i pathënë i Hashim Thaçit dhe të tjerëve që e udhëheqnin Shtabin e Përgjithshëm të UÇK-së?

Si u shndërrua zona e Dukagjinit dhe figura e Tahir Zemajt në shënjestrën e një fushate sistematike për monopol politik?

Dosja 715 e Prokurorisë së Specializuar e zbulon se si beteja për liri kërcënohej nga një luftë e fshehtë për pushtetin e pasluftës, ku çdo zë alternativ etiketohej si “tradhtar”.

Kjo nuk është thjesht histori ushtarake, por anatomia e një dëshire të egër për kontroll absolut.

Regjistrohuni me pagesë për t’i ndriçuar të vërtetat e mbuluara nga propaganda dhe për ta mbështetur gazetarinë tonë të pavarur.

Vrasja e kolonel Ahmet Krasniqit më 21 shtator 1998 nuk i dha fund konfliktit ndërmjet dy strukturave shqiptare. Përkundrazi, sipas mënyrës se si është ndërtuar dokumenti i Prokurorisë së Specializuar1, ajo e shënon hyrjen në një fazë të re, ku përplasja për autoritet vazhdoi pa arkitektin e Ministrisë së Mbrojtjes së Republikës së Kosovës. Për komandantët që mbetën në terren, përfshirë Tahir Zemajn, sfida nuk ishte më vetëm organizimi i rezistencës kundër forcave serbe. Ajo ishte edhe ruajtja e një zinxhiri komandues që po gjendej nën presion të vazhdueshëm politik dhe ushtarak.

Në muajt që pasuan, Dukagjini mbeti një nga zonat më të rëndësishme të luftës. Ishte një territor ku forcat serbe zhvillonin operacione të vazhdueshme dhe ku njësitë shqiptare përballeshin me ofensiva të rënda. Por, sipas dokumentit të Prokurorisë, ai mbeti gjithashtu një territor ku vazhdonin të bashkëjetonin dy struktura të ndryshme komandimi. Pikërisht kjo e bën figurën e Tahir Zemajt të rëndësishme në dosje. Ai nuk përshkruhet si komandant që ndryshoi anë ose që iu nënshtrua Shtabit të Përgjithshëm të drejtuar nga Hashim Thaçi dhe të tjerët. Përkundrazi, ai vazhdoi të identifikohej me strukturën ushtarake të lidhur me institucionet e Republikës së Kosovës.

Në këtë periudhë, dokumenti vazhdon ta përshkruajë një klimë politike ku ekzistenca e strukturave të FARK-ut dhe e figurave të lidhura me to paraqitej si problem politik.

Në faqet 39 deri në 41, Prokuroria shpjegon se kundërshtarët e perceptuar të udhëheqjes së UÇK-së vazhdonin të etiketoheshin si “tradhtarë”, “pacifistë”, “institucionalistë” dhe pjesë e “luftës speciale”.

Në të njëjtën pjesë të dokumentit thuhet se anëtarët e LDK-së, qeveria Bukoshi dhe FARK-u përfshiheshin në këtë kategori. Sipas Prokurorisë, kjo gjuhë nuk ishte rastësore. Ajo shërbente për ta krijuar një klimë ku kundërshtimi politik identifikohej me tradhtinë kombëtare.

Kjo është me rëndësi për historinë e Tahir Zemajt sepse ai nuk përmendet në dosje si figurë e izoluar. Ai ishte pjesë e strukturës që dokumenti e identifikon si objekt të kësaj fushate politike. Për rrjedhojë, historia e tij nuk mund të ndahet nga historia e FARK-ut dhe e institucioneve të Republikës së Kosovës. Çdo sulm ndaj legjitimitetit të këtyre institucioneve prekte drejtpërdrejt edhe komandantët që vepronin në emër të tyre.

Ndërkohë, dokumenti vazhdon të tregojë se objektivi politik i përshkruar në fillim të dosjes mbetej i pandryshuar. Në faqen 17, Prokuroria shkruan se udhëheqja e UÇK-së dhe më pas Qeveria e Përkohshme synonin ta zhvendosnin udhëheqjen politike ekzistuese të lidhur me Ibrahim Rugovën, Bujar Bukoshin dhe institucionet e Republikës së Kosovës, duke u paraqitur si përfaqësuesit e vetëm legjitimë të shqiptarëve të Kosovës. Në këtë kuadër, çdo komandant që vazhdonte të vepronte jashtë këtij autoriteti përfaqësonte, sipas teorisë së Prokurorisë, vazhdimësinë e një modeli alternativ shtetëror.

Pikërisht për këtë arsye, historia e Tahir Zemajt nuk mund të reduktohet në përshkrimin e operacioneve ushtarake. Dokumenti e përdor figurën e tij për të ilustruar një konflikt shumë më të thellë. Në njërën anë ishte koncepti se ushtria duhej t’u përgjigjej institucioneve civile të Republikës së Kosovës. Në anën tjetër ishte pretendimi se vetëm Shtabi i Përgjithshëm dhe më vonë Qeveria e Përkohshme e gëzonin autoritetin për t’i komanduar të gjitha forcat shqiptare. Ky ishte konflikti që vazhdoi edhe pas vrasjes së Ahmet Krasniqit.

Në fund të vitit 1998 dhe në muajt që pasuan, sipas kronologjisë së Prokurorisë, ky rivalitet nuk u zgjidh. Përkundrazi, ai u bë pjesë e realitetit të luftës. Në terren vazhdonin operacionet kundër forcave serbe, ndërsa paralelisht vazhdonte beteja për kontrollin politik dhe ushtarak të lëvizjes shqiptare. Tahir Zemaj mbeti një prej figurave që e mishëronte këtë ndarje.

Kjo është arsyeja pse emri i tij vazhdon të shfaqet në dosje. Jo sepse Prokuroria e paraqet si autor të krimeve që gjykohen në Hagë, por sepse ai e përfaqësonte një hallkë të rëndësishme të strukturës që, sipas dokumentit, udhëheqja e UÇK-së synonte ta zëvendësonte. Historia e tij bëhet kështu pjesë e historisë më të gjerë të konfliktit për legjitimitetin politik dhe ushtarak të Kosovës.

Në pranverën e vitit 1999, ndërsa ndërhyrja ajrore e NATO-s po e ndryshonte rrjedhën e luftës kundër Serbisë, kjo përplasje do të hynte në një fazë tjetër. Dokumenti i Prokurorisë fillon t’i përshkruajë jo vetëm luftimet në terren, por edhe mënyrën se si po projektohej pushteti që do të ushtronte autoritet pas përfundimit të luftës. Pikërisht në këtë fazë, roli i Tahir Zemajt dhe i komandantëve të tjerë të lidhur me institucionet e Republikës së Kosovës merr një domethënie edhe më të madhe në teorinë e Prokurorisë.

Marrëveshja e Kumanovës dhe Fillimi i një Beteje të Re Politike

Beteja për çlirimin e Kosovës u zhvillua paralelisht me një luftë të ashpër politike për të përcaktuar se kush do ta qeveriste vendin pas lirisë.

Pranvera e vitit 1999 e ndryshoi rrënjësisht luftën në Kosovë. Më 24 mars nisi fushata ajrore e NATO-s kundër Republikës Federale të Jugosllavisë, ndërsa forcat serbe i intenzifikuan operacionet në terren kundër popullsisë shqiptare. Në të njëjtën kohë, sipas dokumentit përfundimtar të Prokurorisë së Specializuar, brenda kampit shqiptar vazhdonte një proces tjetër, përpjekja për ta përcaktuar se kush do ta ushtronte autoritetin politik dhe ushtarak në Kosovë sapo lufta të përfundonte.

Për Tahir Zemajn, kjo periudhë nuk nënkuptonte vetëm vazhdimin e luftimeve në Dukagjin. Ajo nënkuptonte edhe mbijetesën e një strukture ushtarake që vazhdonte t’i përgjigjej institucioneve të Republikës së Kosovës. Ndërsa lufta po hynte në muajt e saj vendimtarë, dokumenti i Prokurorisë tregon se mosmarrëveshjet mbi komandën nuk ishin zgjidhur. Përkundrazi, ato po bëheshin edhe më të rëndësishme, sepse po afrohej momenti kur duhej të vendosej se kush do ta administronte Kosovën pas largimit të forcave serbe.

Në faqet 32 dhe 33, Prokuroria e përshkruan një seri zhvillimesh që tregojnë se përpjekja për ta përqendruar autoritetin nuk ishte kufizuar vetëm në fushën ushtarake. Dokumenti thotë se përfaqësuesit e Shtabit të Përgjithshëm vendosën kushte të qarta për çdo bashkëpunim me qeverinë në mërgim. Sipas Prokurorisë, këto kushte përfshinin njohjen e programit të UÇK-së, njohjen e Qeverisë së Përkohshme, nënshtrimin ndaj komandës së Shtabit të Përgjithshëm, respektimin e rregulloreve të UÇK-së dhe dorëzimin e selisë së Ministrisë së Mbrojtjes në Tiranë.

Dokumenti citon gjithashtu deklarata sipas të cilave vetëm Qeveria e Përkohshme dhe UÇK-ja konsideroheshin institucione legjitime, ndërsa strukturat e lidhura me Bujar Bukoshin dhe Republikën e Kosovës cilësoheshin “fiktive” ose “mashtruese”.

Ky pasazh ka rëndësi të drejtpërdrejtë për historinë e Tahir Zemajt. Ai tregon se konflikti nuk zhvillohej më vetëm rreth brigadave në terren. Tashmë po vihej në diskutim vetë ekzistenca e institucioneve që kishin krijuar dhe mbështetur FARK-un. Nëse këto institucione nuk njiheshin më si legjitime, atëherë edhe komandantët që u përgjigjeshin atyre, përfshirë Tahir Zemajn, mbeteshin jashtë modelit të autoritetit që, sipas Prokurorisë, udhëheqja e UÇK-së po përpiqej ta impononte.

Ndërkohë, luftimet kundër forcave serbe vazhdonin me intenzitet të lartë. Kjo është një pikë që nuk duhet humbur nga vëmendja. Dosja e Prokurorisë nuk sugjeron se konflikti i brendshëm e zëvendësoi luftën kundër Serbisë. Përkundrazi, të dy proceset zhvilloheshin paralelisht. Njëra ishte lufta për çlirimin e Kosovës nga pushtimi serb. Tjetra ishte përplasja për ta përcaktuar se kush do ta përfaqësonte politikisht dhe ushtarakisht atë çlirim.

Në këtë kuptim, Tahir Zemaj e zinte një pozitë të veçantë. Ai nuk paraqitet në dokument si komandant që e kundërshtonte luftën kundër Serbisë. Përkundrazi, ai vazhdonte ta organizonte rezistencën në një nga zonat më të rëndësishme operative të Kosovës. Por ai e bënte këtë brenda një zinxhiri komandues që nuk i nënshtrohej Shtabit të Përgjithshëm. Pikërisht ky fakt, sipas teorisë së Prokurorisë, e mbante të hapur konfliktin institucional edhe në muajt më vendimtarë të luftës.

Kur forcat serbe filluan të tërhiqeshin pas Marrëveshjes së Kumanovës në qershor 1999, konflikti mbi komandën nuk u shua. Përkundrazi, dokumenti e përshkruan se me hyrjen e KFOR-it dhe vendosjen e administratës së përkohshme të Kombeve të Bashkuara, filloi një fazë e re e garës për pushtet. Në këtë fazë nuk vendosej më vetëm se kush kishte komanduar gjatë luftës. Tashmë vendosej se kush do të ushtronte autoritet mbi institucionet, komunat, policinë dhe administratën e Kosovës së pasluftës.

Në faqen 37, Prokuroria shkruan se deri në fund të korrikut 1999, Qeveria e Përkohshme kishte nxjerrë dekrete për organizimin e strukturave të saj nëpër komuna dhe se Hashim Thaçi deklaronte publikisht se qeveria e tij kishte krijuar shtrirje horizontale dhe vertikale në të gjithë Kosovën. Në të njëjtën pjesë të dokumentit thuhet se ishin miratuar rregullore lokale që, sipas Prokurorisë, kufizonin ose shtypnin aktivitetin politik të strukturave që nuk e njihnin autoritetin e Qeverisë së Përkohshme, duke përfshirë veprimtarinë e lidhur me LDK-në.

Ky zhvillim është thelbësor për ta kuptuar figurën e Tahir Zemajt. Lufta kundër Serbisë po përfundonte, por beteja mbi legjitimitetin e institucioneve shqiptare sapo po hynte në fazën e saj më të ndjeshme. Komandantët që kishin mbetur besnikë ndaj strukturave të Republikës së Kosovës nuk përballeshin më vetëm me sfidat e frontit ushtarak. Ata tashmë ndodheshin përballë një realiteti të ri politik, ku autoriteti mbi Kosovën po riformësohej.

Pikërisht në këtë periudhë, emri i Tahir Zemajt vazhdon të shfaqet në dokument si pjesë e strukturës që nuk ishte integruar në projektin politik të përshkruar nga Prokuroria. Ai mbetet një prej figurave përmes të cilave mund të shihet se konflikti për komandën nuk përfundoi me largimin e forcave serbe. Ai vazhdoi edhe në paqe, duke u zhvendosur nga fushëbeteja në institucionet e shtetit që po ndërtohej.

Në muajt e parë të pasluftës, kjo përplasje do të merrte një dimension edhe më të errët. Dokumenti i Prokurorisë fillon t’i lidhë përpjekjen për monopol politik me një klimë frikësimi, ndalimesh arbitrare, keqtrajtimesh dhe sulmesh ndaj personave që konsideroheshin kundërshtarë të projektit të ri politik. Pikërisht në këtë mjedis duhet lexuar edhe kapitulli i fundit i historisë së Tahir Zemajt në dosjen e Hagës.

Kur lufta kërkonte unifikim përballë armatës serbe, përse eliminimi i rivalëve brenda llojit u kthye në prioritet strategjik për Shtabin e Përgjithshëm të UÇK-së?

Në këtë vazhdim të hulumtimit mbi Dosjen 715 të Prokurorisë së Specializuar, ne e dokumentojmë përplasjen më të egër politike dhe ushtarake të vitit 1998, tentativën e dështuar për një komandë të përbashkët dhe fillimin e një fushate sistematike për ta zhveshur nga legjitimiteti çdo strukturë institucionale të Republikës së Kosovës. Kur vullneti i ushtarëve në terren ishte bashkimi, kush vendosi që FARK-u dhe kolonel Tahir Zemaj të trajtoheshin si “pengesë” që duhej thyer me çdo kusht?

Të vërtetat e mbuluara nga propaganda kërkojnë guxim për t’u zbardhur. Regjistrohuni sot me ne për ta mbështetur gazetarinë tonë të pavarur dhe për t’u siguruar që botimet tona të vazhdojnë ta ndriçojnë historinë pa cenzurë.

Read more

Kur lufta ndizej në dy fronte, cili ishte armiku më i madh, makineria ushtarake e Beogradit apo frika e atyre që nuk toleronin asnjë hije alternative pushteti mbi tokën e përgjakur të Kosovës?

Dosja 715 e Gjykatës Speciale të Hagës e nxjerr në dritë të vërtetën që për çerek shekulli u tentua të mbulohej me harresë. Kolonel Tahir Zemaj nuk ishte thjesht një strateg në Dukagjin, ai e përfaqësonte modelin institucional të Republikës së Kosovës dhe Ministrisë së Mbrojtjes së Ahmet Krasniqit. Por në verën e egër të vitit 1998, ky profesionalizëm u shndërrua në një mëkat të pafalshëm për ata që e kërkonin monopolin absolut. Sipas Prokurorisë, lufta nuk bëhej vetëm për çlirim, por edhe për ta eliminuar çdo shqiptar që refuzonte t’i nënshtrohej një autoriteti të vetëm.

Gazetaria e pavarur nuk mund të jetojë me të vërteta të gjysmuara apo histori të cenzuruara nga frika. Dosja 715 kërkon guxim për t’u lexuar dhe pavarësi për t’u dokumentuar. Abonohuni sot për ta ndriçuar të vërtetën e plotë të historisë sonë.

Read more

Read more

Read more

Opozita kosovare e braktisi hapur qytetarin për ta mbrojtur një korporatë private, duke e kthyer sigurinë ushqimore në teatër të ndytë të politikës ditore sot. Në këtë operacion të dështuar propagand…

Read more

Ngjarja nisi pasi Zeqaj publikoi një video ku Xhymshiti u paraqit si figurë që, sipas tij, “flet shqip e mendon serbisht”, si njeri që e sulmon luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe si person ndaj të cilit, sipas tij, duhet të merret shteti i Kosovës sa herë që ai shkel në aeroportin e Prishtinës.

Në vend që të merrej me ndonjë artikull konkret të redaksisë sonë, me ndonjë paragraf, dokument, citim apo pasaktësi faktike, Zeqaj e ndërtoi ndërhyrjen mbi etiketa politike dhe morale.

Ai e nisi videon me fjalët, “E ty Zotit marroft Vudi Xhymshiti, e krejt atyne shqiptarëve që flasin shqip e mendojnë serbisht”. Më pas e pyeti Xhymshitin, “A ki gjak shqiptari në vena që të rrjedh, apo veç flet shqip?”

Në të njëjtën video, Zeqaj tha se Xhymshiti po e sulmonte UÇK-në, se po përdorte gjuhë të njëjtë me Serbinë dhe se duhej të përgjigjej për akuzat që, sipas tij, ishin ngritur ndaj tij. Ai përmendi edhe një pretendim për një email të publikuar, ku sipas tij thuhej se Xhymshiti ishte punëtor i shërbimit sekret serb.

Zeqaj nuk paraqiti verifikim të pavarur për këtë pretendim, por tha, “Nëse është fake kjo gjë, n’rregull, dil sqaro”.

Përgjigjja e parë e Xhymshitit erdhi në komentet e videos3. Ajo ishte e drejtpërdrejtë dhe e ndërtuar mbi kërkesën për prova.

“Ti zotni Florent Zeqaj KOD”, shkroi ai, “në radhë të parë, unë vërtet nuk e di kush je ti. Por tash që ta pashë këtë dërdëllisje po të kuptoj kush je e do të t’zberthej shkurtimisht”.

Xhymshiti e akuzoi Zeqajn se nuk kishte lidhje me gazetarinë dhe se po e përdorte një narrativë të dizajnuar për të vazhduar atë që ai e quajti “lufta vrastare e SHIK-ut”.

Ai shkroi, “Pastaj, ti vërtet nuk paske lidhje me gazetarinë, sepse po ta shoh narrativën, e cila është e dizajnuar për të vazhduar luftën vrastare të SHIK-ut”.

Pika qendrore e përgjigjes së Xhymshitit ishte se Zeqaj nuk kishte paraqitur asnjë fakt. Ai kërkoi që Zeqaj të tregonte ku, kur dhe në çfarë konteksti Vudi Xhymshiti e kishte përmendur emrin e Zeqajt. Po ashtu, kërkoi që ai t’i paraqiste shkrimet konkrete ku Xhymshiti, sipas tij, kishte sulmuar luftën çlirimtare.

“Kur thua se Vudi po e sulmon luftën çlirimtare”, shkroi ai, “duhet t’i paraqitësh shkrimet autoriale të Vudi Xhymshitit”.

Në vazhdim, Xhymshiti e bëri dallimin që më pas u bë boshti i tri shkrimeve të tij të 8 korrikut. Sipas tij, nuk po e sulmojnë luftën e UÇK-së, por individët që, sipas raportimeve të tyre, e përdorën luftën si mburojë për pushtet, përfitim dhe dhunë politike.

“Ti nuk shqetësohesh për luftën çlirimtare”, shkroi ai për Zeqajn. “Ti je i shqetësuar për puçistët dhe profiterët që përfituan nga ajo, që i vranë luftëtarët e lirisë, e vranë kokën politike të UÇK-së dhe e përmbytën misionin e saj të shenjtë”.

Në fund të atij komenti, Xhymshiti shkroi se Zeqaj nuk kualifikohej të takohej me të.

“Ju nuk kualifikoheni të takoheni me mua”, shkroi ai, “sepse që në start ju filloni të gënjeni, pastaj vazhdoni të gënjeni për gënjeshtrën dhe gënjeni për gënjeshtrat për të cilat gënjyet thuajse në secilin rresht të krejt kësaj potpurie gënjeshtrash”.

Pas kësaj, Zeqaj iu përgjigj me një koment ku e paraqiti veten si dikush që nuk kishte akuzuar, por kishte bërë pyetje.

“Vudi Xhymshiti, të paska djegur e vërteta, a?” shkroi ai4. “Së pari, unë nuk të kam akuzuar. Vetëm të kam bërë disa pyetje, prandaj mos krijo narrativa të paqena”.

Zeqaj më pas e përsëriti tezën se Xhymshiti po i shërbente një narrative kundër luftës së UÇK-së.

Ai shkroi, “Më vjen keq që po i shërben një narrative që sulmon luftën e UÇK-së. Po mendon njësoj si Serbia, Vud”. Ai shtoi se Thaçi dhe UÇK quheshin terroristë nga Serbia, dhe se Xhymshiti, sipas tij, përdorte të njëjtën gjuhë.

Në të njëjtën përgjigje, Zeqaj solli edhe një pretendim të ri. Ai shkroi se sipas disa ish aktivistëve të VV-së, në ditën e shpalljes së pavarësisë, Xhymshiti, atëherë gazetar i akredituar në Kuvend, thuhet se kishte pasur për detyrë ta rrëzonte foltoren e Kuvendit për ta penguar ceremoninë. Ai e quajti këtë, nëse ishte e vërtetë, “një nga episodet më absurde që është dëgjuar ndonjëherë”.

Përgjigjja e Xhymshitit ishte më e ashpër5. Ai e quajti këtë pretendim shpifje dhe pjesë të një mekanizmi të njohur të njollosjes së figurës publike.

“Jo, o hije e paguar, nuk më dogji e vërteta”, shkroi ai, “sepse nga ty as nuk ka dalë e as nuk do të dalë kurrë ndonjë e vërtetë. Mua më interesojnë vetëm faktet, ndërsa ty të intereson vetëm zarfi i radhës për të vjellë vrer”.

Xhymshiti e përshkroi videon si “video-linçim” dhe tha se Zeqaj nuk kishte bërë pyetje, por kishte ekzekutuar, sipas tij, një fazë të parë të një manuali politik të vrasjes së karakterit.

“Ti nuk bëre pyetje”, shkroi ai, “ti ekzekutove fazën e parë të manualit vrastar të SHIK-ut, vrasjen e karakterit me shpifje patologjike, për ta përgatitur terrenin e asgjësimit tim fizik”.

Në atë përgjigje, Xhymshiti e mbrojti integritetin e tij profesional duke përmendur punën me media ndërkombëtare dhe akreditimin e tij në Britaninë e Madhe.

“Unë jam ”, shkroi ai, “integriteti im gazetaresk është i çertifikuar nga The New York Times, The Guardian dhe Associated Press, dhe jam i akredituar si redaktor i politikës së jashtme në Britaninë e Madhe pas verifikimeve më të rrepta shtetërore”.

Në pjesën më të rëndë të atij komenti, Xhymshiti tha se Zeqaj kishte marrë mbi vete përgjegjësi për rrezikun që mund të krijonte një fushatë e tillë.

Ai shkroi, “Nëse mua më ndodh gjëja më e vogël fizike si pasojë e kësaj fushate ku ti nxit urrejtje në komente, ti dhe urdhërdhënësit e tu do të përballeni me ligjin”.

Ky formulim u shënua nga Xhymshiti si paralajmërim për përgjegjësi, ndërsa në kontekstin e debatit publik mbetet një nga pjesët më të ndjeshme të shkëmbimit.

Zeqaj reagoi sërish.

“O Vud, po më shtin me qesh”, shkroi ai6. “Qysh bre s’të vjen marre me rrejt? Ti don me më tregu mua për gazetari?” Ai tha se nuk kishte përmendur asgjë me qëllim që ta dëmtonte Xhymshitin dhe shtoi, “Nëse ka diçka për t’u trajtuar, me të do të merret shteti i Kosovës dhe drejtësia e Kosovës, jo unë”.

Për Xhymshitin, pikërisht kjo frazë ishte thelbësore. Ai iu përgjigj se thirrja për drejtësinë e Kosovës, në kontekstin e një videoje ku ai ishte quajtur tradhtar, agjent i Serbisë dhe sabotues i pavarësisë pa prova, nuk ishte neutrale.

“Kur thua, askund nuk kam përmendur diçka me qëllim që të të bëj dëm ty”, shkroi ai, “kjo tregon vetëm hipokrizi. Ti më shpalle publikisht tradhtar, agjent të Serbisë dhe sabotues të pavarësisë pa asnjë provë të vetme”.

Ai shtoi se në Kosovë, etiketa të tilla ndaj një gazetari hulumtues mund të kenë pasoja të drejtpërdrejta.

“Në Kosovë, t’i vesh këto etiketa një gazetari hulumtues do të thotë me vetëdije të plotë t’i vesh jetën në rrezik”, shkroi Xhymshiti. “Ky nuk është debat, ky është urdhër mediatik për sulm”.

Më 8 korrik, debati u zhvendos nga komentet e Facebook-ut në tri shkrime të botuara nga Xhymshiti.

• Shkrimi i parë, në shqip7, u titullua “Si Përgatitet Terreni për Vrasjen e Gazetarit”.

Aty, Xhymshiti argumentoi se ndërhyrja e Zeqajt nuk ishte përgjigje ndaj gazetarisë, sepse nuk përmbante kundërfakte.

“Ai nuk ka ardhur me dokumente të reja”, shkroi Xhymshiti. “Nuk ka ardhur me kundërprova. Nuk ka ardhur me një analizë juridike të parashtresës së Prokurorisë. Nuk ka ardhur me një kundërhulumtim. Ka ardhur me etiketa”.

Në atë shkrim, ai e vendosi çështjen në një kuadër më të gjerë. Sipas tij, kur një gazetar nuk kundërshtohet për atë që e ka shkruar, por për atë që pretendohet se është, debati mbi faktet përfundon.

“Ai nuk po e sfidon dokumentin”, shkroi Xhymshiti. “Ai përpiqet ta zhvlerësojë dorën që e mban dokumentin”.

• Shkrimi i dytë, në anglisht8, u titullua “How the Shadow of Hashim Thaçi Still Directs Pristina’s Media Hit Squads to Silence Me”.

Aty, Xhymshiti e lidhi videon e Zeqajt me gjuhën që, sipas tij, përdoret historikisht për delegjitimimin e kundërshtarëve politikë dhe gazetarëve. Ai shkroi se videoja e Zeqajt nuk ishte e rrezikshme thjesht sepse përmbante fyerje, por sepse e vendoste gazetarin në një kategori ku ai mund të shihej si armik i pranueshëm.

"Videoja e tij nuk është e rrezikshme sepse më fyen", shkroi ai. "Ajo është e rrezikshme sepse e shndërron një gazetar në një shënjestër të pranueshme në një shoqëri ku një shndërrim i tillë ka një histori të dokumentuar."

• Shkrimi i tretë, në shqip9, u titullua “Kush e paguan Florent Zeqajn për ta përgatitur atentatin tim fizik”.

Aty, Xhymshiti e bëri shkrimin tërësisht personal. Ai shkroi se Zeqaj, sipas tij, nuk po merrej me raportimet, por me ndërtimin e një fushate publike për ta kthyer Xhymshitin në shënjestër.

“Kjo është personale”, shkroi ai, “sepse kur Florent Zeqaj angazhohet për të vjellë vrer dhe për t’shpërndarë montime operative, ai nuk po i sulmon thjesht shkrimet e mia gazetareske, por po e përgatit terrenin mediatik për asgjësimin tim fizik”.

Në të tri shkrimet, Xhymshiti e përsëriti të njëjtin dallim themelor. Sipas tij, nuk e kanë sulmuar luftën çlirimtare të Kosovës, por kanë raportuar mbi individë, dokumente dhe pretendime që lidhen me krime politike, pushtet të pasluftës dhe parashtresa të Prokurorisë së Specializuar.

“Në asnjë rresht të botuar në nuk është sulmuar lufta çlirimtare e popullit të Kosovës”, shkroi ai. “Ne e bëjmë dallimin themelor juridik dhe njerëzor mes sakrificës së një populli për liri dhe krimeve individuale politike”.

Më 9 korrik, situata mori një kthesë tjetër. Sipas pamjes së publikuar10 nga Xhymshiti, Zeqaj e kishte bllokuar atë në Facebook. Në postimin e Xhymshitit, ku ishte shpërndarë videoja e Zeqajt, lidhja shfaqej me njoftimin, “This content isn’t available at the moment”. Xhymshiti tha se Zeqaj kishte fshirë komentet e tij, kishte fshirë përgjigjet e Xhymshitit në postimin e videos dhe më pas e kishte bllokuar atë.

Kështu, një video që nisi si akuzë publike ndaj një gazetari përfundoi me mbylljen e hapësirës së debatit aty ku ajo kishte nisur. Zeqaj e akuzoi Xhymshitin për sulm ndaj UÇK-së. Xhymshiti kërkoi prova, citime dhe dokumente. Zeqaj solli pretendime të reja. Xhymshiti i quajti shpifje dhe e vendosi çështjen në kontekstin e një fushate më të gjerë linçimi. Pastaj komentet u zhdukën dhe komunikimi u ndërpre me bllokim.

Për ne, si redaksi, rëndësia e kësaj ngjarjeje nuk qëndron vetëm te përplasja mes dy individëve. Ajo qëndron te mënyra se si kritika ndaj gazetarisë zëvendësohet me etiketim moral, si pyetjet për dokumente shndërrohen në akuza për gjak, komb dhe tradhti, dhe si një debat që mund të zhvillohej mbi fakte përfundon në heshtje të imponuar nga fshirja dhe bllokimi.

Gazetaria mund të kundërshtohet. Duhet të kundërshtohet kur gabon. Por ajo kundërshtohet me dokumente, me citime, me data, me burime dhe me argument. Nëse një raportim është i rremë, rrëzohet duke treguar se ku është i rremë. Nëse një citim është i pasaktë, rrëzohet duke e sjellë citimin e plotë. Nëse një dokument është lexuar gabim, rrëzohet duke e lexuar dokumentin më mirë.

Në këtë rast, Zeqaj nuk solli asnjë prej këtyre. Ai solli etiketa. Ai solli pyetje që funksiononin si akuza. Ai solli dyshime pa prova dhe pastaj u tërhoq pas pretendimit se nuk kishte akuzuar, por vetëm kishte pyetur.

Në fund, mbetet një kronologji e thjeshtë. Më 7 korrik, Florent Zeqaj e publikoi një video ku u quajt njeri që “flet shqip e mendon serbisht”. Po atë ditë, Xhymshiti iu përgjigj duke kërkuar prova. Zeqaj reagoi me pretendime të reja. Xhymshiti e akuzoi për shpifje dhe për krijim të rrezikut publik. Më 8 korrik, Xhymshiti botoi tri shkrime ku e analizoi ngjarjen si pjesë të një modeli më të gjerë delegjitimimi ndaj gazetarisë hulumtuese. Më 9 korrik, Zeqaj e bllokoi Xhymshitin dhe përmbajtja e videos së ndarë nuk ishte më e disponueshme për të.

Kjo është ngjarja. Jo zhurma rreth saj. Jo mallkimi. Jo flamujt. Jo betimet për patriotizëm. Por fakti i thjeshtë se një gazetari iu kërkua llogari pa iu treguar një gabim i vetëm faktik, pastaj iu vendosën etiketa që në historinë politike të Kosovës kanë pasur peshë të rëndë dhe në fund iu mbyll dera e përgjigjes aty ku sulmi ishte hapur publikisht.

2

Foto-dëshmia e bllokimit në Facebook to Vudi Xhymshiti nga ana e Florent Zeqajt

5

Përgjigja e Xhymshitit ndaj pretendimit të Zeqajt në Facebook, 8 Korrik, 2026.

6

Reagimi i Zeqajt ndaj komentit paraprak të Xhymshitit në Facebook, 8 Korrik 2026.

8

Gunpowder Chronicles

How the Shadow of Hashim Thaçi Still Directs Pristina’s Media Hit Squads to Silence Me

Thaçi and others are to be sentenced on 16 September 2026 with regards to what heavily lays on their responsibility, not merely as former wartime figures accused of crimes, but as men whose alleged system of power taught Kosovo that the word “traitor” could become the first administrative step towards social death, physical danger and, finally, murder…

Read more

8 days ago · 5 likes · Vudi Xhymshiti

10

Foto-dëshmia e bllokimit në Facebook to Vudi Xhymshiti nga ana e Florent Zeqajt

Në dosjen e Prokurorisë, termi “vëllavrasje” shpërfaqet si armë politike me pasoja vdekjeprurëse. Kur Hashim Thaçi e akuzoi Bujar Bukoshin për sponsorizim të vëllavrasjes, rrethi i tij nuk po e bënte…

Read more

Read more

Read more

Read more

Kongresmeni republikan Joe Wilson, nga Karolina e Jugut, ka propozuar që Sekreta…

Read more

Ato zgjedhje nuk kishin polici shtetërore që t’i mbron…

Read more

Read more

Read more

Read more

Read more

Read more

Read more