Në letrën e hapur të publikuar më 17 gusht, shoqata bën edhe një dallim që ka qenë në qendër të debatit politik në Kosovë para aktgjykimit të 16 shtatorit.

“Lufta jonë për liri nuk po cenohet dhe as nuk po atakohet, por individët po gjykohen”, thuhet në dokument.

---

Shoqata argumenton se lufta për liri dhe shtet të pavarur u mbështet nga demokracitë perëndimore dhe thotë se u beson gjyqtarëve dhe prokurorëve që vijnë nga shtete aleate të Kosovës.

Ky formulim përputhet me natyrën juridike të çështjes që ndodhet para Dhomave të Specializuara. Trupi Gjykues ka caktuar 16 shtatorin 2026, në orën 10.00, për shpalljen e aktgjykimit në çështjen Prokurori i Specializuar kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit1. Të akuzuar janë katër individë. UÇK-ja nuk është person juridik i akuzuar në këtë proces.

Aktakuza i ngarkon Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin me gjashtë pika për krime kundër njerëzimit dhe katër pika për krime lufte. Prokuroria pretendon se krimet për të cilat kërkon përgjegjësi penale janë kryer në kontekstin e konfliktit të armatosur në Kosovë dhe si pjesë e një sulmi të gjerë dhe sistematik ndaj personave që dyshoheshin se e kundërshtonin UÇK-në. Katër të akuzuarit i kanë mohuar akuzat dhe gëzojnë prezumimin e pafajësisë deri në vendimin e gjykatës2.

Kjo është edhe pika që “Kronikat e Barutit” e trajtuan më 16 gusht në artikullin “Thaçi Është në Bankën e të Akuzuarve, Jo UÇK-ja”.

Raportimi analitik argumentoi, duke u mbështetur në aktakuzën dhe dokumentet e procesit, se pyetja juridike më 16 shtator nuk është nëse Kosova kishte të drejtë të çlirohej, por nëse katër të akuzuarit mbajnë individualisht përgjegjësi penale për krimet e pretenduara nga Prokuroria3.

Procesi gjyqësor filloi më 3 prill 2023. Prokuroria e mbylli paraqitjen e çështjes së saj më 15 prill 2025. Faza e paraqitjes së provave u mbyll më 18 dhjetor 2025 dhe deklaratat përmbyllëse u dëgjuan prej 9 deri më 18 shkurt 2026. Dhomat e Specializuara thonë se 134 dëshmitarë kanë dhënë dëshmi gjatë gjykimit, 125 të thirrur nga Prokuroria, dy nga Mbrojtja e Viktimave dhe shtatë nga ekipet e Mbrojtjes.

Letra e Shoqatës “Thirrje për Drejtësi” nuk kërkon një përfundim të paracaktuar. Përkundrazi, ajo thotë se vendimi duhet të merret vetëm mbi bazën e provave të administruara në gjykim dhe ligjit.

“Cilido qoftë verdikti, ai duhet të respektohet si rezultat i një procesi gjyqësor dhe i vlerësimit të provave sipas ligjit”, thuhet në deklaratë4.

Por pjesa tjetër e letrës shkon përtej fatit juridik të katër të akuzuarve. Familjarët kërkojnë që drejtësia t’i përfshijë edhe viktimat që nuk ndodhen në aktakuzat ekzistuese, në rastet kur provat për krimet ndaj tyre mund të bien brenda mandatit dhe juridiksionit të Dhomave të Specializuara.

Shoqata përmend veçanërisht vrasjet dhe atentatet për të cilat prej vitesh ekzistojnë dyshime për motive politike. Ajo thotë se në mesin e viktimave ka pasur politikanë, ushtarakë, publicistë, gazetarë, veprimtarë dhe figura të tjera publike, përfshirë njerëz të lidhur me Ibrahim Rugovën dhe Lidhjen Demokratike të Kosovës.

Megjithatë, letra nuk ia atribuon këto krime një personi ose strukture të caktuar. Ajo kërkon që “çdo pistë e arsyeshme të hetohet” dhe se përgjegjësia penale duhet të përcaktohet vetëm kur mbështetet nga prova dhe ligji. Ky kufizim është thelbësor. Dyshimi për motiv politik nuk është provë për autorësinë e një vrasjeje. Edhe një model i mundshëm politik nuk e zëvendëson nevojën për identifikimin e autorit, urdhërdhënësit ose formës konkrete të përgjegjësisë penale.

Pikërisht ky dallim ka qenë një prej problemeve qendrore që “Kronikat e Barutit” kanë shqyrtuar gjatë muajve të fundit në serinë “Dosja 715”. Arkivi i kësaj serie përmban 12 shkrime që e shqyrtojnë parashtresën përfundimtare të Prokurorisë, konfliktin ndërmjet strukturave politike dhe ushtarake shqiptare gjatë luftës, gjuhën e përdorur ndaj kundërshtarëve politikë, figurat e lidhura me Ibrahim Rugovën dhe kufijtë e asaj që dokumentet e Hagës mund të provojnë5.

Një nga rastet më të qarta është ai i Xhemajl Mustafës, gazetarit, publicistit dhe këshilltarit të afërt të Rugovës, i vrarë më 23 nëntor 2000. Në hulumtimin “Emri që Mungon në 715 Faqe”, “Kronikat e Barutit” konstatuan se emri i Mustafës nuk paraqitet në verzionin publik prej 715 faqesh të parashtresës përfundimtare të Prokurorisë. Kjo do të thotë se dokumenti nuk identifikon autorin e vrasjes së tij, nuk paraqet një zinxhir komandues për atë krim dhe nuk mund të përdoret si provë se Prokuroria ia atribuon atë vrasje ndonjërit prej katër të akuzuarve6.

Por mungesa e emrit të vrasësit të Mustafës nuk e bën të parëndësishëm kontekstin që Prokuroria e paraqet për kundërshtarët politikë. Seria e “Kronikave të Barutit” e ka shqyrtuar pikërisht këtë ndarje. Artikujt “Kur Kundërshtari Politik u Shndërrua në Armik të Kombit” dhe “Kur Fjala u Bë Armë Politike” i analizuan pretendimet e Prokurorisë për mënyrën se si figurat dhe strukturat politike shqiptare që e kundërshtonin autoritetin e udhëheqjes së UÇK-së mund të kategorizoheshin si kundërshtarë, bashkëpunëtorë ose tradhtarë7.

Këto janë pretendime të Prokurorisë dhe interpretime të provave të paraqitura prej saj. Nuk janë ende konstatime përfundimtare të trupit gjykues. Aktgjykimi i 16 shtatorit do të tregojë se cilat pjesë të teorisë së Prokurorisë gjykatësit i konsiderojnë të provuara përtej dyshimit të arsyeshëm dhe cilat jo.

Raportimi i “Kronikave të Barutit” ka shqyrtuar gjithashtu rastin e Tahir Zemajt dhe përplasjen ndërmjet strukturave të FARK-ut dhe drejtuesve të UÇK-së. Shkrimet mbi Zemajn dhe mbi “luftën e fshehtë” për institucionet e Republikës e kanë analizuar materialin e Dosjes 715 për konfliktin politik dhe ushtarak rreth autoritetit, legjitimitetit dhe kontrollit gjatë luftës8.

Seria ka shqyrtuar edhe mënyrën se si etiketimi politik mund të bëhet relevant për një hetim penal. Në “Tradhtarë apo rivalë, si armiqësoheshin shqiptarët nga rrethi i Hashim Thaçit”, redaksia i analizoi pretendimet e Prokurorisë për gjuhën dhe kategorizimin e kundërshtarëve. Vetë ekzistenca e një retorike armiqësore nuk provon se folësi ka urdhëruar një vrasje. Por në një hetim mbi përndjekjen politike, kërcënimet, ndalimet ose vrasjet, ajo mund të bëhet pjesë e kontekstit që duhet krahasuar me veprimet konkrete dhe provat e tjera9.

Kjo është arsyeja pse kërkesa e sotme e familjarëve ka një dimenzion më të gjerë se debati mbi Thaçin dhe tre bashkë të akuzuarit. Ka një dallim ndërmjet asaj që Prokuroria pretendon se ishte një politikë e përndjekjes së kundërshtarëve dhe pyetjes se kush e kreu një vrasje të caktuar. Për viktimat dhe familjet e tyre, boshllëku ndodhet pikërisht aty. Një përshkrim i një klime politike nuk e zëvendëson emrin e autorit10. Një model i pretenduar nuk e zëvendëson një aktakuzë. Dhe një aktakuzë nuk e zëvendëson aktgjykimin.

Edhe juridiksioni i Dhomave të Specializuara ka kufij. Gjykata nuk është krijuar për të marrë përsipër çdo vrasje të pazbardhur në Kosovë. Çështja aktuale ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit lidhet me ngjarje që Prokuroria pretendon se ndodhën nga të paktën marsi 1998 deri në shtator 1999, në disa vende në Kosovë dhe në Shqipërinë veriore.

Kjo ka rëndësi edhe për disa prej vrasjeve më të njohura politike të pasluftës. Vrasja e Xhemajl Mustafës në nëntor 2000, për shembull, nuk mund të futet automatikisht brenda çështjes që aktualisht po gjykohet vetëm sepse Mustafa ishte figurë e LDK-së dhe profili i tij politik mund të ketë ngjashmëri me kategoritë e kundërshtarëve që përshkruhen në dosjen e Prokurorisë. Kërkohet provë konkrete dhe bazë juridike konkrete.

“Thirrje për Drejtësi” e pranon këtë në letrën e saj. Shoqata nuk kërkon që çdo rast të futet automatikisht nën kompetencën e Speciales. Ajo kërkon që informacionet dhe dëshmitë të shqyrtohen dhe, vetëm aty ku ekziston juridiksioni, të ndiqen procedurat përkatëse.

Në këtë kuptim, letra e 17 gushtit vendos dy kërkesa që shpesh paraqiten gabimisht si të papajtueshme në debatin kosovar.

E para është respektimi i luftës çlirimtare dhe refuzimi i fajit kolektiv.

E dyta është hetimi i përgjegjësisë individuale për krime të mundshme, edhe kur personi i dyshuar mund të ketë qenë pjesëtar ose drejtues i UÇK-së.

Në raportimin e 16 gushtit, “Kronikat e Barutit” argumentuan se këto dy parime nuk e përjashtojnë njëri tjetrin. Një vendim fajësie ndaj një individi nuk mund të shndërrohet juridikisht në dënim të luftës së Kosovës. Po ashtu, historia e luftës dhe roli i UÇK-së nuk mund të përdoren për ta përjashtuar paraprakisht përgjegjësinë individuale të një personi nëse ajo provohet në gjykatë.

Për qytetarët e Kosovës, kjo ndarje ka pasoja që shkojnë përtej një procesi në Hagë. Një sistem demokratik i drejtësisë funksionon vetëm kur fajësia nuk trashëgohet nga një organizatë, parti, familje ose komunitet dhe kur merita historike nuk shndërrohet në imunitet penal. Në të njëjtën kohë, familjet e viktimave nuk duhet të detyrohen të zgjedhin ndërmjet respektimit të luftës çlirimtare dhe kërkimit të së vërtetës për të afërmit e tyre.

Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara do ta japin një përgjigje për akuzat konkrete ndaj katër burrave që ndodhen në bankën e të akuzuarve. Ato nuk do t’i japin Kosovës përgjigje për çdo vrasje të pazbardhur të një politikani, gazetari, ushtaraku ose veprimtari.

Pikërisht aty fillon kërkesa e familjarëve.

“Cilido qoftë verdikti përfundimtar, ne do të vazhdojmë të kërkojmë që rastet relevante të hetohen dhe që familjet e viktimave ta kenë mundësinë ta mësojnë të vërtetën”, thuhet në letrën e Shoqatës “Thirrje për Drejtësi”.

---

Aktgjykimi i 16 shtatorit mund ta mbyllë një fazë të një procesi gjyqësor që ka zgjatur me vite. Ai nuk mund t’i mbyllë dosjet që nuk janë zgjidhur. Për familjet që ende nuk dinë kush i vrau njerëzit e tyre, pyetja e drejtësisë fillon pikërisht aty ku përfundon aktgjykimi i 16 shtatorit 2026.

4

Deklarata e Plotë e shoqatës ‘Thirrje për Drejtësi’

DREJTËSI PËR TË GJITHA VIKTIMAT - BESIM NË DREJTËSI DHE NË PROVA

607KB ∙ PDF file

Download

Shoqata "Thirrje për Drejtësi" kërkon respektimin e aktgjykimit ndaj katër ish drejtuesve të UÇK-së, duke theksuar se individët, jo lufta çlirimtare, po gjykohen, ndërsa kërkon hetimin e vrasjeve politike të pazbardhura dhe drejtësi për familjet që ende e presin të vërtetën.

Download

5

Dosja 715

Burimi: Kronikat e Barutit, arkivi tematik, 2026.

Arkivi përmbledh 12 raportime dhe hulumtime të Kronikave të Barutit që lidhen me parashtresën përfundimtare të Prokurorisë dhe kontekstin politik, institucional dhe historik të çështjes.

Public Redacted Version Of ‘corrected Version Of “prosecution Final Trial Brief”’ With Public Redacted Annexes 1 3

9.65MB ∙ PDF file

Download

Dokumenti prej 716 faqesh e paraqet verzionin përfundimtar të Prokurorisë, duke argumentuar se të akuzuarit morën pjesë në një ndërmarrje të përbashkët kriminale (NPK) për kontrollin e Kosovës përmes shënjestrimit të kundërshtarëve. Ai shqyrton strukturat komanduese, autoritetin politik, ndalimet, krimet e pretenduara, dëshmitë dhe përgjegjësinë individuale.

Download

Ngjarja nisi pasi Zeqaj publikoi një video ku Xhymshiti u paraqit si figurë që, sipas tij, “flet shqip e mendon serbisht”, si njeri që e sulmon luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe si person ndaj të cilit, sipas tij, duhet të merret shteti i Kosovës sa herë që ai shkel në aeroportin e Prishtinës.

Në vend që të merrej me ndonjë artikull konkret të redaksisë sonë, me ndonjë paragraf, dokument, citim apo pasaktësi faktike, Zeqaj e ndërtoi ndërhyrjen mbi etiketa politike dhe morale.

Ai e nisi videon me fjalët, “E ty Zotit marroft Vudi Xhymshiti, e krejt atyne shqiptarëve që flasin shqip e mendojnë serbisht”. Më pas e pyeti Xhymshitin, “A ki gjak shqiptari në vena që të rrjedh, apo veç flet shqip?”

Në të njëjtën video, Zeqaj tha se Xhymshiti po e sulmonte UÇK-në, se po përdorte gjuhë të njëjtë me Serbinë dhe se duhej të përgjigjej për akuzat që, sipas tij, ishin ngritur ndaj tij. Ai përmendi edhe një pretendim për një email të publikuar, ku sipas tij thuhej se Xhymshiti ishte punëtor i shërbimit sekret serb.

Zeqaj nuk paraqiti verifikim të pavarur për këtë pretendim, por tha, “Nëse është fake kjo gjë, n’rregull, dil sqaro”.

Përgjigjja e parë e Xhymshitit erdhi në komentet e videos3. Ajo ishte e drejtpërdrejtë dhe e ndërtuar mbi kërkesën për prova.

“Ti zotni Florent Zeqaj KOD”, shkroi ai, “në radhë të parë, unë vërtet nuk e di kush je ti. Por tash që ta pashë këtë dërdëllisje po të kuptoj kush je e do të t’zberthej shkurtimisht”.

Xhymshiti e akuzoi Zeqajn se nuk kishte lidhje me gazetarinë dhe se po e përdorte një narrativë të dizajnuar për të vazhduar atë që ai e quajti “lufta vrastare e SHIK-ut”.

Ai shkroi, “Pastaj, ti vërtet nuk paske lidhje me gazetarinë, sepse po ta shoh narrativën, e cila është e dizajnuar për të vazhduar luftën vrastare të SHIK-ut”.

Pika qendrore e përgjigjes së Xhymshitit ishte se Zeqaj nuk kishte paraqitur asnjë fakt. Ai kërkoi që Zeqaj të tregonte ku, kur dhe në çfarë konteksti Vudi Xhymshiti e kishte përmendur emrin e Zeqajt. Po ashtu, kërkoi që ai t’i paraqiste shkrimet konkrete ku Xhymshiti, sipas tij, kishte sulmuar luftën çlirimtare.

“Kur thua se Vudi po e sulmon luftën çlirimtare”, shkroi ai, “duhet t’i paraqitësh shkrimet autoriale të Vudi Xhymshitit”.

Në vazhdim, Xhymshiti e bëri dallimin që më pas u bë boshti i tri shkrimeve të tij të 8 korrikut. Sipas tij, nuk po e sulmojnë luftën e UÇK-së, por individët që, sipas raportimeve të tyre, e përdorën luftën si mburojë për pushtet, përfitim dhe dhunë politike.

“Ti nuk shqetësohesh për luftën çlirimtare”, shkroi ai për Zeqajn. “Ti je i shqetësuar për puçistët dhe profiterët që përfituan nga ajo, që i vranë luftëtarët e lirisë, e vranë kokën politike të UÇK-së dhe e përmbytën misionin e saj të shenjtë”.

Në fund të atij komenti, Xhymshiti shkroi se Zeqaj nuk kualifikohej të takohej me të.

“Ju nuk kualifikoheni të takoheni me mua”, shkroi ai, “sepse që në start ju filloni të gënjeni, pastaj vazhdoni të gënjeni për gënjeshtrën dhe gënjeni për gënjeshtrat për të cilat gënjyet thuajse në secilin rresht të krejt kësaj potpurie gënjeshtrash”.

Pas kësaj, Zeqaj iu përgjigj me një koment ku e paraqiti veten si dikush që nuk kishte akuzuar, por kishte bërë pyetje.

“Vudi Xhymshiti, të paska djegur e vërteta, a?” shkroi ai4. “Së pari, unë nuk të kam akuzuar. Vetëm të kam bërë disa pyetje, prandaj mos krijo narrativa të paqena”.

Zeqaj më pas e përsëriti tezën se Xhymshiti po i shërbente një narrative kundër luftës së UÇK-së.

Ai shkroi, “Më vjen keq që po i shërben një narrative që sulmon luftën e UÇK-së. Po mendon njësoj si Serbia, Vud”. Ai shtoi se Thaçi dhe UÇK quheshin terroristë nga Serbia, dhe se Xhymshiti, sipas tij, përdorte të njëjtën gjuhë.

Në të njëjtën përgjigje, Zeqaj solli edhe një pretendim të ri. Ai shkroi se sipas disa ish aktivistëve të VV-së, në ditën e shpalljes së pavarësisë, Xhymshiti, atëherë gazetar i akredituar në Kuvend, thuhet se kishte pasur për detyrë ta rrëzonte foltoren e Kuvendit për ta penguar ceremoninë. Ai e quajti këtë, nëse ishte e vërtetë, “një nga episodet më absurde që është dëgjuar ndonjëherë”.

Përgjigjja e Xhymshitit ishte më e ashpër5. Ai e quajti këtë pretendim shpifje dhe pjesë të një mekanizmi të njohur të njollosjes së figurës publike.

“Jo, o hije e paguar, nuk më dogji e vërteta”, shkroi ai, “sepse nga ty as nuk ka dalë e as nuk do të dalë kurrë ndonjë e vërtetë. Mua më interesojnë vetëm faktet, ndërsa ty të intereson vetëm zarfi i radhës për të vjellë vrer”.

Xhymshiti e përshkroi videon si “video-linçim” dhe tha se Zeqaj nuk kishte bërë pyetje, por kishte ekzekutuar, sipas tij, një fazë të parë të një manuali politik të vrasjes së karakterit.

“Ti nuk bëre pyetje”, shkroi ai, “ti ekzekutove fazën e parë të manualit vrastar të SHIK-ut, vrasjen e karakterit me shpifje patologjike, për ta përgatitur terrenin e asgjësimit tim fizik”.

Në atë përgjigje, Xhymshiti e mbrojti integritetin e tij profesional duke përmendur punën me media ndërkombëtare dhe akreditimin e tij në Britaninë e Madhe.

“Unë jam ”, shkroi ai, “integriteti im gazetaresk është i çertifikuar nga The New York Times, The Guardian dhe Associated Press, dhe jam i akredituar si redaktor i politikës së jashtme në Britaninë e Madhe pas verifikimeve më të rrepta shtetërore”.

Në pjesën më të rëndë të atij komenti, Xhymshiti tha se Zeqaj kishte marrë mbi vete përgjegjësi për rrezikun që mund të krijonte një fushatë e tillë.

Ai shkroi, “Nëse mua më ndodh gjëja më e vogël fizike si pasojë e kësaj fushate ku ti nxit urrejtje në komente, ti dhe urdhërdhënësit e tu do të përballeni me ligjin”.

Ky formulim u shënua nga Xhymshiti si paralajmërim për përgjegjësi, ndërsa në kontekstin e debatit publik mbetet një nga pjesët më të ndjeshme të shkëmbimit.

Zeqaj reagoi sërish.

“O Vud, po më shtin me qesh”, shkroi ai6. “Qysh bre s’të vjen marre me rrejt? Ti don me më tregu mua për gazetari?” Ai tha se nuk kishte përmendur asgjë me qëllim që ta dëmtonte Xhymshitin dhe shtoi, “Nëse ka diçka për t’u trajtuar, me të do të merret shteti i Kosovës dhe drejtësia e Kosovës, jo unë”.

Për Xhymshitin, pikërisht kjo frazë ishte thelbësore. Ai iu përgjigj se thirrja për drejtësinë e Kosovës, në kontekstin e një videoje ku ai ishte quajtur tradhtar, agjent i Serbisë dhe sabotues i pavarësisë pa prova, nuk ishte neutrale.

“Kur thua, askund nuk kam përmendur diçka me qëllim që të të bëj dëm ty”, shkroi ai, “kjo tregon vetëm hipokrizi. Ti më shpalle publikisht tradhtar, agjent të Serbisë dhe sabotues të pavarësisë pa asnjë provë të vetme”.

Ai shtoi se në Kosovë, etiketa të tilla ndaj një gazetari hulumtues mund të kenë pasoja të drejtpërdrejta.

“Në Kosovë, t’i vesh këto etiketa një gazetari hulumtues do të thotë me vetëdije të plotë t’i vesh jetën në rrezik”, shkroi Xhymshiti. “Ky nuk është debat, ky është urdhër mediatik për sulm”.

Më 8 korrik, debati u zhvendos nga komentet e Facebook-ut në tri shkrime të botuara nga Xhymshiti.

• Shkrimi i parë, në shqip7, u titullua “Si Përgatitet Terreni për Vrasjen e Gazetarit”.

Aty, Xhymshiti argumentoi se ndërhyrja e Zeqajt nuk ishte përgjigje ndaj gazetarisë, sepse nuk përmbante kundërfakte.

“Ai nuk ka ardhur me dokumente të reja”, shkroi Xhymshiti. “Nuk ka ardhur me kundërprova. Nuk ka ardhur me një analizë juridike të parashtresës së Prokurorisë. Nuk ka ardhur me një kundërhulumtim. Ka ardhur me etiketa”.

Në atë shkrim, ai e vendosi çështjen në një kuadër më të gjerë. Sipas tij, kur një gazetar nuk kundërshtohet për atë që e ka shkruar, por për atë që pretendohet se është, debati mbi faktet përfundon.

“Ai nuk po e sfidon dokumentin”, shkroi Xhymshiti. “Ai përpiqet ta zhvlerësojë dorën që e mban dokumentin”.

• Shkrimi i dytë, në anglisht8, u titullua “How the Shadow of Hashim Thaçi Still Directs Pristina’s Media Hit Squads to Silence Me”.

Aty, Xhymshiti e lidhi videon e Zeqajt me gjuhën që, sipas tij, përdoret historikisht për delegjitimimin e kundërshtarëve politikë dhe gazetarëve. Ai shkroi se videoja e Zeqajt nuk ishte e rrezikshme thjesht sepse përmbante fyerje, por sepse e vendoste gazetarin në një kategori ku ai mund të shihej si armik i pranueshëm.

"Videoja e tij nuk është e rrezikshme sepse më fyen", shkroi ai. "Ajo është e rrezikshme sepse e shndërron një gazetar në një shënjestër të pranueshme në një shoqëri ku një shndërrim i tillë ka një histori të dokumentuar."

• Shkrimi i tretë, në shqip9, u titullua “Kush e paguan Florent Zeqajn për ta përgatitur atentatin tim fizik”.

Aty, Xhymshiti e bëri shkrimin tërësisht personal. Ai shkroi se Zeqaj, sipas tij, nuk po merrej me raportimet, por me ndërtimin e një fushate publike për ta kthyer Xhymshitin në shënjestër.

“Kjo është personale”, shkroi ai, “sepse kur Florent Zeqaj angazhohet për të vjellë vrer dhe për t’shpërndarë montime operative, ai nuk po i sulmon thjesht shkrimet e mia gazetareske, por po e përgatit terrenin mediatik për asgjësimin tim fizik”.

Në të tri shkrimet, Xhymshiti e përsëriti të njëjtin dallim themelor. Sipas tij, nuk e kanë sulmuar luftën çlirimtare të Kosovës, por kanë raportuar mbi individë, dokumente dhe pretendime që lidhen me krime politike, pushtet të pasluftës dhe parashtresa të Prokurorisë së Specializuar.

“Në asnjë rresht të botuar në nuk është sulmuar lufta çlirimtare e popullit të Kosovës”, shkroi ai. “Ne e bëjmë dallimin themelor juridik dhe njerëzor mes sakrificës së një populli për liri dhe krimeve individuale politike”.

Më 9 korrik, situata mori një kthesë tjetër. Sipas pamjes së publikuar10 nga Xhymshiti, Zeqaj e kishte bllokuar atë në Facebook. Në postimin e Xhymshitit, ku ishte shpërndarë videoja e Zeqajt, lidhja shfaqej me njoftimin, “This content isn’t available at the moment”. Xhymshiti tha se Zeqaj kishte fshirë komentet e tij, kishte fshirë përgjigjet e Xhymshitit në postimin e videos dhe më pas e kishte bllokuar atë.

Kështu, një video që nisi si akuzë publike ndaj një gazetari përfundoi me mbylljen e hapësirës së debatit aty ku ajo kishte nisur. Zeqaj e akuzoi Xhymshitin për sulm ndaj UÇK-së. Xhymshiti kërkoi prova, citime dhe dokumente. Zeqaj solli pretendime të reja. Xhymshiti i quajti shpifje dhe e vendosi çështjen në kontekstin e një fushate më të gjerë linçimi. Pastaj komentet u zhdukën dhe komunikimi u ndërpre me bllokim.

Për ne, si redaksi, rëndësia e kësaj ngjarjeje nuk qëndron vetëm te përplasja mes dy individëve. Ajo qëndron te mënyra se si kritika ndaj gazetarisë zëvendësohet me etiketim moral, si pyetjet për dokumente shndërrohen në akuza për gjak, komb dhe tradhti, dhe si një debat që mund të zhvillohej mbi fakte përfundon në heshtje të imponuar nga fshirja dhe bllokimi.

Gazetaria mund të kundërshtohet. Duhet të kundërshtohet kur gabon. Por ajo kundërshtohet me dokumente, me citime, me data, me burime dhe me argument. Nëse një raportim është i rremë, rrëzohet duke treguar se ku është i rremë. Nëse një citim është i pasaktë, rrëzohet duke e sjellë citimin e plotë. Nëse një dokument është lexuar gabim, rrëzohet duke e lexuar dokumentin më mirë.

Në këtë rast, Zeqaj nuk solli asnjë prej këtyre. Ai solli etiketa. Ai solli pyetje që funksiononin si akuza. Ai solli dyshime pa prova dhe pastaj u tërhoq pas pretendimit se nuk kishte akuzuar, por vetëm kishte pyetur.

Në fund, mbetet një kronologji e thjeshtë. Më 7 korrik, Florent Zeqaj e publikoi një video ku u quajt njeri që “flet shqip e mendon serbisht”. Po atë ditë, Xhymshiti iu përgjigj duke kërkuar prova. Zeqaj reagoi me pretendime të reja. Xhymshiti e akuzoi për shpifje dhe për krijim të rrezikut publik. Më 8 korrik, Xhymshiti botoi tri shkrime ku e analizoi ngjarjen si pjesë të një modeli më të gjerë delegjitimimi ndaj gazetarisë hulumtuese. Më 9 korrik, Zeqaj e bllokoi Xhymshitin dhe përmbajtja e videos së ndarë nuk ishte më e disponueshme për të.

Kjo është ngjarja. Jo zhurma rreth saj. Jo mallkimi. Jo flamujt. Jo betimet për patriotizëm. Por fakti i thjeshtë se një gazetari iu kërkua llogari pa iu treguar një gabim i vetëm faktik, pastaj iu vendosën etiketa që në historinë politike të Kosovës kanë pasur peshë të rëndë dhe në fund iu mbyll dera e përgjigjes aty ku sulmi ishte hapur publikisht.

2

Foto-dëshmia e bllokimit në Facebook to Vudi Xhymshiti nga ana e Florent Zeqajt

5

Përgjigja e Xhymshitit ndaj pretendimit të Zeqajt në Facebook, 8 Korrik, 2026.

6

Reagimi i Zeqajt ndaj komentit paraprak të Xhymshitit në Facebook, 8 Korrik 2026.

8

Gunpowder Chronicles

How the Shadow of Hashim Thaçi Still Directs Pristina’s Media Hit Squads to Silence Me

Thaçi and others are to be sentenced on 16 September 2026 with regards to what heavily lays on their responsibility, not merely as former wartime figures accused of crimes, but as men whose alleged system of power taught Kosovo that the word “traitor” could become the first administrative step towards social death, physical danger and, finally, murder…

Read more

2 months ago · 5 likes · Vudi Xhymshiti

10

Foto-dëshmia e bllokimit në Facebook to Vudi Xhymshiti nga ana e Florent Zeqajt

Kongresmeni republikan Joe Wilson, nga Karolina e Jugut, ka propozuar që Sekreta…

Read more

Read more

Read more

Read more

i kishin dërguar ftesë zyrtare kryeministrit Edi Rama për një intervistë të drejtpërdrejtë, pas raportimeve tona mbi Revolucionin Flamingo, dokumentin e publikuar prej tij për Dritan Goxhajn dhe debatet që pasuan rreth UÇK-së, protestës dhe përgjegjësisë politike.

Kryeministri u përgjigj duke pyetur për formatin e intervistës. Më pas, komunikimi kaloi edhe përmes Egesta Xhafës, sekretare për shtyp e kryeministrit, e cila konfirmoi zhvillimin e intervistës përmes Zoom-it, të premten, më 3 korrik, në orën 16.00.

Më 30 qershor, pas këtij konfirmimi, e njoftuan1 publikun se intervista ishte dakorduar me zyrën e kryeministrit.

Por të enjten, më 2 korrik, në orën 17.31, Xhafa i telefonoi redaksisë dhe njoftoi se intervista duhej të shtyhej për shkak të rrethanave të paparashikuara dhe ndryshimeve në agjendën e udhëtimit të kryeministrit. Ajo përmendi edhe zhvillime të lidhura me Samitin e NATO-s dhe angazhime të tjera të reja.

Sipas saj, intervista nuk është anuluar përfundimisht. Zyra e kryeministrit ka premtuar se ajo do të zhvillohet brenda muajit korrik, mundësisht gjatë dy javëve të ardhshme.

do ta mbajnë të hapur ftesën.

Pyetjet tona mbeten aty.

Për Sazanin. Për Zvërnecin. Për Revolucionin Flamingo. Për dokumentin që nuk e thoshte atë që u tha. Për raportin e Tiranës me Kosovën, UÇK-në, Serbinë dhe interesin publik.

Lexuesit meritojnë përgjigje. Ne do t’i kërkojmë ato.

1

NJË BISEDË QË NUK PREMTON REHATI. PREMTON PËRGJIGJE. — Njoftimi KB

Më 29 qershor 2026, KALLXO raportoi se prokurori Afrim Shefkiu u dëgjua si dëshmitar i dëmtuar në gjykimin ku Zeka akuzohet për kanosje ndaj tij. Sipas raportimit3, çështja lidhet me një deklaratë të bërë më 24 shtator 2018 në emisionin DPT në T7, ku Zeka kishte thënë se prokurorin e tij do ta ndiqte “me gjyq, Kanun dhe privatisht”. Shefkiu tha para gjykatës se po të ishte përmendur vetëm ndjekja ligjore, nuk do të kishte problem. Por fjala “Kanun” dhe ndjekja “privatisht”, sipas tij, krijonin ndjenjë kërcënimi.

Ky detaj nuk është folklor. Në një shoqëri ku fjala Kanun ende e bart kujtesën e hakmarrjes, ajo nuk dëgjohet si metaforë e pafajshme kur i drejtohet një prokurori që ka ngritur aktakuzë. Ajo hyn në sallën e gjyqit si paralajmërim. Si kujtesë se përtej ligjit mund të ketë edhe një rend tjetër, më i errët, më personal, më i pamëshirshëm.

Kanosja, sipas Shefkiut, kishte ndodhur disa ditë para se të mbahej seanca fillestare në rastin ku ai kishte ngritur aktakuzë ndaj Zekës dhe të tjerëve për shmangie nga tatimi, mashtrim dhe shpëlarje parash. Aktakuza për kanosje, sipas KALLXO, daton më 22 korrik 2019. Pra, Kosova po e dëgjon sot një jehonë të vitit 2018, një fjali që nuk u zhduk, por që mbeti në arkivin e frikës institucionale.

Kjo kronologji nis më herët. Më 28 gusht 2018, Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës ngriti aktakuzë ndaj Milaim Zekës dhe të tjerëve për mashtrim, shmangie nga tatimi dhe pastrim parash. Sipas aktakuzës së raportuar nga KALLXO, të pandehurit dyshoheshin se kishin mashtruar rreth 900 aplikues për viza pune4, duke paraqitur fakte të rreme për punësim në Gjermani. Ishte një rast ku premtimi për dalje nga varfëria, për punë, për jetë tjetër, ishte kthyer në objekt hetimi penal.

Vitet kaluan. Dosja u copëtua, u kthye, u ngushtua, u rigjykua. Më 20 maj 2026, Gjykata Themelore në Prishtinë e shpalli fajtor Milaim Zekën për shmangie nga tatimi. Ai u dënua me një vit burgim me kusht dhe 3.000 euro gjobë. Gjykata e obligoi gjithashtu ta kompenzojë Administratën Tatimore të Kosovës me 67.609.71 euro, pas korrigjimit teknik të shumës së shpallur fillimisht.

Por ajo që ndodhi pas vendimit ishte po aq domethënëse sa vetë aktgjykimi. Zeka nuk doli me një mbrojtje të ftohtë juridike. Ai e sulmoi gjyqtaren Edita Çanta me gjuhë denigruese, duke e paraqitur vendimin si politik dhe duke e goditur integritetin e saj personal. Kjo nuk ishte kritikë ndaj drejtësisë. Ishte metodë. Kur dokumenti rëndon, prodhohet zhurmë. Kur shifra bëhet konkrete, sulmohet njeriu që e lexon vendimin. Kur gjykata flet, kundër saj hidhet balta.

Në këtë pikë, dosja Zeka nuk mund të lexohet më si një seri episodesh të shkëputura. Ajo shfaq një model. Prokurori që e ndjek penalisht, sipas aktakuzës, kanoset me Kanun. Gjyqtarja që e dënon, sulmohet publikisht. Kur emri i tij shfaqet në një rast të ndjeshëm sigurie, narrativa zhvendoset nga pyetja ligjore te komploti politik. Kjo është arkitektura e një mbrojtjeje që nuk qëndron vetëm në avokaturë, por në presion.

Sipas burimeve të besueshme të redaksisë sonë, në rastin Sheholli-Zeka, ku Fatmir Sheholli u arrestua nën dyshime për spiunazh për Serbinë dhe Zeka ndodhej me të në hotel, lirimi i shpejtë i Zekës ka ngritur dyshime serioze brenda qarqeve që e kanë ndjekur çështjen. Burimet tona thonë se Zeka kishte kërcënuar me materiale komprometuese ndaj figurave të prokurorisë. Redaksia jonë nuk e paraqet këtë si fakt të provuar gjyqësor, sepse institucionet nuk kanë dhënë përgjigje publike të plotë. Por pikërisht heshtja e tyre e bën pyetjen të pashmangshme.

A u trajtua Zeka si qytetar i barabartë para ligjit, apo si njeri që duhej lëshuar shpejt për ta shmangur një shpërthim tjetër publik?

Në raportimin tonë të mëhershëm5 për rastin Sheholli-Zeka, Zeka vetë pranoi elemente që kërkonin hetim serioz. Ai foli për materiale të sjella nga Sheholli, për tekst të printuar, për USB6, për përkthim, për vendim publikimi dhe për një frazë që rëndon si gur, “ka qenë urdhër me i publiku”. Në gazetari, urdhri nuk është burim. USB-ja nuk është verifikim. Materiali i përgjuar nuk bëhet i ligjshëm vetëm pse kalon nëpër dorën e një redaksie.

Nëse një person i dyshuar për spiunazh furnizon materiale, dhe një figurë mediatike i përpunon, i përkthen, i përzgjedh dhe i publikon, atëherë shteti ka përpara jo vetëm një pyetje etike, por një çështje sigurie. Aq më tepër kur i njëjti person e pranon se disa materiale nuk janë publikuar, sepse redaksia ka vendosur çfarë të nxjerrë dhe çfarë të mbajë. Në atë çast, materiali nuk është më vetëm informacion. Ai mund të jetë presion. Mund të jetë monedhë këmbimi. Mund të jetë armë.

Kjo është arsyeja pse rasti i sotëm me prokurorin Shefkiu nuk është episod periferik. Ai ndriçon prapa. Ai e rikthen publikun te një pyetje themelore. Si sillet Milaim Zeka kur përballet me drejtësinë? Me dokumente, apo me kërcënime? Me argumente, apo me përbaltje? Me transparencë, apo me mjegull?

Përgjigjja që del nga kronologjia është e rëndë. Në vitin 2018, kur përballej me aktakuzë, ai dyshohet se e kërcënoi prokurorin duke e përmendur Kanunin. Në vitin 2026, kur u dënua për shmangie nga tatimi, ai sulmoi gjyqtaren. Në rastin Sheholli, kur prania e tij pranë një të arrestuari për spiunazh kërkonte sqarim të plotë, ai e ktheu veten në viktimë të një skenari politik.

Kjo nuk është rastësi. Është sistem sjelljeje.

Në një shtet normal, këto çështje nuk do të vareshin nga zhurma televizive. Prokuroria do ta shpjegonte pse një person ndalohet, pse lirohet, çfarë provash janë shqyrtuar, çfarë nuk është gjetur dhe pse publiku duhet të besojë se ligji është zbatuar njësoj për të gjithë. Por në Kosovë, heshtja shpesh vishet si procedurë. Në fakt, ajo bëhet mburojë për të fuqishmit dhe mallkim për qytetarin e zakonshëm.

Milaim Zeka ka të drejtë të mbrohet. Ka të drejtë të ankohet. Ka të drejtë t’i kundërshtojë aktakuzat, vendimet dhe raportimet. Por ai nuk ka të drejtë ta kthejë prokurorin në objekt kanosjeje, gjyqtaren në objekt fyerjeje dhe publikun në objekt manipulimi. Liria e shprehjes nuk është liçencë për presion ndaj drejtësisë. Gazetaria nuk është mbulesë për qarkullim materialesh të dyshimta. Biografia publike nuk është amnisti.

Problemi më i madh nuk është vetëm Zeka. Problemi është shteti që duket sikur tërhiqet sa herë përballet me njerëz që kanë zë të lartë, arkiva të errëta, lidhje të vjetra dhe aftësi për të krijuar stuhi publike. Nëse drejtësia frikësohet nga kompromati, ajo pushon së qeni drejtësi. Nëse prokuroria hesht përballë dyshimeve të tilla, ajo nuk e mbron hetimin, por e dobëson besimin publik. Nëse gjyqtarët lihen vetëm kur sulmohen, çdo vendim gjyqësor bëhet më i brishtë.

Rasti Zeka është pasqyrë e një Republike që ende po mëson nëse ka guxim të përballet me figurat që ndër vite kanë jetuar në kufirin mes medias, politikës, parasë dhe ndikimit të errët. Ai është test për Prokurorinë e Shtetit, për gjykatat, për policinë, për AKI-në dhe për vetë shoqërinë.

Pyetja nuk është më vetëm pse Milaim Zeka u lirua shpejt në rastin Sheholli. Pyetja është pse institucionet e Kosovës nuk janë në gjendje t’ia japin publikut një përgjigje të plotë, të qartë dhe të besueshme. Pyetja është pse një njeri me histori aktakuzash, dënimi për shmangie tatimore, sulmesh ndaj gjyqtarëve dhe akuzë për kanosje ndaj prokurorit ende arrin ta paraqesë veten si viktimë, ndërsa shteti duket si i akuzuar.

Në fund, kjo nuk është histori për një person. Është histori për një boshllëk. Aty ku duhet të flasë ligji, flet frika. Aty ku duhet të flasin institucionet, dëgjohet zhurma. Aty ku duhet të ketë llogaridhënie, shfaqet një burrë para kamerës dhe e kthen drejtësinë në teatër.

Kosova nuk mund ta ndërtojë shtetin e së drejtës duke u trembur nga ata që e kërcënojnë atë. Nëse Prokuroria hesht, nëse gjykatat lihen të pambrojtura, nëse rastet e sigurisë kombëtare mbyllen me mjegull, atëherë mesazhi për publikun është i tmerrshëm. Ligji nuk vlen njësoj për të gjithë. Vlen më pak për ata që bërtasin më shumë.

Dhe pikërisht aty fillon rreziku më i madh për Republikën.

Qëllimi i nismës është ruajtja e Land Rover Discovery 4 dhe e kompletit të pajisjeve të gazetarisë së luftës si një koleksion i pandashëm, i cili, pas përfundimit të fushatës, do t’i dhurohet Muzeut të Kosovës si një ekspozitë e përhershme kushtuar gazetarisë së luftës dhe rolit të saj në dokumentimin e historisë bashkëkohore.

Automjeti ka përshkuar mbi 320 mijë kilometra, duke kaluar Ukrainën, Izraelin, Libanin, Gjeorgjinë, Turqinë, Jordaninë, Ballkanin dhe pjesë të tjera të Evropës. Për më shumë se tre vjet ai nuk ka qenë vetëm një mjet transporti, por redaksi lëvizëse, qendër komunikimi, strehë e përkohshme dhe bazë logjistike për shumicën e hulumtimeve të zhvilluara nga dhe .

Brenda këtij automjeti janë planifikuar, shkruar dhe koordinuar disa prej hulumtimeve më të rëndësishme të redaksisë që prej themelimit të saj në vitin 2023. Ai e shoqëroi ekipin në raportimet dhe hulumtimet mbi aktivitetet politike të Richard Grenell në Ballkan, mbi veprimtarinë diplomatike të Gabriel Escobar dhe Miroslav Lajcak në raport me Kosovën, në hulumtimin mbi lidhjet që redaksia dokumentoi mes Berat Buzhalës dhe entiteteve të lidhura me Beogradin, si edhe në raportimet mbi Aleksandar Arsenijevic. I njëjti automjet dhe i njëjti komplet pajisjesh u përdorën gjatë dokumentimit të zhvillimeve që pasuan sulmin terrorist në Banjskë, kur redaksia udhëtoi në terren për t’i hetuar rrjetet politike, diplomatike dhe të sigurisë që, sipas hulumtimeve të saj, vepronin kundër interesave të Kosovës.

Paralelisht, kompleti i pajisjeve profesionale përfaqëson më shumë se pesëmbëdhjetë vjet përvojë në raportimin e luftërave. Dy kamerat Canon 1DX Mark II, objektivat profesioniste, jelekët antiplumb PRESS, helmetat, sistemi satelitor Starlink, radiot e komunikimit dhe pajisjet mbështetëse kanë dokumentuar konflikte të armatosura, kriza humanitare dhe zhvillime politike në Ukrainë, Siri, Izrael, Liban, Gjeorgji dhe rajone të tjera ku gazetaria kërkonte praninë fizike të reporterit.

Kryeredaktori i Kronikave të Barutit, , tha se koleksioni tashmë e ka tejkaluar vlerën e tij materiale.

“Ky automjet nuk është më thjesht një Land Rover dhe këto nuk janë më vetëm kamera apo jelekë antiplumb. Janë dëshmi të një epoke. Janë objektet që e mbajtën gjallë gazetarinë në vende ku e vërteta ishte po aq e rrezikuar sa edhe jeta. Çdo gërvishtje mbi këtë automjet, çdo helmetë, çdo objektiv dhe çdo fotografi bart një histori që nuk mund të përsëritet.”

Sipas Xhymshitit, përvoja e fituar gjatë më shumë se pesëmbëdhjetë vjetëve në raportimin e konflikteve ndërkombëtare formësoi mënyrën se si ai kupton politikën globale dhe ndikimin e saj mbi Kosovën.

“Pa vitet e kaluara në vijat e frontit nuk do ta kuptoja kurrë se si funksionojnë operacionet ndërkombëtare, diplomacia, interesat shtetërore dhe gjeopolitika. Pikërisht kjo përvojë ma dha guximin të shtroj pyetje që të tjerët nuk i bënin dhe të ndjek hulumtime që në shumë raste sfiduan narrativat e vendosura. Prandaj besoj se ky koleksion nuk më përket më mua. Ai i përket historisë së gazetarisë shqiptare dhe brezave që do të vijnë.”

Redaksia bën të ditur se fondet e mbledhura nga kjo fushatë nuk do të përdoren vetëm për ruajtjen, dokumentimin dhe transferimin e koleksionit në Muzeun e Kosovës.

Një pjesë e tyre do të investohet në ndërtimin e kapaciteteve të reja editoriale të Kronikave të Barutit dhe Gunpowder Chronicles, përmes blerjes së një automjeti të ri për raportim, kamerave profesionale, objektivave, kompjuterëve, pajisjeve satelitore dhe infrastrukturës teknike të nevojshme për ta vazhduar gazetarinë nga terreni në standardet më të larta ndërkombëtare.

Një pjesë tjetër do të financojë krijimin e programit të parë të mentorimit profesional të redaksisë për studentët e gazetarisë në hapësirën shqiptare.

Programi parashikon përzgjedhjen e deri katër studentëve para diplomimit të tyre: dy nga Kosova, një nga Shqipëria dhe një nga Maqedonia e Veriut. Gjatë një periudhe gjashtëmujore, ata do të mentorohen nga redaksia në Londër dhe do të trajnohen në gazetari hulumtuese, raportim nga terreni, verifikim shumëburimor, etikë profesionale, siguri fizike dhe standarde editoriale ndërkombëtare.

Redaksia thotë se qëllimi i kësaj nisme nuk është vetëm ruajtja e një koleksioni historik, por krijimi i një ure mes përvojës së fituar në terren dhe brezit të ardhshëm të gazetarëve shqiptarë.

“Një muze nuk është fundi i një historie,” tha Xhymshiti. “Është vendi ku historia fillon t’i mësojë brezat që vijnë. Nëse ky automjet dhe këto pajisje mund ta frymëzojnë qoftë edhe një gazetar të ri ta zgjedhë të vërtetën mbi propagandën, atëherë misioni i tyre nuk ka përfunduar. Ai sapo ka filluar.”

Fushata publike është tashmë e hapur dhe përbën pjesë të një projekti afatgjatë të Kronikave të Barutit për ruajtjen e trashëgimisë së gazetarisë shqiptare të luftës, forcimin e kapaciteteve editoriale të redaksisë dhe investimin në brezin e ardhshëm të reporterëve në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut.

Me një objektiv prej £60,000, kjo nismë synon ta ruajë një pjesë të historisë së gazetarisë shqiptare dhe, njëkohësisht, t’i ndërtojë mjetet dhe njerëzit që do ta shkruajnë kapitullin e ardhshëm të saj. Kushdo që dëshiron të bëhet pjesë e këtij misioni mund të kontribuojë përmes lidhjes më poshtë.

DHURO KËTU

Read more

Read more

Elmi Reçica paraqet kallëzim penal dhe padi civile ndaj gazetarit Vudi Xhymshiti, ndërsa ky i fundit i cilëson pretendimet si përpjekje për frikësim të gazetarisë hulumtuese.

PRISHTINË - Një përplasje…

Read more

Read more

Read more

Read more

Ministria e Punëve të Brendshme njoftoi1 këtë javë se Ligji 10/L-0232 për Shtetësinë e Republikës së Kosovës kishte hyrë në fuqi dhe se procedurat për fitimin, rifitimin dhe regjistrimin e shtetësisë do të bëheshin “më të shpejta, më të thjeshta dhe plotësisht moderne”. Ligji i ri zëvendëson ligjin paraprak të vitit 2013 dhe përfshin dispozita që lehtësojnë aplikimet elektronike, shkurtimin e afateve administrative dhe njohjen më të qartë të të drejtave të mërgatës shqiptare.

Në qendër të debatit është neni 31 i ligjit të ri, i cili përcakton se Republika e Kosovës “ua njeh të drejtën e shtetësisë” të gjithë qytetarëve të ish-Republikës Federative të Jugosllavisë që kanë qenë banorë të përhershëm të Kosovës më 1 janar 1998 dhe pasardhësve të tyre të drejtpërdrejtë.

Deputetë të Partisë Demokratike të Kosovës - PDK, përfshirë Ganimete Musliun, e kanë sulmuar publikisht ligjin, duke pretenduar se dispozita të tilla mund të hapin rrugë për legalizimin e shtetësisë së serbëve të sjellë në Kosovë nga regjimi i Sllobodan Milosheviqit gjatë viteve të luftërave në Bosnjë dhe Kroaci. Kritikat e opozitës janë përqendruar në idenë se Serbia kishte përdorur zhvendosjen e popullsisë serbe drejt Kosovës si instrument politik dhe demografik para luftës së viteve 1998-1999.

Por qeveria e Albin Kurtit i ka hedhur poshtë këto akuza, duke argumentuar se dispozita nuk është e re dhe se ajo ekziston, pothuajse identike, që nga ligji i vitit 2008, më pas në ligjin e vitit 2013 dhe në vetë Kushtetutën e Kosovës.

Në një reagim të gjatë në Facebook të dielën3, ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, tha se “neni 31 i Ligjit të ri për shtetësinë e përmban dispozitën e njëjtë nga neni 32 i Ligjit të miratuar në vitin 2013, të cilën gjithashtu e përmbante ligji i vitit 2008”. Ai shtoi se dispozita ishte marrë “në mënyrë identike nga neni 155 i Kushtetutës”.

Sveçla akuzoi opozitën për hipokrizi politike, duke thënë se të njëjtat forca që sot e sulmojnë ligjin, dikur e kishin qeverisur vendin kur këto dispozita ishin miratuar dhe shndërruar në norma të përhershme kushtetuese. Ai tha se opozita po përpiqej “ta njolloste” punën e qeverisë përmes interpretimeve që, sipas tij, nuk qëndrojnë juridikisht.

Debati prek një plagë të vjetër dhe ende të pambyllur të Kosovës së pasluftës.

Në vitet që pasuan, 11,364 shqiptarë etnikë u dëbuan me forcë nga veriu i Mitrovicës dhe zonat përreth, ndërsa shumë prej tyre nuk u kthyen më kurrë në pronat e tyre. Spastrimi etnik i natës mes 3 dhe 4 shkurtit 2000 ndodhi gjatë mandatit politik të Hashim Thaçit dhe PDK-së në Kosovën e pasluftës, në një periudhë kur Thaçi veriun e Mitrovicës e kishte deklaruar de facto territor jashtë kontrollit institucional të Prishtinës. Në të njëjtën kohë, një numër i konsiderueshëm serbësh u vendosën në atë pjesë të Kosovës, në një proces që kritikët e kanë konsideruar të toleruar ose të pamenaxhuar nga autoritetet e atëhershme. Veriu i Kosovës mbeti për më shumë se 24 vjet nën ndikimin dhe kontrollin e strukturave paralele të mbështetura nga Serbia, duke krijuar një realitet të ndarë politik dhe të sigurisë pas luftës. Vetëm pas sulmit të armatosur të Serbisë në Banjskë, në shtator të vitit 2023, kur grupe të armatosura serbe tentuan, por dështuan, ta aneksonin veriun e Kosovës, institucionet e Kosovës nisën operacione që shtrinë kontrollin shtetëror në gjithë territorin verior. Pas këtyre zhvillimeve, për herë të parë që nga përfundimi i luftës, shqiptarë etnikë filluan gradualisht të riktheheshin në shtëpitë dhe pronat e tyre në veri. Pikërisht ky realitet historik vazhdon ta ushqejë sot frikën e një pjese të opinionit publik se dispozitat e shtetësisë mund të interpretohen në mënyra që favorizojnë strukturat demografike të krijuara gjatë dhe pas periudhës së kontrollit serb mbi veriun e Kosovës.

Megjithatë, ekspertë juridikë dhe vetë teksti i ligjit tregojnë se dispozita nuk krijon automatikisht shtetësi për askënd. Ligji kërkon dëshmi konkrete për banimin e përhershëm në Kosovë më 1 janar 1998 dhe procedura verifikimi nga organet kompetente.

Një pjesë tjetër e ligjit, që ka marrë më pak vëmendje politike, lidhet drejtpërdrejt me mërgatën shqiptare, sidomos me shqiptarët e Kosovës që jetojnë në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Ligji i ri zgjeron dhe qartëson pozitën e mërgatës, duke përcaktuar se pjesëtar i mërgatës konsiderohet çdo person që ka lindur në Kosovë ose që është pasardhës i drejtpërdrejtë i dikujt të lindur në Kosovë dhe që ruan lidhje familjare ose ekonomike me vendin.

Për shumë familje shqiptare që u larguan nga Kosova gjatë viteve të represionit serb dhe luftës, kjo dispozitë konsiderohet thelbësore. Ligji u mundëson atyre rifitim më të lehtë të shtetësisë, regjistrim më të shpejtë të fëmijëve të lindur jashtë Kosovës dhe procedura më të thjeshta administrative.

Qeveria argumenton se rrëzimi ose dobësimi i ligjit, siç kërkohet nga një pjesë e opozitës, do ta dëmtonte pikërisht mërgatën shqiptare, e cila për dekada e ka mbajtur ekonomikisht Kosovën dhe ka qenë një shtyllë politike e shtetformimit të saj. Për shumë emigrantë shqiptarë në Gjermani, Zvicër, Britani dhe Shtetet e Bashkuara, çështja e shtetësisë nuk është vetëm juridike. Ajo lidhet me trashëgiminë familjare, me të drejtën për ta mbajtur lidhjen me vendin dhe me mundësinë që fëmijët e tyre të mos e humbin identitetin institucional me Kosovën.

Sveçla tha se qeveria mbetet e përkushtuar që, pas konstituimit të legjislaturës së re të Kuvendit, të iniciojë edhe ndryshime kushtetuese për dispozitat që kanë nxitur debat publik. Por ai u bëri thirrje partive opozitare që t’i mbështesin këto ndryshime në vend se ta përdorin çështjen për përplasje politike.

Në fund, ligji i ri për shtetësinë po i zbulon jo vetëm ndarjet aktuale politike të Kosovës, por edhe hijet e pashuara të pasluftës. Mes kujtesës së spastrimeve etnike, emigrimit masiv shqiptar dhe betejës për kontroll institucional të veriut, debati mbi shtetësinë po shndërrohet në një debat më të thellë për atë se kush ka të drejtë të quhet pjesë e Republikës së Kosovës dhe kush mban përgjegjësi për kompromiset e bëra në vitet më të brishta të shtetit të ri.

Read more

Read more

Read more

Read more