Po sikur operacioni më i rrezikshëm i Serbisë kundër Kosovës të mos kishte nevojë për tanke, por për politikanë, media, dokumente dhe narrativa që duken krejtësisht vendore?

Po sikur “Leptiri”, një plan i RDB1-së për ta komprometuar dhe rekrutuar Albin Kurtin në vitin 2001, të ketë dështuar atëherë, por të jetë rikthyer dy dekada më vonë si armë për shkatërrimin e reputacionit të tij?

Pse një dokument i tillë gjendej në telefonin e Fatmir Shehollit, të akuzuar për spiunazh, i cili thotë se ia kishte dërguar Bojan Dimiqi?

Kush e shpërndau, kush e përktheu dhe kush e shndërroi narrativën e vjetër serbe në municion të politikës kosovare?

Dhe çfarë është “Top Secret 2”, dokumenti që e përshkruan radikalizimin, migrimin, diasporën dhe fenë si mjete për ta bërë Kosovën të dukej e papranueshme për Perëndimin?

A i kemi përpara dy dokumente të shkëputura, apo gjurmët e një strategjie shumë më të gjerë për ta dobësuar Kosovën nga brenda?

Kush përfitoi, kush heshti dhe çfarë nuk kemi parë ende?

Lexojeni hulumtimin tonë të plotë.

Një dokument i gjetur në telefonin e Fatmir Shehollit e përshkruan një strategji të frikshme. Jo pushtimin e Kosovës me tanke, por ndryshimin e saj nga brenda, derisa Perëndimi të fillonte të largohej.

PRISHTINË - Kosova ka një arsye të fortë historike për ta konsideruar lidhjen me Perëndimin si pjesë të arkitekturës së saj të sigurisë. Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe e mbështetën ndërhyrjen e NATO-s më 1999 dhe e njohën pavarësinë e Kosovës më 2008. Britania e Madhe ishte ndër vendet e para që e njohu shtetin e ri dhe vazhdon të mbajë trupa të gatshme për misionin e NATO-s në Kosovë. NATO, edhe në gusht të vitit 2026, vazhdon ta përshkruajë KFOR-in si forcë që e garanton një ambient të sigurt dhe lirinë e lëvizjes për të gjitha komunitetet. Londra e ka zgjatur mbështetjen e saj për KFOR-in së paku deri në dhjetor të vitit 20282. Kjo marrëdhënie nuk e ka bërë Kosovën imune ndaj kritikave perëndimore dhe as qeveritë e saj nuk kanë qenë gjithmonë në harmoni me Washingtonin dhe Brukselin. Por orientimi strategjik i shtetit, drejt NATO-s, Shteteve të Bashkuara, Britanisë dhe Bashkimit Evropian, ka mbetur një nga vijat më të qëndrueshme të politikës së jashtme të Kosovës.

Pikërisht këtë marrëdhënie duket se e identifikon si objektiv një dokument i zbuluar gjatë hetimeve ndaj Fatmir Shehollit. Aktakuza prej 80 faqesh e Prokurorisë Speciale të Republikës së Kosovës, e dorëzuar më 24 gusht 2026, e përshkruan një dosje të gjetur në telefonin e tij me emrin “Top Secret 2”. Sipas analizës së prokurorisë, dokumenti e përmban një plan politik dhe strategjik që e synonte zgjerimin e ndikimit të radikalizimit islamik, përfshirjen e personave me ndikim në politikë, media, sport dhe muzikë, nxitjen e migrimit dhe krijimin gradual të perceptimit se Kosova ishte shndërruar në një shoqëri të radikalizuar dhe të destabilizuar. Qëllimi afatgjatë, sipas dokumentit, ishte ndryshimi i qëndrimit të fuqive perëndimore ndaj Kosovës dhe krijimi i kushteve për kthimin e saj nën juridiksionin e Serbisë3.

Ky është pretendim jashtëzakonisht i rëndë dhe duhet trajtuar me saktësi. Dokumenti nuk duhet lexuar si provë kundër Islamit dhe as si provë se myslimanët shqiptarë përbëjnë ndonjë kërcënim për Kosovën. Përkundrazi, nëse materiali është autentik dhe nëse lidhja që prokuroria i bën me synimet e shërbimit serb provohet në gjykatë, atëherë viktima e parë e strategjisë së përshkruar aty do të ishte vetë komuniteti mysliman shqiptar. Feja nuk paraqitet si armik. Ajo paraqitet si instrument që mund të shfrytëzohet për të krijuar ndarje politike, për ta deformuar identitetin e një shoqërie dhe, në fund, për ta ndryshuar mënyrën se si ajo shoqëri shihet nga aleatët e saj.

Dokumenti është i pazakontë pikërisht për shkak të qartësisë me të cilën e përshkruan këtë mekanizëm. Në tekst flitet për njerëz brenda partive politike që do ta përkrahnin fuqishëm Islamin dhe do të ishin të lidhur me udhëheqës fetarë. Flitet gjithashtu për persona nga bashkësitë islame të Kosovës dhe Sanxhakut që do të dërgoheshin në Zvicër, Gjermani dhe Belgjikë, nën urdhrat e ambasadave serbe, me synimin e deklaruar për t’i ndarë shqiptarët e diasporës. Dokumenti veçon posaçërisht shqiptarët e pasur në Zvicër dhe Gjermani që e kishin mbështetur Ibrahim Rugovën4.

Në pjesën më të rëndë të materialit, logjika politike bëhet e qartë. Në Kosovë, sipas tekstit, duhej krijuar një atmosferë në të cilën njerëzit do të ndiheshin sikur jetonin në një shtet të huaj. Një pjesë e rinisë do të largohej. Një pjesë tjetër do të orientohej më fuqishëm drejt identitetit fetar. Pas njëzet vjetësh, thotë dokumenti, “Kosova do të duket si Kandahar”. Atëherë fuqitë perëndimore do ta ndryshonin qëndrimin e tyre dhe do të vendosnin për kthimin e Kosovës nën juridiksionin serb5.

Prokuroria e interpreton pikërisht në këtë mënyrë. Sipas saj, dokumenti e synon destabilizimin e Republikës së Kosovës, krijimin e perceptimit se ajo është një shtet i radikalizuar dhe ekstremist, dëmtimin e pozitës së saj ndërkombëtare, nxitjen e migrimit dhe ndikimin mbi qëndrimet e vendeve perëndimore. Më 5 gusht 2025, sipas aktakuzës, Sheholli ia kishte dërguar dokumentin një personi të identifikuar si Viktor Makedonija. Prokuroria më pas konkludon se pranimi dhe shpërndarja e materialit nga Sheholli, të vlerësuara bashkë me provat e tjera, tregojnë se veprimet e tij kanë qenë në funksion të përcjelljes dhe realizimit të synimeve të BIA-s serbe6.

Por këtu ekziston një kufi i rëndësishëm që gazetaria serioze nuk duhet ta kapërcejë. Aktakuza dhe materialet e shqyrtuara nga nuk e tregojnë në të njëjtën mënyrë origjinën e “Top Secret 2” siç e tregojnë origjinën e një dokumenti tjetër të gjetur në telefonin e Shehollit, “Leptiri”. Në faqet relevante të aktakuzës nuk identifikohet autori fillestar i “Top Secret 2”, data kur është hartuar apo struktura konkrete serbe që e ka prodhuar. Prokuroria e lidh dokumentin me synimet e BIA-s duke e parë atë bashkë me komunikimet dhe provat e tjera. Kjo është një tezë e prokurorisë që duhet të testohet në gjykatë. Nuk është ende një fakt i provuar me vendim gjyqësor.

Megjithatë, rrethanat në të cilat dokumenti është gjetur e bëjnë të pamundur që të trajtohet thjesht si një tekst i rastësishëm në një telefon. Sheholli nuk është akuzuar vetëm për posedim materialesh të dyshimta. Prokuroria e akuzon për spiunazh dhe pretendon se ai e ka ndihmuar një shërbim të huaj informativ, BIA-n serbe, duke pranuar, mbledhur, shkëmbyer dhe përcjellë materiale me rëndësi politike dhe të sigurisë. Sheholli i mohon akuzat dhe nuk është shpallur fajtor. Prezumimi i pafajësisë vazhdon të vlejë deri në një vendim përfundimtar të gjykatës.

Ajo që nuk është vetëm pretendim i prokurorisë është një pjesë e biografisë që Sheholli vetë ia ka dhënë hetuesve. Në deklaratat e tij në Policinë e Kosovës më 9 tetor 2025 dhe në Prokurorinë Speciale më 14 gusht 2026, në praninë e avokatit, Sheholli ka deklaruar se nga viti 1990 deri më 5 maj 1993 kishte punuar si analist në sektorin e analizës të Sigurimit Shtetëror të Serbisë. Ai gjithashtu nuk i ka mohuar kontaktet e vazhdueshme, që sipas aktakuzës datojnë nga viti 2013 ose 2014, me Bojan Dimiqin. Sheholli e ka përshkruar Dimiqin si zyrtar të kabinetit të Aleksandar Vuçiqit, ndërsa në një deklaratë të mëvonshme e identifikon atë si zyrtar të BIA-s dhe ish përgjegjës për Kosovën brenda këtij shërbimi7.

Kjo e ndryshon karakterin e çështjes. Një ish analist i Sigurimit Shtetëror të Serbisë nuk ishte thjesht duke e poseduar një dokument me përmbajtje politike. Sipas aktakuzës, ai mbante kontakte me një zyrtar të BIA-s, merrte materiale përmes një personi në Mitrovicën e Veriut, i diskutonte ato me Dimiqin dhe më pas i çonte drejt publikimit në Kosovë. Në deklaratën e tij, Sheholli ka thënë se e kishte marrë një USB, transkripte dhe 5,000 euro nga një person në veri dhe se një pjesë të materialit ia kishte dorëzuar gazetarit Milaim Zeka për publikim8.

Sipas aktakuzës, kjo nuk ishte një dorëzim i zakonshëm dokumentesh tek një gazetar. Milaim Zeka ka deklaruar në polici se Sheholli e kishte kontaktuar pas fillimit të fushatës për zgjedhjet lokale të tetorit 2025 dhe i kishte thënë se kishte materiale të siguruara nga “GIZI” gjerman për një aferë të pretenduar korrupsioni që lidhej me ministrin Nenad Rashiq. Në një takim të mëvonshëm në restorantin Garden në Prishtinë, Sheholli i kishte sjellë rreth 17 faqe material në gjuhën serbe. Zeka ka deklaruar se në atë kohë kishte menduar se publikimi ishte në interes të publikut. Ai gjithashtu ka pranuar se kishte një marrëveshje për 2,000 euro për publikimin, prej të cilave 1,000 euro i kishte marrë në Garden dhe 1,000 euro të tjera do t’i merrte pas përfundimit të publikimit9.

Në një audioincizim të 30 shtatorit 2025, të përfshirë në aktakuzë, Sheholli dëgjohet duke i thënë Zekës “qe ku i ki qetu njëmijë”.

---

Prokuroria thotë se pagesa është dokumentuar edhe përmes vëzhgimit. Zeka ka deklaruar se marrëveshja përfshinte 2,000 euro dhe se kishte besuar, sipas asaj që i kishte thënë Sheholli, se paratë vinin nga GIZ-i gjerman. Sheholli, nga ana tjetër, i ka deklaruar prokurorit se Zeka nuk kishte njohuri se ai po komunikonte me Dimiqin për këtë çështje10.

Ajo që e bën epizodin veçanërisht të rëndësishëm për mënyrën se si funksionojnë operacionet e ndikimit është ajo që ndodhi pas dorëzimit. Sipas aktakuzës, Dimiqi e kontaktonte Shehollin për ta pyetur nëse materiali ishte publikuar dhe jepte udhëzime për kohën e publikimit. Më 1 tetor 2025, Sheholli ia përcjell Zekës një kërkesë që sipas prokurorisë vinte nga Dimiqi, që materiali të publikohej më herët. Në një bisedë të 30 shtatorit, Dimiqi pyet “A e qiti Milaimi”, ndërsa Sheholli i përgjigjet se po punohej në material dhe se duhej përkthyer. Prokuroria e trajton këtë si provë se publikimi në një media kosovare po koordinohej me një zyrtar të BIA-s11.

Ky është mekanizmi klasik që e bën një operacion ndikimi shumë më të rrezikshëm se propaganda e zakonshme. Materiali nuk shfaqet para publikut me vulën e një shërbimi të huaj. Ai kalon përmes njerëzve që kanë kredibilitet lokal, kontakte politike, platforma mediatike ose histori publike që i bëjnë të duken si burime të brendshme. Deri në momentin kur informacioni arrin te qytetari, origjina e tij mund të jetë zhdukur. Publiku e sheh një “skandal kosovar”. Nuk e sheh domosdoshmërisht zinxhirin që, sipas prokurorisë në këtë rast, nis te një zyrtar i BIA-s, kalon përmes Shehollit dhe përfundon në një platformë mediatike.

Rasti i Nenad Rashiqit e bën të qartë se objektivat e një operacioni të tillë nuk duhet të jenë vetëm shqiptarë. Rashiq është politikan serb i Kosovës që ka vepruar jashtë kontrollit politik të Listës Serbe dhe ka marrë pjesë në institucionet e Republikës së Kosovës. Për Beogradin, kontrolli mbi përfaqësimin politik të serbëve të Kosovës ka vlerë strategjike. Një politikan serb që vepron në institucionet e Prishtinës jashtë strukturës politike të mbështetur nga Beogradi e përbën një sfidë tjetër nga një politikan shqiptar. Ai e konteston idenë se Beogradi është kanali i vetëm legjitim për përfaqësimin e serbëve të Kosovës.

Pikërisht këtu operacioni i pretenduar kundër Rashiqit merr kuptim më të gjerë. Sipas dëshmisë së tij të përmbledhur në aktakuzë, bashkëpunëtorët e tij ishin kontaktuar nga një person që paraqitej si zyrtar i BIA-s me emrin “Panta” dhe ishin urdhëruar të paraqiteshin në Beograd. Më pas, materialet që synonin komprometimin e Rashiqit dhe njerëzve të tij hynë në qarkullim publik. Aktakuza nuk provon vetvetiu çdo pretendim të Rashiqit, por e vendos atë në të njëjtën dosje komunikime, materiale, para, udhëzime për publikim dhe një marrëdhënie të pranuar ndërmjet Shehollit dhe Dimiqit.

Në këtë pikë, dokumenti “Top Secret 2” nuk duket më si një anomali e izoluar. Ai hyn në një dosje ku prokuroria pretendon se informacioni dhe komprometimi politik ishin përdorur si instrumente operative. Dhe në të njëjtin telefon është gjetur edhe një dokument tjetër që lidhet me një prej figurave më të fuqishme të politikës së sotme kosovare.

Dokumenti quhet “Leptiri”. Këtu origjina është më e qartë. Sipas raportit policor të përfshirë në aktakuzë, pretendohet se dokumenti është nënshkruar nga shefi i Sektorit të Tretë të Sigurimit Shtetëror serb dhe është përpiluar nga strukturat e RDB-së në vitin 2001. Ai përshkruan një plan operativ për komprometimin dhe rekrutimin e Albin Kurtit gjatë kohës kur ai e vuante dënimin në burgjet e Serbisë12.

Sipas dokumentit, një burim operativ me nofkën “Leptiri” duhej të siguronte materiale komprometuese që do të përdoreshin për ushtrimin e presionit mbi Kurtin, me synimin që ai të bashkëpunonte me RDB-në. Hetuesit kanë gjetur se Sheholli e kishte shpërndarë dokumentin te persona të ndryshëm dhe e kishte kërkuar përkthimin e tij nga serbishtja në shqip. Kur prokurori e pyeti drejtpërdrejt për origjinën e tij, përgjigjja e Shehollit, sipas transkriptit në aktakuzë, ishte e qartë.

“Këtë dokument ma ka dërgu Bojan Dimiq në telefonin tim”13.

---

Ky fakt nuk provon se operacioni i vitit 2001 pati sukses. Përkundrazi, përmbajtja e dosjes, ashtu siç përshkruhet nga prokuroria, duket se ishte plan për ta komprometuar dhe rekrutuar Kurtin. Nuk është provë e rekrutimit të tij. Ky dallim është vendimtar. Një dokument që tregon se një shërbim kërkonte ta rekrutonte një person nuk është provë se ai person u rekrutua.

Rëndësia politike e “Leptirit” vjen nga diçka tjetër. Për vite me radhë, kundërshtarë politikë të Kurtit kanë ngritur akuza publike se ai mund të ishte rekrutuar nga shërbimet serbe gjatë burgimit. Ramush Haradinaj, ndër të tjerë, e ka pyetur Kurtin në Kuvend në vitin 2021 nëse ishte rekrutuar në burg dhe më pas e ka quajtur publikisht “spiun të Serbisë” dhe “agjent të Serbisë”.

Nuk ka provë të publikuar se Haradinaj e kishte parë dokumentin “Leptiri”, se Sheholli ia kishte dërguar atij, apo se akuzat e tij ishin koordinuar me BIA-n. Çdo pohim i tillë do të shkonte përtej provave që kemi.

Por zbulimi i “Leptirit” e ndryshon pyetjen gazetareske. Përpara këtij dokumenti, pretendimi se Kurti ishte rekrutuar mund të trajtohej si një akuzë politike jashtëzakonisht e rëndë që nuk ishte mbështetur me prova publike. Tani ekziston një dokument i RDB-së që, sipas prokurorisë, tregon se shërbimi serb kishte hartuar një operacion për ta komprometuar dhe rekrutuar Kurtin dhe se ky dokument, më shumë se dy dekada më vonë, qarkullonte përmes Shehollit pasi ia kishte dërguar Dimiqi. Pyetja legjitime nuk është nëse kjo provon bashkëpunim të politikanëve kosovarë me BIA-n. Nuk e provon. Pyetja është se si një objektiv i vjetër i inteligjencës serbe u shndërrua më vonë në një narrativë të brendshme politike në Kosovë dhe kush e ushqeu atë narrativë me kalimin e viteve.

Në këtë kontekst duhet parë edhe pozita politike e Kurtit. Vetë fakti se ai është objektiv i një dokumenti të shërbimit serb nuk e bën qeverisjen e tij të paprekshme nga kritika dhe nuk e shndërron automatikisht në politikanin e preferuar të Perëndimit. Marrëdhëniet e tij me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian kanë kaluar nëpër konflikte të forta, veçanërisht për veprimet e qeverisë në veri. Aleatët perëndimorë i kanë kritikuar vendimet e Prishtinës dhe kanë kërkuar koordinim më të ngushtë. Kjo është pjesë e dosjes faktike dhe nuk duhet fshehur vetëm sepse e komplikon narrativën.

Në nivel strategjik, megjithatë, Kosova vazhdon të jetë qartësisht e orientuar kah Perëndimi. Bashkimi Evropian dhe ambasadat e Britanisë, Francës, Gjermanisë dhe Italisë deklaruan në shkurt 2026 se e mirëpresin përafrimin vullnetar të Kosovës me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë dhe Bjellorusisë, duke e përshkruar këtë si shprehje të angazhimit strategjik të Kosovës ndaj paqes, së drejtës ndërkombëtare dhe së ardhmes evropiane14. Londra, ndërkohë, e quan Kosovën mike të kahershme dhe i mbështet aspiratat e saj euroatlantike15.

Për këtë arsye, “Top Secret 2” është më interesant si dokument gjeopolitik sesa fetar. Një Kosovë që mbetet e lidhur me Shtetet e Bashkuara, Britaninë dhe NATO-n është shumë më e vështirë për Beogradin ta rikthejë nën kontrollin e vet. Një Kosovë që, me kalimin e kohës, perceptohet në kryeqytetet perëndimore si e radikalizuar, e paqëndrueshme dhe gjithnjë e më pak e pajtueshme me rendin politik euroatlantik do të ishte një problem krejt tjetër. Dokumenti duket se e kupton këtë dallim.

Kjo është arsyeja pse strategjia e përshkruar nuk synon domosdoshmërisht ndryshimin e besimit personal të shqiptarëve. Synimi është ndryshimi i funksionit politik të fesë. Një shqiptar mund të mbetet mysliman praktikues, katolik, ortodoks, bektashi apo laik pa e vënë në dyshim përkatësinë kombëtare. Historia politike shqiptare është ndërtuar në masë të madhe mbi këtë aftësi të identiteteve fetare për të bashkëjetuar nën një identitet kombëtar të përbashkët. Pikërisht kjo e ka bërë shoqërinë shqiptare më rezistente ndaj ndarjeve sektare që kanë shkatërruar pjesë të tjera të Ballkanit.

Nëse do të kërkoje ta dobësoje këtë model nga jashtë, nuk do të kishe nevojë domosdoshmërisht t’i bindje shqiptarët ta braktisnin identitetin kombëtar. Do të mjaftonte që, gradualisht, feja të bëhej më përcaktuese politikisht se kombi. Pastaj do të duhej të ndërtoheshin rrjete që e përforcojnë atë ndarje, figura publike që e legjitimojnë, kanale financimi që e zgjerojnë dhe organizata në diasporë që e eksportojnë konfliktin. Kjo është, në thelb, struktura që e përshkruan dokumenti i gjetur në telefonin e Shehollit.

Rreziku këtu është dyfish. Në njërën anë, një operacion i tillë mund ta përdorë fenë për objektiva politike. Në anën tjetër, zbulimi i tij mund të përdoret nga politikanët për ta kthyer gjithë komunitetin mysliman në objekt dyshimi. Kjo e dyta do të ishte jo vetëm padrejtësi ndaj shumicës së besimtarëve, por edhe një mënyrë për t’ia bërë punën strategjisë më të lehtë. Nëse myslimanët shqiptarë fillojnë të ndihen të trajtuar si kërcënim vetëm për shkak të besimit, ndërsa shqiptarët laikë fillojnë t’i shohin bashkëqytetarët e tyre fetarë si instrumente të një fuqie të huaj, atëherë përçarja që dokumenti duket se kërkon të prodhojë fillon të krijohet vetvetiu.

Përgjigjja e shtetit duhet të jetë juridike dhe institucionale, jo fetare. Financimi i fshehtë i politikës duhet hetuar pavarësisht nëse kalon përmes një partie, biznesi, medie, organizate joqeveritare, xhamie apo kishe. Bashkësitë fetare duhet ta gëzojnë lirinë e plotë të besimit, por institucionet shtetërore duhet të kenë aftësi për ta identifikuar ndikimin e fshehtë të shërbimeve të huaja. Mediat duhet ta dinë prej nga vijnë dokumentet që u ofrohen, veçanërisht kur këto dokumente dalin në periudha zgjedhore dhe synojnë komprometimin e figurave politike. Partitë duhet të bëhen më transparente për financimin, marrëdhëniet dhe ndërmjetësit që mund t’i ekspozojnë ndaj ndikimit të huaj.

Rasti Sheholli ngre edhe një pyetje më të vështirë për vetë shtetin e Kosovës. Si arriti një person që vetë ka deklaruar se kishte punuar si analist i Sigurimit Shtetëror të Serbisë deri në vitin 1993 të ruante për kaq gjatë qasje në jetën politike, mediatike dhe institucionale të Kosovës. Aktakuza përmend edhe dokumente për blerjen e një banese ku Sheholli figuron si nëpunës i SUP Podujevës dhe shitësi si Radio Televizioni i Serbisë. Hetuesit po ashtu thonë se në telefonin e tij janë gjetur komunikime të shumta me persona publikë dhe jopublikë16.

Ky nuk është argument për fajësi kolektive të të gjithë atyre që kanë pasur kontakte me Shehollin. Një fotografi, një takim, një intervistë apo një njohje personale nuk provon bashkëpunim në spiunazh. Por shteti e ka detyrim ta kuptojë se ku ka punuar Sheholli pas luftës, çfarë qasje institucionale ka pasur, kush e ka rekomanduar ose verifikuar dhe nëse institucionet e sigurisë kanë pasur paralajmërime për kontaktet e tij me strukturat serbe. Këto pyetje janë më të rëndësishme se spekulimet partiake sepse e prekin kapacitetin e vetë Republikës për t’u mbrojtur nga infiltrimi.

Në sfond qëndron marrëdhënia e Serbisë me Rusinë. Serbia është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe ka lidhje të rëndësishme ekonomike me Perëndimin. Beogradi ka tentuar prej vitesh ta ruajë një politikë balancimi ndërmjet BE-së, Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës. Por po aq i dokumentuar është fakti se marrëdhënia me Moskën mbetet strategjikisht e rëndësishme, sidomos për çështjen e Kosovës.

Më 23 shtator 2022, shtatë muaj pasi Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës, ministri i Jashtëm i Serbisë, Nikola Selakoviq, dhe ministri rus Sergej Llavrov nënshkruan në Nju Jork një plan konsultimesh ndërmjet dy ministrive. Marrëveshja shkaktoi kritika nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara. Beogradi e përshkroi si dokument teknik dhe tha se nuk përmbante detyrime të sigurisë. Serbia gjithashtu ka refuzuar njohjen e aneksimeve ruse të territoreve ukrainase. Këto janë fakte që e komplikojnë portretin e politikës serbe. Por Beogradi njëkohësisht ka refuzuar t’u bashkohet sanksioneve perëndimore kundër Rusisë, ndërsa Moska vazhdon ta mbështesë qëndrimin serb kundër pavarësisë së Kosovës17.

Sulmi i Banjskës më 24 shtator 2023 e ka treguar se rreziku për sigurinë e Kosovës nuk është abstrakt. Një grup i armatosur serb e sulmoi Policinë e Kosovës, duke vrarë një rreshter policie. Milan Radoiçiq pranoi përgjegjësi për përfshirjen e tij. Në vitin 2024, Prokuroria Speciale ngriti aktakuzë ndaj 45 personave. Në prill 2026, tre të akuzuar u dënuan nga një gjykatë në Prishtinë për rolin e tyre në sulm, ndërsa pjesa më e madhe e të akuzuarve vazhdojnë të jenë në Serbi. Serbia e ka mohuar se shteti ishte organizatori i sulmit18.

Por pikërisht këtu duhet dalluar forca nga ndikimi. Banjska e tregoi rrezikun e armëve. Aktakuza ndaj Shehollit pretendon të tregojë diçka tjetër, rrezikun e narrativës, të dokumentit, të komprometimit, të ndërmjetësit dhe të medias. Në një shtet të mbështetur ushtarakisht dhe politikisht nga Perëndimi, dobësimi i aleancës me Perëndimin mund të jetë po aq strategjik sa dobësimi i institucioneve të sigurisë.

Nëse autenticiteti i “Top Secret 2” konfirmohet dhe lidhja e tij me strukturat serbe provohet në gjykatë, atëherë dokumenti përshkruan një strategji më ambicioze se një operacion i zakonshëm spiunazhi. Serbia nuk do të kishte nevojë ta bindte Perëndimin se Kosova nuk duhet të ekzistojë. Do të mjaftonte ta ndihmonte Kosovën të dukej, pas një periudhe të gjatë, si një vend që Perëndimi nuk dëshiron më ta mbrojë.

Në këtë kuptim, fjalia më e rëndësishme e dokumentit nuk është ajo për xhamitë dhe as ajo për fenë. Është fjalia për fuqitë perëndimore. Plani, sipas tekstit të gjetur nga hetuesit, arrin sukses vetëm në momentin kur Perëndimi e “ndryshon mendimin për Kosovën”. Gjithçka tjetër, radikalizimi, migrimi, polarizimi, ndikimi mbi figurat publike dhe diaspora, paraqitet si mjet drejt atij qëllimi.

Për Kosovën kjo duhet të jetë një paralajmërim për mënyrën se si konceptohet siguria kombëtare. Siguria nuk është vetëm kufiri, ushtria, policia dhe informacioni sekret. Është edhe aftësia e shoqërisë për ta dalluar konfliktin e vet politik nga narrativat që mund të jenë prodhuar ose ushqyer nga jashtë. Është aftësia e mediave për t’i kontrolluar burimet. Është transparenca e financimit politik dhe fetar. Është mbrojtja e komuniteteve nga instrumentalizimi. Dhe është ndërtimi i institucioneve që mund ta hetojnë ndikimin e huaj pa e kthyer hetimin në gjueti politike.

Fatmir Sheholli sot është i pandehur, jo i dënuar. Pretendimet e Prokurorisë Speciale duhet të provohen në gjykatë dhe mbrojtja duhet ta ketë mundësinë t’i kundërshtojë provat. “Top Secret 2” kërkon verifikim të plotë të origjinës së tij. “Leptiri” e ka një zinxhir më të qartë dokumentar, por as ai nuk provon se operacioni për rekrutimin e Kurtit pati sukses. Milaim Zeka paraqitet në këtë pjesë të aktakuzës si dëshmitar dhe ka deklaruar se nuk e dinte se materialet mund të kishin lidhje me BIA-n. Këto dallime janë themelore.

Por prezumimi i pafajësisë nuk kërkon që shoqëria t’i mbyllë sytë para asaj që dokumentet tashmë tregojnë. Një ish analist i Sigurimit Shtetëror serb pranon kontakte të vazhdueshme me një zyrtar të BIA-s. Pranon marrjen e materialeve në veri. Pranon 5,000 euro. Një gazetar pranon marrëveshjen për pagesën e publikimit. Prokuroria paraqet komunikime ku zyrtari i BIA-s interesohet për kohën e publikimit. Në të njëjtin telefon gjenden “Leptiri” dhe “Top Secret 2”. Njëri e përshkruan një operacion të RDB-së kundër Albin Kurtit. Tjetri e përshkruan një të ardhme në të cilën Kosova radikalizohet në perceptimin ndërkombëtar derisa Perëndimi të ndryshojë qëndrim.

Këto fakte nuk e japin ende përgjigjen përfundimtare për çdo pyetje. Por e prodhojnë një përfundim që është vështirë të shmanget. Lufta për Kosovën nuk zhvillohet vetëm rreth territorit. Ajo zhvillohet edhe rreth mënyrës se si Kosova e sheh veten dhe mënyrës se si shihet nga bota.

Dhe nëse dokumenti “Top Secret 2” e përfaqëson vërtet një strategji të lidhur me shërbimin serb, objektivi përfundimtar nuk ishte që shqiptarët të bëheshin më fetarë. Objektivi ishte që Kosova të bëhej më pak e mbrojtshme politikisht në Washington, Londër dhe Evropë. Feja ishte vetëm instrumenti. Aleanca me Perëndimin ishte shënjestra.

Gunpowder Chronicles

How Serbia Sought to Turn Kosovo Against the West

What if Serbia's most consequential operation against Kosovo was never designed to look Serbian at all…

Read more

2 days ago · 2 likes · Vudi Xhymshiti, Dr Adrian Markham, Michael Sheppard, and Rodrigo Hammond

Arton Demhasaj e bëri këtë duke pyetur nëse Vojislav Koshtunica e kishte liruar Kurtin pasi Serbia kishte arritur ta rekrutonte apo pasi kishte dështuar1. Tani Shpend Gjocaj e zgjeron të njëjtin mjedis insinuatash duke folur për BIA-n, kontakte të pretenduara me zyrtarë serbë të inteligjencës dhe një varg asociacionesh përmes të cilave Kurti paraqitet si figurë që duhet parë nën dyshimin e lidhjeve me Serbinë. Gjocaj nuk po flet nga një distancë e dukshme politike ndaj Haradinajt. Ai ka qenë pjesë e orbitës politike të AAK-së dhe, në vetë intervistën e transmetuar2 nga “Kojshia Show”, moderatori e identifikon si ish-kandidat për deputet nga radhët e AAK-së. Kjo e bën deklaratën relevante jo vetëm për atë që e thotë Gjocaj, por për modelin politik brenda të cilit ajo po shfaqet.

Pjesa më problematike e intervistës është hendeku ndërmjet sigurisë me të cilën Gjocaj i paraqet disa pretendime dhe provës që thotë se e posedon. Ai pretendon se ekziston një raport i Policisë së Kosovës për një takim të 17 janarit 2004, ku katër persona ishin të pranishëm dhe dy prej tyre ishin agjentë të BIA-s. Kur pyetet për dokumentin, ai thotë se bëhet fjalë për një raport të shkruar me dorë që ndodhet në arkivat e Policisë. Por, kur kalon nga ekzistenca e pretenduar e takimit te interpretimi i domethënies së tij dhe lidhja me trazirat e marsit 2004, Gjocaj e bën një pranim që duhet ruajtur fjalë për fjalë në çdo analizë të kësaj interviste, sipas transkriptit3, ai thotë se “nuk kam argument” dhe se lidhjen e ka bërë sipas “logjikës” së tij. Pra, një pretendim potencialisht i verifikueshëm për një dokument policor përzihet menjëherë me një përfundim shumë më të gjerë për të cilin vetë folësi e pranon mungesën e argumentit.

Kjo metodë bëhet edhe më e rëndësishme kur intervista zhvendoset tek Albin Kurti. Gjocaj e lidh atë me “akte terroriste”, pretendon se ai erdhi në pushtet përmes tyre dhe pastaj rikthen pretendime të vjetra mbi marrëdhënie personale gjatë luftës, për të cilat në të njëjtën intervistë flet për fotografi, thashetheme dhe njerëz që, sipas tij, “kanë folur me argumente”. Secili prej këtyre pretendimeve duhet verifikuar veçmas. Por efekti kumulativ është tashmë i qartë, audiencës i paraqitet një seri asociacionesh që e vendosin Kurtin pranë Serbisë, inteligjencës serbe, terrorizmit dhe veprimeve kundër shtetit, edhe kur hallkat ndërmjet këtyre pretendimeve nuk demonstrohen me provë.

Kjo është pikërisht arsyeja pse deklaratat e Gjocajt nuk mund të lexohen të shkëputura nga ato të Ramush Haradinajt dhe Arton Demhasajt. Haradinaj e kishte pyetur Kurtin që në vitin 2021 nëse ishte rekrutuar nga shërbimet serbe gjatë burgimit4. Më pas e quajti spiun, agjent dhe njeri të Serbisë. Pas publikimit të aktakuzës dhe zbulimit të “Leptirit”, Demhasaj nuk e përdori dokumentin vetëm për të pyetur se kush e kishte krijuar operacionin, kujt ia kishte dërguar dhe çfarë kishte ndodhur me të, ai e përdori për ta ngritur dilemën nëse Kurti ishte liruar pasi Serbia e kishte rekrutuar apo pasi kishte dështuar. Gjocaj tani e shton një shtresë tjetër të së njëjtës arkitekturë politike të dyshimit. Në vend që zbulimi i një operacioni serb kundër një politikani kosovar ta drejtojë vëmendjen ekskluzivisht te shërbimi që e projektoi dhe rrjeti që e shpërndau, objektivi i operacionit vazhdon të vendoset në bankën e të dyshuarit.

Kjo përmbysje është thelbësore për ta kuptuar operacionin “Leptiri”. Sipas materialit të Prokurorisë që e kemi shqyrtuar, dokumenti e përshkruan një përpjekje operative për komprometimin dhe rekrutimin e Kurtit. Ekzistenca e një përpjekjeje të tillë nuk është provë se Kurti u rekrutua. Përkundrazi, në mungesë të provës së suksesit, përdorimi i vetë ekzistencës së operacionit për të insinuar se objektivi mund të jetë bërë agjent e krijon pikërisht dëmin reputacional që një operacion komprometimi synon ta prodhojë. Në këtë mënyrë, edhe një operacion i dështuar mund të fitojë jetë të dytë, nuk e kontrollon dot objektivin, por e mbulon atë me dyshimin se ndoshta e ka kontrolluar.

Kjo është arsyeja pse zhvillimet e fundit e zgjerojnë hulumtimin tonë përtej Ramush Haradinajt si individ. Ne tani e kemi Haradinajn që e artikulon prej vitesh tezën e rekrutimit në burg. Demhasajn, nga i njëjti ekosistem politik, që pas zbulimit të “Leptirit” e kthen tentativën e rekrutimit në pyetje mbi fajësinë e mundshme të Kurtit. Dhe Gjocajn, një tjetër figurë të lidhur me AAK-në, që e vendos Kurtin brenda një narrative më të gjerë të kontakteve serbe, BIA-s, dhunës dhe veprimtarisë kundër shtetit. Kjo nuk është më material i mjaftueshëm për ta trajtuar fenomenin si një deklaratë të vetme të pakujdesshme. Është material i mjaftueshëm për të kërkuar një hetim të plotë të origjinës dhe qarkullimit të kësaj narrative brenda rrethit politik të AAK-së.

Elementi që mund ta bëjë këtë hetim shumë më konkret është kontakti që redaksia ka dokumentuar ndërmjet Fatmir Shehollit dhe Daut Haradinajt.

Lidhja e Shehollit me rrethin e Haradinajt nuk është më një hipotezë që kërkon të provohet përmes fotografive të rastësishme.

Vetë Fatmir Sheholli e ka dokumentuar publikisht afërsinë e tij me familjen dhe rrethin politik të Haradinajt. Më 6 prill 2025, ai publikoi një fotografi krah Daut Haradinajt, me dorën e këtij të fundit mbi shpatullën e tij, duke e uruar për ditëlindje me fjalët: “Urime ditëlindjen gjeneral! E gëzofsh një shekull!”

Më 3 korrik, Sheholli publikoi portretin e Ramush Haradinajt dhe e uroi publikisht për ditëlindje. Vetëm njëmbëdhjetë ditë më vonë, më 14 korrik, ai e ngriti Haradinajn në një gjuhë edhe më të fortë politike dhe emocionale, duke e quajtur “birin e të gjitha nënave heroina të Kosovës”. Këto publikime nuk provojnë se Haradinajt kanë marrë “Leptirin”, as se kanë koordinuar veprimtari me Shehollin, por provojnë diçka që tashmë nuk mund të paraqitet si hamendësim. Sheholli kultivonte dhe demonstronte publikisht afërsi personale dhe simpati të theksuar ndaj rrethit të Ramush Haradinajt. Kur kjo vendoset përballë aktakuzës, “Leptirit” dhe përsëritjes së narrativës së rekrutimit të Kurtit nga figura të këtij rrethi politik, pyetja bëhet shumë më konkrete, çfarë, nëse diçka, kaloi nga Sheholli drejt këtij rrethi dhe kush e mori atë?

Edhe roli i “Kojshia Show” duhet hetuar me të njëjtën metodë. Nëse redaksia i ka arkivuar paraqitjet e Fatmir Shehollit në këtë program dhe mund të identifikojë episode konkrete ku ai ka përhapur narrativa që tani marrin kuptim të ri nga aktakuza, ato duhen vendosur në një kronologji. Pyetja serioze nuk është nëse moderatori është komedian apo nëse programi është argëtues. Pyetja është nëse një platformë me audiencë të konsiderueshme është përdorur vazhdimisht për t’i futur në qarkullim materialin ose narrativat e personit që Prokuroria tani e akuzon se ka vepruar në funksion të inteligjencës serbe. Nëse episodet e dokumentojnë këtë model, platforma bëhet pjesë relevante e hartës së shpërndarjes së informacionit, pavarësisht nëse drejtuesit e saj e kanë kuptuar apo jo origjinën e tij.

Rrethi po zgjerohet

Pas Demhasajt dhe Gjocajt, kjo histori nuk mund të reduktohet më në një deklaratë të Ramush Haradinajt apo në një rastësi retorike. Sa më thellë që po hyn ky hulumtim, aq më shumë po zgjerohet rrethi politik rreth Haradinajt në të cilin shfaqen verzione të së njëjtës narrativë ose narrativa që ecin në drejtimin e objektivit diskreditues të operacionit “Leptirit”. Deri tani e kemi dokumentuar Ramush Haradinajn, Arton Demhasajn dhe Shpend Gjocajn. Kemi dokumentuar gjithashtu afërsinë publike të Fatmir Shehollit me Daut Haradinajn dhe admirimin e tij të përsëritur publik për Ramush Haradinajn. Dhe puna e redaksisë nuk përfundon këtu: ka identifikuar të paktën edhe dy persona të tjerë të lidhur me rrethin politik të Haradinajt, deklaratat dhe veprimet publike të të cilëve po i verifikojmë për shkak të përputhjeve me narrativën e operacionit “Leptiri” ose me narrativa të ngjashme që i shërbejnë diskreditimit të Kurtit duke e lidhur atë me Serbinë.

Në këtë pikë, grumbullimi i këtyre fakteve nuk mund të shpërfillet si koincidencë pa u hetuar. Ekziston një operacion serb i dokumentuar për komprometimin e Kurtit. Sipas aktakuzës, ai dokument përfundoi te Fatmir Sheholli përmes Bojan Dimiqit dhe u shpërnda më tej. Ekziston një marrëdhënie publike e dokumentuar ndërmjet Shehollit dhe njerëzve të familjes Haradinaj. Ekziston Ramush Haradinaj, i cili vite përpara publikimit të “Leptirit” e artikulonte publikisht dyshimin se Kurti mund të ishte rekrutuar nga shërbimet serbe. Tani po dokumentojmë figura të tjera të rrethit të tij politik që e riprodhojnë ose e zhvillojnë të njëjtën premisë. Lidhja që duhet hetuar, pra, nuk është më një konstruksion abstrakt. Pikat ekzistojnë. Detyra e institucioneve është ta përcaktojnë nëse ndërmjet tyre ekziston edhe zinxhiri operacional.

Këtu hetimi duhet të largohet nga retorika dhe të hyjë te sjellja e matshme politike. Ramush Haradinaj u ndalua në Francë më 4 janar 2017 mbi bazën e një urdhërarresti të Serbisë dhe u lirua më 27 prill pasi gjykata franceze e refuzoi ekstradimin. Vetëm pak muaj më vonë ai mori drejtimin e Qeverisë së Kosovës. Nga ky moment e tutje, një pjesë e vendimeve të tij preknin drejtpërdrejt çështje që Beogradi i konsideronte strategjike: përfaqësimin politik serb brenda qeverisë, Asociacionin e komunave me shumicë serbe, raportin me Listën Serbe dhe qasjen institucionale të figurave të saj kryesore në mekanizmat e shtetit kosovar.

Qeveria Haradinaj ia dha Listës Serbe tri ministri dhe postin e zëvendëskryeministrit. Kjo duhet parë për atë që ishte politikisht, jo thjesht si përfaqësim formal i komunitetit serb. Lista Serbe ishte dhe mbetet struktura politike që Beogradi e mbështeste drejtpërdrejt dhe e trajtonte si instrumentin kryesor të ndikimit të vet institucional në Kosovë. Vendosja e saj në zemër të ekzekutivit të Kosovës i dha Beogradit një kanal të drejtpërdrejtë politik brenda qeverisë së një shteti që Serbia vazhdonte ta mohonte.

Më pas qeveria Haradinaj e aktivizoi punën për hartimin e statutit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Vetë Serbia e kishte përshkruar Asociacionin si çështje me rëndësi jetike për interesat e saj. Haradinaj insistonte se çdo zgjidhje duhej të mbetej brenda Kushtetutës së Kosovës, por kjo nuk e ndryshon faktin politik se nën qeverisjen e tij u dha shtytje institucionale një projekti që Beogradi e shihte si mekanizëm strategjik afatgjatë brenda Kosovës.

Pastaj vjen takimi i 12 korrikut 2018 me Goran Rakiqin dhe Milan Radoiçiqin. Haradinaj i priti në Zyrën e Kryeministrit dhe, sipas njoftimit zyrtar, diskutoi me ta edhe për sigurinë. Ky epizod duhet trajtuar si një nga pikat më domethënëse të të gjithë kronologjisë, sepse Radoiçiq nuk ishte një figurë teknike pa peshë politike. Ai ishte një nga figurat më të fuqishme të strukturës politike serbe në Kosovë dhe person me ndikim të drejtpërdrejtë në veri. Dhënia e statusit të bashkëbiseduesit institucional për çështje sigurie ishte vetvetiu një akt politik me pasoja.

Kjo është arsyeja pse kronologjia pas Francës duhet matur sipas rezultateve.

1. Kush fitoi qasje?

2. Kush fitoi legjitimitet?

3. Cilat struktura të mbështetura nga Beogradi u futën në qeverisje?

4. Cilat projekte strategjike të Serbisë u avancuan institucionalisht?

5. Dhe cilat figura të lidhura me strukturat politike serbe u trajtuan si partnerë të vlefshëm për sigurinë dhe qeverisjen?

Nëse këto vendime do të ishin epizode të izoluara, do të mund të shpjegoheshin si pragmatizëm qeverisës. Por të vendosura në një kronologji të vetme, ato e krijojnë një model që kërkon shpjegim. Pas lirimit nga Franca, Haradinaj jo vetëm që u kthye në pushtet, por qeverisja e tij i dha hapësirë dhe peshë institucionale disa prej mekanizmave politikë që Serbia i konsideronte thelbësorë për ruajtjen e ndikimit të saj në Kosovë.

Pikërisht kjo është ajo që duhet krahasuar me fazën e mëvonshme të retorikës së Haradinajt ndaj Kurtit. Sepse kur një politikan që kishte bashkëpunuar institucionalisht me Listën Serbe, e kishte avancuar Asociacionin dhe e kishte pritur Radoiçiqin për çështje sigurie, madje edhe e kishte mbyllur institutin për dokumentimin e krimeve të luftës5, më pas fillon ta akuzojë kundërshtarin shqiptar si “agjent”, “spiun” dhe “njeri të Serbisë”, e kemi një kontrast që nuk mund të lihet pa analizë.

Ky kontrast bëhet edhe më i fortë në momentin kur politikat e Kurtit filluan ta godasin vetë arkitekturën e ndikimit serb në Kosovë: strukturat paralele, institucionet e kontrolluara nga Beogradi, mekanizmat administrativë dhe politikë të konsoliduar për rreth dy dekada në veri. Në atë moment, narrativa e Haradinajt nuk e portretizon më Kurtin thjesht si kundërshtar të gabuar politikisht, por si njeri të Serbisë. Kjo është pikërisht ajo pikë ku analiza e sjelljes politike dhe analiza e narrativës duhet të takohen.

Për ne, kjo nuk është më vetëm një kontradiktë retorike. Është një pyetje e matshme politike. Haradinaj kishte marrë vendime që në momente kyçe prodhuan hapësirë për strukturat e mbështetura nga Beogradi. Më pas, kur një qeveri tjetër nisi ta zvogëlonte atë hapësirë, ai e artikuloi kundër saj narrativën e lidhjes me Serbinë.

Kjo nuk provon vetvetiu koordinim me Beogradin. Por krijon një sekuencë sjelljeje që, në dritën e asaj që tashmë e dimë për operacionet serbe të ndikimit dhe komprometimit, meriton kontroll shumë më të thellë se sa një debat i zakonshëm partiak.

Prandaj hetimi duhet të shkojë te dokumentet e qeverisë, procesverbalet, komunikimet, takimet, vendimet, marrëveshjet, emërimet dhe kronologjia e plotë politike pas Francës. Jo për ta ndërtuar një teori sipas dëshirës, por për ta matur një pyetje konkrete, sa prej vendimeve të Haradinajt pas vitit 2017 prodhuan përfitim të drejtpërdrejtë ose indirekt për arkitekturën politike të Serbisë në Kosovë, dhe si lidhet kjo me retorikën e mëvonshme që e paraqiti pikërisht Albin Kurtin si njeri të Beogradit?

Kjo është pika që deri tani ka munguar nga debati publik. Jo çfarë tha Haradinaj për Serbinë, por çfarë bëri pushteti i tij në çështjet ku Serbia kishte interes të matshëm. Dhe pikërisht aty, në vendimet konkrete dhe pasojat e tyre, kronologjia pas Francës6 bëhet pjesë e domosdoshme e këtij hulumtimi.

Modeli që Nuk Mund të Injorohet

, studiues i operacioneve të ndikimit dhe luftës psikologjike, e vendos kronologjinë e Ramush Haradinajt nën një lupë shumë më të ftohtë. Çfarë ndodhi politikisht pas lirimit të Haradinajt nga ndalimi në Francë mbi urdhërarrestin e Serbisë. Kush përfitoi nga vendimet e tij. Pse struktura të mbështetura nga Beogradi fituan hapësirë institucionale, ndërsa më vonë Albin Kurti, politikani që e nisi çmontimin e mekanizmave të ndikimit serb në Kosovë, u etiketua nga Haradinaj si "spiun", "agjent" dhe "njeri i Serbisë". Markham argumenton se kjo kronologji nuk mund të shpërfillet. Ajo duhet hetuar, dokumentuar dhe krahasuar me gjurmën e "Leptirit".

Për , rëndësia e kësaj kronologjie nuk qëndron te ndonjë vendim i vetëm i Ramush Haradinajt. Ajo që kërkon vëmendje është se çfarë modeli krijohet kur vendimet politike, përfituesit e tyre dhe retorika e mëvonshme vendosen në të njëjtën vijë kohore.

“Kur analizoj operacione ndikimi, nuk kërkoj një fjali magjike që provon gjithçka. Kërkoj vazhdimësi të sjelljes, përfituesin strategjik, ndryshimin e narrativës dhe momentin kur këto elemente fillojnë të përputhen. Pikërisht këtu kronologjia e Ramush Haradinajt bëhet jashtëzakonisht interesante.”

---

Haradinaj u ndalua në Francë në janar 2017 mbi një urdhërarrest serb dhe u lirua në prill pasi gjykata franceze refuzoi ekstradimin. Pas kthimit të tij dhe marrjes së drejtimit të Qeverisë së Kosovës, pyetja analitike nuk duhet të jetë nëse ai u bë papritur pro serb. Një formulim i tillë do të ishte tepër i thjeshtë dhe nuk do të na tregonte asgjë. Pyetja serioze është se çfarë ndodhi me sjelljen e tij politike dhe cilat interesa përfituan prej saj.

“Unë do ta matja këtë periudhë me rezultate. Kush fitoi qasje në institucionet e Kosovës. Kush fitoi legjitimitet. Cilat struktura të mbështetura nga Beogradi fituan peshë politike. Cilat kërkesa strategjike serbe u avancuan. Dhe cilët njerëz u trajtuan si bashkëbisedues institucionalë të Kosovës. Kur këto përgjigje vendosen kronologjikisht, krijohet një pamje shumë më informative sesa çdo deklaratë patriotike e një politikani.”

---

Në qeverinë e Haradinajt, Lista Serbe mori tri ministri dhe postin e zëvendëskryeministrit. Qeveria e tij avancoi gjithashtu procesin institucional për hartimin e statutit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Më 12 korrik 2018, Haradinaj priti Goran Rakiqin dhe Milan Radoiçiqin në Zyrën e Kryeministrit dhe diskutoi me ta edhe çështje të sigurisë. Të marra veçmas, secila prej këtyre mund të mbrohet si pragmatizëm politik. Të vendosura bashkë, ato kërkojnë një pyetje tjetër. Çfarë drejtimi kishte marrë marrëdhënia e pushtetit të Haradinajt me arkitekturën politike përmes së cilës Beogradi ushtronte ndikim në Kosovë.

Për Markham, pikërisht këtu duhet shmangur gabimi klasik i analizës së inteligjencës. Qëllimi nuk është të niset nga përfundimi dhe pastaj të kërkohen fakte që e mbështesin. Duhet bërë e kundërta. Të ndërtohet kronologjia dhe pastaj të shihet se çfarë përfundimi mund të mbajë pesha e provave.

“Por ka një element që unë nuk do ta konsideroja më periferik. Pas kësaj periudhe, Haradinaj fillon ta vendosë Albin Kurtin brenda një narrative shumë specifike. Jo vetëm se Kurti është politikan i keq. Jo vetëm se politikat e tij janë të rrezikshme. Por se ai mund të jetë rekrutuar nga Serbia, se është spiun i Serbisë, agjent i saj dhe njeri i tyre. Kjo është një akuzë shumë më specifike dhe duhet pyetur se prej nga buronte.”

---

Rëndësia e kësaj pyetjeje rritet kur vendoset përballë zhvillimeve të mëvonshme. Qeverisja e Kurtit filloi ta zvogëlonte hapësirën e një sistemi ndikimi serb të konsoliduar për afro dy dekada në Kosovë. Strukturat paralele u goditën. Institucionet e kontrolluara nga Beogradi u mbyllën ose u sfiduan. Kontrolli institucional i Prishtinës në veri u zgjerua. Pikërisht ndërsa kjo arkitekturë po vihej nën presion, kundërshtari që po e çmontonte atë vazhdonte të përshkruhej nga Haradinaj si njeri i Serbisë.

“Ky është paradoksi që për mua kërkon hetim. Politikani që ndërmerr veprime kundër mekanizmave të ndikimit të Beogradit portretizohet si instrument i Beogradit. Ndërkohë, vendimet e mëparshme që kishin prodhuar hapësirë politike për struktura të mbështetura nga Serbia zhduken nga ekuacioni. Në analizën e luftës psikologjike kjo është një teknikë jashtëzakonisht e fuqishme. Kundërshtarit i atribuohet pikërisht marrëdhënia që publiku do ta konsideronte më shkatërrimtare për kredibilitetin e tij.”

---

Kjo nuk do të thotë se ngjashmëria ndërmjet një narrative dhe interesit strategjik serb provon koordinim. Por, sipas Markham, kur një narrativë e tillë shfaqet në mënyrë të përsëritur brenda të njëjtit rreth politik, ndërsa hetimi zbulon paralelisht ekzistencën e një operacioni serb që synonte komprometimin e të njëjtit objektiv, analiza profesionale nuk mund ta trajtojë më përputhjen si zhurmë të zakonshme politike.

“Një operacion ndikimi nuk kërkon domosdoshmërisht që çdo person që e riprodhon narrativën të jetë agjent, bashkëpunëtor apo edhe i vetëdijshëm për origjinën e saj. Ky është pikërisht mekanizmi që e bën propagandën moderne kaq efikase. Një shërbim krijon ose ushqen premisën. Ajo kalon te ndërmjetësit. Ndërmjetësit ia japin aktorëve vendas. Aktorët vendas e përsërisin sepse përputhet me interesin e tyre politik. Media i jep zë. Pas një kohe publiku nuk e di më prej nga ka ardhur narrativa. Ai vetëm e njeh atë.”

---

Për këtë arsye, Markham e konsideron kronologjinë pas Francës të rëndësishme jo si provë automatike kundër Haradinajt, por si pikën ku hetimi duhet të bëhet shumë më agresiv në kërkimin e dokumenteve dhe komunikimeve.

“Unë nuk do të ndalesha te deklaratat publike. Do ta kërkoja kronologjinë e kontakteve. Do t’i kërkoja telefonat. Do t’i kërkoja ndërmjetësit. Do ta kërkoja se kush e kishte dokumentin Leptiri, kur e kishte, kujt ia kishte dërguar dhe kur formulimet e tij filluan të shfaqeshin në diskursin politik. Pastaj do ta vendosja atë kronologji përballë vendimeve politike të Haradinajt pas Francës. Nëse nuk ekziston lidhje, provat duhet ta tregojnë. Nëse ekziston, pikërisht aty do të shfaqet.”

---

Për Markham, kjo është arsyeja pse Franca nuk duhet përdorur si insinuatë. Vetë ndalimi dhe lirimi i Haradinajt nuk provojnë ndonjë marrëdhënie me Serbinë. Rëndësia e vitit 2017 është se ai krijon një pikë të qartë kronologjike prej së cilës mund të matet sjellja politike që pasoi.

“Unë nuk jam i interesuar në teorinë se çfarë mund të ketë ndodhur në Francë pa prova. Jam i interesuar në atë që mund të matet pas Francës. Dhe aty ekziston material i mjaftueshëm për të bërë pyetje serioze. Çfarë vendimesh mori Haradinaj. Kujt i shërbyen ato. Çfarë marrëdhëniesh institucionale ndërtoi. Dhe pastaj, kur Kurti filloi ta çmontonte praninë institucionale të Serbisë, pse pikërisht Kurti u bë personi që Haradinaj e akuzonte se ishte i Serbisë.”

---

Ky është kontrasti që duhet hetuar. Jo sepse kronologjia vetvetiu e jep verdiktin, por sepse ajo e krijon një provë të matshme për çdo shpjegim që Haradinaj mund ta japë. Nëse vendimet kishin arsye shtetërore, ato mund të dokumentohen. Nëse akuzat ndaj Kurtit mbështeteshin në informacion të besueshëm, burimi dhe baza e tyre mund të shpjegohen. Por kur akuza e rekrutimit përputhet me objektivin diskreditues të një operacioni serb që tashmë e dimë se ekzistonte, pyetja për origjinën e saj nuk mund të mbyllet më me retorikë politike.

“Sa më shumë zgjerohet harta, aq më pak bindëse bëhet ideja se duhet ta shohim secilin epizod të izoluar nga tjetri. Detyra jonë tani është t’i lidhim datat me dokumentet, dokumentet me njerëzit, njerëzit me komunikimet dhe komunikimet me momentin kur narrativa hyn në publik. Vetëm atëherë do ta dimë nëse po e shohim një seri koincidencash politike apo gjurmën e një operacioni ndikimi që ka udhëtuar shumë më larg sesa e kemi kuptuar deri tani.”

---

Në leximin tonë profesional, gjuha e Shpend Gjocajt nuk është thjesht retorikë e ashpër politike. Ajo përputhet në mënyrë shqetësuese me mekanikën e njohur të operacioneve informative ruse dhe me literaturën serbe mbi operacionet informative psikologjike.

Gjocaj fillimisht deklaron se "kjo është e vërtetë", e mbështet pretendimin me autoritetin e BIA-s, Policisë, një raporti të fshehtë, emrave dhe një takimi të maskuar, pastaj e pranon vetë "nuk kam argument, e kam lidhur me logjikën time". Më pas shton formulën më zbuluese, "heshtja është dëshmi".

Kjo është përmbysje e barrës së provës dhe krijim i një kurthi narrativ ku objektivi konsiderohet fajtor edhe kur nuk përgjigjet.

Christopher Paul dhe Miriam Matthews të korporatës RAND e përshkruajnë modelin rus si propagandë që përdor shumë kanale dhe mesazhe, duke mos u lidhur me realitetin objektiv. Studiuesi britanik Keir Giles e lidh traditën ruse me "active measures" dhe "reflexive control", teknika të projektuara për ta ndikuar kundërshtarin, për ta çorientuar dhe për t'ia dobësuar aftësinë për të gjykuar. Studiuesi amerikan Timothy Thomas e përmbledh reflexive control si dhënie informacioni dhe stimuli që e shtyjnë kundërshtarin drejt një veprimi të favorshëm për iniciuesin.

Edhe literatura e botuar nga Instituti për Hulumtime Strategjike i Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë i përshkruan operacionet informative psikologjike përmes gjysmë të vërtetave, informacionit mashtrues, thashethemeve, lajmeve të rreme, insinuatës, projektimit të fajit dhe etiketimit moral.

Pikërisht këtë strukturë shohim këtu. Haradinaj e hapi atë që ne besojmë se ishte operacioni "Leptiri" me "a je rekrutuar", Demhasaj e shndërroi në "a u lirua pasi e rekrutuan", ndërsa Gjocaj e çon më tej me BIA-n, takime të fshehta, terrorizëm dhe fajësi të nxjerrë nga heshtja, duke e pranuar njëkohësisht se nuk ka argument për lidhjen që e ndërton. Nuk mund të provohet nga gjuha vetëm se këta njerëz janë trajnuar nga një shërbim inteligjence. Por metoda është aq afër teknikave të dokumentuara ruse dhe serbe të manipulimit perceptiv sa nuk mund të trajtohet më si improvizim politik pa rëndësi.

Nëse nuk është koordinim, është imitim jashtëzakonisht besnik i metodës. Nëse është koordinim, përgjigjja ndodhet te komunikimet.

Në të dyja rastet, rezultati është i njëjtë, publikut kosovar i jepet një akuzë pa provë, përsëritet derisa dyshimi të duket si fakt, dhe objektivi i një operacioni serb për komprometim përfundon duke u trajtuar sikur vetë ekzistenca e operacionit të ishte provë kundër tij. Kjo është pikërisht arsyeja pse Gjocaj nuk duhet analizuar vetëm për atë që tha, por për teknikën me të cilën e tha.

Ky nuk është thjesht një debat i zakonshëm politik në Prishtinë. Është një përplasje ku dokumentet e sekuestruara të inteligjencës serbe e takojnë drejtpërdrejt retorikën e foltores së Kuvendit nga Ramush Haradinaj.

Kur aktakuza zyrtare zbulon planin operativ “Leptiri” në telefonin e Fatmir Shehollit, pyetjet për origjinën e akuzave ndaj Albin Kurtit nuk mund të varrosen më si luftë partiake.

Lexojeni këtë hulumtim deri në fjalën e fundit për ta kuptuar se si operacionet e ndikimit të huaj depërtojnë në ekosistemin tonë politik dhe pse kontrolli demokratik është sot më vital se kurrë.

Gazetaria e pavarur dhe e pakompromis kërkon burime, guxim dhe pavarësi të plotë financiare. Nëse besoni se e vërteta duhet hetuar pa frikë e pa anësi, na mbështetni sot me një abonim me pagesë ose donacion.

Investimi juaj mbron gazetarinë që i shërben vetëm interesit publik.

Read more

A është Milaim Zeka thjesht një gazetar i mashtruar nga burimi i tij, apo hallka mediatike që e ktheu një operacion të dyshuar të BIA-s në lajm për publikun e Kosovës?

Aktakuza 80 faqëshe kundër Fatmir Shehollit e ngre këtë pyetje me një peshë që nuk mund të fshihet pas mikrofonit. Prokuroria përshkruan materiale të ardhura nga veriu, 5,000 euro, një USB, 1,000 euro të dorëzuara Zekës, udhëzime për kohën e publikimit dhe komunikime që e çojnë Milaim Zekën te Bojan Dimiqi.

Zeka nuk është i akuzuar për spiunazh, por dosja e vendos pikërisht aty ku materiali i pretenduar i BIA-s bëhet produkt mediatik.

Më shqetësuese janë kundërthëniet e tij për paratë, burimin GIZ-it dhe arsyetimin e vazhdueshëm të Shehollit.

Ky hulumtim i krahason fjalët e Zekës me përgjimet, pagesat dhe dokumentet e Prokurorisë.

Abonohuni për të lexuar se çfarë dinte ai, kur mund ta ketë kuptuar dhe pse Prokuroria ende e trajton vetëm si dëshmitar. Dhe, mbi të gjitha, nëse roli i tij ishte gazetari, neglizhencë, apo diçka që kërkon përgjegjësi penale.

Read more

Çfarë ndodh kur një gazetar thotë se prej vitesh i ka dokumentet e një dosjeje me interes publik, por pranon se nuk i publikon sepse një palë i ka kërkuar të presë?

Dhe çfarë ndodh kur i njëjti gazetar këmbëngul se një kontratë “nuk është fallc”, ndonëse ajo e paraqet si shitës një njeri të dokumentuar si të zhdukur vite përpara datës së nënshkrimit?

KRONIKAT E BARUTIT e njihnin dosjen Zeka-Kërstiq që nga prilli 2025, por nuk e botuan pa i siguruar provat. Kur dokumentet mbërritën në redaksinë tonë në Londër, e nisëm verifikimin dhe ballafaqimin e palëve. Pastaj telefonoi Jeton Sopa.

Ajo që na e tha ai për dokumentet, vendimin e tij për të mos i publikuar, personin që i kishte kërkuar të priste dhe, mbi të gjitha, siguria e tij për kontratën, ngritën një pyetje tjetër.

Kush në redaksinë e tij po e përcakton se kur publiku ka të drejtë ta mësojë të vërtetën, etika, apo interesat e palëve të treta?

Nëse një redaksi thotë se i kishte dokumentet prej vitesh, por pranon se priti me kërkesë të një pale, ndërsa më pas përpiqet të na bindë të mos e publikojmë atë që ne e siguruam dhe verifikuam në mënyrë të pavarur, publiku meriton ta dijë të gjithë historinë.

Bëhu abonent me pagesë dhe lexoje hulumtimin e plotë. Abonimi yt nuk e hap vetëm këtë dosje. Ai e financon pikërisht atë lloj gazetarie që nuk i mban dokumentet në sirtar për t’iu përshtatur interesave të palëve, por ua çon faktet lexuesve, aty ku e kanë vendin.

Historia jonë me dosjen Zeka-Kërstiq filloi shumë përpara se Jeton Sopa të bëhej pjesë e saj. Në prill 2025, ndërsa KRONIKAT E BARUTIT po publikonin një seri hulumtimesh mbi Milaim Zekën dhe rrjetin e njerëzve me të cilët ai kishte bashkëpunuar ndër vite1, një burim yni ndërkombëtar na e solli një informacion të jashtëzakonshëm. Bëhej fjalë për një shtëpi në Aktash të Prishtinës, për familjen e një burri të zhdukur gjatë luftës dhe për një kontratë pronësore ku, sipas burimit, ai burrë shfaqej vite më vonë si shitës i pronës së tij. Emri ishte Zhivorad Kërstiq. Në atë kohë nuk e botuam historinë. Arsyeja ishte e thjeshtë. Nuk e kishim kontratën.

Kishim informacion, por jo provën qendrore. Nuk e kishim zinxhirin e plotë të dokumenteve pronësore. Nuk kishim dokumentacion të mjaftueshëm për ta vendosur kontratën përballë statusit të Kërstiqit si person i zhdukur. Nuk mund ta dinim nëse burimi po na jepte një histori që mund të dokumentohej, një verzion të një konflikti pronësor shumëvjeçar apo një përzierje të të dyjave. Pretendimi ishte tepër serioz për t’u botuar vetëm sepse burimi konsiderohej i besueshëm. Në gazetari hulumtuese, besueshmëria e burimit nuk e zëvendëson dokumentin. Prandaj e regjistruam informacionin dhe vazhduam të kërkonim.

Në dhjetor 2025, gjatë një bisede të rastësishme2, u gjenda duke folur me Jeton Sopën, themeluesin dhe pronarin e Kosova News. Tema kaloi te Milaim Zeka dhe pastaj te prona e familjes Kërstiq. Ajo që tha Sopa ma tërhoqi menjëherë vëmendjen sepse përputhej me një histori që ne po përpiqeshim ta dokumentonim prej muajsh. Pas bisedës mbajta shënime të hollësishme për deklarimet e tij, pikërisht sepse ai nuk po fliste për një thashethem të dëgjuar kalimthi. Por, po e përshkruante një dosje mbi të cilën, sipas tij, kishte punuar vetë.

Sopa tha se i kishte ndjekur procedura gjyqësore, kishte kontaktuar persona të lidhur me familjen Kërstiq dhe kishte siguruar dokumente. Në një moment ai tha se qëllimi i tij kishte qenë të ballafaqohej me Zekën.

“Unë dojsha me kap Milaim Zekën”, ishte një nga formulimet që i shënova pas bisedës. Më e rëndësishme ishte ajo që tha për Hyra Birinxhikajn, ish-bashkëshorten e Zekës, emri i së cilës më vonë do të dilte para nesh në kontratën e 15 gushtit 2001 si blerëse e pronës.

“Tash e kam une atë procesverbalin krejt, e kam të sigurum une çka ka folë gruja e Milaimit”, tha Sopa sipas shënimeve të mia. Ai vazhdoi duke e përshkruar një deklarim që ia atribuonte Birinxhikajt. Sipas verzionit të Sopës, gjatë transaksionit një person i ishte paraqitur asaj si Zhivorad Kërstiq dhe ajo kishte besuar se po kishte të bënte me Kërstiqin. KRONIKAT E BARUTIT nuk e kanë atë procesverbal dhe nuk e paraqesin përmbajtjen që Sopa i atribuonte atij si fakt të verifikuar. Por deklarimi i tij kishte rëndësi për një arsye tjetër. Ai po thoshte se kishte parë materiale që mund ta shpjegonin pikërisht boshllëkun që po na pengonte neve ta botonim historinë.

Ai e kuptonte edhe kontradiktën themelore të dosjes. Nëse Kërstiqi kishte qenë i zhdukur prej luftës, kush ishte personi që ishte paraqitur më vonë në një transaksion në emrin e tij? Në shënimet e mia, Sopa e përmblodhi këtë me një pyetje të thjeshtë. “Ku e ki njerin që ka nënshkru?”

Kjo ishte pikërisht pyetja që do të bëhej qendrore për ne muaj më vonë.

Pas asaj bisede i kërkova Sopës dokumentet ose së paku ndihmë për të arritur te materialet origjinale dhe familja. Ai nuk pranoi t’i ndante me redaksinë tonë. Kjo ishte e drejta e tij. Një gazetar nuk ka detyrim t’ia dorëzojë dosjen e vet një redaksie tjetër. Por mbeti një pyetje që nuk mund ta hiqja nga mendja. Nëse ai kishte kaq shumë dokumente dhe e kishte ndjekur çështjen kaq afër, pse historia nuk ishte publikuar ende?

Përgjigjja filloi të marrë formë vetëm në korrik 2026, kur redaksia jonë në Londër u kontaktua nga një burim tjetër. Këtë herë nuk na erdhi vetëm një rrëfim. Na erdhën dokumente. Mes tyre ishte kontrata e 15 gushtit 2001. Ajo e paraqiste Zhivorad Kërstiqin si shitës dhe Hyra Birinxhikajn si blerëse të një prone për 300.000 marka gjermane. Dokumentacioni tjetër që e shqyrtuam tregonte se Kërstiqi ishte evidentuar si person i zhdukur që nga 25 qershori 1998. Dokumente të mëvonshme gjyqësore e trajtonin atë si të vdekur. Dosja pronësore tregonte gjithashtu se Milaim Zeka ishte shfaqur më vonë personalisht si kërkues në procedurën për rishqyrtimin e çështjes DS003003.

Kjo nuk na dha të drejtën të hidhnim menjëherë një akuzë për falsifikim. Na dha të drejtën të fillonim verifikimin e një kontradikte të dokumentuar.

I kontrolluam emrat, datat, parcelën, palët, dokumentet pronësore dhe kronologjinë. E ndamë atë që dokumentet provonin nga ajo që burimet vetëm pretendonin. Kontrolluam çfarë mund ta kundërshtonte hipotezën tonë, dhe më 29 korrik ia dërguam Milaim Zekës pyetjet e para lidhur me dosjen.

Pas kësaj, Jeton Sopa më telefonoi.

Gjatë asaj bisede i thashë se dokumentet kishin mbërritur në redaksinë tonë në mënyrë të pavarur dhe se ne po përgatiteshim ta publikonim hulumtimin. Duke qenë se ai kishte punuar mbi të njëjtën temë, i propozova edhe mundësinë e bashkëpunimit editorial dhe bashkautorësisë, nëse dëshironte të sillte në mënyrë të kontrollueshme materialin që e kishte mbledhur vetë. Ai nuk e pranoi këtë rrugë. Përkundrazi, biseda kaloi shpejt te pretendimi se historia ishte e tij.

“Per Milaim Zekën t’kum kallxu unë Vud”, më tha Sopa.

Ia kujtova se KRONIKAT E BARUTIT e kishin marrë informacionin e parë për këtë dosje në prill 2025, muaj përpara bisedës sonë të dhjetorit, dhe se pikërisht mungesa e dokumenteve na kishte penguar ta botonim. Sopa nuk u bind.

“Po qysh se e di kur të kam thënë unë?” tha në një moment. Më vonë e paraqiti besimin që kishte pasur tek unë si gabim. “Osht gabim i jemi qe t’kom besu”, tha ai. “Nuk ka ma t’ult se çka po bon ti.”

Por në të njëjtën telefonatë ai bëri deklarime shumë më të rëndësishme sesa mosmarrëveshja se kush e kishte dëgjuar historinë i pari.

“Unë këto i di prej 2023-ës”, tha Sopa. Pastaj vazhdoi. “Dokumentat unë i kam prej 2023-ës. Dokumentet që jam interesu, i kam gjet.”

Ai tha se kishte material të gjerë.

“Krejt dokumentat i kom për kët qështje”, tha Sopa, duke shtuar se kishte edhe intervista me pjesëtare të familjes dhe se, sipas vlerësimit të tij, historia e tij “ka me dal bombastike”.

Pastaj shpjegoi pse nuk e kishte botuar.

“Edhe une t’pata thane s’po muj me publiku se s’po lajne, s’pom len aj zotnia”, tha Sopa.

Më tej e formuloi edhe më drejtpërdrejt.

“Krejt dokumentat i kom për kët qështje edhe jam stopu per shkak qe ky zotnia m’ka thanë që pa u kry shkalla e dytë e gjykimit unë nuk duhet me e qit.”

Kur i thashë se ne do ta publikonim historinë mbi dokumentet që i kishim siguruar vetë, Sopa e bëri të qartë se ai nuk do të vepronte njësoj.

“Une prap se publikoj deri t’kryhet se njerezit ma kane dhane n’mirebesim kete pune”, tha.

Pastaj paralajmëroi se do të reagonte ndaj publikimit tonë.

“Vud ban çka t’dush veq mu s’po m’duket n’rregull kjo edhe une normalisht kam me reagu per kete çeshtje.”

Në vetvete, ky nuk është kërcënim penal dhe ne nuk e paraqesim si të tillë. Por në kontekstin e telefonatës, presioni ishte i qartë. Sopa po kërkonte që ne ta trajtonim faktin se ai e kishte diskutuar historinë me mua si arsye për të mos e botuar një hulumtim që redaksia jonë e kishte ndjekur në mënyrë të pavarur dhe për të cilin tani kishte siguruar dokumente. Në vend që ta bashkonte materialin e tij me tonin, ose thjesht të vazhdonte hulumtimin e vet, ai e trajtoi publikimin tonë si shkelje ndaj tij.

Më shqetësuese ishte një fjali tjetër.

Kur diskutimi kaloi te kontrata e 15 gushtit 2001, Sopa ndërhyri për ta kundërshtuar idenë se dokumenti mund të ishte i falsifikuar.

“Po ajo s’osht e falsifikune, kontrata”, tha Sopa. Më pas e përsëriti. “Ajo nuk osht fallc.”

Ky është një pozicion jashtëzakonisht i fortë për një dokument që, sipas vetë asaj që ai tha, e kishte hetuar prej vitesh. Dhe pikërisht për këtë arsye kërkon një bazë po aq të fortë.

Kontrata e paraqet Kërstiqin si palë shitëse në gusht 2001. Dokumentacioni tjetër e vendos atë si të zhdukur prej qershorit 1998. ICRC e kishte regjistruar zhdukjen e tij përpara datës së kontratës. Dokumentet e mëvonshme gjyqësore e trajtuan juridikisht si të vdekur. Materialet që lidhen me luftën e vendosin zhdukjen e tij në vitin 1998. Në një situatë të tillë, një gazetar nuk mund ta zgjidhë kundërthënien vetëm duke thënë se kontrata “nuk është fallc”.

Ajo mund të jetë një dokument real si objekt fizik dhe përsëri të jetë produkt i një identiteti të rremë, një nënshkrimi të falsifikuar, një përfaqësimi të paautorizuar ose një transaksioni juridikisht të pavlefshëm. Kjo është pikërisht ajo që duhet të përcaktojë prova.

1. Kush u paraqit si Kërstiq?

2. Me çfarë dokumenti identifikimi?

3. Kush e verifikoi identitetin e tij?

4. Kush e pa të nënshkruante?

5. A ekziston origjinali?

6. A është verifikuar nënshkrimi?

7. Ku është gjurma e 300.000 markave?

Këto janë pyetje prove. Jo çështje bindjeje.

KRONIKAT E BARUTIT megjithatë vazhduan me publikimin e serisë së parë prej tri pjesësh mbi dosjen Zeka-Kërstiq. Ne e bëmë këtë jo sepse e kishim përgjigjen përfundimtare për çdo element të çështjes, por sepse kishim arritur pikën ku dokumentet provonin se ekzistonte një kundërthënie serioze dhe e verifikueshme që publiku kishte të drejtë ta njihte.

Pasi seria filloi të publikohej, diskutimi brenda redaksisë u zhvendos edhe te ndërhyrja e Sopës. Pyetja nuk ishte më se kush e kishte pasur historinë i pari. Pyetja ishte nëse një gazetar që e drejton një media që paraqitet si redaksi e pavarur kishte pranuar që një palë e jashtme ta kushtëzonte momentin e publikimit të një çështjeje me interes të qartë publik.

Vendosëm se duhej t’i jepnim Sopës mundësinë ta shpjegonte këtë vetë.

Më 3 gusht i dërguam një seri pyetjesh të hollësishme3. E pyetëm kur i kishte marrë dokumentet, cilat dokumente i kishte pasur, çfarë kishte verifikuar, kush i kishte kërkuar të priste, nëse kishte marrë këshillë juridike, nëse ekzistonte ndonjë urdhër gjykate ose kufizim ligjor dhe nëse qëndronte deklarimi i tij se dokumentet i kishte prej vitit 2023.

Përgjigjja e tij e parë ishte domethënëse.

“Unë të kam tregu që jam tu e hulumtu këtë punën e shpijes së Milaim Zekës”, shkroi Sopa.

Pastaj e konfirmoi edhe arsyen e vonesës.

Ai tha se, “me kërkes të pales”, po e priste një proces gjyqësor “për mos me dëmtu rastin”.

Pra ai e konfirmoi se kishte punuar mbi çështjen. E konfirmoi se publikimi ishte shtyrë, dhe se një palë me të cilën kishte bashkëpunuar e kishte kërkuar pritjen.

Kur e pyetëm sërish kush ishte ajo palë, çfarë kufizimi juridik ekzistonte dhe nëse vendimi për të pritur ishte marrë nga Kosova News si redaksi apo ishte respektim i kërkesës së jashtme, reagimi ndryshoi ton.

Sopa i quajti disa prej deklarimeve tona “të pavërteta”, pa dhënë një kronologji alternative për dokumentet që në telefon kishte thënë se i kishte prej vitit 2023. Pastaj e përsëriti arsyen e mosbotimit. Pala me të cilën kishte bashkëpunuar, shkroi ai, i kishte kërkuar “mos me publiku niher kurgjo se mund ta dëmtoj procesin”.

Pastaj e dha një shpjegim edhe më problematik.

“Normalisht unë ju kam bind kërkesës se unë mendoj me bashkpunu e me pas kontakte me njerëz që më ndihmojnë edhe ma gjatë”, shkroi ai.

Kjo fjali shkon në zemër të problemit editorial.

Një burim mund t’i kërkojë një gazetari anonimitet. Mund të kërkojë mbrojtje. Mund të refuzojë t’i japë dokumente të tjera. Mund të ketë arsye reale sigurie ose juridike për ta kërkuar një shtyrje të përkohshme. Por një redaksi që e lejon marrëdhënien e ardhshme me burimin ta përcaktojë në mënyrë të hapur se kur publiku do të lejohet ta mësojë një fakt të dokumentuar hyn në një territor tjetër. Në atë moment gazetaria nuk po e menaxhon vetëm një burim. Rrezikon të menaxhohet prej tij.

Sopa nuk na dha urdhër gjykate. Nuk na dha dispozitë ligjore. Nuk na paraqiti opinion juridik që do të na lejonte ta kontrollonim se në çfarë mënyre raportimi do ta dëmtonte procesin. Ai kishte të drejtë të mos na jepte materialet e tij. Por kur arsyeja për mosbotim bëhet pjesë e justifikimit publik të një vendimi editorial, ajo arsye mund dhe duhet të testohet.

Në vend të sqarimeve të mëtejshme, Sopa kaloi në fyerje. Më quajti “hajvan” dhe e mbylli komunikimin me “Ik pirdhu tash”.

Fyerja nuk provon asgjë dhe nuk është arsyeja pse po e botojmë këtë histori. Ajo që ka rëndësi është se edhe në reagimin e tij më agresiv ai nuk e tërhoqi deklarimin se i ishte bindur kërkesës së palës për të mos publikuar asgjë.

Kjo është arsyeja pse, në këtë rast konkret, nuk mund ta pranojmë pa shqyrtim pretendimin e një pavarësie editoriale absolute. Ne kemi qenë vetë dëshmitarë të një situate në të cilën drejtuesi i një redaksie tha se kishte dokumente prej vitesh, tha se e kishte hulumtimin shumë të avancuar, tha se nuk e publikonte sepse një person tjetër i kishte kërkuar të priste dhe më vonë shkroi se kishte respektuar atë kërkesë edhe sepse donte ta vazhdonte bashkëpunimin me njerëzit që e ndihmonin.

Këtu mbaron pretendimi dhe fillon përgjegjësia editoriale.

Gazetari nuk është depo për interesat e burimit. Ai nuk është avokati i tij. Nuk është strateg i procesit të tij gjyqësor. Kur një burim jep informacion vetëm me kushtin që publiku të mos e mësojë deri në një moment që i shërben interesit të burimit, redaksia duhet ta përcaktojë në mënyrë të pavarur nëse ai kusht është i arsyeshëm, ligjërisht i nevojshëm dhe në përputhje me interesin publik. Nëse thjesht bindet për ta ruajtur qasjen, rrezikon të bëhet instrument i palës.

Në një çështje që prek një kontratë të vitit 2001, një pronë të kontestuar, një person të zhdukur prej vitit 1998 dhe pretendime që kanë kaluar nëpër institucione për më shumë se dy dekada, koha e publikimit mund të ketë rëndësi. Informacioni që mbetet në sirtar nuk mund të kontrollohet nga publiku, nga familja, nga institucionet apo nga palët e tjera që mund të sjellin prova kundërshtuese. Heshtja nuk është neutrale vetëm sepse quhet pritje.

Dhe pikërisht për këtë arsye mbetet kaq e rëndësishme fjalia e Sopës për kontratën.

“Ajo nuk është fallc.”

Nëse Sopa ka prova që e vërtetojnë këtë, ato janë jashtëzakonisht të rëndësishme. Duhet të tregojnë se kush ishte personi që u paraqit si Zhivorad Kërstiq më 15 gusht 2001, si u identifikua, mbi çfarë dokumenti, kush e verifikoi identitetin, si u konfirmua autenticiteti i nënshkrimit dhe si përputhet e gjithë kjo me dokumentacionin që e evidenton Kërstiqin të zhdukur që nga viti 1998.

Pa këtë provë, një deklaratë kategorike se kontrata “nuk është fallc” nuk është përgjigje. Është një pozicion.

Dhe kur ky pozicion vjen nga një gazetar që thotë se e kishte dosjen prej vitit 2023, se i kishte dokumentet, se i kishte intervistat, dhe se kishte zgjedhur të mos publikonte asgjë me kërkesë të një pale dhe se donte ta ruante marrëdhënien me njerëzit që e ndihmonin, atëherë publiku ka të drejtë të pyesë se çfarë, saktësisht, dinte Jeton Sopa dhe pse për kaq gjatë zgjodhi që publiku të mos e dinte.

Read more

Snezhana Simonoviq e akuzoi Milaim Zekën për uzurpimin dhe shfrytëzimin e shtëpisë së familjes dhe ngriti akuza edhe më të rënda, të cilat ne nuk i kemi provuar. Por një dekadë më vonë, dokumentet tregojnë diçka që nuk mund të shpërfillet: Kërstiqi figuronte i zhdukur që nga viti 1998, ndërsa më 2001 një kontratë e paraqiti si shitës të shtëpisë për 300.000 marka. Blerësja ishte ish-bashkëshortja e Zekës. Më vonë, vetë Milaim Zeka kërkoi rishqyrtimin e çështjes pronësore. Simonoviq kishte folur në vitin 2016. Tani dokumentet na lejojnë ta kontrollojmë, një nga një, çfarë tha ajo.

Read more

Vetëm 34 ditë më vonë, emri i tij u ringjall në mënyrë magjike mbi një kontratë në Mitrovicë për ta shitur shtëpinë e tij në Aktash për 300.000 marka gjermane.

Blerësja: ish-bashkëshortja e Milaim Zekës. Kur drejtësia e konfirmoi se Kërstiç kishte vdekur që më 1998, doli në dritë një nga mashtrimet më çnjerëzore të pasluftës: tjetërsimi i pasurive mbi kufomat e viktimave. Por Milaim Zeka nuk mbeti në hije, ai hyri vetë në betejë ligjore për ta mbrojtur këtë pronë.

Kush e nënshkroi në të vërtetë kontratën në emër të një njeriu të vrarë?

Ku shkuan 300 mijë markat cash pa asnjë gjurmë bankare?

Cili ishte roli i Milaim Zekës prapaskenave të ndjekjes penale të nipit të viktimës? Dhe kush tentoi ta blejë redaksinë tonë për ta varrosur këtë dosje?

Pjesa tjetër e këtij hulumtimi ekskluziv i përmban 54 pyetjet e papërgjigjura, dokumentet e kadastrës dhe dëshmitë e fshehura gjyqësore.

[ABONOHU TANI PËR TA ZBULUAR TË VËRTETËN E DOSJES Zeka-Kërstiç]

Read more

Në postimet e shqyrtuara, tri…

Read more

A u blenë mediat me paratë e qytetarëve për ta mbrojtur pushtetin politikanëve?

Për vite me rradhë, kur Telekomi i Kosovës sharronte drejt falimentimit dhe rrezikonte pagat e punëtorëve të vet, miliona euro publike rridhnin në heshtje drejt kompanive mediatike. Ky hulumtim ekskluziv i Kronikave të Barutit i zbardh një nga dosjet më financiare më skandaloze: mbi 437 mijë euro pagesa marketingu nga ndërmarrja publike ndaj bizneseve të lidhura me gazetarin dhe ish-deputetin e PDK-së, Berat Buzhala. Përmes dokumenteve të papublikuara, ne gjurmojmë marrëdhënien financiare me Media Works, Gazetën Express dhe T7, duke pyetur drejtpërdrejt se çfarë bleu saktësisht shteti me këto para dhe ku përfundoi kufiri mes gazetarisë dhe interesit financiar.

Kur paratë e sovranit financojnë mediat që duhet ta kontrollojnë qeverinë, a kemi të bëjmë me marrëdhënie komerciale apo me një skemë me kosto publike? Lexojeni hulumtimin e plotë dhe zbuloni dokumentet që kërkojnë llogaridhënie. Abonohuni sot për ta mbështetur gazetarinë hulumtuese që nuk bën kompromis me asnjë pushtet.

Read more

A e tradhtoi Nacionale sigurinë kombëtare për hir të një lufte politike kundër Albin Kurtit?

Përpara se armët e rënda të sekuestruara në Banjskë ta zbulonin një strukturë të mirëfilltë paraushtarake të sponzorizuar nga Beogradi, përballë lexuesit kosovar shërbehej një tjetër realitet: ai ku fajtori i vetëm dhe burimi i çdo tensioni në veri ishte Prishtina zyrtare.

Ky hulumtim ekskluziv i Kronikave të Barutit e zhvesh një vit të tërë të strategjisë editoriale të gazetës Nacionale, nga shtatori 2022 deri në ditën e sulmit më 24 shtator 2023. Përmes një analize të ftohtë dhe rigoroze, ne dokumentojmë se si dështimi editorial i kësaj medie e ktheu Albin Kurtin në shënjestrën kryesore të delegjitimimit, ndërsa rrjetet kriminale të sanksionuara nga SHBA-ja, të Milan Radoiçiqit dhe Zvonko Veselinoviqit, u lanë qëllimisht në periferi të vëmendjes hulumtuese.

Kur rreziku po financohej dhe po armatosej në kufi, a ishte ky thjesht një naivitet apo një kornizim i vetëdijshëm që i ofroi publikut një pamje të cunguar në momentin më kritik për vendin?

Lexojeni hulumtimin e plotë dhe të dokumentuar me burime të pakontestueshme. Abunohuni sot për ta mbështetur gazetarinë që nuk shitet.

Read more

Kur gazetaria kthehet në ekzekutim publik të karakterit, kush përfiton në të vërtetë?

A është e pranueshme që një kryeministër të mos kritikohet për vendimet e tij, por të shpallet publikisht si “primitiv”, “maskara”, “anti-kombëtar” dhe “njeri me tipare kriminale”?

Hulumtimi ynë i ri ekskluziv e zbërthen strategjinë editoriale të gazetës Nacionale, e cila i ka kapërcyer kufijtë e kritikës legjitime politike për t’u shndërruar në një fabrikë të mirëfilltë të vrasjes së karakterit të Albin Kurtit.

Nga krahasimet poshtëruese me firmat piramidale të vitit 1997 e deri te etiketimet e mbështetësve si “tru-shpëlarë”, ky kapitull dokumenton se si opinioni përdoret si mburojë për ta ndërtuar një kornizë ku përfundimi fyes vendoset gjithmonë para faktit.

Edhe më shqetësues është krahasimi metodologjik me raportet e RAND dhe NATO StratCom: pa pasur nevojë për urdhra nga Beogradi apo Moska, arkitektura narrative e përdorur nga autorë si Baton Haxhiu e prodhon të njëjtin efekt, degradimin e besimit te institucionet e Kosovës. Serbisë nuk i është dashur ta përkthejë këtë propagandë, ajo u botua pastër, në gjuhën shqipe.

Regjistrohuni sot për ta lexuar zbulimin e plotë dhe mbështetni të vërtetën.

Read more

Si arriti një ish-deputet i PDK-së së Hashim Thaçit të shndërrohet në pronarin absolut të njërës prej mediave më të dukshme në Kosovë, duke lënë pas vetes një histori të errët biznesi me njerëz të listës së zezë amerikane?

Hulumtimi ynë ekskluziv zbërthen fijet e padukshme që e lidhin themelimin e kompanive në veri me rrjetet e transportit të Zvonko Veselinoviqit dhe fondet qindra mijëra euroshe nga ndërmarrjet publike.

A është Gazeta Nacionale një projekt i pavarur informimi, apo thjesht një markë e re për t’i ricikluar praktikat që dikur e vendosën paraardhësen e saj në hartën evropiane të dezinformimit?

Kur transparenca financiare mungon dhe pyetjet legjitime injorohen me fyerje publike, e vërteta mbetet peng e interesave të fshehura.

Ky raportim nuk mund të blihet. Mbështeteni gazetarinë e guximshme dhe të pavarur duke u abonuar tani për ta lexuar hulumtimin e plotë.

Read more

Për shtatë muaj, ekipi hulumtues i Kronikave të Barutit analizoi qindra materiale të publikuara nga Nacionale gjatë periudhës më të tensionuar në veriun e Kosovës, nga marrëveshja Serbi-Rusi deri te sulmi terrorist në Banjskë. Gjetjet nuk provojnë koordinim me Serbinë, Rusinë apo ndonjë aktor tjetër. Por ato dokumentojnë një model editorial të matshëm: së paku 21 artikuj ku përgjegjësia, tallja ose dështimi projektohej mbi Kosovën dhe institucionet e saj, ndërsa kërcënimi i organizuar që po ndërtohej në veri mbetej shumë më shpesh në sfond.

Ky është një hulumtim mbi mënyrën se si narrativa mund të ndikojë në perceptimin e një konflikti.

Lexojeni analizën e plotë dhe mbështeteni gazetarinë e pavarur duke u abonuar te Kronikat e Barutit.

Read more

A ishte Hashim Thaçi partneri që Franca e zgjodhi për ta menaxhuar Kosovën pas luftës, ndërsa kundërshtarët politikë që refuzonin t’i nënshtroheshin projektit të tij përjashtoheshin, kërcënoheshin dh…

Read more

A ishte Hashim Thaçi thjesht një lider kryengritës i lindur nga lufta, apo një aset i projektuar në zyrat më të larta të inteligjencës franceze?

Ndërsa dosjet e shërbimit sekret DGSE mbeten në hije, dëshmitë e ish-zyrtarëve dhe gjurmët e lobimit me para publike në Paris ngrenë pikëpyetje tronditëse që e ndryshojnë tërësisht narrativën e historisë së Kosovës.

Çfarë ndodhi vërtet pas dyerve të mbyllura të Rambujesë dhe kush e udhëhoqi në të vërtetë ngritjen e tij politike?

Kur dallimi mes kontaktit diplomatik dhe operacionit të fshehtë e përcakton fatin e një kombi, e vërteta nuk mund të lihet në dorë të thashethemeve.

Ne i ndjekim dokumentet, transaksionet dhe hallkat e munguara që të tjerët refuzojnë t'i hetojnë. Zbulojeni të vërtetën e plotë të pathënë mes Prishtinës dhe Parisit para se aktgjykimi i Hagës ta vulosë historinë.

Abonohuni sot për të pasur qasje të plotë në gazetarinë që guxon ta zbërthejë pushtetin.

Read more

A shtrëngon dorë me xhelatin e popullit tënd kur je tradhtar, apo kur e ke një pistoletë te koka e familjes?

Pamja e vitit 1999 e Ibrahim Rugovës krahas Sllobodan Millosheviqit u shit nga Beogradi si “dialog paqeje” dhe u damkos ashpër nga Hashim Thaçi si një akt antikombëtar që duhej dënuar rëndë. Por sot, dosjet e harruara të Hagës dhe vendimet gjyqësore e shpërthejnë propagandën: Rugova nuk ishte negociator i lirë, ishte peng në arrest shtëpiak nën kërcënimin e armëve.

Ky hulumtim ekskluziv i Kronikave të Barutit zbërthen skenarin e errët të një operacioni të egër psikologjik, të rikthyer në qarkullim përmes një videoje franceze këtë korrik.

Ne i ballafaqojmë deklaratat e luftës të Thaçit me dosjen aktuale prej 715 faqesh të Prokurorisë Speciale, e cila pretendon se udhëheqja e UÇK-së synonte shtypjen pa mëshirë të “rugovistëve”.

A ishte retorika e vitit 1999 thjesht luftë për legjitimitet, apo një paralajmërim për atentatin me bombë që e goditi eskortën e Rugovës në vitin 2005?

Zbuloni të vërtetën e dokumentuar që aparati serb dhe elita e pasluftës tentuan ta manipulonin. Abonohuni tani për ta lexuar dosjen e plotë hulumtuese.

Read more

Emri i Xhemajl Mustafës nuk shfaqet në asnjërën prej 715 faqeve të verzionit publik të Dosjes Përfundimtare të Prokurorisë së Specializuar. Atentati i 23 nëntorit ndaj këshilltarit më të afërt të Ibrahim Rugovës është fshirë tërësisht, asnjë armë e identifikuar, asnjë ekzekutor i emëruar, asnjë zinxhir komandues i zbuluar.

Megjithatë, kjo heshtje sistematike është pikërisht vendi ku fillon tmerri i vërtetë. Dosja shpërthyese e Prokurorisë e zbërthen një fushatë të egër ku kundërshtarët politikë shndërroheshin qëllimisht në armiq të kombit për ta legjitimuar likuidimin e tyre.

Mustafa, gazetari që e përdori intelektin dhe jo pushkën, e përmbushte saktësisht këtë profil shënjestre.

Ky hulumtim ekskluziv e thyen izolimin njëçerekoshekullor të këtij misteri, duke e dokumentuar se si propaganda kundër institucionalistëve u kthye në një makineri të dhunës strukturore.

Javën e ardhshme, do ta shpërfaqim një kënd plotësisht ndryshe të parashtresës përfundimtare të Prokurorisë së Hagës.

Abonohu tani për ta zbuluar të vërtetën që tentuan ta varrosin.

Read more

Gjatë kësaj jave, hulumtimi ynë ekskluziv i ka zbërthyer kapitujt më të errët të Dosjes Përfundimtare të Prokurorisë së Specializuar në Hagë. Të hënën, zbardhëm se si atentati i nëntorit të vitit 2000 nuk ishte një krim i izoluar, por kulmi i një përplasjeje të heshtur për kontroll politik, ku zëri intelektual i Mustafës e mbrojti arkitekturën shtetërore të Ibrahim Rugovës. Të martën dhe të mërkurën, dokumentuam strategjinë e Hashim Thaçit dhe Shtabit të Përgjithshëm për asgjësimin e burimeve alternative të legjitimitetit. Përpara plumbave erdhi propaganda: përmes Deklaratës nr. 7 dhe etiketimit të institucioneve civile si “fiktive” apo “tradhtare”, kundërshtari politik u shndërrua qëllimisht në një armik që duhej goditur “pa mëshirë”.

Kjo enigmë historike plotësohet këtë të enjte. Në shkrimin e sotëm, ne kalojmë nga retorika e komunikatave te makineria konkrete e terrenit. Sot do ta dokumentojmë se si fushata e delegjitimimit u shoqërua me ndërtimin e strukturave fizike që synonin ta zbatonin këtë projekt me forcë, duke shënuar kalimin fatal nga gjuha politike te mekanizmat konkretë të kontrollit dhe ndalimeve arbitrare.

Nëse prokuroria e vërteton këtë ndërmarrje të përbashkët kriminale, Hashim Thaçi nuk i ikën dot përgjegjësisë për klimën që e legalizoi eliminimin e elitës institucionale. E vërteta nuk mund të cenzurohet nga mitet e paprekshme të pasluftës. Gazetaria investigative ka një kosto, dhe mbijetesa e këtij zëri plotësisht të pavarur varet drejtpërdrejt nga ju. Ndihmoni raportimin e guximshëm në shërbim të publikut: abonohuni me pagesë ose kontribuoni me një donacion sot.

Read more

N…

Read more