Ndërsa buzëqeshjet diplomatike shërbejnë si makijazh i lirë, prapaskena zien nga agjenda oligarkike dhe financime që synojnë ta kthejnë Republikën në një pronë private, të negociuar si plaçkë lufte jashtë kufijve të saj. Zgjedhjet e verës nuk janë thirrje për liri, por një kurth cinik, i llogaritur ftohtë për ta vjelë djersën dhe votën e mërgatës në shërbim të një kaste që refuzon të perëndojë.

Lexojeni deri në fund këtë raport ekskluziv për të zbuluar se si “ndryshimi” që e votuat me shpresë po flaket në koshin e mbeturinave të historisë nga një projekt mercenarësh politikë, besnikë të gardës së vjetër të korruptuar. Ky nuk është thjesht një rreshtim i ri, por një plan klandestin i orkestruar në një përpjekje për t’i asgjësuar reformat e gjashtë viteve të fundit dhe për ta mbjellë dyshimin mbi çdo përpjekje për shtetndërtim. Synimi është i qartë dhe i frikshëm: parandalimi i drejtësisë, bllokimi i konsolidimit të shtetit dhe rikthimi i epokës së plaçkitjes që e gjunjëzoi Kosovën. Përmes këtij restaurimi të heshtur, po përgatitet terreni që kthetrat e Serbisë të rinisin kontrollin mbi fatet tona, duke përdorur si mbulesë emrat që dikur premtonin liri. Ajo që po ekzekutohet sot është thika pas shpine ndaj çdo qytetari që besoi se epoka e hajdutërisë institucionale kishte mbaruar, ky është momenti kur maskat bien dhe tradhtia merr formë dokumentare.

Këtë javë, për herë të tretë, redaksia jonë është kontaktuar nga i njëjti burim brenda LDK-së, një figurë identiteti i së cilës mbetet i mbrojtur për arsye sigurie. Ky burim, që e përshkruan veten si pjesë e një rrethi besnikësh të epokës së Ibrahim Rugovës, na kishte paralajmëruar qysh më herët për një zhvillim që atëherë dukej si skenar politik, por që tani, sipas tij, ka hyrë në fazën e zbatimit. Më 10 mars 2026, ne shkruam se reagimi i Lumir Abdixhikut ndaj dekretit presidencial të 6 marsit1, sidomos formula e tij2 “siç edhe pritej”, ngrinte dyshime serioze se vendimi i Presidentes Vjosa Osmani nuk ishte pritur si një surprizë kushtetuese, por si një rezultat politik i llogaritur më herët. Sot, i njëjti burim thotë se ajo që atëherë dukej si dyshim, në të vërtetë ishte marrëveshje.

Redaksia jonë e ka verifikuar identitetin e këtij burimi. Besueshmëria dhe pozicioni i tij janë konfirmuar përmes dy burimeve të tjera, ndërsa një vlerësim i tretë, i pavarur, ka dhënë arsye të mjaftueshme për ta konsideruar atë person me qasje reale në qarqe të brendshme të LDK-së. Kjo nuk e bën automatikisht të vërtetë çdo pretendim të tij. Por e bën të pamundur që informacioni i sjellë prej tij të injorohet. Në rrethana të tilla, kur burimi është i njohur, i verifikuar dhe i vlerësuar si kredibil nga palë të treta, detyra jonë nuk është heshtja. Është raportimi i kujdesshëm dhe i saktë.

Sipas këtij burimi, ekziston tashmë një pakt politik i dakorduar mes kryetarit të LDK-së, Lumir Abdixhiku, dhe tashmë ish Presidentes së Kosovës, Vjosa Osmani. Burimi thotë se kjo marrëveshje do të paraqitet në publik në mënyrë të rreme si një formulë ku Abdixhiku shihet si kandidat për kryeministër dhe Osmani si figurë për presidencën. Por sipas tij, marrëveshja reale është e kundërta. Lumir Abdixhiku do të paraqitet si kandidat për president, ndërsa Vjosa Osmani do të hyjë në zgjedhje si kandidate për kryeministre nën ombrellën e LDK-së.

Sot kemi vendosur ta publikojmë këtë material me informacionet e burimit tonë pikërisht pas shfaqjes së këtij postimi publik3, i cili përputhet në mënyrë domethënëse me atë që na është thënë në prapaskenë. Burimet tona konfirmojnë se Zana Avdiu lëviz brenda qarqeve të brezit të ri të figurave publike të lidhura me LDK-në, një segment që, sipas tyre, ndan të njëjtin skepticizëm të thellë ndaj Vjosa Osmanit, të cilën e shohin si figurë të shkëputur dhe në disa raste edhe si tradhti ndaj trashëgimisë politike të partisë. Kjo përputhje mes narrativës publike dhe asaj që është komunikuar në mënyrë konfidenciale brenda strukturave partiake e forcon arsyen tonë për ta trajtuar këtë çështje si me interes të lartë publik.

Ky pretendim, nëse është i saktë, nuk është thjesht një ripozicionim elektoral. Ai do të përfaqësonte një përmbysje të plotë të narrativës publike të muajve të fundit. Sepse për javë të tëra, LDK-ja ka insistuar publikisht se po kërkonte rrugë për t’u shmangur një tjetër palë zgjedhje, të cilat do të ishin të tretat për vendin brenda një periudhe të shkurtër. Burimi ynë e quan këtë narrativë mashtrim të qëllimshëm. Sipas tij, LDK-ja nuk ka punuar për ta ndalur vendin nga zgjedhjet. Përkundrazi, ka punuar për ta shtyrë vendin drejt tyre. Pikërisht për këtë arsye, thotë ai, bojkoti i seancës presidenciale dhe pastaj përqafimi i menjëhershëm i dekretit të 6 marsit nuk ishin reagime ndaj krizës. Ishin pjesë e planit.

Kjo përputhet me atë që ishte tashmë e dukshme në sjelljen publike të aktorëve kryesorë. Më 6 mars, Presidentja Osmani e shpërndau Kuvendin duke e paraqitur veprimin si detyrim kushtetues. Por pak orë më vonë, Abdixhiku nuk reagoi si udhëheqës opozitar që po përballej me një akt të rëndë institucional që kërkonte shqyrtim juridik. Ai reagoi si një aktor që po e priste atë moment.

“Mbështes dhe mirëpres, siç edhe pritej, dekretin dhe qëndrimin e Presidentes së Republikës Vjosa Osmani Sadriu, për shpërndarjen e Kuvendit”.

Në atë moment, pesha e formulës “siç edhe pritej” ishte politike, jo stilistike. Ajo nuk dëshmonte vetvetiu koordinim. Por tregonte pritshmëri. Dhe pritshmëria, kur lidhet me një vendim presidencial kaq të kontestuar, nuk është detaj. Është sinjal.

Sipas burimit tonë, kjo pritshmëri nuk ishte intuitive. Ishte produkt i një mirëkuptimi të mëhershëm midis Abdixhikut dhe Osmanit. Burimi pretendon se Abdixhiku kishte rënë dakord paraprakisht me Osmanin për shpërndarjen e Kuvendit dhe se veprimi i saj në orët e para të 6 marsit ishte pikërisht zbatimi i atij dakordimi politik. Kjo është një akuzë me peshë të jashtëzakonshme. Ajo nuk është provuar publikisht me dokumente. Por burimi ynë nuk e paraqet si hamendje. E paraqet si njohuri të brendshme nga qarqe që, sipas tij, e kanë ndjekur dhe e kundërshtojnë me alarm këtë zhvillim.

Ky detaj është thelbësor edhe për një arsye tjetër. Burimi nuk vjen nga rrethi politik i Lumir Abdixhikut. Përkundrazi. Ai thotë se i përket një grupi të besnikëve të vjetër rugovistë brenda LDK-së, të cilët e shohin lidershipin aktual si largim të thellë nga identiteti politik dhe moral i partisë. Sipas tij, brenda këtyre qarqeve ekziston bindja se LDK-ja sot ndodhet nën ndikim të plotë të një fryme të kapur nga struktura që ata i lidhin me rrjetet e vjetra të SHIK-ut, një aparat i akuzuar prej vitesh në diskursin publik kosovar për goditje, përjashtime dhe eliminime politike kundër kundërshtarëve4, përfshirë figura besnike të Rugovës, gazetarë dhe ish komandantë të UÇK-së. Këto janë akuza historikisht të rënda që kanë qarkulluar për vite dhe që kërkojnë gjithnjë kujdes ekstrem gazetaresk. Ne nuk i paraqesim këtu si fakte të reja të provuara. Po i citojmë si pjesë të bindjes politike nga e cila flet burimi dhe si pjesë të arsyes pse ai kërkon mbrojtje të identitetit.

Sipas tij, marrëveshja Abdixhiku-Osmani nuk është produkt i afërsisë personale. Madje ai këmbëngul se të dy nuk e pëlqejnë njëri tjetrin dhe se brenda LDK-së, përfshirë qarqe të reja dhe elementë të gardës së vjetër të afërt dikur me Isa Mustafën, ekziston mosbesim i thellë ndaj Osmanit, e cila vazhdon të shihet nga shumë prej tyre si tradhtare politike e partisë. Pikërisht për këtë arsye, thotë burimi, një marrëveshje e tillë nuk do të mund të prodhohej nga vetë dinamika e brendshme e LDK-së. Ajo ka nevojë për sponzor dhe garant të jashtëm.

Këtu hyn pretendimi i tij më i rëndë politikisht. Sipas burimit, kjo agjendë është mbështetur dhe koordinuar nga Edi Rama. Jo si komentator i jashtëm. Jo si aleat i rastësishëm rajonal. Por si ndërmjetësues dhe lehtësues i një konfigurimi të ri politik në Kosovë, në të cilin Osmani dhe Abdixhiku shërbejnë si fytyra publike të një projekti restaurimi të pushtetit. Ky pretendim nuk vjen në vakum. Prej javësh, ne kemi raportuar për raportin e pazakontë mes Osmanit dhe Ramës5, për pyetjet e papërgjigjura rreth ekspozimit publik nga Rama të çështjeve që ai vetë i paraqiti si të ndjeshme shtetërore, për kanalet e afërsisë së tyre politike, dhe për faktin se Presidenca nuk dha përgjigje të qarta institucionale kur u pyet mbi natyrën dhe kufijtë e kësaj marrëdhënieje.

Burimi shkon edhe më tej. Ai pretendon se pas fushatës së lëvizjeve të Vjosa Osmanit në Shtetet e Bashkuara, të cilat në sytë e shumë vëzhguesve ngjanin me një parafushatë elektorale personale, qëndronte një infrastrukturë e orkestruar nga Richard Grenell, e financuar, sipas tij, nga rrjeti ekonomik i Devollëve, të cilin ai e paraqet si të lidhur politikisht dhe ekonomikisht me interesat e Hashim Thaçit. Ky është një tjetër pretendim që ne nuk mund ta paraqesim si fakt të provuar. Por ai ka rëndësi publike jo vetëm për shkak të burimit, por edhe sepse lidhet me një model tashmë të vëzhgueshëm.

Në fillim të këtij viti, Osmani u pa duke kërkuar afërsi me figura të orbitës së Donald Trump. Michael Martens i Frankfurter Allgemeine Zeitung ngriti publikisht pyetjen6 nëse ajo po përpiqej të paraqitej si “kandidatja e Trumpit”. Ne raportuam më pas mbi burime diplomatike që e lidhnin këtë afrim me kanale ku Edi Rama luante rol ndërmjetësues7.

Më 7 mars, një ditë pas shpërndarjes së Kuvendit, Richard Grenell e përshëndeti publikisht8 zhvillimin me formulimin e tij provokues se kjo ishte “excellent news” dhe se “God is preparing all of us for the return of Hashim Thaci. Thaci for Prime Minister”.

Ky postim9 nuk provon ndonjë marrëveshje operative. Por ai e provon të paktën këtë. Aktorët e lidhur historikisht me projektet e rikthimit të rendit të vjetër politik e lexuan vendimin e Osmanit si zhvillim në favorin e tyre.

Në këtë pikë, pretendimi i burimit tonë merr formën e një teze më të gjerë. Sipas tij, kemi të bëjmë me një trekëndësh operativ Rama-Grenell dhe Thaçi, i cili po përpiqet ta përdorë markën elektorale dhe historike të LDK-së për ta rikapur shtetin. Në këtë skemë, ironia është e errët. Partia e Ibrahim Rugovës, një parti që e ka paguar shtrenjtë me margjinalizim, frikësim dhe në shumë raste me gjak të njerëzve të saj më besnikë, me sa duket do të përdoret sot si instrument për rikthimin politik të rrjeteve që shumë prej rugovistëve i konsiderojnë përgjegjës për shkatërrimin e vetë asaj trashëgimie. Kjo nuk është gjuhë emocionale e redaksisë sonë. Është thelbi i alarmit që burimi ynë thotë se po qarkullon në qarqet e vjetra të vetë LDK-së.

Ka edhe një element tjetër me rëndësi të drejtpërdrejtë elektorale. Burimi këmbëngul se zgjedhjet do të mbahen këtë verë. Jo si pasojë e pashmangshme kushtetuese. Por si objektiv i dëshiruar nga kjo marrëveshje. Arsyeja, sipas tij, është e qartë. Zgjedhjet verore kanë potencial ta ndryshojnë përbërjen e pjesëmarrjes elektorale, sidomos për shkak të pranisë së mërgatës në Kosovë gjatë muajve të verës, dhe të krijojnë një terren më të favorshëm për një konfigurim të ri kandidaturash, ku Vjosa Osmani hyn në garë për qeverinë dhe Lumir Abdixhiku zhvendoset drejt presidencës. Në këtë lexim, e gjithë narrativa publike për “përpjekje për t’i shmangur zgjedhjet” nuk është thjesht e pasaktë. Është maskim.

Kjo është arsyeja pse kjo histori nuk mund të trajtohet si thashethem partie. Ajo prek qendrën e krizës kushtetuese të marsit. Nëse Presidentja Osmani e ka shpërndarë Kuvendin jo si kujdestare e ftohtë e Kushtetutës, por si pjesë e një kalkulimi të negociuar me opozitën, atëherë kemi të bëjmë me diçka shumë më serioze se interpretim juridik i diskutueshëm. Kemi të bëjmë me përdorim politik të zyrës presidenciale për ta riorganizuar fushën elektorale. Dhe nëse LDK, ndërkohë që publikisht fliste për stabilitet dhe shmangie të zgjedhjeve, në prapaskenë po punonte për t’i sjellë ato sa më shpejt, atëherë kemi të bëjmë me mashtrim të drejtpërdrejtë ndaj publikut.

Ne nuk po i paraqesim këto pretendime si të provuara përfundimisht. Po i raportojmë sepse burimi që i sjell është identifikuar, verifikuar dhe vlerësuar si i besueshëm nga kanale të tjera. Po i raportojmë sepse ato përputhen me disa nga elementet publike që ne vetë i kemi dokumentuar tashmë. Po i raportojmë sepse heshtja e aktorëve kryesorë, Presidencës, LDK-së dhe figurave të përmendura, nuk e ka zbehur dyshimin. E ka thelluar atë.

Në republikë parlamentare, presidentja duhet të jetë mbi marrëveshjet e fshehta të momentit. Opozita, kur flet për përgjegjësi shtetërore, duhet të sillet me transparencë ndaj qytetarëve. Dhe një parti sikur LDK-ja, nëse ende pretendon trashëgiminë morale të Rugovës, nuk mund të shërbejë si mbulesë për projekte që rugovistët e vjetër i lexojnë si restaurim i një rendi që e ka persekutuar vetë LDK-në.

Pyetja tani nuk është më nëse dyshimi është i arsyeshëm. Është sa larg ka shkuar ky projekt. Dhe nëse Kosova po shtyhet drejt një pale tjetër zgjedhjesh jo nga nevoja kushtetuese, por nga një marrëveshje e fshehtë për riciklim pushteti, atëherë qytetarëve po u kërkohet të votojnë jo mbi të vërtetën, por mbi një skenar të shkruar diku tjetër.

A është rikthimi i vjetër i maskuar si e ardhme e re e Kosovës?

Në këtë kontekst, një zhvillim i fundit nga Haga e shton një shtresë tjetër kuptimi në këtë tablo që po formohet. Në një intervistë të publikuar më 10 prill 2026 për Frankfurter Allgemeine Zeitung10, ish Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi, i cili pret vendimin e Gjykatës Speciale, nuk e paraqet veten si një figurë të tërhequr nga jeta politike. Përkundrazi, ai e përdor një formulim që meriton lexim të kujdesshëm.

“E shoh garën politike pas meje, por jo jetën time politike”, thotë ai. “Si qytetar i lirë i Kosovës, do t’i shërbej edhe në të ardhmen publikut dhe shtetit”.

Kjo nuk është gjuhë përfundimi. Është gjuhë vazhdimësie.

E vendosur përballë pretendimeve të burimit tonë për një rikonfigurim të thellë politik që po zhvillohet në prapaskenë, kjo deklaratë merr një peshë që shkon përtej një reflektimi personal nga paraburgimi. Sepse nëse, siç pretendon burimi, ekziston një përpjekje për rikthim të një rendi politik përmes konfigurimeve të reja publike, atëherë fakti që figura qendrore e atij rendi nuk e konsideron veten jashtë jetës politike është një element që nuk mund të injorohet.

Po aq domethënëse është mënyra se si Thaçi e përkufizon situatën aktuale politike të Kosovës. Ai flet për “pesë vite të humbura” në raportet e Kosovës me Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe Perëndimin në tërësi.

Ai shpreh shqetësim për sanksionet ndaj institucioneve të Kosovës dhe thekson se “ruajtja e marrëdhënieve të mira dhe të sinqerta me aleatët strategjikë është në interesin kombëtar të Kosovës”.

Ky nuk është thjesht një koment diplomatik. Është një pozicionim politik i qartë. Është i njëjti bosht argumentues mbi të cilin është ndërtuar kritika e vazhdueshme ndaj qeverisë aktuale dhe që, sipas burimit tonë, shërben si bazë për justifikimin e një ripozicionimi të ri politik në vend.

Në këtë kuptim, intervista e Thaçit nuk e provon ekzistencën e një marrëveshjeje konkrete mes aktorëve të përmendur më sipër. Nuk ofron dëshmi për një koordinim të drejtpërdrejtë mes tij dhe figurave si Lumir Abdixhiku apo Vjosa Osmani. Por ajo bën diçka tjetër me rëndësi.

Ajo përputhet me drejtimin politik që burimi ynë e përshkruan.

Thaçi nuk e mbyll derën për të ardhmen politike. Nuk e përjashton rolin e tij publik. Nuk i sulmon aktorët potencialë të një konfigurimi të ri opozitar. Dhe mbi të gjitha, ai e artikulon një diagnozë politike që kërkon ndryshim të drejtimit aktual të shtetit.

Në një moment kur burimet tona flasin për një përpjekje për ta riorganizuar fushën politike përmes një marrëveshjeje të fshehtë dhe përmes përdorimit të figurave të reja për qëllime të vjetra, ky lloj pozicionimi publik nuk është i rastësishëm.

Ai nuk e vërteton skenarin. Por e bën atë më të lexueshëm.

2

Deklarata e Lumir Abdixhikut në Facebook, 6 Mars, 2026.

3

Postim i Gazetës Politika në Facebook, 14 Prill, 2026.

8

Reagimi i Richard Grenell në rrjetin social X, 7 Mars, 2026.

Raportimet u shfaqën pothuajse njëkohësisht dhe në gjuhë pothuajse identike. Mes mediave që publikuan ose i dhanë jehonë këtij pretendimin ishin INA – Iliria News Agency1, Veriu.info, Llapi.info, Gazeta Journal, KosovaPost.net2, Kosova ime dhe Realiteti, së bashku me një numër faqesh të shpërndara gjerësisht në Facebook, përfshirë DPT te Fidani3. Secili verzion i historisë pohonte se një zyrtar i lartë amerikan i inteligjencës kishte qenë i pranishëm në përvjetorin e 28-të të Epopesë së Dukagjinit, një përkujtim me rëndësi historike që shënon përplasjet mes Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe forcave serbe në fund të viteve ’90.

Formulimi ishte i njëjtë. Prania e këtij zyrtari të pretenduar përshkruhej si një element që i jepte peshë simbolike ceremonisë. Disa raportime citonin një video4 që pretendohej se tregonte individin duke u pritur nga Haradinaj. Të tjera referonin burime dytësore, më së shumti një raport të atribuar Periskopit të Ilir Mirenës, i cili vetë dukej se mbështetej në pamje të publikuara fillimisht nga Indeksonline. Në çdo rast, pretendimi paraqitej si fakt, pa e atribuar burimin në ndonjë referencë të verifikueshme.

Ne filluam ta gjurmojmë origjinën e pretendimit duke e nxjerrur vegëzën e publikimit më të hershëm të identifikueshëm. Gjurma na çoi tek një artikull i publikuar nga Zhurnal.mk5 në orën 21:35 të 24 marsit. Artikulli deklaronte se “shefi i CIA-s për Ballkanin” kishte qenë i pranishëm në Gllogjan dhe ishte pritur nga Haradinaj. Ai citonte materiale video dhe referonte media të tjera, por nuk ofronte asnjë konfirmim të pavarur, asnjë deklaratë zyrtare dhe asnjë burim të identifikueshëm që ta mbështeste pretendimin se individi ishte i lidhur me CIA-n (Central Intelligence Agency/Agjensia Qendrore e Inteligjencës Amerikane).

Prej këtij momenti, pretendimi u përhap me shpejtësi. Media të shumta në Kosovë e riprodhuan të njëjtën narrativë, shpesh fjalë për fjalë, pa verifikim shtesë. Në disa raste, formulimi, struktura dhe renditja e fakteve mbetën të pandryshuara, duke treguar një zinxhir kopjimi dhe jo raportim të pavarur. Jehona e këtij lajmi në rrjetet sociale pasoi, me përshkrime dhe grafika që e përforconin pretendimin në forma të thjeshtuara dhe deklarative.

Ne shqyrtuam materialin vizual që i shoqëronte këto raportime. Pamjet dhe fotografitë tregojnë Haradinajn duke folur me një burrë të veshur në mënyrë të thjeshtë, herë në bisedë, herë duke qëndruar pranë tij gjatë tubimit. Në asnjë moment në materialin e disponueshëm individi nuk prezantohet zyrtarisht me emër, titull apo përkatësi institucionale. Nuk ka asnjë shenjë dalluese, asnjë kredencial apo tregues kontekstual që ta mbështesë pretendimin se ai përfaqëson ndonjë degë të komunitetit të inteligjencës së Shteteve të Bashkuara.

Vetë pretendimi ngre menjëherë shqetësime strukturore. Nuk ekziston një pozicion publikisht i njohur brenda CIA-s i përshkruar si “shef për Ballkanin”. CIA, operon me një strukturë të centralizuar të drejtuar nga një Drejtor i vetëm, një pozicion publik dhe i emëruar nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara. Rolet operacionale brenda agjencisë, veçanërisht ato që lidhen me rajone gjeografike, nuk bëhen publike. Oficerët nuk identifikohen në ambiente të hapura dhe nuk marrin pjesë në tubime politike ku përkatësia e tyre do të deklarohej ose dokumentohej vizualisht.

Për ta verifikuar pretendimin, ne kontaktuam burime në Washington me njohuri të drejtpërdrejta mbi strukturat e qeverisë së Shteteve të Bashkuara dhe protokollet e inteligjencës.

Ata ishin të qartë.

“Personi në pamje nuk është CIA,” tha një burim për . “Nuk ka asnjë të dhënë, asnjë njohuri që ky individ të ketë punuar ndonjëherë brenda agjencisë apo në Departamentin e Shtetit. Pretendimi është i rremë.”

Kërkuam sqarim të mëtejshëm nëse ndonjë zyrtar i CIA-s mund të shfaqej në mënyrën e përshkruar nga raportimet. Përgjigjja ishte kategorike.

“Nuk ekziston një strukturë e CIA-s jashtë Shteteve të Bashkuara në mënyrën si po paraqitet këtu. Nuk ka një ‘shef të CIA-s për ndonjë rajon’, përfshirë Ballkanin. Personeli i CIA-s nuk identifikohet publikisht, nuk merr pjesë në aktivitete politike në atë kapacitet dhe nuk pozon për media. Nëse janë të pranishëm diku në mënyrë operacionale, është në mënyrë të fshehtë. Ajo që po pretendohet këtu bie ndesh me protokollet më bazike të agjencisë.”

Një burim tjetër në Evropë, gjithashtu i njohur me strukturat transatlantike të sigurisë, trajtoi një pretendim të lidhur që u përsërit në disa nga raportimet, se Haradinaj kishte bashkëpunuar me CIA-n gjatë luftës në Kosovë.

“Pretendimi që Ramush Haradinaj ka bashkëpunuar me CIA-n gjatë luftës nuk mbështetet në prova të verifikuara,” tha burimi. “Ajo që po paraqitet tani ndërtohet mbi atë narrativë, por nuk qëndron. Sjellja e një personi nga Shtetet e Bashkuara dhe paraqitja e tij si CIA në një ambient publik nuk është thjesht e pasaktë, është mashtruese.”

Më 27 mars, ne kontaktuam zyrën e Ramush Haradinajt6, duke ia drejtuar kërkesën tonë Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës. Ne pyetëm drejtpërdrejt nëse individi në fjalë ishte identifikuar saktë si përfaqësues i CIA-s, cili ishte identiteti i tij dhe në çfarë kapaciteti kishte marrë pjesë në aktivitet. Pyetëm gjithashtu nëse partia apo përfaqësuesit e saj kishin qenë burimi fillestar i informacionit që u përhap në media. Nuk morëm përgjigje.

Më pas kontaktuam Besnik Tahirin, duke i përcjellë të njëjtat pyetje dhe duke bashkëngjitur kërkesën tonë fillestare. Sërish, nuk pati përgjigje.

Paralelisht, kontaktuam disa nga mediat që kishin publikuar pretendimin, duke kërkuar ta sqaronin bazën e raportimit të tyre, burimet dhe nëse ishte kryer ndonjë verifikim i pavarur. Vetëm njëra prej tyre u përgjigj. INA – Iliria News Agency e konfirmoi se e kishte fshirë artikullin pasi kishte konstatuar se informacioni nuk ishte i besueshëm7.

“E fshimë pasi e verifikuam se nuk ishte raport i besueshëm,” tha Naser Pajaziti i INA-s. “Lajmi ishte marrë nga Zhurnal.mk dhe ishte publikuar edhe nga media të tjera si Insajder dhe Periskopi.”

Pavarësisht kësaj, artikulli origjinal në Zhurnal.mk mbeti i qasshëm në momentin e publikimit të këtij materiali, duke vazhduar ta paraqesë pretendimin pa korrigjim apo sqarim.

Ne u përpoqëm të gjenim publikimin e pretenduar fillestar nga Periskopi, i cili ishte cituar si burim nga disa media. Postimi duket se ishte fshirë dhe nuk u gjet asnjë verzion i arkivuar në momentin e shqyrtimit tonë. Kjo e vështirëson rindërtimin e plotë të rrjedhës fillestare të pretendimit, por modeli i riprodhimit sugjeron se Periskopi mund të ketë qenë një nyje kyçe në shpërndarjen e tij të hershme.

Ajo që del nga kjo sekuencë nuk është një gabim i izoluar, por një dështim sistemik i verifikimit. Një pretendim me ndjeshmëri të lartë gjeopolitike, që përfshin një agjensi të madhe të inteligjencës amerikane, u publikua dhe u ripublikua në platforma të shumta pa asnjë burim të verifikueshëm. Përsëritja e gjuhës identike tregon se gjykimi editorial u zëvendësua nga shpejtësia dhe jehona për postim.

Pretendimi bie që në kontaktin e parë me analizën

Nuk ekziston një pozicion i njohur publikisht si “shef i CIA-s për Ballkanin”.

Nuk ka precedent që zyrtarë të CIA-s të shfaqen hapur në përkujtime të lidhura politikisht.

Nuk ka asnjë provë që individi në pamje ka ndonjë lidhje me agjencinë apo me qeverinë e Shteteve të Bashkuara.

Ajo që mbetet është një narrativë e ndërtuar, një histori që lëvizi me shpejtësi në një mjedis mediatik të fragmentuar, duke fituar legjitimitet të perceptuar përmes përsëritjes dhe jo përmes verifikimit. Në kohën kur korrigjimet filluan të shfaqeshin, pretendimi kishte arritur tashmë një audiencë të gjerë, i përforcuar nga imazhe dhe tituj deklarativë.

Në mungesë të transparencës nga aktorët politikë të pranishëm në aktivitet dhe në mungesë të llogaridhënies nga shumica e mediave që e publikuan pretendimin, barra e verifikimit mbetet mbi punën e pavarur gazetareske të redaksisë sonë. Bazuar në të gjitha provat e disponueshme, pretendimi se një “shef i CIA-s për Ballkanin” mori pjesë në tubimin në Gllogjan më 24 mars 2026 është i rremë.

Individi i paraqitur si “shef i CIA-s” nuk është CIA.

Pas qarkullimit të pretendimeve se një “shef i CIA-s për Ballkanin” ishte shfaqur pranë Ramush Haradinaj në Gllogjan, ne nisëm një proces verifikimi për ta përcaktuar identitetin e individit në fjalë.

Hapi ynë i parë ishte gjurmimi i origjinës dhe jehonës së pretendimit. Narrativa u shpërnda me një siguri të dukshme nga ‘Gazeta Journal’8, një media me afërsi të njohur me rrjete të lidhura me Richard Grenell, ish-zyrtar amerikan. Formulimi ishte kategorik, duke e paraqitur individin si figurë të lartë të inteligjencës pa atribuar burim, dokument apo verifikim.

Më pas, ne e krahasuam këtë material me përmbajtjen vizuale të publikuar në rrjetet sociale të Ramush Haradinajt9. Duke nxjerrë detaje nga videot e shpërndara nga portale të ndryshme, kryem një analizë krahasuese me burime publike. Ky proces na çoi në një përputhje të fortë vizuale me Ron Patrick, një shtetas amerikan me një histori të dokumentuar në ushtri dhe në kontrata private të sigurisë.

Ky identifikim u përforcua nga burime të hapura. Ron Patrick është themelues i Stones River Security and Consulting10, një kompani sigurie me bazë në Tennessee, SHBA. Ai ka shërbyer mbi 19 vjet në ushtrinë amerikane, përfshirë në forcat speciale, përpara se të tërhiqej në vitin 2011 dhe të kalonte në sektorin privat të sigurisë në Indonezi, Irak dhe Republikën e Afrikës Qendrore, si dhe në role të lidhura me sigurinë e ambasadave amerikane në Mogadishu.

Paralelisht me këtë identifikim, ne i rishikuam materialet tona nga një hulumtim i mëparshëm i redaksisë sonë në vitin 2024. Në atë kontekst, emri i Ron Patrick ishte shfaqur në lidhje me aktivitete të mbledhjes së informacionit që përfshinin një rrjet individësh që operonin në Ballkan dhe Evropë. Sipas këtyre materialeve, Ron Patrick kishte vepruar si intervistues në seanca që përfshinin Milaim Zekën, Edlira Qefalinë, Halit Sahitajn dhe Darko Peroviq. Të cilat intervista ishin përdorur për ta hartuar raportin përkatës, të autorit John F. Moynihan kur pretendohet rrejshëm për korrupsion në Gjykatën Speciale të Kosovës në Hagë, e që siç thekson edhe vetë autori në faqen 12 dhe 13, pretendimet e këtyre individëve nuk ishin konsideruar të besueshme11.

Ne identifikuam gjithashtu një material tjetër vizual që e vendos Ron Patrick në këtë rrjet. Në një fotografi të publikuar në një portal në Facebook12, që i atribohet si burkm Fitim Çekut, katër persona shfaqen të ulur në një ambient që duket si takim privat në Marbella, Spanjë. Teksti shoqërues e pretendon praninë e “inteligjencës amerikane”, pa ofruar prova.

Postimi në Facebook pretendon se “inteligjenca amerikane është dislokuar në Evropë”, duke përshkruar një ekip të udhëhequr nga Michael Flynn.

Ky pretendim nuk mbështetet në statusin profesional të Flynn në vitin 2025. Si një figurë e tërhequr nga detyra dhe pa mandat operacional, ai nuk ka autoritet për të drejtuar operacione të inteligjencës.

Asnjë provë e verifikueshme nuk i mbështet këto pretendime.

Së bashku, këto elemente tregojnë një model. I njëjti individ shfaqet në kontekste të mëparshme ku pretendimet për lidhje me inteligjencën amerikane janë bërë pa prova, shpesh brenda rrjeteve që tashmë janë identifikuar në raportimet tona si problematike dhe kriminale.

Ne nuk gjetëm asnjë provë të besueshme që Ron Patrick ka pasur ndonjë rol brenda CIA-s apo ndonjë pozicion që i afrohet përshkrimit si “shef i CIA-s për Ballkanin”.

Ajo që mbetet e paqartë është natyra e pranisë së tij pranë Ramush Haradinajt në Gllogjan. Nuk dihet se në çfarë kapaciteti ai mori pjesë në aktivitet. Por provat tregojnë qartë se narrativa e paraqitur në publik se një figurë e lartë e CIA-s ishte e pranishme dhe u prezantua si e tillë, nuk mbështeten në fakte të verifikueshme.

Heshtja e Ramush Haradinajt dhe e partisë së tij përballë kësaj vorbulle dezinformimi nuk është thjesht një dështim komunikimi, por duket si një bashkëpunim i heshtur në fabrikimin e një realiteti alternativ. Duke mos korrigjuar procesverbalin publik dhe duke lejuar që figura e një kontraktori privat të sigurisë të tjetërsohet në atë të një zyrtari të lartë të inteligjencës amerikane, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ka dëshmuar një gatishmëri shqetësuese për ta ushqyer publikun me gënjeshtra të qëllimshme. Kjo mungesë reagimi sugjeron se z. Haradinaj nuk është thjesht një viktimë e raportimit të pasaktë, por një arkitekt aktiv i një imazhi të rremë, një përpjekje dëshpëruese për ta projektuar veten si "njeriun e besuar të CIA-s" në sytë e një populli që e çmon aleancën me Washingtonin mbi çdo gjë tjetër. Arsyet se pse ai zgjedh ta ndërtojë kapitalin e tij politik mbi trillime të tilla mbeten për t'u zbuluar, por faktet e verifikueshme flasin vetë. Në Gllogjan nuk kishte asnjë shef të CIA-s, dhe njeriu që pretendon se e thotë të vërtetën, ka gënjyer hapur.

Abonohu me Tarifën e Komunitetit

1

INA News Agency Postim, 24 Mars, 2026.

2

Shefi i CIA-s shkon në Gllogjan tek Ramush Haradinaj(VIDEO)— Kosova Post, Facebook Post [ No video available]

3

Shefi i CIA-s për Ballkanin ishte sot mysafir i Ramush Haradinajt në Gllogjan — DPT Te Fidani.

6

Letra jonë elektronike drejtuar AAK-së në Prishtinë më 27 Mars, 2026.

7

INA e Kishte Fshirë artikullin pas komunikimit me ne.

9

Postimi në rrjetin social të Ramush Haradinajt në Facebook, 24 Mar, 2026.

10

Ron Patrick’s Website of his Security Firm — Stone Rivers Security.

12

Maqedonia Shqiptare, Facebook Portal Post, 30 Maj , 2026.

Read more

Në rrëfimin që u nda me ne, një person që pretendonte se kishte njohje me mendimin zyrtar amerikan e…

Read more

Read more

Read more

Read more

Read more

Më 21 janar 2026, sipas dokumenteve të fluturimit që i ka parë redaksia jonë në Londër, një pasagjer udhëtoi nga aeroporti Sheremetyevo në Moskë, një nga portat kryesore ndërkombëtare të Federatës Ruse, nga Terminali C, drejt Beogradit me fluturimin JU 131 të Air Serbia. Ora e nisjes figuron 14.00. Në faturën e itinerarit shkruhet “Operated by AirSERBIA”. Një imazh i kartës së hipjes në avion shënon Zona 1 dhe vendi 24A, me datë 21.01.2026.

Read more

Ishte vetëm pas udhëtimit tim të fundit nëpër Kosovë, dhe një sërë bisedash të sinqerta, shpesh të matura, në korridoret e pushtetit në Berlin, Londër dhe Washington, që pjesët munguese filluan të bashkoheshin. Ajo që zbulova në ato kryeqytete ishte një njohje e përbashkët dhe e lodhur e një njeriu që ka luajtur në të gjitha anët e një tragjedie.

nuk janë thjesht një rishikim i plagëve të vjetra, është rezultati i një viti të kaluar duke ndjekur pëshpëritjet që ndjekin Baton Haxhiun përtej kufijve. Nga pranimet e qeta të diplomatëve në pension e deri te mllefi përvëlues i atyre që vërtet u gjakosën për lirinë e Kosovës, pamja përfundimisht u qartësua. Provat nuk ndryshuan, por kuptimi im për misionin pas tyre po. Tani, historitë prapa perdeve të tij nuk mund të mbeten më në hije.

Baton Haxhiu1 ma ka tërhequr vëmendjen kohët e fundit. Gjatë vizitës sime të fundit në Kosovë, doli në dritë një model që ishte shumë konsistent për t’u hedhur poshtë si rastësi. Njerëz me ndikim, njerëz që mbajnë përgjegjësi e jo zhurmë, flisnin për të me zë të ulët dhe fjali të papërfunduara. Shqetësimi nuk ishte kurrë teatral. Ishte i matur, pothuajse i hezituar, lloji që vjen nga vëzhgimi i diçkaje për një kohë të gjatë dhe pranimi përfundimtar se ajo nuk është përmirësuar me kalimin e moshës.

Kam pasur përshtypje të tilla më parë. Në Berlin, në Londër, madje edhe në Washington, më ishte thënë më shumë se një herë se ky njeri ishte i dyshimtë. Megjithatë, kurrë nuk kisha hasur në diçka aq përvëluese sa ajo që hasa këtë herë. Kosova është një vend ku kujtesa është valutë politike, dhe Haxhiu ka tregtuar me të për më shumë se dy dekada. Disi besnik ndaj Beogradit në përmbajtje, ndërsa i rrjedhshëm në gjuhën e rezistencës kur dikush e identifikonte atë, ai ka depërtuar vazhdimisht në perdet e sistemeve shqiptare.

Edhe më shqetësuese, ai iu ka rrëshqitur nën pantollona edhe gardianëve informalë të Kosovës së pasluftës, “komandantëve teatral” dhe bërësve të mbretërve që normalisht vendosin se kush lejohet të flasë dhe kush jo. Për njëzet vjet rresht pas luftës, ai ka notuar në këto ujëra me një lehtësi të panatyrshme. Përsëri dhe përsëri, ai ka arritur t’i transmetoj pikat politike të interesit të Beogradit të veshura me fjalorin e petkut heroik të Kosovës. Kur sfidohet, ai thirret në UÇK-në jo për ta mbrojtur lavdinë e saj, por për ta mbrojtur veten, duke e përdorur kapitalin e saj moral si maskë për diçka tjetër.

Vendosa të filloj gërmimin, jo sepse kisha nevojë për konfirmim të thashethemeve, por sepse thashethemet që vazhdojnë nëpër kryeqytete meritojnë verifikim. Fillova aty ku duhet filluar gjithmonë, me dëshmi të betuara, me fjalë të thëna nën betim, të zhveshura nga dritat e studios dhe duartrokitjet. Fillova me Baton Haxhiun në Hagë, duke i lexuar dëshmitë e tij përballë Sllobodan Millosheviqit, një figurë për të cilën disa mund të argumentojnë se qëndronte më afër qendrës së rëndesës së tij politike se çdo audiencë tjetër që ai ka pasur përballë që prej asaj kohe. Ajo që zbulova aty nuk ishte paqartësi. Ishte demaskim.

Transkripti i Hagës2 hapet me vetëbesim. Haxhiu paraqitet si gazetar, një vëzhgues, një ndërmjetës i pavullnetshëm i futur në histori nga rrethanat. Por ndërsa gjyqtarët fillojnë t’i kërkojnë t’i vendosë ngjarjet në kohë dhe hapësirë, narrativa fillon të rrëshqasë. Datat lëvizin. Takimet shtohen. Përkufizimet ngushtohen. Në një moment, ai i thotë gjykatës, thjeshtë, se e ka takuar Jovica Stanishiqin3 vetëm një herë.

“Unë e kam takuar këtë person vetëm një herë në vitin 1997” thotë Haxhiu, kur përballet me peshën e drejtësisë për referencat në shtojcën e tij.

Pohimi jepet pastër, pa hezitim. Problemi është se dëshmia e tij refuzon ta mbështesë këtë.

Më herët, dhe përsëri më vonë, ai pranon një sërë kontaktesh me sigurimin shtetëror serb që nuk mund të ngjishen në një takim të vetëm pa gënjyer. Ai konfirmon se u mor në pyetje për atë që ai e quan “bisedë informative”, vetëm një herë, më 2 ose 3 tetor 1997. Ai konfirmon një takim në shtëpinë e zotit Mahmut Bakalli4 me dy zëvendësit e Stanishiqit, Haxhiq5 dhe Gajiq6. Ai pastaj konfirmon një takim të veçantë në Brezovicë, ku ishte i pranishëm vetë Stanishiqi dhe, sipas fjalëve të Haxhiut, i mirëpriti ata personalisht. Kur gjyqtari Bonomy7 tenton ta rikonstruktojë vijën kohore, Haxhiu nuk i mohon asnjë nga këto. Ai thjesht riperkufizon fjalën “takim” për ta nënkuptuar vetëm ndeshjen që i shkon për shtat minimizimit të tij8.

Kjo nuk është një çështje kujtese. Është inxhinieri retorike. Kur gjykata vëren se marrja e tij në pyetje në një rast të mëparshëm i referohet tri takimeve me shërbimet e sigurimit, Haxhiu e konfirmon këtë. Marrja në pyetje pranohet. Takimi përgatitor pranohet. Takimi në Brezovicë pranohet. Ajo që zhduket është pretendimi se kjo përbën një kontakt të vetëm e rastësor. Sipas çdo standardi të arsyeshëm, nuk është ashtu. Është angazhim i përsëritur me të njëjtin aparat, duke u përshkallëzuar në intimitet dhe rëndësi brenda pak javësh.

Datat rrokullisen po aq keq. Më shumë se një herë, trupi gjykues detyrohet ta korrigjojë Haxhiun. Ngjarjet që ai i vendosi në vitin 1998 tërhiqen mbrapsht në vitin 1997 për t’i dhënë kuptim historisë së tij. Demonstratat studentore. Kontaktet e sigurimit. Përpjekjet për dialog. Çdo korrigjim gërryen besueshmërinë. Diferenca mes atyre viteve nuk është akademike. Është diferenca mes protestës dhe luftës. Një dëshmitar që vendos vazhdimisht gabim ngjarje të tilla nuk mund të pretendojë me besueshmëri zotërimin e biografisë së tij politike.

Momentet më zbuluese vijnë kur Haxhiu pyetet se kush e nisi kontaktin. Fillimisht, ai i kornizon takimet si përpjekje shqiptare për dialog, pothuajse humanitare në impuls. Pastaj gjyqtari Bonomy sqaron se procesi filloi kur Haxhiu u ndalua me kërkesë të autoriteteve serbe. Përballë këtij kornizimi, Haxhiu tërhiqet.

“Po, kjo është e saktë” thotë Haxhiu, para se të shpjegojë se gjithçka pasoi thirrjen e tij për marrje në pyetje.

Modeli përsëritet. Ai pretendon se ka pasur kontroll mbi veprimet e tij, deri në momentin kur detyrohet të dorëzohet para fakteve. Skena e Brezovicës përshkruhet me një imtësi pothuajse kinematografike: djem të rinj me pallto të shtrenjta, roja që ngjanin si binjakë, një vilë e mbetur nga epoka komuniste. Vetë Stanishiqi shfaqet aty si një njeri i këndshëm, aspak i ngjashëm me figurën e errët që Haxhiu priste ta takonte.

Megjithatë, sapo pyetjet marrin karakter zyrtar dhe institucional, vetëbesimi i tij zbehet. Kur pyetet nëse ajo ishte një vilë e sigurimit shtetëror, ai thotë se nuk e di. Kur pyetet nëse bisedat regjistroheshin, ai thotë se “besonte” që po, por nuk kishte “dije”. Kur pyetet nëse të pranishmit raportonin direkt te Millosheviqi, sërish, hamendësimi zëvendëson faktin.

Rrëfimi i tij është i pasur me atmosferë, por i varfër me llogaridhënie.

Pastaj vjen momenti që e asgjëson çdo mbetje të paragjykimit të neutralitetit. Gjatë marrjes në pyetje mbi rolin e tij si përkthyes midis UÇK-së dhe diplomatëve perëndimorë, Haxhiu pranon se i ka tjetërsuar qëllimisht deklaratat, thjesht sepse nuk i pëlqente përmbajtja e asaj që thuhej. “Prandaj keqpërktheva”, shpjegon ai ftohtë.

Këtu nuk bëhet fjalë për konfuzion gjuhësor. Ky është një deformim i vetëdijshëm i realitetit. Kur ekzaminuesi e shtrëngon më tej, duke e pyetur drejtpërdrejt nëse e ka ndryshuar të vërtetën, Haxhiu nuk e mohon. Ai përpiqet ta krijojë një debat mbi shpeshtësinë e aktit duke këmbëngulur se ndodhi vetëm një herë, e pastaj duke u ngatërruar nëse ishte e njëjta ngjarje, por vetë akti mbetet i pranuar.

Kjo peshon shumë më tepër se çdo thashethem i pëshpëritur nëpër kafene. Një njeri që pranon nën betim se ka ndryshuar përkthimet për interesa politike, ka pranuar vullnetin për të ndërhyrë mbi të vërtetën historike. Pasi kalohet ky kufi moral, çdo pretendim i tij i mëpasshëm e humbet vlerën pa një vërtetim të jashtëm. Por në rastin e Haxhiut, vërtetimi nuk vjen kurrë, vijnë vetëm kontradiktat e bollshme.

Referencat e tij për Stanishiqin ndjekin të njëjtën logjikë. Ai pretendon injorancë për Sreten Lukiq9, pastaj përshkruan rolin e Lukiqit. Ai pretendon një takim, pastaj pranon tri kontakte. Ai kornizon dialogun si vullnetar, pastaj pranon detyrimin. Ai vendos ngjarjet në vite që nuk përputhen, pastaj pranon korrigjimin kur ballafaqohet. Asnjë nga këto nuk e vërteton rekrutimin formal. Ajo vërteton diçka më gërryese. Vërteton përputhjen e instinktit të Haxhiut.

Tragjedia e Kosovës nuk është vetëm se armiqtë e sulmuan atë nga jashtë10, por se paqartësia u lejua të maskohej si sofistikim brenda. Për njëzet vjet, Haxhiu ka operuar në atë paqartësi. Ai flet mjaftueshëm afër rezistencës për t’iu shmangur përjashtimin, dhe mjaftueshëm afër narrativës së Beogradit për të qenë i dobishëm. Fjalët e tij në Hagë tregojnë një njeri të rehatshëm në afërsi me pushtetin, të gatshëm për ta thyer të vërtetën, të gatshëm për t’i ngjeshur faktet, të gatshëm për ta rifrazuar detyrimin si bisedë.

Për ta bërë këtë paragraf të tingëllojë si një analizë e ftohtë, investigative dhe me peshë historike, duhet të lidhim fijet e padukshme të pushtetit pa rënë në gjuhë emocionale, por duke përdorur fakte të rënda.

Mbetet një enigmë e rëndë sesi një figurë e tillë arriti të mbizotëronte opinionin publik në Kosovë për dy dekada rresht. Ndoshta sepse Kosova, e dërrmuar nga lufta, e ngatërroi dykuptimësinë e tij me mençurinë, apo sepse përsëritja e vazhdueshme e gënjeshtrave arriti ta mpinte dyshimin qytetar. Por, e vërteta mund të jetë më e thjeshtë dhe më e errët, ata që projektojnë tregimet publike, rrallëherë i zbulojnë padronët të cilëve iu shërbejnë.

Kjo jetëgjatësi politike përkon me epokën e udhëhequr nga Hashim Thaçi, një figurë mbi të cilën rëndojnë pretendime për rekrutim nga shërbimet inteligjente franceze si favor ndaj regjimit të Millosheviqit, për ta ruajtur ndikimin serb brenda strukturave të reja të Kosovës. Sapo vota e popullit të Kosovës e shkëputi këtë rrjetë kontrolli dhe Thaçi përfundoi në Hagë, edhe mbrojtja rreth Baton Haxhiut filloi të kërrusej.

Tërheqja e tij nga Kosova shkoi paralelisht me rënien e Vlora Hysenit, ish-zëvendësshefes së inteligjencës kosovare, e cila u shkarkua nga AKI-ja nën dyshimet për tregti sekretesh me Serbinë11. Megjithatë, kjo “tentakulë” e ndikimit thjesht ndërroi adresë: Hyseni mori drejtimin e shërbimit sekret të Shqipërisë, ndërsa Haxhiu u shndërrua në zërin e jashtëm, pa protokoll, të Edi Ramës. Ky i fundit, përmes aparatit shtetëror, ka ndjekur një linjë që shpesh ka minuar interesat e Kosovës, duke kulmuar me dyshimet për lejimin e lëvizjes së armatimit serb përmes Shqipërisë drejt veriut të Kosovës, me qëllim nxitjen e trazirave të armatosura në Kosovë12.

Ajo që mbetet e qartë, dhe që transkriptet e Hagës e bëjnë të pashmangshme, është se dëshmia e Baton Haxhiut shembet sapo vihet nën dritën e zbërthimit. Marrëdhënia e tij me krerët e sigurimit shtetëror serb nuk është e rastësishme, ajo ka një model të paracaktuar. Besueshmëria e tij nuk po goditet nga kundërshtarët, ajo po zhbëhet nga vetë goja e tij. Një shoqëri që e çmon qenësinë e saj të pasluftës nuk mund t’ia lejojë vetes të shpërfillë prova të tilla, as të vazhdojë ta trajtojë këtë njeri si një zë të paanshëm. Rreziku nuk qëndron te fakti se ai flet, rreziku është se, për një kohë shumë të gjatë, shumë njerëz e dëgjuan pa pyetur se kush ia mësoi atij këtë gjuhë.

Profili që shpërfaqet nuk është ai i një gazetari të kapur në mes të zjarrit të historisë, por i një njeriu që ndërtoi karrierën mbi vetë tymin që i verboi bashkëkombësit e tij. Për vite me radhë, Haxhiu është hequr si njeriu i brendshëm që di gjithçka, megjithatë më në fund po e heqin kadifenë e rëndë të skenës së tij për ta zbuluar makinerinë që fshihet poshtë saj. Tashmë na mbetet t’i bëjmë pyetjet që ai ka kaluar një jetë duke u ikur.

Kush, në llogaritjen e ftohtë të pushtetit ballkanik, i ka nënshkruar faturat për këtë performancë të gjatë? Çfarë ishte saktësisht “misioni” që kërkonte nga ai të ndante mirësjellje dhe vila me arkitektët e spastrimit etnik në një kohë kur çdo shqiptar tjetër që nxirrte një fjalë kundër autoritetit të Beogradit po zhbëhej sistematikisht?

Ekziston një lloj i veçantë tradhtie në rrafshin gjuhësor. Me pranimet e qeta të tij, Haxhiu nuk e vëzhgoi thjesht historinë, ai e editoi atë, duke i mpisur fjalët e luftëtarëve të UÇK-së në një formë që i përshtatej lojës së tij të hijeve me diplomatët perëndimorë. T’i keqpërkthesh lutjet e dëshpëruara të një lëvizjeje rezistence nuk është një “nuancë diplomatike”, është një tradhti e thellë ndaj atyre që vërtet po gjakoseshin ndërsa ai ishte i zënë me rafinimin e “inxhinierisë së tij retorike.”

Ai mbijetoi çdo regjim, jetoi më gjatë se çdo luftë dhe mbeti i paprekur nga skandalet që morën burra më të mirë. Kjo jetëgjatësi e panatyrshme sugjeron një besnikëri jo ndaj Kosovës, por ndaj një rëndese tjetër, më të errët. Haxhiu është një njeri, integriteti i të cilit është peshuar në peshoren e Hagës dhe është gjetur jo vetëm i mangët, por tërësisht i fabrikuar. Perdet më në fund po hapen, dhe figura që qëndron aty nuk është një patriot, por një mercenar i narrativës, duke shërbyer një mjeshtër që Kosova e varrosi kohë më parë.

Makineria e Mjegullës dhe Tradhtia e Fundit

Në analet e historisë së Kosovës, emri i Baton Haxhiut nuk do të mbetet si ai i një gazetari që shënoi kohën, por si ai i një varrmihësi që tentoi ta tjetërsonte atë. Sot, kur pluhuri i studios televizive bie dhe dritat e pushtetit zbehen, mbetet vetëm skeleti i zhveshur i një dëshmie në Hagë që flet më zëshëm se çdo monolog i tij i paguar, një burrë që pranoi nën betim se ndryshoi fjalët e luftëtarëve të lirisë; një “insajder” që gjeti strehë në vilat e sigurimit serb ndërsa populli i tij masakrohej, një koleg i hershëm i arkitektëve të UDB13-së që mbijetoi çdo dallgë gjenocidi me një lehtësi të frikshme.

Kjo jetëgjatësi e panatyrshme, e ushqyer nga rrjeta e vjetër e Hashim Thaçit dhe e trashëguar sot nën ombrellën pa protokoll të Edi Ramës dhe agjenturave të dyshimta të Vlora Hysenit, nuk është rastësi, është mision. Kosova nuk mund t’ia lejojë më vetes luksin e harresës apo komoditetin e paqartësisë. Kur një njeri pranon se ka “keqpërkthyer” realitetin, ai ka humbur të drejtën për të qenë pjesë e tij. Perdet e skenës së tij ranë, duke zbuluar jo një patriot, por një mercenar të tregimit që i shërbeu një mjeshtri të cilin Kosova besonte se e kishte mposhtur në vitin 1999. E vërteta është e hidhur, e dokumentuar dhe tashmë, e pashmangshme: Baton Haxhiu nuk ishte kurrë zëri i Kosovës, por jehona e Beogradit në mes të Prishtinës.

Punimi ynë mbi këtë temë nuk përfundon këtu. Ne po vazhdojmë të gjurmojmë çdo fije të mbetur dhe nuk do të lëmë asnjë gur pa lëvizur derisa të kemi ekspozuar të gjitha tentakulat e këtij oktapodi që vazhdon të helmojë kombin tonë. E vërteta nuk mund të mbahet peng përjetësisht nën tymin e narrativave të fabrikuara.

Ajo që vijon në këtë artikull hulumtues është një përshkrim i një metodologjie dhe jo një verdikt. Është ndërtuar nga përputhja e informacionit nga të paktën katër burime, dy prej tyre ndërkombëtare, si dhe nga prova publike në Kosovë që i kemi verifikuar përmes dokumenteve, materialeve televizive dhe regjistrave institucionalë. Një burim i pestë është një intervistë publike që zhvilluam me Gazmend Halilajn, i cili e përshkruan veten si ish pjesëtar i UÇK-së, më pas i TMK-së dhe hetues i Policisë së Kosovës, dhe që thotë se u bë cak atentati pasi foli publikisht për vjedhje të dyshuara fondesh të luftës dhe operacione të përpjekjeve frikësuese të urdhëruara nga Sami Lushtaku. Dëshminë e tij e trajtojmë si dëshmi dhe jo si provë të çdo pretendimi që ajo përmban. Po ashtu, regjistrin publik e trajtojmë si shtyllë kurrizore të këtij hulumtimi, ndërsa atë që burimet përshkruajnë si muskuj, pjesën që lëviz kur askush nuk supozohet të shohë.

Shënimet e këtyre ndodhive fillojnë para paqes. Në fund të viteve nëntëdhjetë, Kosova nuk po e luftonte vetëm Serbinë, por po vendoste edhe se kush do ta trashëgonte shtetin që ende nuk ekzistonte. Kjo nuk është një mënyrë romantike e të shprehurit. Është thjesht realiteti politik i kryengritjeve kur komanda bëhet valutë. Besnikëria bëhet karrierë. Rivaliteti bëhet problem sigurie. Në atë mjedis, vija ndarëse mes strategjisë politike dhe mbijetesës personale është aq e hollë sa mund të kalohet pa u vënë re.

Pas qershorit 1999 bota ndryshoi më shpejt sesa mund të përshtateshin institucionet. Prania ndërkombëtare mbërriti, fillimisht si premtim, e më vonë si burokraci. UNMIK-u mori një rol të ndërtimit të shtetit në një shoqëri ku armët ishin të shumta dhe autoriteti i fragmentuar. EULEX-i do ta trashëgonte këtë përgjegjësi, i ngarkuar me sundimin e ligjit në një vend ku sundimi i forcës nuk ishte tërhequr plotësisht. Në atë hendek, sipas burimeve, u shfaq një lloj i veçantë dhune. Nuk ishte e rastësishme. Ishte selektive. Nuk synonte të terrorizonte një popullatë të tërë. Synonte të riorganizonte elitën.

Një vrasje që shpesh përshkruhet si vrasja e parë politike e pas luftës në Kosovë. Ishte vrasja e Haki Imerit më 2 nëntor 1999. Sipas rrëfimit që na dha një burim i cili thotë se ishte brenda rrethit të ngushtë të Thaçit dhe që tani jeton mes Kosovës dhe Zvicrës, Imeri nuk ishte vetëm organizator lokal i Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe mësues i respektuar. Ai ishte gjithashtu thellësisht i integruar shoqërisht në peizazhin e Drenicës që prodhoi shumë nga komandantët e luftës dhe një pjesë të madhe të udhëheqjes politike pas luftës. Ai e kishte mësuar Thaçin. I njihte familjet. Ishte një figurë, pavarësia e vazhdueshme e së cilës nuk mund të menaxhohej lehtë.

Burimi përshkruan një sekuencë që ka më shumë rëndësi sesa brutaliteti. Fillimisht erdhi afrimi i paraqitur si bisedë. Një takim. Një ftesë që dukej legjitime sepse lufta i kishte normalizuar strukturat e komandës dhe i kishte bërë disa burra arbitra të lëvizjes. Më pas erdhi autoriteti i inskenuar. Burra që paraqiteshin si polici ushtarake e UÇK-së. Shprehja është thelbësore. Ajo sinjalizon se operacioni, nëse rrëfimi është i saktë, mbështetej në mbetjen simbolike të institucioneve të luftës për të krijuar bindje. Nuk të duhet një dëshmi nëse frika tashmë të njeh.

Nga aty, sipas burimit, operacioni nuk u mbyll me aktin e dhunës, por kaloi në një fazë të dytë, po aq të rëndësishme, që shfaqet vazhdimisht në rrëfime të mëvonshme. Kjo fazë kishte të bënte me ndërtimin e narrativës. Sipas pretendimeve, mënyra se si u trajtua dhe u zhvendos trupi nuk ishte e rastësishme, por e menduar për ta orientuar hetimin dhe perceptimin publik drejt një fajtori tjetër. Faji u shndërrua në instrument politik, një armë që shërbente jo vetëm për të mbuluar autorët e vërtetë, por edhe për të goditur dhe komprometuar një rival. Emri që del vazhdimisht në këto rrëfime si përfitues negativ i kësaj skeme, pra si figura mbi të cilën synohej të binte dyshimi, është Rexhep Selimi.

Sipas këtij rrëfimi, ky nuk ishte një mashtrimi i vetëm. Ishte një mashtrim afatgjatë. Pretendimi është se për vite me radhë Selimi2 u pozicionua si hija pas disa krimeve pas luftës, përfshirë vrasjen e Xhemajl Mustafës3, atentatin ndaj Fetah Rudit4 dhe vrasjen e Ekrem Rexhës5. Mekanizmi i përshkruar është i qëndrueshëm. Informacion i shkëputur nga konteksti u ushqye te hetuesit ndërkombëtarë. Sistemi u la ta bënte atë që bën zakonisht. U krijua një gjurmë letrash që dukej mjaft zyrtare për t’u përsëritur. Sipas këtyre burimeve, SHIK6-u, i përshkruar si një strukturë inteligjence e lidhur me rrethin e Thaçit, kishte rol qendror si në operacione ashtu edhe në dezinformim.

Këtu hyjnë burimet tona ndërkombëtare.

E para është regjistri institucional rreth vrasjes së Mustafës. Më 23 nëntor 2000 Mustafa u vra përpara banesës së tij në Prishtinë. UNMIK-u lëshoi një deklaratë7 duke shprehur indinjatë dhe duke e identifikuar atë si këshilltar të lartë të LDK-së. Një rrëfim i mëvonshëm nga Prishtina Insight8 vëren se asnjë i dyshuar nuk është akuzuar dhe se rasti mbetet një nga vrasjet politike me pasoja të pazgjidhura në Kosovë. Ky nuk është një detaj i vogël. Një vakum llogaridhënieje bëhet i përdorshëm. Kur askush nuk dënohet, kushdo mund të implikohet. Kur kushdo mund të implikohet, ai që kontrollon rrjedhën e nënkuptimeve i kontrollon kufijtë e frikës.

Fija e dytë ndërkombëtare është regjistri i krimeve të luftës dhe pushtetit pas luftës. Sami Lushtaku, në atë kohë kryetar i Komunës së Skenderajt dhe ish komandant në zonën operative të Drenicës, u shpall fajtor për vrasjen e një civili shqiptar në shtator të vitit 1998 dhe në maj 2015 një panel i EULEX-it në Gjykatën Themelore të Mitrovicës e dënoi me dymbëdhjetë vjet burg9. Sipas gjykatës, viktima ishte qëlluar me armë zjarri në kokë, në një vend të papërcaktuar, ndërsa ishte i pafuqishëm, me duar të lidhura dhe duke kërkuar mëshirë për jetën. Trupi gjykues e cilësoi aktin si një formë të rëndë vrasjeje, të kryer në mënyrë brutale, duke theksuar se bëhej fjalë për një incident të izoluar, jo drejtpërdrejt të lidhur me përplasjet luftarake. Në të njëjtin proces, Sylejman Selimi u dënua për torturimin e një të burgosuri civil në një qendër të improvizuar paraburgimi të UÇK-së në Likoc, ndërsa disa të pandehur të tjerë u dënuan për trajtim çnjerëzor, dhe disa u shpallën të pafajshëm për mungesë provash10.

Ky aktgjykim nuk është provë e vrasjeve të mëvonshme politike. Por ai e vendos një fakt të rëndësishëm për llojin e aktorit që ishte, për mjedisin në të cilin vepronte, dhe për seriozitetin me të cilin strukturat gjyqësore ndërkombëtare dhe vendore, të paktën në atë rast, i trajtuan pretendimet për dhunë. Ai gjithashtu ofron një urë mes dy botëve. Komandanti i luftës dhe zbatuesi politik pas luftës nuk janë role të ndara. Janë role të njëpasnjëshme.

Kjo urë bëhet qendrore për metodologjinë e përshkruar nga burimet. Pretendimi i tyre nuk është se Thaçi personalisht kryente vrasje. Është se ai formësoi një sistem ku vrasjet, kërcënimet dhe shkatërrimi i reputacionit ishin instrumente të konsolidimit politik, dhe ku burra të caktuar, përfshirë Lushtakun, funksiononin si zbatues.

Këtu kronologjia ka rëndësi.

Së pari, eliminohen ose neutralizohen kundërshtarët në periudhën e paqëndrueshme të hershme pas luftës, kur misionet ndërkombëtare ende mësojnë terrenin dhe policia vendore është e dobët.
Së dyti, konsolidohen strukturat partiake.
Së treti, formalizohen rrjetet informale brenda sigurisë dhe inteligjencës.
Së katërti, kur rritet vëmendja, kalohet nga dhuna e vetme në një përzierje dhune, manipulimi ligjor dhe dezinformimi.

Burimet japin një përmbledhje të drejtpërdrejtë dhe vlen të citohet sepse kjo e kap logjikën e pretenduar në gjuhë të thjeshtë.

Hashim Thaçi jep urdhrin, SHIK-u ekzekuton, dhe departamenti i dezinformimit ua atribuon krimet të tjerëve në mënyrë që klani të dominojë dhe të përfitojë politikisht dhe materialisht.

Është një formulim i qartë që e përmbledh këtë logjikë. Dhe, nëse do të ishte i saktë, do të përbënte një përshkrim në miniaturë të kapjes së shtetit. Por qartësia e një fjalie nuk e bën atë automatikisht të vërtetë. Ajo që mund ta bëjmë nuk është ta pranojmë si fakt, por t’i ndjekim me kujdes pikat ku ky rrëfim kryqëzohet me ngjarje dhe të dhëna që mund të verifikohen.

Një kryqësim i tillë është pretendimi se Thaçi e ka pranuar privatisht përgjegjësinë për vrasjen e Mustafës para Fatmir Limajt11 në ditën e vrasjes, ku pretendohet të ketë thënë se “Kjo është puna jonë”.

Ne nuk mund ta verifikojmë në mënyrë të pavarur atë bisedë. Nuk ka asnjë regjistrim publik dhe asnjë nuk na u dha. Prandaj e paraqesim si një pretendim nga një burim që thotë se kishte afërsi me SHIK-un në atë kohë. Vlera e pretendimit nuk qëndron te cilësia dramatike. Qëndron te fakti se ai përputhet me metodën e përshkruar më gjerë. Metoda kërkon që një rreth i vogël të dijë mjaftueshëm për të koordinuar, ndërsa publiku të dijë vetëm mjaftueshëm për të pasur frikë.

Elementi i dezinformimit bëhet më i qartë në një grup të dytë pretendimesh që kemi marrë nga një burim tjetër. Sipas këtij burimi, pas vrasjes së Xhemajl Mustafës, informacion i qëllimshëm iu kanalizua misioneve ndërkombëtare, duke sugjeruar se Rexhep Selimi qëndronte pas vrasjes së Mustafës, atentatit ndaj Fetah Rudit dhe vrasjes së Ekrem Rexhës. Qëllimi, sipas këtij rrëfimi, ishte që institucionet ndërkombëtare të ktheheshin në përforcues të pavetëdijshëm të një narrative të rreme. Një taktikë e tillë do të ishte veçanërisht e sofistikuar, sepse shfrytëzon besueshmërinë e aktorëve ndërkombëtarë për të maskuar dhe “pastruar” një luftë të brendshme fraksionare. Ajo përputhet gjithashtu me një model më të gjerë të njohur në kontekste të tjera, ku kur një sistem është vetëm pjesërisht i ndërkombëtarizuar, operacionet e ndikimit fokusohen në pikat ku informacioni kalon nga aktorët lokalë te institucionet ndërkombëtare. Këto pika janë përkthimi, ndërlidhja dhe raportimi zyrtar, hallkat ku një narrativë e fabrikuar mund të marrë formë institucionale dhe të trajtohet si e besueshme.

Artikulli i publikuar12 nga Albanian Post, media në pronësi të Baton Haxhiut, i autorësuar nga Lirim Mehmetaj, pretendon se bazohet në një dosje të UNMIK-ut ku përmendet një ish deputet me inicialet “S.R”. Në pjesën përkatëse të tekstit, “S.R” paraqitet si figurë kyçe rreth së cilës ndërtohet dyshimi për vrasjen e Xhemajl Mustafës, vrasjen e Ekrem Rexhës dhe atentatin ndaj Fetah Rudit, përmes lidhjeve të supozuara me persona që monitoronin viktimat dhe me autorët e dyshuar të ekzekutimeve. Edhe pse emri nuk shkruhet plotësisht, struktura e rrëfimit, pozicioni politik i përshkruar dhe konteksti kohor përputhen me atë që burimet tona ndërkombëtare e identifikojnë si referencë ndaj Rexhep Selimit. Ky konstrukt narrativ zhvendos vëmendjen nga autorët e drejtpërdrejtë dhe e fokuson fajin mbi një figurë politike specifike, duke e paketuar dyshimin si dokumentacion ndërkombëtar.

Vlerësimi ynë është se ky shkrim nuk funksionon si hetim i pavarur, por si pjesë e një operacioni më të gjerë dezinformimi. Baton Haxhiu, i njohur për linjën e tij editoriale të afërt me Beogradin dhe politikisht i lidhur me rrethin e Hashim Thaçit, shfaqet këtu jo thjesht si botues, por si nyje shpërndarëse e një narrative që i shërben njëkohësisht interesave serbe për ta diskredituar drejtësinë e pasluftës në Kosovë dhe interesave të brendshme për ta ridrejtuar përgjegjësinë politike. Në këtë kuptim, artikulli për “S.R” nuk synon zbardhjen e së vërtetës, por konsolidimin e një verzioni të dobishëm politikisht, ku mediat shndërrohen në zëdhënëse të operacioneve të fshehta dhe jo në instrumente të llogaridhënies.

Ne nuk i kemi parë vetë dorëzimet e supozuara të inteligjencës. Megjithatë kemi parë raportime publike që tregojnë se hetimet u përballën me pista kontradiktore dhe me pretendime për njohuri brenda misioneve ndërkombëtare. Për shembull, një rrëfim i atribuar Shoqatës së Gazetarëve të Serbisë pretendon13 se hetuesit e EULEX-it besonin se e dinin kush ishte përgjegjës për vrasjen e Mustafës dhe përmendin një të dyshuar. Ne nuk e trajtojmë këtë si përfundimtare. Por ajo mbështet pikën më të gjerë se rasti prej kohësh është rrethuar nga pohime për njohuri të fshehura dhe paralizë institucionale, një mjedis në të cilin dezinformimi lulëzon.

Një tjetër kryqëzim lidhet me mënyrën se si përshkruhen rivalët e brendshëm. Burimi i dytë pretendon se motivi i Thaçit për të kërkuar burgosjen dhe eliminimin e Rexhep Selimit ishte se Selimi kishte njohuri nga koha e luftës për vrasjen e një figure tjetër të lidhur me Thaçin. Nëse ky pretendim i veçantë i luftës është i provueshëm apo jo, shkon përtej asaj që mund ta vërtetojmë këtu. Ajo që mund të vërtetojmë është besueshmëria e strukturës së interesave. Në sistemet e dhunës klandestine14, njohuria është barrë. Një njeri që di shumë dhe nuk mund të kontrollohet në mënyrë të besueshme bëhet kërcënim, edhe nëse është besnik në aspekte të tjera. Heqja e një njeriu të tillë mund të paraqitet si drejtësi ose domosdoshmëri. Korniza është thelbësore.

Kjo na çon te një mjet tjetër që pretendohet se është përdorur për dy dekada. Komunikata 59. Në Kosovë, komunikatat e lëshuara në emër të UÇK-së gjatë luftës mbanin autoritet të jashtëzakonshëm simbolik. Në periudhën pas luftës, thirrja ndaj tyre mund të funksiononte si një verdikt retroaktiv. Një person i etiketuar tradhtar në një komunikatë lufte mund të dënohej shoqërisht, të izolohej ekonomikisht dhe të rrezikohej fizikisht, edhe nëse asnjë gjykatë nuk gjeti ndonjë faj. Në këtë kuptim, Komunikata 59, nëse është përdorur siç përshkruhet, do të ishte më pak një dokument dhe më shumë një armë.

Pretendimi i burimit është se Thaçi e qarkulloi Komunikatën 59 kundër Gani Gecit15, duke e paraqitur atë në rrethet e tij mediatike si vepër të Selimit. Pretendimi vazhdon. Selimi ka deklaruar publikisht16 se Thaçi e hartoi dhe e lëshoi komunikatën, dhe se Selimi i kërkoi atij të mos e publikonte sepse përmbante të pavërteta për Gecin.

Pasoja e pretenduar është serioze. Burimi thotë se pas qarkullimit të komunikatës, disa persona u vranë dhe Geci u plagos. Ne nuk mund ta verifikojmë zinxhirin shkakor siç është paraqitur. Por mund të identifikojmë metodën që pretendohet.

Hapi i parë, publikimi i një narrative delegjitimuese në gjuhën e besnikërisë së luftës.
Hapi i dytë, lejimi i kësaj narrative për të prodhuar liçencë shoqërore për dhunë.
Hapi i tretë, kur pasojat ndodhin, atribuimi i autorësisë tek një rival.

Në këtë skemë, komunikata nuk është thjesht propagandë. Është ndezje.

Rreth kësaj pike në kronologji, aparati partiak konsolidohet. Thaçi kalon nëpër role, nga udhëheqës lufte në udhëheqës politik, duke e vendosur dominimin e Partisë Demokratike të Kosovës dhe duke mbajtur postet më të larta shtetërore. Paralelisht, burimet pretendojnë se u ngulitën struktura inteligjence informale por efektive, të përshkruara si SHIK, të lidhura me pushtetin partiak, të përbëra nga besnikë të luftës to komprometuar e shantazhuar si Kadri Veseli, dhe të ngarkuara jo vetëm me mbikëqyrje por edhe me zbatim. Pretendime të tilla kanë qarkulluar prej kohësh në Kosovë dhe kanë qenë objekt raportimi dhe debati politik. Ne nuk i vendosim si fakte. Por vërejmë se vetë qëndrueshmëria e narrativës së SHIK-ut flet për një deficit institucional. Kur një shoqëri beson se ekziston një strukturë në hije, ky besim formëson sjelljen pavarësisht nëse struktura është aq e fuqishme sa pretendohet.

Pastaj, me forcimin e institucioneve, metoda e përshkruar zhvendoset nga dhuna e pastër drejt një qasjeje të përzier. Këtu burimi i pestë, intervista jonë me Gazmend Halilajn, bëhet veçanërisht i rëndësishëm sepse ilustron mekanikën e pretenduar të frikësimit dhe neutralizimit të tentuar në një periudhë më të vonshme, kur gjykatat, policia dhe mediat janë pjesë e ekosistemit të vrasjeve politike.

Ne e intervistuam Gazmend Halilajn në Drenas në fund të dhjetorit 2025, me lejen e tij të qartë për regjistrim dhe publikim. Sipas rrëfimit të tij, periudha e hershme pas luftës u karakterizua nga pandëshkueshmëria. Ai thotë se i mbijetoi dy tentativave për atentat. Halilaj përshkruan një klimë ku kundërshtarët fillimisht denigroheshin dhe etiketoheshin si pro serbë, dhe kur kjo dështonte, shënjestroheshin me dhunë. Veçmas, një atentat ndaj Halilajt më 14 prill 2020 është dokumentuar në raportimet mediatike në Kosovë17 dhe në mbulimin gjyqësor të mëvonshëm.

Ne nuk po i përsërisim detajet më grafike të rrëfimit të tij. Por mund ta përmbledhim strukturën e asaj që ai pretendon se i ndodhi në prill 2020, sepse struktura është zemra e këtij shkrimi. Ai thotë se foli publikisht për vjedhje të dyshuara të fondeve të luftës të lidhura me Sami Lushtakun, dhe se menjëherë pas kësaj vuri re mbikëqyrje dhe ndryshime në patrullimet policore pranë shtëpisë së tij. Ai pretendon se më 14 prill 2020 u sulmua nga burra të armatosur, arriti të shpëtojë, dhe se një luftë kyçe pas kësaj nuk ishte vetëm identifikimi i sulmuesve por edhe parandalimi i ndërtimit të një narrative institucionale që e fajësonte atë. Sipas fjalëve të tij, qëllimi ishte të paraqitej incidenti si i vetëshkaktuar, ta bënte atë kriminel dhe jo viktimë, dhe të shkatërronte besueshmërinë e tij.

Ky është verzioni modern i një taktike shumë të vjetër. Nëse nuk mund ta heshtësh dikë në heshtje, mund ta diskreditosh publikisht. Nëse e diskrediton publikisht, mund ta izolosh shoqërisht. Nëse e izolon shoqërisht, mund ta bësh dhunën ndaj tij më të lehtë, ose zhdukjen e tij më pak të kushtueshme. Halilaj pretendon se ekzistonte video material18 lidhur me incidentin dhe se kishte përpjekje për ta fshirë ose manipuluar atë. Ai thotë se vetëm ndërhyrja e aktorëve të jashtëm, përfshirë ambasadat, detyroi arrestime që megjithatë edhe pse u bënë, arrestimet nuk përputheshin me atë që ai beson se është e vërteta e kush e sulmoi. Ai më tej pretendon se rezultatet ligjore ishin jashtëzakonisht disproporcionale, përfshirë një gjobë për kanosje aty ku, sipas tij, sjellja përbënte tentativë vrasjeje. Ne nuk mund t’i gjykojmë këto pretendime. Por mund të vërejmë se sa saktë përputhen ato me metodën e përshkruar nga dy burimet për Thaçin. Një cikël i delegimit të dhunës, pastaj përdorimi i institucioneve, mediave dhe dokumenteve për të rishkruar autorësinë dhe fajin.

Rrëfimi i Halilajt përmban edhe një element tjetër që lidhet drejtpërdrejt me pretendimet e mëparshme. Krijimin e borxhit si mjet kontrolli. Ai përshkruan një sistem ku individët shtyhen fillimisht në veprime të paligjshme përmes përfitimeve ose mbrojtjes së premtuar dhe më pas mbahen nën kontroll përmes kompromatit19. Personi që kryen punën e pistë bëhet i varur nga ata që e kanë përfshirë. Kjo varësi shfrytëzohet për detyra të tjera, derisa ai individ të shndërrohet vetë në rrezik, moment në të cilin mund të hiqet qafe. E njëjta logjikë u artikulua edhe nga një bashkëbisedues gjatë raportimit tonë në Kosovën veriore në fund të vitit 2025.

Sipas një burimi të përshkruar si pjesë e rrethit të brendshëm të Hashim Thaçit, ish Presidenti i Kosovës përdorte një metodë shantazhi indirekte ku kundërshtarët e perceptuar paraqiteshin si kërcënim për palë të treta, të cilat më pas inkurajoheshin t’i “neutralizonin” në këmbim të mbrojtjes.

“Nëse Thaçi të donte të vdekur, ai nuk vepronte drejtpërdrejt”, pretendon burimi. “Ai do ta gjente dikë tjetër dhe do ta bindte se ti përbëje rrezik për jetën, pozitën ose interesat e tij. Më pas Thaçi do t’i premtonte mbrojtje nëse të hiqte qafe. Sapo kjo të ndodhte, ai person bëhej borxhli dhe i varur prej Thaçit, i detyruar të kryente eliminime të tjera sa herë që i kërkohej. Kur edhe vetë ai ekzekutues kthehej në barrë ose rrezik, Thaçi e zëvendësonte me një tjetër. Është një mekanizëm i vazhdueshëm nënshtrimi dhe përdorimi”.

I njëjti burim pretendon se Sami Lushtaku nuk ka marrëdhënie të mira me Hashim Thaçin prej më shumë se një viti, gjoja për shkak të frikës se Thaçi, aktualisht i ndaluar në Hagë, mund të ketë folur hapur për ngjarjet e së kaluarës dhe të implikojë bashkëpunëtorë të mëparshëm.

Sipas burimit, Lushtaku ka frikë se Thaçi mund të zbulojë detaje të përfshirjes së tij në vrasje nëse Thaçi do të bashkëpunnte me prokurorët e Hagës. Burimi më tej pretendon se Lushtaku mbetet ndër figurat politike më të rrezikshme në Kosovë për shkak të qasjes së tij të supozuar në rrjete të armatosura dhe mbrojtjes së vazhdueshme politike të lidhur me PDK-në.

Burimi pretendon se Lushtaku është përdorur më parë në operacione që përdorin të njëjtën metodologji të përshkruar më sipër dhe thotë se ai është i gatshëm të përdorë forcë vdekjeprurëse kundër kujtdo që perceptohet si kërcënim.

Burimi ka rënë dakord të ofrojë dokumentacion që synon të vërtetojë arsyet dhe rrethanat në të cilat ai pretendon se ka pasur qasje në këtë informacion. Ai thotë se nuk është nga Kosova veriore, por e ka zgjedhur qëllimisht rajonin si një zonë të përkohshme sigurie nga e cila donte të takohej me ne dhe të flasë. Ne e kemi verifikuar se burimi është shqiptar etnik dhe shtetas i Kosovës, por po mbajmë të fshehta detaje të tjera identifikuese për shkak të shqetësimeve të besueshme për sigurinë e tij.

Në këtë skemë, roli i supozuar i Lushtakut del më i qartë. Ai nuk paraqitet thjesht si figurë e dhunshme në karikaturën popullore, por si një organizator i kapacitetit të frikësimit dhe imponimit. Regjistri i tij publik përfshin një dënim të rëndë për krime lufte në një rast të gjykuar nën autoritetin e EULEX-it. Po ashtu, statusi i tij ndërkombëtar përfshin listimin nga Thesari i Shteteve të Bashkuara në programin e sanksioneve për Ballkanin20, me të dhënat e tij të regjistruara në bazën zyrtare të sanksioneve. Sanksionet nuk përbëjnë dënime penale, por janë përcaktime formale nga një qeveri e huaj se një individ është i përfshirë në veprime që cenojnë stabilitetin dhe qeverisjen. Në kontekstin pasluftës së Kosovës, fakti që një aktor politik i sanksionuar vazhdon të ruajë ndikim lokal tregon për qëndrueshmërinë dhe forcën e pushtetit informal.

Pra, si funksionon saktësisht metodologjia e supozuar, kur renditet kronologjikisht.

Së pari, identifikohen objektivat bazuar në pushtet dhe jo ideologji. Në periudhën e hershme të pas luftës, sipas burimeve, objektivat ishin shpesh figura të LDK-së dhe rivalë të brendshëm brenda sferës së ish UÇK-së, njerëz prania e të cilëve e ndërlikonte konsolidimin e një qendre të vetme autoriteti të pas luftës. Haki Imeri i përshtatej këtij modeli sipas rrëfimit të tyre.

Së dyti, afrohen nën mbulesën e legjitimitetit. Ftesa për të biseduar. Takimi i paraqitur si domosdoshmëri politike ose sigurie. Përdorimi i etiketave të luftës si polici ushtarake. Qëllimi ishte të sigurohej që objektivi të lëvizë vullnetarisht drejt cenueshmërisë.

Së treti, ekzekutohet përmes ndërmjetësve. Burimet nuk e përshkruajnë Thaçin si njeri me armë. E përshkruajnë si dirigjent që e ruante mohimin e besueshëm duke përdorur operatorë të besuar dhe duke shpërndarë njohurinë në mënyrë që asnjë person i vetëm të mos mund ta rindërtojë plotësisht zinxhirin ku ai gjindej fajtor.

Së katërti, inskenohet faji. Këtu vendosja bëhet thelbësore. Nëse një vrasje mund të drejtohet drejt një rivali, vrasja bëhet një armë e dyfishtë. Ajo e heq viktimën dhe e plagos rivalin. Pretendimi se trupi i Imerit u zhvendos nga fshati i tij në fshatin e Rexhep Selimit për ta implikuar Selimin është shembull tipik. Pretendimi se misioneve ndërkombëtare iu ushqye inteligjencë që e akuzonte Selimin në raste të tjera është verzioni institucional i të njëjtit akt.

Së pesti, përforcohet faji përmes përsëritjes dhe artefakteve. Komunikata 59, në këtë lexim, është një artefakt i qëndrueshëm i përdorur për ta fiksuar një identitet armiku mbi një person, në mënyrë që dhuna e ardhshme të duket se lind organikisht nga urrejtja publike dhe jo nga orkestrimi. Kjo është arsyeja pse komunikata ka rëndësi edhe dekada më vonë. Nuk ka të bëjë vetëm me atë se kush e shkroi. Ka të bëjë me atë që lejoi.

Së gjashti, sipas këtij modeli, hetuesit dhe dëshmitarët neutralizohen jo vetëm përmes kërcënimeve të drejtpërdrejta, por edhe duke ndikuar dhe deformuar proceset institucionale përreth tyre. Rrëfimi i Halilajt përqendrohet pikërisht në këtë pikë. Ai përshkruan ushtrim presioni mbi struktura policore, manipulim ose zhdukje provash dhe përdorimin e një mjedisi mediatik për ta diskredituar atë publikisht dhe izoluar shoqërisht. Në rastin e tij, ne e kemi vënë re se edhe media të caktuara, përfshirë Koha Ditore, u përdorën në një fushatë diskreditimi që, sipas tij, shërbente për ta mbrojtur një zinxhir më të gjerë interesash dhe për të shmangur hetimin e plotë të ngjarjeve të dhunshme të lidhura me Sami Lushtakun. Këto mbeten pretendime të tij, por ato nxjerrin në pah një mekanizëm të njohur, ku delegjitimimi publik shndërrohet në mjet presioni. Siç e formulon vetë Halilaj, arma më e fuqishme nuk është dhuna fizike, por poshtërimi i mbështetur nga autoriteti institucional.

Së shtati, kur rritet vëzhgimi, ndryshohen taktikat. Krijimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë e ndryshoi atmosferën. Njerëzit filluan të llogarisnin rrezikun ndryshe. Në rrëfimin e mëhershëm që morëm, Thaçi përshkruhet duke vizituar familjen e një viktime pas shumë vitesh, duke ofruar informacion të pjesshëm dhe duke ridrejtuar fajin, një formë kontrolli paraprak të dëmit. Me fjalë të tjera, kur një gjykatë duket e aftë të imponojë pasoja, sistemi përshtatet. Nuk shpërbëhet.

Këtu linja jonë e gjetjeve hulumtuese21 në prill 2025 lidhet sërish me metodologjinë e vrasjeve të pas luftës. Nëse ekziston një rrjet, siç e ka gjetur raportimi ynë22 dhe ka zbuluar përfshirjen e figurave si Richard Grenell, Edi Rama, Halit Sahitaj, Milaim Zeka, Berat Buzhala, Artan Behrami dhe të tjerë, që synon të minojë procesin gjyqësor të Kosovës në Hagë, kjo nuk do të ishte një ide e re. Do të ishte një vazhdim i një praktike më të vjetër, përdorimi i operacioneve të informacionit për të formësuar rezultatet e drejtësisë. Aktorët ndryshojnë uniformat. Logjika mbetet e njohur.

Asgjë nga gjetjet tona nuk vendosin fajësi penale. Ato vendosin një model të pretenduar nga burime të shumta dhe tregon se si ky model përputhet me disa realitete të verifikuara. Kosova ka vrasje politike të pazgjidhura. Kosova ka një histori të dokumentuar të krimeve të luftës të gjykuara me pjesëmarrje ndërkombëtare. Kosova ka një ekosistem politik ku një individ i sanksionuar mund të veprojë ende si aktor publik. Kosova ka një histori të gjatë mosmarrëveshjesh publike mbi autorësinë e komunikatave të luftës dhe përgjegjësinë për dhunën pas luftës.

Pjesa më e rëndësishme, megjithatë, nuk është asnjë fakt i vetëm. Është qëndrueshmëria e mekanizmave të përshkruar në kohë dhe në burime të ndryshme.

Në vitet nëntëdhjetë, sipas Halilajt, metoda ishte e drejtpërdrejtë dhe brutale. Kush fliste kundër figurave të fuqishme etiketohej si tradhtar. Nëse kjo etiketë ngjitej, personi shkatërrohej shoqërisht. Nëse këmbëngulte, rreziku kalonte në eliminim fizik. Në vitet 2000, sipas burimeve, kjo qasje evoluoi. Vrasjet nuk u zhdukën, por krahas tyre u zhvilluan edhe operacione narrative. Trupat zhvendoseshin për të orientuar fajin, rivalitetet skenarizoheshin dhe misioneve ndërkombëtare u dërgoheshin pista që ridrejtonin dyshimin. Në vitet 2010 dhe 2020, nëse rrëfimet janë të sakta, sistemi u bë edhe më i integruar, duke përdorur media partnere, zyrtarë të korruptuar dhe ndikim institucional për të arritur rezultate që më herët kërkonin dhunë të drejtpërdrejtë.

Vetë Halilaj ofron një fjali që e kap këtë evolucion. Ai thotë se pas denigrimit vjen eliminimi fizik, dhe pas eliminimit fizik vjen vrasja reputacionale, shkatërrimi i emrit. Kjo është logjika e një sistemi që pret të mbijetojë. Nëse viktima vdes dhe historia vdes me të, mirë. Nëse viktima mbijeton, historia duhet ende të thyhet.

Ekziston një tundim, kur përballesh me rrëfime të tilla, të kërkosh analogji të mëdha. Njerëzit në Ballkan e bëjnë shpesh këtë. Përmendin Stalinin. Përmendin Kremlinin. Përmendin luftën hibride. Ndonjëherë sepse është e vërtetë. Ndonjëherë sepse është emocionalisht e kënaqshme, një mënyrë për ta shndërruar dhimbjen lokale në një narrativë globale. Qasja më e sigurt është më e ngushtë. Të përqendrohesh te metoda, jo te metafora.

Metoda e përshkruar këtu është një politikë e dhunës së deleguar dhe fajit të deleguar. Ajo varet nga ndërmjetësit. Varet nga krijimi i borxheve. Varet nga pastrimi i akuzave përmes institucioneve që duken neutrale. Varet nga media që mund t’i japë zë shpifjes dhe ta shtypin kontekstin. Dhe varet nga dobësia kronike e komunitetit ndërkombëtar në mjedise pas konflikteve, me preferenca për stabilitet mbi përballjen derisa të jetë tepër vonë.

Këtë preferencë mund ta shohësh në qëndrimin historik ndaj aktorëve të fuqishëm lokalë. Misionet ndërkombëtare shpesh vonojnë veprimin nga frika e trazirave. Ato mbledhin prova ngadalë. Shpresojnë që burrat me armë të bëhen burra me kostume. Ndonjëherë ndodh. Ndonjëherë bëhen burra me kostume që ende komandojnë armë.

Në historinë e vrasjes së Xhemajl Mustafës, ky tension është i dukshëm në faktin më të thjeshtë nga të gjithë. Dy dekada e gjysmë më vonë, familja ende pret një aktakuzë. Kur drejtësia nuk vjen, pushteti mëson se mund të marrë kohë. Kur pushteti mund të marrë kohë, ai mund të marrë edhe dëshmitarë.

Nëse rrëfimet nga burimet tona janë të sakta, atëherë veçoria qendrore e metodologjisë së supozuar të Thaçit nuk është një vrasje e veçantë. Është shndërrimi i dhunës në arkitekturë politike. Çdo vdekje, çdo shpifje, çdo hetim i keqdrejtuar bëhet një tullë. Struktura e ndërtuar nga këto tulla është një sistem në të cilin rivalët hiqen, besnikët lidhen, dhe publiku mësohet ta ngatërrojë frikën me patriotizmin.

Ka një detaj të fundit që na kthen te e tashmja. Halilaj thotë se i mbështeti hapur Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe i quajti ato një pasuri kombëtare. Ai përshkruan kërcënime për këtë qëndrim. Çfarëdo që të mendohet për gjykatën, pozicioni i tij nxjerr në pah diçka me të cilën Kosova ka luftuar për ta artikuluar. Një shoqëri që nuk mund ta hetojë lëvizjen e vet çlirimtare nuk po e mbron çlirimin e saj. Po i mbron njerëzit që e shfrytëzuan atë.

Pyetja tek e cila kthehet vazhdimisht raportimi ynë nuk është nëse çdo pretendim, i marrë veçmas, është i vërtetë. Pyetja është se çfarë domethënie ka fakti që kaq shumë rrëfime të pavarura, nga kënde dhe kohë të ndryshme, përshkruajnë të njëjtën makineri funksionimi. Emrat ndryshojnë nga një tregim te tjetri. Mekanizmat jo.

Në këtë kuptim, detajet më goditëse janë edhe më të zakonshmet. Një vrasje. Një dosje. Një thashethem. Një komunikatë. Një akuzë televizive. Një raport policor që nuk çon askund. Një proces gjyqësor i zvarritur. Një dëshmitar i frikësuar. Asnjëra prej këtyre, e marrë më vete, nuk provon ekzistencën e një sistemi. Por së bashku, ato përshkruajnë mjedisin në të cilin një sistem i tillë mund të ndërtohet dhe, sipas burimeve tona, ka funksionuar.

Ne do të vazhdojmë të verifikojmë gjithçka që mund të verifikohet. Do të vazhdojmë të dallojmë qartë mes asaj që është e dokumentuar dhe asaj që mbetet pretendim. Por nuk do të sillemi sikur pretendimi është i parëndësishëm në një vend ku heshtja ka qenë kaq shpesh kusht për mbijetesë.

Fillimisht erdhën dokumentet.

Ndër materialet që i kemi verifikuar ishin edhe regjistra financiarë të viteve të luftës, ku listohen shpërndarje parash kesh të destinuara për komuna dhe zona operative në Kosovë. Një faqe, drejtuar Ministrit të Mbrojtjes, e thotë qartë se mjetet janë të destinuara për komuna dhe zona operative. Hyrjet janë të detajuara. Njëra përmend Njësinë e Prekazit nën Sami Lushtakun dhe shënon se Haki Geci ka marrë 230.000 marka gjermane më 23 korrik 1998. Të tjera listojnë autorizime dhe tërheqje për Podujevë, Ferizaj dhe Kaçanik, duke përfshirë shuma në franga zvicerane dhe marka gjermane, të datuara deri në nëntor dhe dhjetor 1998. Disa hyrje janë shënuar si urdhra për Zonën Operative IV, me shuma prej 50.000 dhe 20.000 markash gjermane. Faqja mban shënime me dorë dhe nënvizime, që sugjerojnë se urdhëresa është shqyrtuar më vonë. Por, ne nuk kemi mundur ta konfirmojmë zbatimin e saj.

Një dokument të dytë që e kemi ekzaminuar është një vërtetim zyrtar i datës 1 dhjetor 1998, i lëshuar në Prishtinë me kokëzimin e Republikës së Kosovës, Ministria e Ekonomisë dhe Financave. Dokumenti vërteton se më shumë se 200.000 marka gjermane i janë dorëzuar një agjencie të përshkruar si “Rusolia Turist” në Mynih. Aty thuhet se mjetet janë të destinuara për Skenderaj dhe se do të pranohen në zyrën e Hasan Berishës, në ambientet e ish “Banka e Ljubljanës” në Prishtinë. Përmendet Mujë Krasniqi si shoqërues i pranuesit të autorizuar. Ka nënshkrime si për dorëzimin, ashtu edhe për pranimin e mjeteve.

Këto dokumente, vetëm ato, nuk provojnë shkelje. Ato japin diçka tjetër, një hartë faktike të parasë, datave, vendndodhjeve dhe emrave. Ato tregojnë se shuma të mëdha të parave fizike (cash), vështirësisht për t’u gjurmuar, kanë kaluar nëpër duar të caktuara në një kohë të caktuar, në kushte ku mbikëqyrja ishte minimale dhe pushteti ishte i përqendruar.

Dokumente arkivore financiare nga viti 1998, lidhur me shpërndarjet fizike të parasë (cash) gjatë luftës në Kosovë.

Nga aty, e merr fjalën dosja publike.

Në vitin 2015, Gjykata Themelore në Mitrovicë, me një trup gjykues ku përfshiheshin edhe gjyqtarë të EULEX-it, shpalli aktgjykimin në rastet e njohura si Drenica 1 dhe Drenica 2, duke dënuar njëmbëdhjetë ish komandantë dhe ish-pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Sami Lushtaku, në atë kohë kryetar i Komunës së Skenderajt dhe ish komandant në zonën operative të Drenicës, u shpall fajtor për vrasjen e një civili shqiptar në shtator të vitit 1998 dhe u dënua me dymbëdhjetë vjet burg. Sipas gjykatës, viktima ishte qëlluar me armë zjarri në kokë, në një vend të papërcaktuar, ndërsa ishte i pafuqishëm, me duar të lidhura dhe duke kërkuar mëshirë për jetën. Trupi gjykues e cilësoi aktin si një formë të rëndë vrasjeje, të kryer në mënyrë brutale, duke theksuar se bëhej fjalë për një incident të izoluar, jo drejtpërdrejt të lidhur me përplasjet luftarake1. Në të njëjtin proces, Sylejman Selimi u dënua për torturimin e një të burgosuri civil në një qendër të improvizuar paraburgimi të UÇK-së në Likoc, ndërsa disa të pandehur të tjerë u dënuan për trajtim çnjerëzor, dhe disa u shpallën të pafajshëm për mungesë provash2. Ky aktgjykim u shoqërua me protesta publike, kontestime nga mbrojtja dhe të drejtën e apelimit nga të dyja palët, por mbeti një fakt i regjistruar gjyqësor se një gjykatë e Kosovës, me pjesëmarrje ndërkombëtare, e dënoi Sami Lushtakun për një vrasje të rëndë penale.

Unë nuk i kthehem meritave të atij procesi. E trajtoj si fakt të vendosur. Deri në vitin 2015, një gjykatë në Kosovë, me përfshirje të gjyqtarëve ndërkombëtarë, e kishte dënuar Sami Lushtakun për një krim të rëndë lufte.

Kapitulli tjetër lidhet me burgimin dhe arratisjen.

Në vitin 2014, ndërsa vuante dënimin, Lushtaku u arratis gjatë një transferimi në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës. Në atë kohë, episodi u përshkrua gjerësisht si simbol i brishtësisë së sistemit korrektues të Kosovës. Në dhjetor 2019, transmetuesi publik RTK raportoi3 se bashkëshortja e Lushtakut, Myrvete Hasani Lushtaku, e pranoi fajësinë për lehtësimin e arratisjes. Gjykata e dënoi me gjashtë muaj burg, dënim që me pëlqimin e saj u zëvendësua me gjobë prej 3.500 eurosh. Gjyqtari e tha qartë se dënimi me burg do të zëvendësohej me gjobë. Prokuroria këmbënguli se ajo kishte ndihmuar dhe lehtësuar arratisjen.

Ky nuk është thashethem. Është fakt i vendosur në gjykatë. Arratisja dhe ndihma e një familjareje të afërt e forcuan perceptimin se burgimi formal mund të negociohej përmes pushtetit informal.

Dimensioni ndërkombëtar shfaqet më herët.

Në dëshmi dhe rrëfime të publikuara nga administratorë ndërkombëtarë të pasluftës, Sami Lushtaku përmendet si shembull i një komandanti lokal arrestimi i të cilit dikur konsiderohej destabilizues. Në procedura në Hagë u lexuan fragmente nga një libër i shkruar nga një diplomat amerikan që kishte shërbyer në Kosovë pas luftës. Në ato fragmente, Lushtaku përshkruhet si ish lider i UÇK-së, më vonë i konsideruar një “lord lufte virtual”, për të cilin besohej se kishte qenë përgjegjës jo vetëm për terrorizimin e serbëve, por edhe për vrasjen e shqiptarëve të dyshuar si bashkëpunëtorë. Autori dëshmoi se arrestimi i Lushtakut në atë kohë rrezikonte trazira të gjera që do të kërkonin ndërhyrjen e KFOR-it, dhe se autoritetet zgjodhën t’i jepnin prioritet stabilitetit duke mbledhur prova të mjaftueshme.

Nuk e citoj këtë për ta zbukuruar gjuhën. E sjell për ta shpjeguar një logjikë qeverisëse që e formësoi mjedisin e pasluftës në Kosovë. Shteti, në formën e tij të hershme, herë pas here e peshonte ligjshmërinë kundrejt rrezikut që paraqisnin burra që komandonin besnikëri dhe frikë njëkohësisht të lidhur me rrjetet kriminale.

Pretendimet më këmbëngulëse dhe me pasoja rreth Lushtakut lidhen me paranë dhe shantazhin.

Në dhjetor 2020, në një intervistë televizive4, Nuredin Lushtaku pretendoi se gjatë luftës dhe menjëherë pas saj, fonde të destinuara për qëllime kolektive ushtarake u devijuan për përdorim privat. Ai foli për blerje tokash në periudha kur civilët nuk kishin strehë e ushqim, dhe përmendi shuma konkrete, përfshirë mbi një milion marka dhe shuma të tjera të marra, sipas tij, ditë pas përfundimit të luftës. Këto deklarime ishin pretendime, jo aktgjykime. Rëndësia e tyre qëndron te saktësia dhe fakti se u thanë publikisht, nga një person i emërtuar, në një shoqëri ku akuza të tilla shpesh kanë kosto personale.

Më vonë intervistova Gazmend Halilajn, avokat penalist dhe ish pjesëtar të UÇK-së, i cili më dha leje ta regjistroja bisedën në mënyrë të hapur dhe në procesverbal. Halilaj e përshkroi veten si pjesëtar të UÇK-së, më pas të Trupave Mbrojtëse të Kosovës, dhe më pas të Policisë së Kosovës, duke përfshirë hetimet dhe inteligjencën. Ai tha se prej vitesh pretendon se rreth 1.4 milion marka gjermane të lidhura me luftën janë marrë për përdorim privat nga Sami Lushtaku. Ai më tha se pasi foli publikisht për këtë, iu nënshtrua denigrimit, presionit dhe dhunës.

Halilaj përshkroi me detaje një atentat të pretenduar ndaj tij në prill 2020. E vendosi në një lokacion të saktë, e përshkroi automjetin, armët dhe rrjedhën e ngjarjes. Tha se mbijetoi rastësisht. Ai tha gjithashtu se më pas, në procedura gjyqësore, Sami Lushtaku u gjobit me 2.000 euro për kërcënim ndaj tij5, ndërsa persona të tjerë u ndoqën penalisht në lidhje me dhunën përreth rastit të tentim-vrasjes së Halilajt të organizuar nga Lushtaku. Ai theksoi se rezultati ligjor nuk kishte raport me peshën e akteve të pretenduara.

Unë e trajtoj rrëfimin e Halilajt si dëshmi. Nuk është provë për çdo pretendim që ai bën. Por vendos dy gjëra në dritë. Një dëshmitar i emërtuar, me histori profesionale të gjurmueshme, pretendon lidhje të drejtpërdrejtë mes të folurit për fonde të zhdukura të luftës dhe shënjestrimit me dhunë. Dhe gjykatat, të paktën një element frikësimi, e kanë pranuar përmes një gjobe.

Përtej parasë dhe dhunës, Halilaj dhe të tjerë pretendojnë një model më të gjerë. Ata përshkruajnë një sistem ku besnikëria politike imponohet përmes frikës, ku qasja në punë, kredi dhe mbrojtje varet nga rreshtimi, dhe ku institucionet përkulen për t’i mbrojtur ata në qendër. Këto pretendime përputhen me raportime të tjera dhe me përvoja të përshkruara nga disa bashkëbisedues, edhe pse janë të vështira për t’u matur me një metër të vetëm.

Ka pretendime të tjera serioze të lidhura me Sami Lushtakun që i paraprijnë luftës. Sipas pretendimeve të cituara nga dëshmitarë dhe bashkëbisedues që kam intervistuar gjatë dy viteve të fundit, Lushtaku ishte burgosur në vitet 1980 dhe ishte dënuar me pesë vjet për dhunë seksuale ndaj një të miture. Këto pretendime, në materialet që kam pasur në dispozicion, nuk shoqërohen me aktgjykime të qasshme publikisht.

Të njëjtat burime thonë se gjatë viteve 1990, Lushtaku jetoi në Gjermani si azilkërkues politik dhe u mbështet në ndihma sociale gjatë papunësisë. Pas masakrës së Prekazit, ai u kthye në Kosovë dhe në vitin 1998 u emërua komandant i Zonës Operative të Drenicës.

Gjatë luftës dhe sidomos pas saj, disa persona u zhdukën ose u vranë në rrethana që dëshmitarët i përshkruajnë si të dyshimta. Disa burime e paraqesin Lushtakun si figurë qendrore të dhunës politike të pasluftës në Kosovë, duke ia atribuar përgjegjësinë për organizimin e vrasjeve të synuara me motive politike, përfshirë vrasjen e profesor Haki Imerit. Këto pohime mbështeten në dëshmi dhe rrëfime, jo në verdikte përfundimtare gjyqësore.

Dëshmi të tjera ia atribuojnë Lushtakut përfshirjen në vrasje të tjera me motive politike, përfshirë atentatin ndaj Xhafer Behramit, drejtor shkolle në Xhubrel, kryetar lokal i LDK-së dhe anëtar i kryesisë së partisë për Skenderaj, ku u vranë Behrami dhe djali i tij, ndërsa një nip u plagos rëndë. Vite më vonë, vëllai i Behramit, i cili kishte dëshmuar para EULEX-it dhe në Hagë, u sulmua gjithashtu.

Pretendime të tjera e lidhin Lushtakun me pritën ndaj Gani Gecit, ku u vranë Besim Kastrati, ish luftëtar i UÇK-së dhe truprojë i Ibrahim Rugovës, dhe Bekim Kastrati, po ashtu ish luftëtar i UÇK-së dhe gazetar i gazetës Bota Sot, ndërsa Geci u plagos rëndë. Raporte të EULEX-it e kanë përmendur Agron Sulejmanin si vrasës me pagesë të dyshuar, me lidhje të drejtpërdrejta me Lushtakun.

Lushtaku është lidhur gjithashtu nga burime të inteligjencës dhe hetues me rrjete të krimit të organizuar dhe me aktivitete të paligjshme bixhozi. Ndërkohë, një fakt i verifikueshëm është se ai figuron në listën e sanksioneve të Departamentit Amerikan të Thesarit, Zyra e Kontrollit të Pasurive të Huaja, në kuadër të programit për Ballkanin, ku mbetet i listuar pas një përditësimi në gusht 20256.

Kjo listë përfshin emrin, datëlindjen dhe vendlindjen. Sanksionet nuk janë dënime penale. Por janë përcaktime formale të një qeverie të huaj se një individ paraqet kërcënim për stabilitetin, qeverisjen ose sigurinë.

Deri në vitin 2025, roli i Lushtakut ishte zhvendosur përsëri, nga subjekt gjykate në aktor politik të rrugës.

Në shkurt 2025, Lushtaku kishte shkaktuar incidente në Skenderaj që përfshinin kolonën7 e Kryeministrit Albin Kurti, ato u dënuan nga organizatat e shoqërisë civile. Ministrja e Drejtësisë akuzoi Lushtakun8 se tentoi të bllokonte lëvizjen e Kryeministrit duke përdorur një automjet komunal, ndërsa grupe mbështetësish hodhën fishekzjarre në përpjekje të dhunshme për ta prishur tubimin. Demokracia në Veprim i përshkroi incidentet si sulme ndaj procesit demokratik9. Në të njëjtën periudhë, dokumente gjyqësore tregonin se Lushtaku ishte gjobitur për kërcënim ndaj një avokati10, ndërsa të afërm të tij përballeshin me akuza në incidente të tjera të dhunshme.

Modeli i dhunshëm i Lushtakut nuk është i shpërthimeve të izoluara. Është model ku konkurrenca politike prek vazhdimisht kufirin e frikësimit dhe të ndërprerjes fizike.

Retorika u ashpërsua më vonë atë vit.

Më 13 shtator 2025, Lushtaku u shfaq në një emision politik11 në orar të shikueshmërisë së lartë në Klan Kosova. E pashë të gjithë transmetimin. Gjatë intervistës, ai u paraqit si mbrojtës i ligjshmërisë kundër një qeverie që e akuzoi se po shpërfillte vendime gjyqësore. Ai u bëri thirrje qytetarëve të dalin në rrugë dhe tha se ata që nuk e respektojnë kushtetutën duhet të tërhiqen zvarrë nëpër rrugët e Prishtinës. Tha se do të merrte pjesë vetë.

Në një vend me histori të afërt të dhunës politike, kjo nuk ishte gjuhë metaforike. Ishte thirrje e qartë për shtrëngim fizik, e dhënë me qetësi, në televizion kombëtar, nga një figurë e lartë politike.

Edhe platforma kishte rëndësi.

Klan Kosova është në pronësi të vëllezërve Devolli, interesat e të cilëve në biznes dhe media janë përballur me vëzhgim të vazhdueshëm. Kam shqyrtuar raportime që përshkruajnë ndërhyrje editoriale, ndalimin e storieve që implikonin interesat e pronësisë dhe sulme të koordinuara ndaj figurave politike që perceptoheshin si armiqësore ndaj atyre interesave. Renditja e Kosovës në lirinë e medias ka rënë ndjeshëm12, me vëzhgues që paralajmërojnë për një kulturë frike. Në këtë mjedis, vendimi për t’i dhënë Lushtakut skenë në orar të lartë për një retorikë të tillë nuk mund të shihet si neutral.

Zhvillimi i fundit e futi historinë në fushën e sigurisë ndërkombëtare.

Në janar 2026, Lushtaku postoi13 publikisht për një vizitë që e quajti zyrtare në Libi, duke falënderuar Khalifa Haftarin. Haftar nuk është aktor konvencional shtetëror. Ai është një komandant libian i lidhur me krime lufte, zhdukje me forcë dhe sulme ndaj civilëve. Ai është gjithashtu kanal qendror i ndikimit rus në Afrikën e Veriut14. Që nga viti 2016, Haftar ka ruajtur aleancë të qëndrueshme me Moskën, duke përfshirë mbështetje nga inteligjenca ushtarake ruse dhe Wagner, tash i ribërë si African Corps nën kontroll të drejtpërdrejtë shtetëror rus. Kjo është e dokumentuar në raporte të Kombeve të Bashkuara, në imazhe satelitore dhe në hetime të burimeve të hapura.

Galeria | Khalifa Haftar dhe lidhjet me Moskën.

Vizita e Lushtakut nuk ishte thjesht ceremoniale. Ishte sinjal politik. Burime të shumta me të cilat kemi folur ndër vite e përshkruajnë Lushtakun si nyje operative mes krimit të organizuar, politikës së pasluftës dhe rrjeteve të ndikimit të huaj në Ballkanin Perëndimor. Në këtë kontekst, një afrim publik me Haftarin nuk është anomali. Është deklarim rreshtimi.

Ekspertë të sigurisë me të cilët redaksia jonë është konsultuar në Londër dhe Berlin i përshkruajnë individët me profil si i Lushtakut si asete të përshtatshme për operacione hibride ruse. Jo ideologë, por aktorë të komprometuar. Njerëz, levat e të cilëve janë paraja, frikësimi dhe autoriteti informal. Përdorimi i simbolikës së luftës si mburojë personale përputhet saktësisht me këtë model.

Këto gjetje hulumtuese nuk janë gjyq. Janë paralajmërim. Një shoqëri që lejon që simbolet e çlirimit të ripërdoren si mburoja për shantazh e kërcënime dhe për ta arsyetuar rreshtimin me aleatë armiqësor të huaj, rrezikon të humbasë jo vetëm të ardhmen, por edhe kuptimin e së shkuarës. Në dekada, trajektorja e Sami Lushtakut ka ndjekur një vijë të qëndrueshme. Nga fonde lufte të paqarta tek dënimet në gjykatë. Nga arratisje nga drejtësia dhe lehtësim arratisjeje, tek frikësimi dhe mobilizim rrugësh për kryenrgitje ndaj qeverive legjitime. Nga kërcënim i brendshëm tek lidhjet me armiqt e jashtëm.

Nuk nisa të shkruaj për një njeri të vetëm. Deshta që ta kuptoj si mbijeton pushteti kur institucionet çalojnë. Te rasti i Sami Lushtakut, materiali është mjaft i gjerë dhe mjaft i përsëritur për të folur vetë.

Për qeveritë perëndimore që vazhdojnë të investojnë kapital politik, ndihmë sigurie dhe besueshmëri institucionale në Kosovë, figura si Sami Lushtaku përbëjnë një provë që nuk mund të shtyhet pafundësisht. Kur një aktor politik shfaqet në mënyrë të përsëritur në kryqëzimin e trashëgimisë së luftës, dhunës së pasluftës, sfidimit të institucioneve, përfshirjes në lista sanksionesh amerikane dhe ndërveprimeve me aktorë të lidhur me interesat strategjike ruse, si fuqi kundërshtare ndaj Kosovës dhe aleatëve të saj, çështja nuk është më nëse mekanizmat vendorë janë të aftë ta absorbojnë këtë ngarkesë.

Pyetja reale është nëse garantuesit ndërkombëtarë të projektit të sundimit të ligjit në Kosovë janë të gatshëm t’i trajtojnë këto modele të konsoliduara të rrezikut me të njëjtin seriozitet si incidentet e izoluara, dhe ushtrimin informal të pushtetit me të njëjtin rigorozitet si parimet që pretendojnë t’i mbrojnë. Ndërhyrja nuk kërkon spektakël apo përdorim force. Ajo mund të nisë me vëzhgim të strukturuar, koordinim ndërinstitucional dhe pasoja të qarta.

Historia në Kosovë si edhe në kontekste të tjera të brishta, tregon se kur figura të tilla menaxhohen në vend se të përballen, ato nuk neutralizohen. Ato përshtaten. Dhe koston e kësaj përshtatjeje nuk e paguajnë bartësit e pushtetit informal, por shoqëritë që institucionet perëndimore deklarojnë se synojnë t’i mbështesin dhe t’i mbrojnë.

Haftar nuk është një gjeneral ceremonial i një shteti funksional. Ai është një nga figurat më të errëta të luftërave moderne në Afrikën e Veriut, i lidhur drejtpërdrejt me krime lufte, zhdukje me forcë, bombardime të zonave civile dhe një regjim frike në territoret nën kontrollin e tij në Libi. Emri i tij shfaqet rregullisht në raportet e Kombeve të Bashkuara dhe organizatave ndërkombëtare për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Por mbi të gjitha Haftar është porta kryesore e Federatës Ruse në Libi.

Që prej vitit 2016 ai ka ndërtuar një aleancë të qëndrueshme me Moskën2. Ministria ruse e Mbrojtjes, shërbimi ushtarak i inteligjencës GRU dhe strukturat e Wagnerit, tashmë të ribranduara si African Corps nën kontroll të drejtpërdrejtë shtetëror rus, janë të pranishme në bazat ajrore dhe tokësore të Haftarit në Bengazi dhe Tobruk. Armë, trajnim, logjistikë dhe mbështetje politike kanë rrjedhur në këmbim të territorit, ndikimit dhe korridoreve ushtarake që Rusia i përdor për operacione në Sudan, Sahel dhe më gjerë. Këto nuk janë spekulime. Janë fakte të dokumentuara nga hetime ndërkombëtare, imazhe satelitore dhe burime të hapura.

Në këtë kontekst, vizita e Sami Lushtakut nuk mund të shihet si një aventurë personale apo një kuriozitet ekzotik. Burime të shumta të verifikuara nga prej vitesh e kanë përshkruar Lushtakun si një nyje operative që lëviz midis botës së krimit, politikës së pasluftës dhe rrjeteve të huaja me interesa destabilizuese në Ballkanin Perëndimor. Këto burime, të pavarura nga njëra tjetra, e kanë përmendur emrin e tij në lidhje me entitete të kamufluara pro ruse që veprojnë përmes biznesit, shoqatave formalisht patriotike dhe kanaleve jozyrtare të ndikimit.

Lushtaku ka ndërtuar për vite me radhë një imazh publik të mbështetur në simbolikën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, duke e shndërruar lavdinë e luftës në një mburojë personale. Ky përdorim cinik i kujtesës kolektive ka shërbyer për ta neutralizuar kritikën dhe për t’i heshtur pyetjet legjitime. Por sipas burimeve që i ka verifikuar me kujdes, pas kësaj fasade fshihet një histori e errët përvetësimi dhe abuzimi. Disa prej këtyre burimeve e akuzojnë Lushtakun për përfshirje në zhvatjen dhe zhdukjen e fondeve të diasporës të dedikuara për UÇK-në, fonde të mbledhura për çlirimin e vendit dhe të vlerësuara në mbi një milion marka gjermane. Këto akuza kanë qarkulluar për vite me radhë në qarqe të mbyllura, të mbrojtura nga frika dhe lojalitetet e vjetra, por sot ato marrin një peshë tjetër.

Ekspertët tanë të brendshëm në Londër dhe Berlin argumentojnë se pikërisht kjo përzierje e krimit, mitologjisë së luftës dhe mungesës së llogarinies e bën Sami Lushtakun një aset ideal për operacione të shërbimeve ruse në Ballkanin Perëndimor. Rusia nuk investon te ideologët e pastër. Ajo investon te njerëzit e komprometuar, te ata që mund të shantazhohen, te ata që operojnë në zona gri ku ligji dhe shteti janë të dobët. Në këtë logjikë, lidhja simbolike dhe tani publike me një figurë si Haftar nuk është rastësi. Është një deklaratë funksioni.

Ballkani Perëndimor është prej vitesh një fushë beteje hibride për Moskën. Destabilizimi politik, minimi i besimit në institucionet euroatlantike dhe aktivizimi i figurave lokale3 me histori kriminale janë pjesë e së njëjtës strategji. Kur një aktor i tillë shfaqet duke ndërtuar ura me një nga aleatët më të rëndësishëm të Rusisë në Afrikë, heshtja nuk është neutralitet. Heshtja është bashkëfajësi.

Ky nuk është një gjyq. Është një paralajmërim. Një shoqëri që lejon që simbolet e luftës çlirimtare të përdoren si mbulesë për lidhje me regjime dhe rrjete që përfaqësojnë gjithçka kundër lirisë dhe dinjitetit njerëzor, rrezikon të humbasë jo vetëm të ardhmen, por edhe kuptimin e së shkuarës së saj. Sami Lushtaku, me këtë shfaqje të hapur, nuk po paraqitet si diçka e veçantë. Ai po tregon fytyrën e vërtetë. Dhe ajo fytyrë duhet parë qartë, pa iluzione dhe pa frikë.

Ky është momenti kur aparati i inteligjencës dhe sigurisë së Kosovës duhet të flasë me vepra dhe jo me heshtje burokratike, sepse ajo që po ndodh nuk është më një çështje periferike apo individuale, por një operacion ndikimi rus në dritë të diellit. Kur një figurë e komprometuar, me histori kriminale dhe me akses simbolik te trashëgimia e luftës, shfaqet publikisht në orbitën e një aleati kyç të GRU dhe strukturave ushtarake ruse, rreziku nuk është teorik. Ai është operativ. Këta aktorë përdoren për depërtim, për shantazh, për financim të errët dhe për ndërtim rrjetesh që minojnë institucionet nga brenda, duke e kthyer sigurinë kombëtare në një iluzion formal. Çdo minutë vonesë në vlerësim, monitorim dhe ndërhyrje profesionale nuk është neutralitet, por neglizhencë me pasoja strategjike. Historia e operacioneve hibride ruse në rajon tregon qartë se këto sinjale fillojnë me normalizim publik dhe përfundojnë me destabilizim real. Nëse këto paralajmërime injorohen sot, përgjegjësia nesër nuk do të jetë abstrakte. Ajo do të bjerë mbi ata që kishin detyrimin ligjor dhe moral të mbronin shtetin dhe zgjodhën të shikonin anash. Kosovo nuk tradhtohet vetëm me armë, por edhe me mosveprim.

Zeka është dëgjuar shpesh të thotë se kushdo që flet kundër UÇK-së është tradhtar dhe i lidhur me Serbinë. Në parim, kjo tezë gjen rezonancë në një shoqëri që e ka paguar lirinë me gjak dhe që e di mirë se sa lehtë mund të përdoret gjuha e drejtësisë për ta relativizuar krimin e agresorit. Por po ky Zeka, me të njëjtën siguri retorike, këmbëngul se edhe krijimi i Dhomave të Specializuara është vepër e Serbisë. Këtu ne ndahemi. Jo sepse Dhomat janë të paprekshme nga kritika, por sepse faktet që kemi konfirmuar tregojnë një histori shumë më të ndërlikuar. Redaksia jonë ka verifikuar se Hashim Thaçi, në faza kyçe të karrierës së tij, ka qenë i rekrutuar nga shërbimi sekret francez2 dhe se ka punuar pa pushim për të minuar konsolidimin e shtetësisë së Kosovës, duke nënshkruar marrëveshje ndërkombëtare në favor të Serbisë dhe duke prodhuar barriera që në thelb e zhvlerësonin luftën çlirimtare të UÇK-së. Dhomat e Specializuara nuk e gjykojnë UÇK-në si organizatë, por individë3. Këmbëngulja e Zekës se ato gjykojnë vetë luftën është një narrativë politike, jo një përshkrim juridik.

Kjo e bën edhe më paradoksale figurën e tij. Një njeri që publikisht sulmon gjykatën, por që në prapaskenë i shkruan asaj një letër të gjatë, të ngarkuar emocionalisht, ku ndërton një autobiografi dramatike dhe njëkohësisht e vendos veten në qendër të çdo nyje historike të Kosovës moderne. Në atë dokument, Zeka nuk flet thjesht si qytetar apo si gazetar. Ai flet si dëshmitar i shpallur, si viktimë universale, si figurë kyçe pa të cilën, sipas tij, nuk mund të kuptohet as lufta, as paslufta, e as drejtësia.

Para se të hyjmë në vetë tekstin e letrës, mbeten disa pyetje që refuzojnë të mbyllen.

Gjatë luftës, Zeka filmoi ekskluzivisht një pjesë të mirë të UÇK-së në front. Vite më vonë, ai e kishte shitur paketën e këtyre pamjeve tek dokumentaristja serbe Sladana Zaric, e financuar nga RTS (Radio Televizioni i Serbisë) dhe e mbështetur nga Ministria e Brendshme e Serbisë, e njohur për filma që e paraqesin UÇK-në si organizatë terroriste dhe i rikthejnë akuzat e diskredituara për trafik organesh. Në një postim në Facebook në nëntor 20244, Zeka e konfirmon shitjen, e quan marrëveshje normale liçencimi dhe thotë se 1.950 eurot janë derdhur në llogarinë e bashkëshortes së tij në Tiranë. Ai nuk shpjegon pse ky material nuk iu ofrua RTK-së, që e kishte transmetuar më herët punën e tij, dhe kishte refuzuar t’i përgjigjej pyetjeve të detajuara të redaksisë sonë.

Një tjetër element që ngre pikëpyetje mbi marrëdhëniet e Zekës me Zaric është edhe një paraqitje e tij në një emision të DTV Media, “n’PIKË: ‘Përrallat’ e Kuvendit të Kosovës para kohës së gjumit – Milaim Zeka | Afërdita Maliqi”.5

Në videon e publikuar rreth dy vite më parë, rreth minutës 35:18, Zeka flet me konsideratë të lartë për Sladana Zariç dhe e përmend historinë e bashkëpunimit me të, duke i dhënë asaj merita për punën dokumentare. Referencat e tij në këtë emision, të bëra publikisht shumë përpara postimit në Facebook ku konfirmon shitjen e materialeve, e thellojnë edhe më tej kontrastin mes qëndrimit të tij publik dhe pyetjeve që ngrihen mbi mënyrën e trajtimit të arkivës së tij filmike dhe mbi motivet e liçencimit të saj drejt një autoreje të financuar nga institucione shtetërore serbe.

1. Pse Milaim Zeka shiti pamje të luftës së UÇK-së nga beteja e Koshares, në kufirin me Shqipërinë, te producentja serbe Sladana Zariç?

2. Pse pikërisht Zariç, një emër që hetimet tona e lidhin ngushtë me Aleksandar Vulinin, një nga figurat më të spikatura të aparatit të sigurisë serbe?

3. Pse këto pamje u përdorën për një dokumentar që ringjalli akuza të diskredituara për trafik organesh, akuza që drejtësia ndërkombëtare i ka hedhur poshtë?

Këto pyetje mbeten të hapura dhe do ta ndjekin Zekën për aq kohë sa ai jeton publikisht, derisa të mos japë jo vetëm përgjigje, por prova që mund të verifikohen.

Letra që ai i dërgon Zyrës së Prokurorit të Specializuar hapet me një fjali domethënëse. Ai thotë se nuk po flet për veten sepse ata tashmë kanë mjaft informacione për të. Dhe megjithatë, gjithçka që pason është një rrëfim i gjatë për veten. Ai përshkruan arrestimin e tij në vitin 1981, arratisjen nga Jugosllavia, jetën në Austri, Francë dhe Suedi, persekutimin nga shërbimet sekrete, burgosjen e familjes, zhdukjen e nënës. Rresht pas rreshti, ai ndërton figurën e një njeriu që është sulmuar nga të gjithë, nga jugosllavët, nga serbët, nga shqiptarët, nga komunistët, nga ish shokët e idealit. Është një narrativë e njohur, ku armiku është gjithmonë kolektiv dhe faji gjithmonë i jashtëm.

Më pas, Zeka e vendos veten në qendër të historisë politike të Kosovës. Ai thotë se e ka mbështetur Ibrahim Rugovën kur kjo ishte tradhti për të tjerët, se ka ndihmuar studentët, se ka bërë të njohur UÇK-në në botë, se ka qenë në Rambuje, se ka hyrë në luftë si gazetar. Ai i përshkruan konfliktet me krerët e UÇK-së, refuzimin për ta bërë drejtor të RTK-së sepse ishte i pakontrollueshëm, acarimin e marrëdhënieve me Hashim Thaçin në vitin 2012 pikërisht kur, sipas tij, nga qeveria suedeze u soll mesazhi për krijimin e Gjykatës Speciale.

Këtu letra merr një kthesë thelbësore. Zeka pretendon se e ka mbështetur themelimin e kësaj gjykate në të gjitha prononcimet e tij. Pretendon se ka publikuar lista të personave që do të ishin cak i saj dhe se për këtë është ndjekur, shantazhuar dhe sulmuar nga Thaçi dhe struktura të EULEX-it. Ai bën akuza të rënda për korrupsion, për video komprometuese, për prokurorë që kanë marrë miliona, për gjyqe të zvarritura qëllimisht. Por letra nuk ofron asnjë provë të bashkëngjitur. Ajo mbështetet tërësisht në zërin e tij, në autoritetin që ai i atribuon vetes.

Në pjesën e fundit, Zeka përshkruan veten si njeri të rrethuar nga akuza të fabrikuara, nga përgjime, nga kërcënime, nga një shtet që e ndjek. Ai thotë se është shpallur dëshmitar kryesor i gjykatës nga vetë Thaçi, se është kërcënuar me vdekje, se familja e tij po shkatërrohet. Dhe letra mbyllet me një nënshkrim solemn, ku ai e paraqet veten si deputet dhe si figurë publike që qëndron vertikalisht.

E lexuar si dokument juridik, letra është e dobët. E lexuar si tekst letrar, është një monolog tragjik. E lexuar si akt politik, është përpjekje për të kontrolluar narrativën dhe për ta fiksuar veten në arkivin e drejtësisë si figurë kyçe. Kontrasti mes kësaj letre dhe diskursit publik të Zekës është thelbësor. Publikisht, ai e sulmon Gjykatën Speciale si instrument kundër UÇK-së. Privatisht, ai i shkruan asaj dhe e paraqet veten si burim, si dëshmitar, si njeri pa të cilin e vërteta nuk mund të kuptohet.

Këtu qëndron edhe nyja e gjithë çështjes. Çfarë e motivoi Milaim Zekën të shkruajë këtë letër. Kush e nxiti. Në çfarë konteksti u prodhua. Dhe pse një njeri që akuzon të tjerët për tradhti dhe lidhje me Serbinë, vetë ka ndërtuar marrëdhënie të pashpjeguara me figura dhe struktura që i shërbejnë narrativave serbe. Përgjigjet nuk janë ende të plota. Por dokumenti ekziston. Dhe ai flet.

Detyra jonë nuk është të shpallim verdikte, por të ndriçojmë faktet. Letra e Milaim Zekës drejtuar Dhomave të Specializuara është një pjesë kyçe e mozaikut. Jo sepse ajo provon akuzat e tij, por sepse tregon mënyrën se si ai e sheh veten dhe rolin e tij në histori. Një rol ku ai është gjithmonë në qendër, gjithmonë i ndjekur, gjithmonë i domosdoshëm. Dhe pikërisht për këtë, ajo letër meriton të lexohet me kujdes, pa zhurmë, pa mitologji, vetëm me sy kritik dhe me respekt për të vërtetën që ende kërkon drejtësi.

Nëse Milaim Zeka thotë se kushdo që mbështet apo qëndron pas Dhomave të Specializuara është me Serbinë, atëherë çfarë e bën vetë Zekën letra që ai ia dërgon po asaj gjykate, me përulësi institucionale dhe me vetëofrim si dëshmitar?!

Nëse Haga, sipas tij, është instrument serb kundër UÇK-së, atëherë a është kjo letër një akt bashkëpunimi apo një rrëshqitje e pavetëdijshme e maskës?!

Dhe nëse në të njëjtën kohë ai shtiret si mbështetës i Hashim Thaçit, njeriut për të cilin ka thënë publikisht se duhet të kalbet njëqind vjet në burg, çfarë lloj morali është ky që e mallkon dhe përqafon të njëjtin person sipas nevojës së ditës?!

Çfarë do të thotë kjo për vetë Thaçin, i cili jo vetëm e miratoi këtë gjykatë, por e votoi, e shtyu përpara dhe i quajti tradhtarë të gjithë ata që refuzonin ta mbështesnin atë?!

Në këtë labirinth hipokrizie, kush është realisht me Serbinë dhe kush po luan teatër patriotizmi për të mbuluar panikun personal?! Sepse kur fjalët përplasen kaq dhunshëm me dokumentet, kur britmat publike bien ndesh me letrat private, atëherë nuk kemi më të bëjmë me bindje, por me mashtrim të qëllimshëm dhe me një përpjekje të dëshpëruar për ta shpëtuar veten duke i shpallur të gjithë të tjerët tradhtarë.

Ky dokument nuk është raport investigativ mediatik, as opinion i jashtëm. Është akt teknik i prodhuar për nevojat e gjykatës, me gjuhë neutrale dhe metodologji standarde.

Në faqet e përzgjedhura të dokumentit (3, 5–11 dhe 14), ekspertiza financiare paraqet gjetjet teknike të bazuara në analiza krahasuese mes të ardhurave të deklaruara, qarkullimit real financiar dhe detyrimeve ligjore tatimore për disa vite radhazi. Dokumenti përshkruan metodologjinë e përdorur nga grupi i ekspertëve, burimet institucionale të të dhënave dhe përfundimet numerike që rezultojnë nga këto analiza, duke konstatuar mospërputhje financiare dhe detyrime të papaguara tatimore dhe kontributesh në shumën totale prej 67.609,71 euro. Këto përfundime paraqiten si gjetje profesionale të një ekspertize të urdhëruar nga gjykata, pa dhënë vlerësime penale, motive apo konkluzione për fajësi, të cilat mbeten ekskluzivisht në kompetencë të gjykatës.

Në të nuk flitet për motive apo qëllime, por për shifra. Dhe shifrat janë të qarta. Sipas ekspertizës, ekzistojnë detyrime të papaguara tatimore dhe kontribute të pashlyera në shumën 67.609.71 euro, të lidhura me aktivitetet ekonomike të Milaim Zekës dhe subjekteve juridike të ndërlidhura me të. Diferencat janë konstatuar përmes krahasimit mes të ardhurave të deklaruara dhe qarkullimit real financiar.

Në gjuhë të kuptueshme për publikun, dokumenti thotë se paratë kanë qarkulluar, por nuk janë deklaruar sipas detyrimeve ligjore. Kjo është arsyeja pse procedura penale ka nisur dhe pse gjykata ka urdhëruar ekspertizë të pavarur financiare. Sipas burimeve tona, kjo procedurë nuk është e re. Ajo ka nisur vite më parë dhe ka vijuar në heshtje institucionale, larg vëmendjes publike, deri në momentin kur këto akte kanë ardhur në posedim të redaksisë sonë.

Në përputhje me parimet bazë të gazetarisë investigative, nuk ka publikuar dokumentet pa i dhënë subjektit të përfshirë mundësinë për të folur.

Milaim Zekës i janë dërguar pyetje të shkruara, të bazuara drejtpërdrejt në gjetjet e ekspertizës. Pyetjet kishin të bënin me burimin e të ardhurave, me arsyen e mospërputhjeve tatimore, me statusin aktual të procedurës penale dhe me mënyrën se si ndër vite është ndërtuar një profil financiar që tejkalon ndjeshëm atë që zakonisht e prodhon profesioni i gazetarit në Kosovë. Ai kishte hapësirën për ta dhënë verzionin e tij. Zgjodhi të mos e bëjë.

Kjo heshtje merr peshë kur vendoset në kontekstin e hulumtimit që Gunpowder Chronicles publikoi në prill 20251, një seri investigative që dokumentonte jetën e dyfishtë publike dhe operative të Zekës. Ato shkrime treguan se përtej imazhit të gazetarit kritik, Zeka kishte funksionuar si ndërmjetës narrativ, si operator medial dhe si figurë e lidhur me rrjete që prodhonin dezinformim dhe presion politik. Nuk ishte një episod i izoluar, por një model i përsëritur.

Një nga faktet më të rënda të atij hulumtimi dhe i pranuar publikisht nga vetë Zeka ishte shitja e pamjeve arkivore të luftës së Kosovës një producenteje serbe2, Sladana Zaric, e lidhur me transmetuesin shtetëror të Serbisë. Këto pamje, të xhiruara gjatë luftës nga vetë Zeka, u përdorën në dokumentarë që ringjallnin akuzat për trafikim organesh kundër Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Këto akuza janë hedhur poshtë dhe janë shpallur të pabazuara nga gjykata me seli në Hagë që trajton krimet e luftës në Kosovë3. Megjithatë, pamjet e Zekës u bënë pjesë e një narrative propagandistike që synonte të delegjitimonte luftën çlirimtare.

Zeka ka pranuar se për këtë material ka marrë pagesë, rreth 1.950 euro, të transferuara në llogarinë bankare të bashkëshortes së tij në Tiranë. Ky fakt, i thënë prej tij, nuk kërkon interpretim. Ai ngre pyetje të thjeshta dhe të pashmangshme. Pse pagesa nuk u krye në mënyrë transparente. Pse pamjet e luftës përfunduan në produkte propagandistike serbe. Dhe si përputhet ky veprim me imazhin publik të gazetarit që pretendon se mbron të vërtetën historike të Kosovës.

Kur këto fakte vendosen pranë dokumenteve financiare të gjykatës, tabloja bëhet më e plotë dhe më shqetësuese. Pyetja nuk është vetëm nëse ka pasur shmangie tatimore, por si është ndërtuar një pasuri dhe një mënyrë jetese që nuk përputhet me të ardhurat e deklaruara dhe me realitetin ekonomik të profesionit. Hulumtimet tona kanë verifikuar se Zeka nuk ka punuar për media ndërkombëtare që do të justifikonin të ardhura të tilla. Përkundrazi, ai ka ndërtuar për vite një identitet gazetaresk që, sipas dokumenteve dhe burimeve tona, ka shërbyer si mbulesë për marrëdhënie me aktorë të errët si Halit Sahitaj, Fatmir Sheholli dhe interesa që shkojnë përtej gazetarisë4.

Gunpowder Chronicles i ka dhënë Milaim Zekës çdo mundësi për të folur. Dokumentet janë aty. Pyetjet janë dërguar. Heshtja e tij nuk është mungesë informacioni. Është zgjedhje. Dhe në gazetarinë investigative, ashtu siç e mëson tradita më e mirë narrative, heshtja përballë provës është pjesë e tregimit.

Kur shifrat nuk e njohin jetën që shfaqet publikisht

Kur dokumentet financiare të gjykatës lexohen në dritën e realitetit publik të jetës së Milaim Zekës, lind një hendek që nuk mbushet me retorikë.

Dokumenti gjyqësor nuk mat pasurinë totale të Milaim Zekës, por lejon një llogaritje të qartë të vlerës financiare që ai ka gjeneruar ose administruar gjatë periudhës së analizuar. Sipas ekspertizës, qarkullimi financiar i konstatuar për vitet 2012–2017 arrin në rreth 304 mijë euro të ardhura reale (€ 304,444.92), nga të cilat një pjesë e konsiderueshme nuk është deklaruar sipas detyrimeve ligjore. Kjo shumë nuk përfaqëson pasuri neto apo kapital të ruajtur, por tregon nivelin e parasë që ka kaluar përmes aktiviteteve të tij ekonomike dhe subjekteve të ndërlidhura. Edhe pas zbritjes së shpenzimeve të dokumentuara, ekspertiza konstaton se mbi 67 mijë euro detyrime tatimore dhe kontributesh kanë mbetur të papaguara, çka nënkupton një kapacitet financiar shumë më të lartë sesa ai që zakonisht prodhon profesioni i gazetarit në Kosovë gjatë së njëjtës periudhë.

Në Kosovë, të ardhurat mesatare të një gazetari, edhe pas një karriere të gjatë, rrallëherë i afrohen një niveli që lejon lëvizje të shpeshta ndërkombëtare, qëndrime të gjata jashtë vendit, shpenzime luksi dhe një stil jetese që kërkon qarkullim të vazhdueshëm parash. Dokumentet e ekspertizës flasin për dhjetëra mijëra euro të pa deklaruara. Pyetja që shtrohet nuk është abstrakte.

Nga kanë ardhur këto para dhe pse nuk janë raportuar?

Hulumtimet tona kanë verifikuar se Zeka nuk ka qenë i punësuar në media ndërkombëtare me paga të larta, nuk ka pasur kontrata afatgjata me institucione mediatike perëndimore dhe nuk ka pasur projekte të deklaruara që do t’i arsyetonin këto të ardhura. Megjithatë, profili i tij publik është ai i një figure që lëviz lirshëm në hapësira ku paratë nuk mungojnë. Ky kontrast është pikërisht ajo që e ka shtyrë gjykatën të kërkojë ekspertizë financiare dhe ajo që e shtyn një redaksi serioze të vazhdojë të pyesë.

Këtu hyn në skenë një emër që nuk është periferik në këtë histori. Fatmir Sheholli. Arrestimi i Shehollit nën dyshimet për spiunazh nuk ishte një episod i izoluar i një individi të vetëm, por një çarje në një rrjet marrëdhëniesh që për vite ka funksionuar në hije. Sipas burimeve të shumta dhe materialeve të dokumentuara5, Sheholli dhe Zeka kanë pasur një afërsi të vazhdueshme publike dhe private, të shfaqur në takime, dalje mediatike dhe koordinim narrativ. Ata janë parë së bashku në momente kyçe, në kohë kur Sheholli ndërtonte një profil publik të mbështjellë me simbolikë lufte dhe retorikë patriotike, ndërsa Zeka i jepte këtij profili megafonin mediatik.

Arrestimi i Shehollit ekspozoi diçka më të thellë se një dyshim penal. Ai nxori në pah mënyrën se si simbolika kombëtare, mediat dhe paratë e paqarta mund të ndërthuren për të krijuar ndikim. Burime të afërta me hetimin kanë konfirmuar se në momentin e ndalimit të Shehollit, pranë tij ishte edhe Milaim Zeka. Ndryshe nga Sheholli, Zeka nuk u mbajt në paraburgim. Sipas burimeve tona, ai arriti të shmangë ndalimin duke përdorur materiale komprometuese ndaj një prokurori të posaçëm, një detaj që nuk është provuar ende në gjykatë, por që qarkullon brenda institucioneve si shpjegim për trajtimin e diferencuar.

Kjo lidhje nuk shpjegon vetëm afërsinë personale, por ndihmon të kuptohet edhe qarkullimi i parave dhe ndikimit. Sheholli, sipas dosjeve dhe raportimeve të mëparshme, ka qenë përfitues i shumave të konsiderueshme të parave të pa dokumentuara nga struktura të sigurisë dhe fonde operative6. Nëse këto para kanë shërbyer për ndërtim narrativesh, protesta, mobilizim publik dhe ndërmjetësim politik, pyetja legjitime është se kush ua ka dhënë megafonin këtyre narrativave dhe kush ka përfituar prej tyre.

Në këtë pikë, dokumentet financiare të Zekës nuk duken më si një problem i izoluar tatimor. Ato bëhen pjesë e një tabloje më të gjerë ku gazetaria shfaqet si mbulesë, ndërsa aktiviteti real zhvillohet në kufijtë e errët mes politikës, parasë dhe ndikimit. Kur një figurë publike shfaqet vazhdimisht në shoqëri me individë që më pas arrestohen për spiunazh7, kur përfiton nga shitja e pamjeve të luftës te produksione propagandistike serbe, kur përballet me ekspertiza gjyqësore që konstatojnë mospërputhje financiare, atëherë pyetjet nuk janë më personale. Janë publike.

i ka dhënë Milaim Zekës hapësirën për t’i adresuar këto fakte, për të shpjeguar burimin e pasurisë, marrëdhëniet e tij dhe arsyen pse emri i tij shfaqet vazhdimisht pranë dosjeve të rënda. Ai ka zgjedhur heshtjen. Por heshtja, kur përballet me dokumente, shifra dhe një histori të gjatë kontradiktash, nuk e mbyll tregimin. E thellon atë.

Në deklaratat e tij Byrne u shpreh në mënyrë eksplicite dhe me fjalë të drejtpërdrejta.

Ai tha:

"Shteti i thellë po bën gjithçka që mundet për të na penguar të hyjmë. Dhe do t’ju them pse. Këtë e thashë edhe më herët tek Alex. Rick Grenell po shantazhohet mendoj unë".

Byrne vazhdoi duke thënë se kishte "dy burime informacioni në Evropën Lindore burra me të cilët kam punuar jashtë vendit gjatë viteve të fundit". Sipas tij "njëri është gangster dhe tjetri është nga një shërbim inteligjent nga vende të ndryshme pa lidhje me njëri tjetrin por të dy kanë aktivitet dhe njohuri të thella në Serbi". Ai theksoi se burimet "nuk njihen mes tyre janë nga vende dhe sfera të ndryshme njëri nga inteligjenca shtetërore dhe tjetri nga mafia".

Byrne deklaroi se sipas këtyre burimeve

"Grenell ka qenë atje disa vite më parë dhe ka pasur marrëdhënie seksuale me një djalë 14 ose 15 vjeç dhe rusët i kanë video-inçizimet".

Ai shtoi se sipas pretendimeve që i ishin dhënë "kjo do të thotë se ai është i zotëruar nga rusët dhe se kjo mund të shpjegojë pse ai punon kaq shumë kundër interesave të Shteteve të Bashkuara dhe të Trumpit dhe përpiqet ta ç’orientojë Trumpin".

Publikimi i këtyre deklaratave nuk ishte i pazakontë vetëm për përmbajtjen e tyre por për vendin ku u thanë dhe për heshtjen që pasoi. Pas daljeve të Byrne disa burime në Evropë të njohura me çështjen kontaktuan në mënyrë të pavarur me redaksinë e Gunpowder Chronicles në Londër. Asnjëri nuk ofroi prova dokumentare. Të gjithë pohuan se pretendime të ngjashme kishin qarkulluar prej vitesh në disa rrethe diplomatike dhe të sigurisë. Zyrtarë të inteligjencës të pyetur për koment refuzuan të përgjigjen.

Para publikimit Gunpowder Chronicles i dërgoi Richard Grenellit një seri pyetjesh të detajuara. Ato përfshinin akuzat e bëra publikisht nga Byrne pretendimet për komprometim shantazh dhe sjellje të paligjshme si dhe arsyet e heshtjes së tij. Iu ofrua mundësia të mohonte ose të sqaronte gjithçka në procesverbal. Nuk pati përgjigje deri në momentin e publikimit.

Ky episod u vendos mbi një prapavijë që redaksia e kishte dokumentuar prej muajsh. Që në janar burime në Washington dhe Evropë kishin filluar të flisnin për një largim gradual të Grenellit nga rrethi i brendshëm politik i Presidentit Donald Trump. Fillimisht sinjalet ishin të paqarta. Në shkurt u bënë të qëndrueshme. Raportimi ynë i asaj kohe e pasqyroi këtë vlerësim. Zhvillimet e mëvonshme e përforcuan atë.

Grenell nuk është figurë e njohur për publikun e gjerë por ndikimi i tij ka qenë i gjerë. Ai shërbeu si zëdhënës në Kombet e Bashkuara, u emërua ambasador në Gjermani dhe më pas drejtor i përkohshëm i inteligjencës kombëtare amerikane. U caktua edhe si i dërguar i posaçëm për Serbinë dhe Kosovën ku u përfshi drejtpërdrejt në manovra politike në Ballkanin Perëndimor.

Mandati i tij në Gjermani ishte konfliktual. Zyrtarë gjermanë e kritikuan hapur për ndërhyrje në debatet e brendshme politike dhe për afrime me lëvizje të ekstremit të djathtë. Thirrjet publike për largimin e tij u bënë në vitin 2020. Ai u largua më pas duke e quajtur largimin rutinë. Zyrtarët gjermanë e përshkruan ndryshe. Burime diplomatike dhe të sigurisë në Berlin thanë se shqetësimet për sjelljen dhe gjykimin e tij nuk përfunduan me largimin.

Në Kosovë në vitin 2020 Grenell luajti rol qendror në një moment të brishtë politik. Kryeministri Albin Kurti i rezistoi presionit për një marrëveshje të përshpejtuar me Serbinë. Një raport i Parlamentit Evropian përshkroi se si mesazhe publike dhe presion politik u përdorën për ta destabilizuar koalicionin qeverisës. Qeveria ra pas një mocioni mosbesimi. Diplomacia franceze dhe gjermane e kritikuan ndërhyrjen. Grenell mohoi se e kishte orkestruar rezultatin.

Pesë vjet më vonë u shfaqën të njëjtat modele. Në shkurt 2025 Grenell përdori rrjetet sociale për të pretenduar se komuniteti ndërkombëtar ishte i bashkuar kundër Kurtit. Nuk kishte deklaratë zyrtare që ta mbështeste pretendimin e tij. Mesazhit të tij i bëri bujë edhe djali i Presidentit Trump, Donald Trump Jr dhe nga media në Kosovë. Mesazhe të rrjedhura më pas treguan koordinim me figura mediatike lokale rreth pretendimeve të pasakta për rezultate zgjedhore. Grenell nuk e kontestoi autenticitetin e mesazheve por hodhi poshtë interpretimin se ato përbënin ndërhyrje.

Ndërkohë besueshmëria e tij po zbehej. Disa burime në Washington thanë se atij i ishte hequr leja e sigurisë në vitin 2023. Kjo nuk u verifikua zyrtarisht. Të njëjtat burime thanë se kjo e kishte përjashtuar nga role të larta të sigurisë kombëtare. Grenell nuk e ka adresuar publikisht këtë pretendim.

Raportime hetimore dokumentuan punë këshilluese të padeklaruara për aktorë të huaj. U raportua se ai kishte mbrojtur publikisht një oligark moldav ndërkohë që paguhej për këshillim pa e deklaruar marrëdhënien. Oligarku moldav u sanksionua më pas nga Shtetet e Bashkuara për korrupsion dhe u ekstradua këtë vit për t’u gjykuar për mashtrim bankar masiv. Juristë theksuan se mosregjistrimi sipas ligjit për agjentët e huaj ngrinte shqetësime serioze. Grenell tha se nuk besonte se regjistrimi ishte i nevojshëm.

Raportime të tjera treguan pagesa nga një fondacion amerikan i financuar kryesisht nga qeveria hungareze nën Viktor Orban i përshkruar nga analistë gjermanë si i lidhur me ndikimin e Kremlinit. Edhe këtu nuk pati regjistrim. Juristë thanë se Departamenti i Drejtësisë do të kishte bazë për nisjen e hetimeve ndaj tij.

Me kalimin e kohës autoriteti formal i Grenellit u ngushtua. Ai u emërua në një rol të paqartë si i dërguar për misione të veçanta jashtë Evropës. Raportimet e mediave amerikane përmendën përplasje të brendshme dhe diplomaci paralele që rrezikonte politikën e sanksioneve. Më pas atij iu besua drejtimi i një institucioni kulturor një lëvizje e interpretuar gjerësisht si ulje në detyrë.

Pavarësisht kësaj Grenell vazhdoi të vepronte në Ballkan përmes kanaleve informale. Në maj 2025 ai u përpoq të siguronte një fotografi mes presidentit serb dhe Donald Trump. Takimi nuk ndodhi. Vizita u ndërpre. Raportimi ynë1 tregoi se fotografia synohej për përdorim politik të brendshëm në Serbi mes protestash masive. Dështimi tregoi se Grenell nuk kishte më qasje reale në rrethet e Presidentit Trump.

Pas raportimit tonë burime evropiane na kontaktuan dhe pohuan se pretendimet e Byrne kishin qarkulluar prej kohësh në rrethe të shërbimeve të informimit. Byrne do t’i bënte publike këto pretendime në tetor. Ai pretendoi se agjencitë amerikane ishin në dijeni. Zyrtarë të inteligjencës refuzuan të komentojnë. Asgjë nuk është provuar. Asgjë nuk është gjykuar.

Më 21 dhjetor pas publikimit të gjetjeve tona Grenell reagoi për herë të parë. Në një mesazh privat ai shkroi se gjithçka ishte gënjeshtër dhe se do të na padiste. Reagimi i tij nuk adresoi përmbajtjen e pyetjeve tona dhe nuk dha mohim të detajuar dhe nuk ofroi shpjegim. Redaksia iu përgjigj duke ripërsëritur ofertën për intervistë publike live ose ballë për ballë dhe duke garantuar publikimin e plotë të çdo përgjigjeje. Ai nuk e pranoi ofertën.

Kronologjia ka rëndësi. Akuzat u bënë publikisht nga një individ i emërtuar. Ato u raportuan si pretendime të paprovuara. Grenellit iu dha mundësia të fliste përpara publikimit. Dhe ai zgjodhi heshtjen. E pas publikimeve ai reagoi vetëm me kërcënim ligjor. Nën ligjin mediatik britanik raportimi i saktë i pretendimeve atribuimi i qartë dhe ofrimi i së drejtës së përgjigjes janë mbrojtje thelbësore në interes publik.

Çfarë është e vendosur është më e ngushtë por domethënëse. Grenell nuk përfaqëson qeverinë e Shteteve të Bashkuara. Ai nuk ka pasur mandat të autorizuar diplomatik në Evropë prej vitesh. Megjithatë ai vazhdon të ndërhyjë në mjedise politike të brishta duke përdorur simbolikën e titujve të kaluar. Në Ballkan ku legjitimiteti është monedhë kjo ka pasoja.

Ky tregim nuk është vetëm për një individ. Është për mënyrën se si pushteti informal mbijeton pas përfundimit të autoritetit formal. Për mënyrën se si qasja dhe kontrolli i narrativës përdoren si armë. Dhe për kufijtë e llogaridhënies kur akuzat mbeten pezull dhe kufiri mes politikës shtetërore dhe interesit personal mjegullohet.

Për Kosovën dhe Ballkanin më gjerë pasojat janë të qëndrueshme. Ndërhyrjet e jashtme nuk vijnë më me tanke por me mesazhe me qasje dhe me shfrytëzim të cenueshmërive personale dhe politike. Sfida nuk është vetëm rezistenca por njohja e tyre kur vijnë me formë të njohur.

Dhe tani pyetjet nuk mund të shmangen më. Ne si redaksi, i drejtohemi me emër e mbiemër Hashim Thaçit, Edi Ramës, Ramush Haradinajt, Berat Buzhalës, Ilir Mirenës, Lirim Mehmetajt, Artan Behramit, OVL-në e UÇK-së dhe të gjitha shtëpive mediatike përfshirë më të zëshmit Klan Kosovën: si ndiheni sot, pasi në hapësirën publike janë artikuluar pretendime serioze, të atribuara se Richard Grenell është komprometuar përmes një skandali seksual me të mitur në Serbi dhe se materiale filmike komprometuese ndodhen në duar ruse? Pse e mbështetët pa kushte një figurë që, sipas këtyre pretendimeve, do të ishte e shantazhueshme dhe megjithatë u shndërrua në instrument presioni politik kundër interesave të Kosovës? A mban ndokush prej jush përgjegjësi për legjitimimin publik të operacioneve të tij politike, për sulmet e orkestruara ndaj institucioneve të Republikës së Kosovës dhe për normalizimin e një linje që përputhet rrezikshëm me interesat e Beogradit të lidhur me Kremlinin? A ekzistojnë kompromise të tjera, materiale, financiare apo operative, që shpjegojnë këtë harmoni të frikshme? Këto nuk janë akuza; janë pyetje të domosdoshme në interes publik, të ngritura mbi bazën e deklarimeve publike, heshtjes së zgjatur dhe modelit të veprimit.

Read more

Kur shikuesit në Kosovë panë Milaim Zekën të shfaqej në Kanal 10 këtë vjeshtë1, disa vunë re se në fytyrën e tij kishte më shumë sesa grim studioje. Një enjtje e lehtë në anën e djathtë të hundës dhe faqes së sipërme, e mbuluar dukshëm me grim, ndezi pyetje të heshtura në Prishtinë. Këto pyetje morën peshë tjetër kur burime ndërkombëtare i thanë redaksisë sonë në Londër se besojnë që Zeka është sulmuar dhunshëm dy herë, rrahur dhe abuzuar seksualisht nga

Read more

Në këto publikime, Zeka dhe ekipi i tij paraqesin “transkripte audio” të bisedave të supozuara mes Nenad Rashiqit dhe personave të tjerë, duke pretenduar se ato “ngrejnë dyshime serioze për korrupsion brenda Qeverisë së Kosovës”. Por mënyra se si këto biseda janë përzgjedhur, transkriptuar e interpretuar, e shndërron përmbajtjen nga një burim i mundshëm informacioni në një instrument manipulimi.

Vetë Zeka shkruan:

“Pa Rrotlla sjell ekskluzivisht për herë të parë një bisedë që ngre dyshime serioze për korrupsion brenda Qeverisë së Kosovës.”

Ky formulim e shpall një përfundim përpara se të vendoset fakti. Publikimi nuk ofron asnjë provë për autenticitetin e incizimeve, as datë, as vend, as ndonjë formë verifikimi të pavarur. Për më tepër, në transkripte përsëritet shpesh “(nuk kuptohet)”, çka tregon ndërprerje, përzgjedhje dhe mungesë të integritetit të materialit origjinal. Gazetarisht, një transkript i tillë nuk mund të konsiderohet dëshmi, ai është, në rastin më të mirë, një fragment i paqartë që kërkon hetim, jo publikim përfundimtar.

Në vend që të shpjegojë kontekstin e bisedave, “Pa Rrotlla” i shoqëron ato me komentim interpretativ, duke i drejtuar lexuesit drejt një përfundimi të vetëm se bëhet fjalë për korrupsion. Kjo mënyrë prezantimi nuk është raportim, por interpretim politik. Një media e përgjegjshme, përballë një materiali të tillë, do ta kishte informuar publikun me kujdes, do ta kishte sqaruar se autenticiteti i inçizimeve nuk është i verifikuar dhe se palët e përfshira janë kontaktuar për koment. Asgjë nga kjo nuk ndodh.

Në tekst, për shembull, autori komenton:

“Kjo bisedë dëshmon përfitim fondesh dhe plane për shpenzim parash në mënyrë të kundërligjshme.”

Ky është një deklarim përfundimtar, jo një fakt i provuar. Ai i imponon lexuesit një kuptim të vetëm, duke e zhveshur nga mundësia për të gjykuar mbi bazën e të dhënave të verifikuara. Transkriptet e publikuara, të shkëputura nga konteksti i plotë dhe të ndërthurura me komente interpretuese, krijojnë një narrativë të ndërtuar, jo një realitet të dokumentuar.

Më problematike akoma është se i gjithë ky konstruktion qëndron mbi një pasaktësi faktike: Nenad Rashiq nuk është ministër i Qeverisë Kurti, siç pretendon “Pa Rrotlla”. Raportimi i Telegrafi.com2 e sqaron qartë statusin e tij si kryetar i Partisë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, dhe jo pjesë e administratës qeveritare. Në deklaratat e tij për Telegraf, Rashiq thotë:

“Jam i zhgënjyer me institucionet e Kosovës që nuk kanë fuqinë t’i ndalin këto fenomene brutale.”

Ai flet si opozitar, jo si zyrtar qeveritar. Kjo do të thotë se vetë premisa mbi të cilën ngrihen akuzat është e rreme. Kur baza është e pasaktë, gjithë ndërtimi redaksional rrëzohet.

Gazetaria e mirëfilltë kërkon që publikimi i materialeve të tilla të shoqërohet me kontekst të plotë, transparencë mbi burimin dhe një proces verifikimi teknik të pavarur. Kur këto mungojnë, transkriptet nuk janë më dëshmi, janë materiale të manipuluara me qëllim politik. Zeka nuk paraqet asnjë dokument që lidh bisedat me transaksione reale, nuk kërkon konfirmim nga asnjë institucion, dhe nuk ofron asnjë reagim të Rashiqit. Ajo që mbetet është një seri frazash të shkëputura, të interpretuara sipas dëshirës së redaksisë.

Në këtë formë, publikimi i “Pa Rrotlla”-s është më afër një pamfleti politik se një raportimi investigativ. Ai përdor gjuhë të rëndë, konkluzione të parapërcaktuara dhe mungesë totale të verifikimit, duke shkelur çdo standard etik që mbron publikun nga mashtrimi dhe propagandimi. Në gazetarinë profesionale, siç më ka mësuar përvoja me media me reputacion si The New York Times apo The Guardian, një transkript pa audio, pa kontekst dhe pa prova mbështetëse nuk publikohet si fakt. Ai publikohet vetëm si dokument në proces verifikimi, i shoqëruar me një sqarim editorial mbi kufizimet e tij.

Në analizën time të artikujve të publikuar nga Milaim Zeka në portalin “Pa Rrotlla”, u vërejt se secili prej tyre shoqërohej me një fragment të shkurtër në fillim, zakonisht prej rreth tridhjetë fjalësh që e udhëzonte lexuesin drejt një përfundimi të paracaktuar, duke e etiketuar përmbajtjen si “korrupsion” ose “krim”. Përtej këtij paragrafi orientues, artikujt nuk përmbanin asnjë element të raportimit faktik: mungonin dokumentet mbështetëse, deklaratat e palëve, konteksti kohor dhe procesi i verifikimit editorial. E gjithë përmbajtja mbështetej mbi një “transkript të përkthyer” të një bisede të supozuar audio, e cila paraqitej e shkurtuar, pa datë, pa zë origjinal dhe pa asnjë provë mbi autenticitetin. Në thelb, këto publikime nuk përmbanin asnjë informacion të verifikuar, vetëm një interpretim subjektiv të një materiali të dyshimtë, të trajtuar jashtë çdo standardi gazetaresk.

Në këtë rast, “Pa Rrotlla” nuk ka ndjekur asnjë prej këtyre standardeve. Në vend të informimit, ka ofruar interpretim. Në vend të provës, ka ofruar narrativë. Dhe në vend të interesit publik, ka ndërtuar një instrument për të ndikuar perceptimin publik përmes një identifikimi të rremë dhe një materiali të pa verifikuar.

Për rrjedhojë, ajo që paraqitet si “ekspozim i korrupsionit” është, në fakt, një produkt mediatik i ndërtuar mbi keqinformim, që shkel rregullat bazë të profesionit dhe dëmton seriozisht besimin e publikut në median e lirë. Transparenca, verifikimi dhe përgjegjësia janë themeli i gazetarisë dhe këtu mungojnë plotësisht.

Në dritën e provave që disponojmë3, roli i Milaim Zekës është i qartë: ai vepron si i “trajtuar” dhe i furnizuar nga Fatmir Sheholli, duke kanalizuar materiale të përgjuara, të paautorizuara dhe të paverifikuara me “urdhër publikimi” kundër kujtdo që sfidon rikthimin e ndikimit serb në Kosovë.

Skema është e përsëritur: furnizim nga Sheholli → kurim selektiv i fragmenteve → komentim orientues → etiketim politik i shënjestrës. Kjo nuk është rastësi redaksionale, është mënyrë operimi. Përputhshmëria e kësaj vije me akte të tjera nga “listat” e ZPS-së të shpërndara për presion e deri te ekspozimi i dëshmitarëve të mbrojtur, nga tentativa me dokumentin e fabrikuar kundër Richard Grenell, lidhje e tij me operatorin e shërbimit rus shtetasin serb të Kosovës4 Halit Sahitajn e deri te marrëdhëniet transaksionale me RTS-në për arkivë lufte5 për ta akuzuar UÇK-në për trafikim organesh6, tregon se Zeka nuk informon publikun, por e instrumentalizon hapësirën mediatike për të prodhuar mjegull, frikë dhe delegjitimim institucional, në linjë me interesat e Beogradit.

Kjo linjë veprimi mbështetet nga një histori sjelljesh që s’kanë lidhje me standardet e profesionit, akuza të rënda për mashtrim me viza ndaj qindra qytetarëve7; përplasje të përsëritura ligjore për shpifje8; lidhje operative me figura të diskredituara që qarkullojnë “kompromate” e dokumente të rreme9; përdorim i gjuhës denigruese në vend të transparencës përballë pyetjeve thelbësore10; dhe një model i hapur i montimit narrativ ku “transkripti” zëvendëson provën, ndërsa “komenti” zëvendëson hetimin. Në këtë kontekst, Zeka nuk është gazetar; është operator narrativ që maskon propagandën si “ekskluziv”.

Prandaj, është koha për një vijë të qartë: mediat në Kosovë nuk duhet t’i japin platformë Milaim Zekës. Përkundrazi, duhet të kërkojnë heqjen e licencës mediatike dhe hapjen e procedurave ligjore e rregullatore kundër tij për përdorim të gazetarisë si mjet dezinformimi dhe luftë psikologjike kundër shtetit. Liria e fjalës nuk është liri për të fabrikuar prova, për të ekspozuar dëshmitarë, apo për të kthyer publikun në terren eksperimentesh propagandistike. Institucionet, rregullatorët dhe vetë redaksitë kanë detyrimin ta mbrojnë hapësirën publike nga aktorë që e shkelin me vetëdije etikën dhe ligjin; në të kundërt, heshtja e tyre do të është bashkëfajësi.

Kjo goditje vjen në një kohë kur rrjedhat shoqërore janë mbushur me skena të kujdesshme vetë-prezantimi. Në faqet e tij të rrjeteve, Fatmir Sheholli është rishfaqur këtë vit me intensitet të shtuar, duke e mbështjellë veten me simbole çlirimtare, një fotografi përqafimi me një figurë të rëndësishme të rajonit; pozime mes flamurit të Kosovës dhe shenjave partizane; një kullë guri e natës me germat e ndezura “UÇK”; thirrje për tubime mbarëkombëtare në Tiranë me datë e orë të caktuar; selfie me kapele kamuflazhi me stemën e UÇK-së; madje edhe një postim ku vetë shprehet për lidhje me njerëz të shërbimeve të huaja gjatë luftës. Në janar, disa rrjedha e shfaqin teksa rri dorë për dore2 me Milaim Zekën e më pas e këqyr në ekran “duke fjetur” në një program argëtues3, një varg postimesh që e normalizon afërsinë dhe që përforcon atë që sociologët e quajnë “kalim prestigji me afërsi”: nëse rri me të njohurit, bëhesh i besueshëm si të njohurit.

Asnjë foto nuk provon një vepër penale. Por kur vendosen në radhë, këto skena ndërtojnë një taktikë të qartë bindjeje, transferim autoriteti (afërsi me figura që perceptohen si të fuqishme), shkrirje identiteti (veshja e shenjave të UÇK-së derisa kritika ndaj teje të duket si sulm ndaj vetë çlirimit) dhe mobilizim përmes zemërimit (thirrje për tubime, gjuhë e nderit, ndarje “ne-kundër-atyre”). Është manual i zakontë i luftës së ndikimit, rrëfimi kombëtar përdoret si mburojë personale, ndërsa arena gjyqësore shtyhet të duket si fushëbetejë ideologjike.

Në sfond qëndron libri i thatë i parasë. Një dosje e brendshme e inteligjencës, e dorëzuar te Prokuroria e Posaçme vitin e kaluar, shënonte se në periudhën 2017–2020 tre drejtues radhazi të agjencisë kishin shpenzuar rreth dy milionë euro nga një fond “operacionesh të posaçme” pa evidencë të plotë4. Qindra mijëra pa gjurmë përfundimtare, dhe në ditën e fundit të punës së njërit drejtues një tërheqje prej 350 mijë eurosh në para të gatshme, destinacioni i të cilave nuk dokumentohet. Ajo që është e dokumentuar përfshin nëntë dorëzime parash, rreth gjysmë milioni euro te Fatmir Sheholli, si dhe disa dhjetëra të tjera gjatë mandatit pasues. Sheholli ka pranuar bashkëpunim me agjencinë në atë periudhë, por nuk ka treguar se për çfarë shërbimi janë dhënë paratë. Prokuroria, më vonë, mbylli pjesë të çështjes me arsyetimin e parashkrimit dhe mungesës së provave ndaj një ish-drejtori, agjencia sipas Kallxo.com këmbënguli se gjetjet janë të qarta dhe lajmëroi kundërshtim sapo të njoftohej zyrtarisht. Ky mosrendim i orëve dhe fletëve është i rëndësishëm, në një vend ku kalendari shpesh e ka zëvendësuar gjykatën, spektakli bëhet strehë. Kur shtrohen pyetje për zarfet, përgjigjja kthehet në selfie me stemë.

Në këtë mozaik hyn edhe emri i Milaim Zekës. Burime tona në Londër, Madrid, Berlin dhe Prishtinë thonë se autoritetet e kanë mbajtur nën vëzhgim pas gjetjeve që i kemi botuar5, një varg veprimtarish ku ai del si ndërmjetës, ndërtues narrativash dhe, në disa raste, nxitës falsifikimesh me synim goditjen e Dhomave të Specializuara në Hagë dhe shtrembërimin e kujtesës mbi luftën. Kohë më parë kemi dokumentuar një skemë ku bashkëpunëtori i tij, Halit Sahitaj, tentoi të përcillte një “dokument” të fabrikuar si gjoja nga shërbimet ukrainase për të njollosur një ish-zyrtar amerikan, pasi dokumenti u rrëzua në analizë gjuhësore e përmbajtësore6, u ofruan para që të botohej sidoqoftë. Në biseda të regjistruara, vetë Sahitaj pranon se ka marrë me qira vetura luksoze në Gjermani me të cilat ka lëvizur në Spanjë, ndërkohë gjurmë digjitale të publikuara7 nga Zeka në rrjete sociale me foto në aeroportin e Frankfurtit me fluturim drejt Malagës, e më pas pamje nga një hotel në Marbella, e vendosin pikërisht pranë vendqëndrimit të Sahitajt. Këto nuk janë prova penale në vetvete, por ndërtojnë vijën e një marrëdhënieje që të dy e kanë mohuar publikisht. Ne në vazhdimësi i kemi vëzhguar lëvizjet e Milaim Zekës edhe pasi ai e ka mohaur në mënyrë të përsëritur çdo lidhje me Halit Sahitaj, megjithatë, Zeka e ka përdorur Sahitajn si burim dhe e ka cituar në disa narrativa të pavërtetuara, të cilat synonin entitete dhe politikanë që sfidonin operacionet e Serbisë të rreshtuar me Kremlinin kundër Kosovës. Për më tepër, në disa raste kemi dokumentuar ndërveprime dhe koordinime private (komunikime, takime, sinkronizime udhëtimesh) që sugjerojnë një lidhje personale shumë të afërt, deri në karakter romantik mes Zekës dhe Sahitajt.

Në të njëjtën kohë, Zeka është përballur me akuza të rënda për mashtrime me viza8, me qindra qytetarë të dëmtuar, është përplasur në gjykatë me ish-Presidentin Hashim Thaçi për shpifje, me vendime që i kanë kërkuar dëmshpërblime të konsiderueshme është paditur9 edhe nga zyrtarë të tjerë vendorë për deklarata të pabazuara. Ai vetë e paraqet veten si sinjalizues, thotë se ka zbuluar skema fabrikimi provash nga prokurorë të huaj dhe shërbime të zymta, por edhe një raport ndërkombëtar që citon deklarimet e tij10 nënvizon mungesë provash konkrete dhe mospërputhje në versionet e tij11. Në një rast tjetër, Zeka ka pranuar publikisht se ka shitur pamje lufte te një autore12 e lidhur me transmetuesin shtetëror serb13, pamje që janë përdorur në dokumentarë me frymë mohimi për krimet serbe dhe ringjallje të trillimeve për “Shtëpinë e Verdhë”14. Pagesa, sipas rrëfimit të tij, i është derdhur në llogarinë e bashkëshortes në Tiranë, një rrethanë që e shton mjegullën rreth marrëveshjes. Në pyetje të drejtpërdrejta për t’i sqaruar këto fakte, ai ka zgjedhur të mos përgjigjet ose është mjaftuar me fyerje.

Në këtë skemë hyn edhe Lirim Mehmetaj. Në faqen e tij, Fatmir Sheholli jo vetëm vesh shenjat e UÇK-së dhe mban afërsi publike me Milaim Zekën, ai i jep megafon edhe Mehmetajt. Më 9 maj 2025, Sheholli publikon fotografinë e Mehmetajt dhe shkruan15: “Shembulli i profesionistit… atdhetarit të pashoq… i denjë për fjalën e lirë! Lum Kosova që të ka.” Pak më herët, më 31 janar 2025, ai poston edhe logon e mediumit të Mehmetajt, “VOX Kosova”, me urimin: “Suksese Lirim Mehmetaj!” Këto dy gjeste e përcjellin audiencën e Shehollit drejt një zëri që, në shkrimet e veta, ka sulmuar rregullisht AKI-në dhe zyrtarë të sigurisë pa ofruar prova të plota në domenin publik, ka nxjerrë në të paktën një rast emra personeli të inteligjencës16, dhe ka zbutur rolin e Serbisë në operacionet destabilizuese kundër Kosovës. Mbështetja e Shehollit e shndërron këtë linjë në pjesë të të njëjtit dekor, kujtesa e luftës si mburojë, besimi emocional si kapital, dhe presioni ndaj institucioneve si produkt.

Kush është Mehmetaj brenda kësaj harte? Ai e ka ndërtuar stilin duke ndjekur modelin publik të Baton Haxhiut. Pas rënies së rrethit politik të Hashim Thaçit në Prishtinë, Haxhiu u vendos në Tiranë dhe u konsolidua si zë me peshë pranë kryeministrit Edi Rama nën petkun e gazetarisë. Në intervista e paraqitje të veta, Haxhiu është shprehur krenar për takimet me figura kyçe të shërbimeve serbe të kohës së Millosheviqit si Jovica Stanishiq17; po ashtu, pamje publike e tregojnë duke u përqafuar me Aleksandar Vuçiqin, ish-ministrin e propagandës së Millosheviqit, sot president i Serbisë. Qoftë si “akses gazetaresk”, qoftë si afrimitet personal, rezultati editorial ka qenë i dukshëm, pas luftës, linja e tij ka qenë shpesh e ndërthurur me interesa që e zbusin përgjegjësinë e Beogradit dhe e zhvendosin fajin te institucionet e Kosovës. Në të njëjtën kohë, Vlora Hyseni, ish-zëvendësdrejtuese e inteligjencës së Kosovës e larguar mes akuzave publike për cënim besueshmërie, u vendos në Tiranë dhe u emërua në krye të shërbimit informativ të Shqipërisë18; vizita e saj e parë zyrtare u zhvillua në Beograd. Kritikuese të shumta në Prishtinë e lexuan këtë bosht Tiranë–Beograd si rreshtim të ri politik, ku Haxhiu dhe rrethet e tij mediatike shërbyen si ura ndikimi.

Në këtë video, Baton Haxhiu përshëndetet nga Aleksandar Vuçiq, i cili bën një përpjekje të veçantë për t’u siguruar që ta përshëndesë mikun e tij.

Kur i vendos këto copëza bashkë, Shehollin që legjitimon, Zekën që furnizon rrëfime të mjegullta dhe Mehmetajn që i shndërron në sulme të përditshme, del një qark funksional, simbolika prodhon kapital moral, kapitali përdoret për ta relativizuar Serbinë dhe për ta sulmuar kontrollin ligjor brenda Kosovës, ndërsa publiku mbytet nga etiketa që zëvendësojnë fletët. Roli i Haxhiut e bën këtë qark më të besueshëm si linjë e qëndrueshme, jo si rastësi, ai ka ndikim editorial, lidhje politike në Tiranë dhe një histori afërsish me aktorë serbë në Beograd, Mehmetaj e përthith këtë frymë dhe e transmeton në formë teksti, Sheholli i jep vulën emocionale përmes simboleve të luftës dhe shpërndarjes në rrjet. Rezultati është një sintezë e rrallë, kujtesa përdoret si dekor, ndërsa drejtësia shtyhet të duket si komplot.

Kjo nuk është një akuzë penale, është një bazë e arsyeshme dyshimi për një rrjet të ndërmjetësve që punon në të njëjtën kahje me interesat e Beogradit, zbehje përgjegjësie për Serbinë, goditje ndaj inteligjencës së Kosovës, diskreditim i hetimeve financiare dhe shndërrim i çdo kërkese për llogaridhënie në “sulm ndaj çlirimtarëve”. Në këtë kuadër, sqarimi i rrugës së parave, lidhjeve editoriale dhe kontakteve ndërkufitare bëhet i domosdoshëm. Nëse ka punë të ligjshme, le të dalin dokumentet; nëse ka shpërdorime, le të dalin përgjegjësit, nëse ka ndërhyrje të huaja, le të identifikohen kanalet. Deri atëherë, çdo fotografi, çdo përqafim dhe çdo urim “suksese” në rrjete duhet parë si element i një tabloje më të gjerë, ku rrëfimi synon të komandojë edhe drejtësinë.

Si lahen imazhet dhe goditen institucionet?

Në vitin 2021, Fatmir Sheholli doli publikisht me një vlerësim që sot tingëllon si manual i normalizimit të një figure kyçe të aparatit paralel serb në veri. Për Milan Radoiçiqin ai tha se “është jashtëzakonisht inteligjent”, “e mban fjalën shumë” dhe “prezenca e tij fizike i nevojitet edhe serbëve edhe vetë Kosovës”, madje se “do t’i eliminonte grupet kriminale në veri”. Në të njëjtin rrëfim, Sheholli mohoi perceptimin e gjerë publik për Radoiçiqin si kriminel dhe kërkoi që “drejtësia e Kosovës t’i japë mundësinë ta tregojë pafajësinë”. Kjo nuk ishte thjesht një gafë gjykimi, ishte rehabilitim diskursiv i personazhit që, dy vjet më pas, do të identifikohej nga institucionet e Kosovës si boshti i një sulmi të armatosur kundër shtetit në Banjë, sulm që vrau rreshterin Afrim Bunjaku dhe që vetë Radoiçiqi e mori përsipër publikisht19.

Korniza faktike e viteve pasuese e rrëzon plotësisht narrativën e vitit 2021. Qeveria dhe institucionet e sigurisë në Prishtinë dokumentuan se grupet e Radoiçiqit u stërvitën në poligone ushtarake të Serbisë, u pajisën me armë të rënda jashtë rangut policor dhe ngritën “bypasse” logjistike për të shmangur kontrollin e shtetit. Ministri i Brendshëm, Xhelal Sveçla, ka përshkruar hap pas hapi zbulimin e pranisë fizike të vetë Radoiçiqit në oborrin e manastirit gjatë operacionit, si dhe sekuestrimin e minave, mitralozëve të rëndë, armëve antitank dhe një arsenali që e përgënjeshtron çdo pretendim për “vetëmbrojtje lokale”. Në të njëjtën periudhë, veriu u pastrua nga pika karburanti e objekte të uzurpuara nga klane të lidhura me Beogradin, u ç’montuan kanalet e furnizimit dhe u vendosën ura e stacione policore nën administrim të plotë të Republikës. Pamjet e vilave dhe korridoreve private të Radoiçiqit pranë Ujmanit e kthejnë në groteske idenë se ai ishte “garant i rendit”: ai përfaqësonte një shtet paralel.

Një hallkë e brishtë, që e ka mbajtur hapur derën për arratinë e këtij rrjeti, është drejtësia e kapur. Shefi i Prokurorisë së Posaçme, Blerim Isufaj, pranoi në një intervistë për Kallxo.com20 se Radoiçiqi “e ka pranuar publikisht” organizimin e Banjës, por megjithatë u lejua një periudhë ku urdhërarresti ndaj tij u tërhoq nën arsyetimin e “bashkëpunimit të mundshëm” për rastin Ivanoviq21. Radoiçiqi kurrë nuk u paraqit, u rikthye nën mbrojtjen e Serbisë dhe zinxhiri i përgjegjësive u fsheh pas formulave “prokurorët janë të pavarur” dhe “instancë më e lartë”22. Në këtë pikë, retorika e Shehollit e vitit 2021, që kërkonte “shans për pafajësi” për Radoiçiqin, del si parathënie e një skene ku normalizimi i figurave kyçe të Beogradit ecën paralel me zhbërjen procedurale që i lë të lirë.

Këto lëvizje nuk ndodhën në vakum. Në shtator 2022, Serbia nënshkroi marrëveshje për përafrimin e politikës së jashtme me Federatën Ruse23; një vit më pas, në sulmi në Banjë u dëshmua si model i përzier i operimeve hibride. Brenda këtij terreni, deklaratat e Shehollit për Radoiçiqin duken si pjesë e të njëjtit “stabilitet diskursiv” që i përshkon operacionet e ndikimit relativizo rrezikun, jepi jehonë “besueshmërisë personale” të figurës, devijo vëmendjen nga arsenali dhe logjistika, dhe kur shteti reagon, portretizoje reagimin si “reagim tepricë” ose “spastrim etnik”.

Nëse këto janë koincidenca, ato janë shumë të shpeshta për të qenë të pafajshme.

Është e rëndësishme të theksohet se asnjë nga këto fakte, veçmas, nuk dëshmon vepër penale të Shehollit. Por si mozaik, ato krijojnë një vijë të qartë sjelljeje, promovim i zërave që dobësojnë institucionet e sigurisë së Kosovës, legjitimim i figurave të aparatit paralel serb dhe përpjekje për ta kthyer debatin publik nga “arsenali, urdhërat dhe provat” në “simbolika, besë e emocione”. Kur një figurë publike që vesh shenjat e UÇK-së u thotë qytetarëve se Radoiçiqi “i nevojitet Kosovës” dhe se “do t’i eliminonte grupet kriminale”, ndërkohë që provat në terren dokumentojnë të kundërtën, kemi të bëjmë me larje imazhi, jo me keqkuptim. Dhe kur e njëjta figurë i jep zë autorëve dhe mediave që ekspozojnë personelin shtetëror të inteligjencës, e relativizojnë rolin destabilizues të Beogradit dhe sulmojnë institucionet atëherë pasojat kalojnë nga retorika në siguri kombëtare.

Në fund, rasti Radojiçiq është provë karakteri institucional. Sheholli provoi se si, me një fjali të butë, mund të shpërlahet një figurë që mban përgjegjësi publike për terror; Isufaj na tregoi se si, me një frazë procedurale, mund të përligjet një boshllëk që lë të lirë organizatorin e një sulmi; ndërsa ura mediatike Sheholli–Mehmetaj–Haxhiu dëshmon se si kujtesa e luftës mund të përdoret si dekor për të mbuluar rrjetet e sotme. Që kjo të mos vazhdojë, institucionet duhet të flasin me fletë, jo me skena; dhe publiku duhet të gjykojë sipas provave, jo sipas kapelave.

Kur propaganda bëhet mikrofoni i armikut

Më 12 qershor 2023, vetëm 105 ditë para sulmit të armatosur në Banjë (më 24 shtator 2023), Fatmir Sheholli u shfaq në një episod të “Kojshia Show”24, një nga emisionet më të ndjekura në YouTube në Kosovë. Në atë mbrëmje, ai nuk u paraqit si qytetar i thjeshtë apo si analist, por si ndërmjetës që pretendonte se fliste “drejtpërdrejt” me Radoiçiqin gjatë emisionit. Me këtë veprim, ai e normalizoi figurën e një të arratisuri të dyshuar dhe të kërkuar për vrasje politike, person që më pas do ta sulmonte veriun e Kosovës në një përpjekje me ngjashmëri me modelin rus të aneksimit të Krimesë, për ta shkëputur veriun nga Kosova dhe për ta bashkuar me Serbinë.

Sheholli, duke e zhvendosur debatin nga krimi në një “bashkëbisedim politik”, në fakt po e pastronte imazhin e një të arratisuri të përfshirë në vrasje politike.

Në një bisedë të lehtë, pothuaj humoristike, Sheholli e paraqet Radoiçiqin si bashkëbisedues “që flet shqip rrjedhshëm”, si “njeri i mirë” e “jo serb, por malazez”, duke e kthyer një figurë të kërkuar për terrorizëm në një karakter të familjarizuar e madje simpatik. Ai i jep hapësirë të plotë për ta paraqitur veten si “i sanksionuar padrejtësisht nga Amerika25”, duke e përmbysur boshtin e realitetit: agresori del viktimë, ndërsa Shtetet e Bashkuara, partneri më i afërt i Kosovës portretizohen si burim padrejtësie.

Ky episod është shembull klasik i luftës psikologjike në format mediatik: minimizoje rrezikun, relativizo fajin, njerëzoje agresorin, dhe kanalizoje fajësinë drejt institucioneve vendore dhe aleatëve perëndimorë. Sheholli e përzien propagandën me humor, e fsheh nën petkun e “emisionit popullor”, dhe përdor një ton të qetë për të bërë atë që në terminologjinë e operacioneve hibride quhet “whitewashing through familiarity” larje imazhi përmes afërsisë dhe banalizimit. Ai e quan veten “ndërmjetës” mes “Listës Serbe dhe qeverisë së Kosovës”, një autodefinim që në çdo standard ligjor e etik përbën kontradiktë të interesit kombëtar: përderisa Kosova përballet me strukturat paralele të Beogradit, Sheholli i paraqet ato si “palë të ligjshme” dhe “partnerë normalë”.

Në atë studio, Sheholli i shërben Radoiçiqit si mikrofon narrativ. Ai i përçon mesazhet e tij për “asociacionin”, për “njësitë speciale” që “duhen tërhequr nga veriu”, dhe për “listën e zezë amerikane” që sipas tij “tani fillon e vërteta”. Kjo është doktrina klasike e dezinformimit: krijo ndjesinë se e vërteta është e fshehur, se perëndimi mashtron, dhe se agresori është i keqkuptuar. Nën maskën e bisedës gazmore, aty ngrihet një narrativë e strukturuar, që synon të thyejë besimin publik ndaj shtetit të Kosovës dhe të përhapë mesazhin se veriu duhet “negociuar” me njerëz që e sulmuan me armë.

Në thelb, Sheholli nuk ishte vetëm një i ftuar televiziv. Ai ishte një operator i fushës së ndikimit, një zë që e shfrytëzon hapësirën publike për të larë imazhin e një terroristi dhe për të përgatitur terrenin psikologjik të pranimit të tij në diskursin publik. Kjo është ajo që në doktrinën ruse të luftës hibride quhet “fazë e dytë e aneksimit”, kur arma zëvendësohet me fjalën, dhe okupimi fizik pasohet nga okupimi narrativ.

Prandaj, arrestimi i Fatmir Shehollit më 9 tetor 2025 nuk është një ngjarje rutinë hetimore, është një akt i domosdoshëm i mbrojtjes kombëtare. Ai shënon kthesën ku Kosova fillon t’i trajtojë operacionet e ndikimit dhe infiltrimet propagandistike si çështje sigurie, jo si “opinion politik”. Shtetet që mbijetojnë përmes kujtesës duhet ta mbrojnë edhe hapësirën e së vërtetës me të njëjtin rigorozitet si territorin.

Nëse Kosova dëshiron të ruajë sovranitetin e saj të plotë, ajo duhet të ndjekë jo vetëm spiunët që marrin urdhra nga Beogradi, por edhe ata që e japin zërin e tyre për Beogradin, që i japin mikrofon Radoiçiqit, që e relativizojnë dhunën, që i bëjnë lajme sulmet, dhe që e mbulojnë kolonializmin me fjalën “patriotizëm”. Lufta e re e Kosovës nuk zhvillohet më në male apo në kufi, ajo zhvillohet në studiot televizive në Prishtinë, në rrjetet sociale të ekraneve tona dhe në ndërgjegjen publike. Dhe në këtë front, fjalët janë armë, imazhet janë trupa, dhe heshtja është kapitullim.

2

Fatmir Sheholli Postim në Facebook, 17 Janar, 2025.

3

Fatmir Sheholli Postim në Facebook, 18 Janar, 2025.