Read more

Pak orë pas dënimit për shmangie tatimore, Milaim Zeka shpërtheu në sulme denigruese ndaj gjyqtares Edita Çanta, duke pretenduar se vendimi ishte "politik".

Pse ky manipulues i vjetër i zgjedh fyerjet seksuale në vend të mbrojtjes juridike?

Çka fshihet pas dënimit prej 67.609.71 eurosh dhe si u përdor tragjedia e luftës si paravan për mashtrim financiar?

Raportimi ynë ekskluziv bashkë me hulumtime të shumta e zbulojnë të vërtetën që Zeka po tenton ta mbyllë me zhurmë.

ABONOHU PËR TA LEXUAR RAPORTIN E PLOTË

Read more

Read more

Në qendër të shpjegimit të Gashit qëndronte një pohim i përsëritur disa herë, pothuajse si një tezë mbrojtëse themelore, se ekspozita nuk ishte një produkt i pavarur, por vazhdimësi e një projekti më të gjerë që përfshinte librin dhe një platformë digjitale në ndërtim. “Ekspozita është vazhdimi i projektit të librit”, tha ai, duke e përkufizuar këtë si një “trilogji”, ku libri shërben si bazë dokumentare, ekspozita si ndërhyrje publike dhe faqja e internetit si arkiv i hapur dhe i përditësueshëm. Në këtë kuptim, ekspozita nuk ishte menduar si produkt përfundimtar, por si një ndërmjetësim i përkohshëm i një pune më të gjatë dhe më komplekse.

Megjithatë, pikërisht kjo ndërmjetësi fizike, vendosja në shesh, ishte ajo që e transformoi materialin nga një objekt leximi në një objekt reagimi2. Gashi vetë e pranoi se reagimet fillestare, gjatë ditëve të para të ekspozimit, kishin qenë kryesisht pozitive, madje entuziaste. Ai foli për “dhjetëra e dhjetëra mesazhe” dhe për një pritje që, sipas tij, konfirmonte qëllimin edukativ dhe përkujtimor të projektit. Por kjo periudhë, në rrëfimin e tij, përfundon papritur me ndërhyrjen e një reagimi publik të një të mbijetuari të Masakrës së Dubravës3, që më pas mori jehonë nga media dhe aktorë politikë4.

Pika kyçe e debatit, siç u shpjegua në mënyrë të detajuar gjatë emisionit, ishte një fjali e vetme në panelin e Dubravës. Ajo fjali, e cila përmendte se “48 figurojnë persona të armatosur shqiptarë”, u interpretua si riprodhim i narrativës serbe. Gashi nuk e mohoi se ky formulim mund të kishte qenë më i qartë. Përkundrazi, ai tha se “ndoshta kisha me bo dy intervenime për me kufizu komplet mundësinë për keqinterpretim”. Por mbrojtja e tij nuk u ndërtua mbi mohimin e gabimit, por mbi kontekstin e plotë të tekstit.

Ai insistoi se fjalia nuk mund të lexohej e shkëputur nga pjesa tjetër e panelit, ku, sipas tij, përfshiheshin citime nga gazetarë ndërkombëtarë dhe dëshmi të drejtpërdrejta që e përshkruanin qartë vrasjen e të burgosurve të paarmatosur nga forcat serbe.

“Kur ti lexon krejt këtë, nuk ke asnjë mundësi me keqkuptu”, tha ai, duke sugjeruar se problemi nuk ishte vetëm tek formulimi, por tek mënyra e leximit.

Në këtë pikë, debati zhvendoset nga një çështje gjuhësore në një çështje metodologjike. Gashi e ndërtoi argumentin e tij mbi përdorimin e një burimi të vetëm referencial për listën e viktimave, atë të Fondit për të Drejtën Humanitare. Ai shpjegoi se zgjedhja e këtij burimi nuk ishte ideologjike, por praktike, për shkak të mungesës së një liste shtetërore në Kosovë.

“Kosova nuk ka listë tjetër”, tha ai në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Por pikërisht këtu qëndron tensioni më i madh i këtij debati. Sepse ndërsa Gashi e përdor këtë listë si bazë, ai njëkohësisht e problematizon atë. Ai e pranon se lista përmban pasaktësi dhe se kategorizimi i viktimave si “të armatosur” nuk pasqyron domosdoshmërisht statusin e tyre në momentin e vrasjes. Kjo krijon një situatë paradoksale, ku burimi përdoret si referencë dhe njëkohësisht vihet në dyshim.

Në përpjekje për ta bërë këtë më të qartë, gjatë emisionit u demonstrua drejtpërdrejt mënyra e leximit të bazës së të dhënave të Fondit HLC. U shfaqën kategori si “ushtar” dhe “civil”, dhe u argumentua se këto etiketime nuk duhet të interpretohen si përshkrim i rrethanave të vrasjes.

“Figurojnë, domethënë që nuk janë të armatosur”, tha Gashi, një formulim që në vetvete tregon kompleksitetin e komunikimit të këtij problemi në hapësirën publike.

Ky tension mes kategorisë dhe realitetit, mes të dhënës dhe interpretimit, është ndoshta nyja më e rëndësishme analitike që del nga ky emision. Sepse ai nuk është thjesht problem i një paneli apo i një ekspozite, por problem strukturor i mënyrës se si dokumentohet dhe transmetohet e kaluara.

Një tjetër shtresë e rëndësishme e rrëfimit të Gashit lidhet me mënyrën se si ai e interpreton reagimin publik. Ai e përshkruan atë si një “fushatë linçuese”, e cila, sipas tij, u shndërrua nga kritikë në sulm të organizuar. Ai shkon edhe më tej, duke e cilësuar rastin si “komplet politik” dhe duke sugjeruar se ishte përdorur për qëllime të brendshme politike5.

Kjo pjesë e rrëfimit mbetet më e diskutueshmja, jo për shkak të mungesës së argumenteve, por për shkak të natyrës së saj interpretative. Ndryshe nga pjesa metodologjike, e cila mbështetet në të dhëna dhe burime, kjo pjesë mbështetet në lexim të motiveve dhe kontekstit politik. Megjithatë, ajo është e rëndësishme sepse tregon se si vetë autori e përjeton dhe e kupton krizën.

Një moment veçanërisht domethënës në emision është reflektimi i tij personal mbi gabimin. Ai nuk e mohon se formulimi mund të ishte më i mirë. Ai nuk e mohon se mund të kishte lënë hapësirë për keqinterpretim. Por ai e vendos këtë në një kornizë më të gjerë, ku gabimi teknik përballet me reagim që ai e konsideron disproporcional.

“Duhet me qenë ma i kujdesshëm”, tha ai, një fjali që tingëllon si përfundim i një procesi të brendshëm reflektimi.

Në fund, ajo që mbetet nga kjo bisedë nuk është një përgjigje e thjeshtë për pyetjen nëse ekspozita ishte e saktë apo jo. Ajo që mbetet është një hartë më e qartë e problemeve që e rrethojnë dokumentimin e luftës në Kosovë. Mungesa e një liste zyrtare, varësia nga burime të jashtme, tensioni mes kategorive dhe realitetit, dhe mënyra se si këto përkthehen në hapësirën publike.

Në këtë kuptim, emisioni nuk e mbyll debatin. Ai e zhvendos atë nga niveli i reagimit emocional në nivelin e analizës strukturore. Dhe pikërisht këtu qëndron vlera e tij kryesore. Sepse për herë të parë gjatë kësaj krize, përpjekja nuk ishte të fitohej debati, por të sqarohej se çfarë, saktësisht, po debatohej.

Read more

Read more

Kjo është pika prej nga duhet nisur, nëse synojmë ta lexojmë me ftohtësi dhe me ndershmëri shpërthimin publik rreth ekspozitës “Masakrat në Koso…

Read more

Read more

Read more

Në Kosovë, ky transformim ka dy emra që nuk duan të shihen në të njëjtën pasqyrë, Hashim Thaçi dhe Baton Haxhiu. Njëri e ndërtoi pushtetin mbi mitin e çlirimtarit. Tjetri e mbrojti pushtetin me mjeshtërinë e mjegullës. Dhe kur mjegulla bëhet profesion, e vërteta trajtohet si pengesë, jo si detyrim.

Kush ishin mikpritësit e Baton Haxhiut. Emra që historia i ka regjistruar si mekanikë të dhunës shtetërore serbe. Jovica Stanishiq1, Franko Simatoviq2, Sreten Lukiq3. Fundi i tyre është i njohur, dënime për krime kundër njerëzimit, dënime për krime lufte, dënime për dëbim, vrasje, përndjekje. Nuk janë thjesht njerëz të gabuar në kohën e gabuar. Janë arkitektë të një makinerie që i ktheu fshatrat shqiptare në tym dhe familjet në listë të të zhdukurve.

Në altarin e shtetit të sapolindur, njeriu i bisedave informative me atë aparat, njeriu që rrëfen vila sigurimi dhe roje të padukshme4, u shndërrua në busullë morale për presidentin që duhej të ishte kujdestar i kujtesës. Kjo nuk është ironi. Kjo është rrokullisje e shtyllave.

Kur një shoqëri e lodhur nga lufta e pranon një ndërmjetës si autoritet, ajo shpesh e bën këtë nga etja për qetësi. Por qetësia që blihet me përkulje para mjegullës, paguhet me një monedhë të gjatë, drejtësinë. Dhe këtu Thaçi shfaqet jo si njeri i rastit, por si njeri i zgjedhjes. Sepse ai nuk e mori Baton Haxhiun për ta ndriçuar shtetin. E mori për ta kontrolluar dritën.

Amnistia e vitit dy mijë e trembëdhjetë5, nuk është pajtim. Është larje. Është një fjalë e bukur që i heq njollat e pushtuesit dhe ua lë duart e thata atyre që duhet të mbajnë përgjegjësi. Nëse Kuvendi u kthye në makinë larëse, dikush duhej ta sillte detergjentin, dikush duhej ta programonte ciklin, dikush duhej të siguronte që zhurma e rrotullimit ta mbyste britmën e viktimës. Në këtë rrëfim, Haxhiu është tekniku i zërit. Thaçi është pronari i sallës6.

Pastaj vjen viti dy mijë e tetëmbëdhjetë, mbyllja e Institutit për Dokumentimin e Krimeve të Luftës7. Kjo është një prej atyre vendimeve që nuk bëhen për para, as për protokoll. Bëhen për frikë. Bëhen për t’i hequr shoqërisë provat që nesër do ta detyronin të fliste. Kur e mbyll dokumentimin, ti nuk e mbyll një zyrë. Ti e mbyll gojën e së vërtetës, e fut në sirtar, e vulos me heshtje. Dhe pastaj del në shesh e flet për dinjitet. Ky është cinizëm që sado të përpiqesh, nuk e zbukuron dot.

Në vitet që pasuan, pas ndryshimit të udhëheqjes politike në Kosovë, Instituti u rikthye në jetë8. Me ardhjen në pushtet të Albin Kurtit, u ndërmor procesi i rivendosjes së strukturës për hulumtimin dhe dokumentimin e krimeve të luftës, duke e rikthyer institucionin në funksion me synimin për të rindërtuar arkivin e kujtesës së ndërprerë9. Sot, ai vazhdon punën në mbledhjen, sistemimin dhe adresimin e dëshmive mbi krimet e kryera gjatë luftës, një përpjekje për ta kthyer dokumentimin nga akt i frikës së dikurshme në detyrim shtetëror ndaj së vërtetës dhe viktimave.

Tani, ndërsa prokuroria kërkon dënime të rënda dhe sheshet mobilizohen10, ndodh një gabim që duket patriotik dhe është vetëshkatërrues. Turma e kthen gjykimin e individëve në referendum për UÇK-në. Kjo është pikërisht dhurata që Serbia e pret. Një ngatërrim fatal mes rrëfimit kombëtar dhe llogaridhënies personale. Një shoqëri e pjekur e mbron luftën çlirimtare duke mos e lejuar askënd ta përdorë si mburojë. Sepse në momentin që miti bëhet amnisti private, miti shndërrohet në armë kundër vetë shtetit.

Dhe këtu vjen pyetja që duhet t’u bëhet atyre që sot e mbrojnë Thaçin me zë të lartë, a jeni të vetëdijshëm çfarë po bëni. A e kuptoni se po i hapni derën një instinkti grabitqar të pushtetit. Sepse pushteti që mësohet ta shpëtojë veten duke varrosur kujtesën, nuk e ndal kafshimin te armiqtë. Ai kthehet te ju, te familja juaj, te dëshmitari i radhës, te gazetari i radhës, te qytetari i radhës. Ai kërkon gjithmonë një tjetër heshtje.

Transkriptet dhe dëshmive që unë iu referohem në gjetjet e mia hulumtuese lidhur me Baton Haxhiun11, me rrëshqitje datash, me ripërkufizim fjalësh, me pranim se keqpërkthimi u bë me qëllim, ma zbulojnë një nerv të rrezikshëm, gatishmërinë për ta redaktuar realitetin. Kur pranoj se fjala e një tjetri është deformuar për interes, nuk flas thjesht për njëanshmëri. Flas për një sjellje që bëhet e dobishme për çdo pushtet që ka frikë nga fjala e saktë. Dhe kur një njeri i tillë bëhet këshilltar i një presidenti, unë shoh se si shteti fillon të flasë me një gjuhë të huaj, edhe kur fjalët duken shqip.

Pra, çfarë nxjerr unë nga e gjithë kjo. Shoh një çift politik të ndërtuar mbi dy zanate, komandimin e frikës dhe prodhimin e mjegullës. Thaçi kërkoi të ishte qendra. Haxhiu u ofrua të ishte perde. Dhe pas asaj perdeje, unë shoh se si kujtesa trajtohet si armik, dokumentimi si rrezik, drejtësia si kërcënim, ndërsa populli ftohet të duartrokasë një verzion të historisë ku pyetja shpallet tradhti.

Unë besoj se Kosova nuk e humb dinjitetin kur kërkon llogaridhënie. Kosova e humb dinjitetin kur e shet kujtesën për një qetësi të rreme. Dhe kjo mbetet pjesa më e pamëshirshme e së vërtetës që unë shoh, nuk ka shtet të ri që mbijeton gjatë duke e bërë harresën politikë zyrtare. Harresa kthehet gjithmonë si borxh. Dhe borxhi i kujtesës nuk fal interes.

Në këtë teatër të hijeve ku jemi dënuar të jetojmë, ajo që po na kërkohet si komb nuk është thjesht një harresë, por një vetëvrasje morale e veshur me perde t’zeza. Kosovës nga disa, po na detyrojnë të gënjejmë, e pastaj mbi atë gënjeshtër të ngremë një shtet që lëkundet si mbi rërë, për të përfunduar në ciklin tmerrues ku duhet të gënjejmë për gënjeshtrat që na i zbuluan, e sërish të gënjejmë për të mbuluar turpin e dytë, e të tretë, derisa të mbytemi në rrjetën e merimangës që e thurëm vetë me duart tona. Ky nuk është shtet që qëndron, ky nuk është komb që mbijeton; asgjë, askush dhe asnjë lavdi e rreme nuk i bën ballë dot goditjes së tmerrshme të së vërtetës kur ajo vjen si ortek. E vërteta është e jona, ajo është ana jonë e dritës, prandaj duhet ta mirëpresim, të zhvishemi nga maskat dhe të jemi mizorisht të ndershëm me veten për të përballuar stuhitë e dritës që po afrohen. Ju lutem, mos e bëni këtë, mos e mbytni kombën tonë në llumin e mashtrimit, por ndriçojeni atë me thikën e mprehtë të integritetit, sepse një popull që ushqehet me mjegull, herët a vonë, do të gëlltisë vdekjen e vet.

Dhe këtu dua ta them pa zbukurim, ajo drejt së cilës po shtyhemi si komb është të gënjejmë, pastaj ta ndërtojmë një shtet mbi gënjeshtrën, pastaj kur të kapemi duke gënjyer të gënjejmë përsëri për ta mbuluar gënjeshtrën, dhe kur të kapemi duke gënjyer për gënjeshtrat tona, të vazhdojmë të zhytemi edhe më thellë derisa të mbytemi në rrjetën që vetë e kemi thurrur. Një shtet i tillë nuk qëndron. Një komb i tillë nuk mbijeton. Askush nuk i mbijeton luftës kundër të vërtetës. E vërteta është në anën tonë dhe ne duhet ta mirëpresim, të jemi të ndershëm me veten dhe ta kemi forcën t’i mbijetojmë stuhisë së dritës kur ajo vjen. Ju lutem, mos e fundosni këtë vend. Ndriçojeni me integritet, sepse vetëm kështu një komb jeton gjatë.

Emaili është i thjeshtë, pothuaj banal, me atë formalitetin e ftohtë që e kanë zyrat kudo. Fillon me një përshëndetje të zakonshme. Pastaj thuhet se, në emër të Ministrit Maqedonci, me qëllim të bashkërendimit të aktiviteteve për rastin e Epopesë së UÇK-së, të ftuarit ftohen në një takim të Grupit Punues, më 24 shkurt 2026, ora 13.00. Jepet vendi, Ministria e Mbrojtjes, salla nr. 08, salla e konferencave. Dhe më pas vjen fjalia që OVL e ka nxjerrë si armë: pjesëmarrja në takim është e domosdoshme.

Kaq.

Nuk ka kërcënim. Nuk ka gjuhë ndëshkuese. Nuk ka formulë juridike. Nuk ka referencë ligjore. Nuk ka asgjë që e shndërron këtë email në urdhëresë, përveç dëshirës së dikujt për ta lexuar ashtu. Po të ishte urdhëresë, do ta njihnim menjëherë. Urdhëresa ka tjetër strukturë. Ka bazë kompetence. Ka formë që prodhon detyrim të zbatueshëm. Ka pasoja të nënkuptuara ose të shprehura. Këtu nuk janë asnjë nga këto. Ka vetëm një ftesë, të shoqëruar me një fjali tipike institucionale që e thekson rëndësinë e pjesëmarrjes.

Po ta marrësh gjuhën shqipe seriozisht, edhe fjalën “domosdoshme” duhet ta lexosh siç është, jo siç të leverdis. Domosdoshme, në komunikimin zyrtar, sidomos kur bëhet fjalë për koordinim, nuk është kamxhik. Është theks. Është insistim. Është mënyrë për të thënë: mos e trajtoni këtë si një takim rastësor, kjo lidhet me organizimin e një ngjarjeje shtetërore dhe kërkon prani. Në një vend normal, ky do të ishte diskutimi më i mërzitshëm i ditës. Në një vend të mësuar të jetojë me konflikt të prodhuar, kjo kthehet në dramë.

OVL-ja thotë se emaili ka karakter të qartë urdhërues dhe i ngjan më shumë një urdhërese administrative sesa një ftese për bashkëpunim institucional të barabartë. Por fjalia kyçe e emailit është pikërisht: ftoheni. Ftesa është akt komunikimi, jo akt detyrimi juridik. Dhe edhe kur një ftesë shoqërohet me insistim, ajo mbetet ftesë. Nëse OVL dëshiron të debatojë barazinë institucionale, kjo është tjetër temë. Por nuk mund të falsifikohet kuptimi i një fjale vetëm për të krijuar skenën ku ti del i fyer dhe tjetri del agresor.

Këtu fillon problemi i vërtetë. Ky reagim nuk është lexim i pafajshëm i gabuar. Është lexim i dobishëm. Është zgjedhje. Është metodë. Merret një fjali, shkëputet nga konteksti, fryhet, moralizohet, dhe më pas shërben si arsyetim për bojkot. Jo sepse bojkotin e imponon emaili, por sepse bojkotit i duhet një arsyetim që të duket parim, jo interes.

Në postimin e tyre, OVL thotë se kategoritë e dala nga lufta nuk janë vartës të asnjë ministrie dhe nuk mund të trajtohen me gjuhë urdhëruese për një ngjarje që buron nga sakrifica e tyre. Kjo tingëllon bukur kur thuhet me ton krenarie. Por nuk e provon pretendimin fillestar. Emaili nuk thotë askund se ata janë vartës.

• Nuk thotë: ju urdhërohet.

• Nuk thotë: jeni të detyruar ligjërisht.

• Nuk thotë: do të merren masa.

Argumenti i vartësisë, pra, është një skenografi e ndërtuar pas faktit, që të tingëllojë si qëndrim dinjitoz.

Nëse e heqim këtë skenografi, mbetet diçka shumë më e thjeshtë. Një ministri po thërret palë të ndryshme në një grup pune për të bashkërenduar shënimin e Epopesë. Kjo është praktikë normale. Dhe nëse OVL-ja mendon se është lënë jashtë nga një vendim qeveritar, atëherë rruga normale është ta artikulojë kërkesën për përfaqësim me dokument, me kriter, me transparencë, me propozim emrash, me fakte. Jo me interpretim teatral të një fjale.

Ata përmendin vendimin e datës 20 shkurt 2026 dhe thonë se është themeluar Këshilli Shtetëror pa emëruar konkretisht përfaqësues të organizatave të dala nga lufta, duke lënë vetëm një formulim të përgjithshëm për një anëtar. Mund të ketë aty debat real: mbi përzgjedhjen, mbi përfaqësimin, mbi simbolikën, mbi respektin. Por ky debat nuk mund të mbahet duke e quajtur emailin urdhëresë. Sepse atëherë debati largohet nga substanca dhe zhvendoset te emocionet. Dhe emocionet, sidomos kur luhet me luftën, janë monedhë e rrezikshme. Sot shiten për vëmendje. Nesër kthehen në përçarje.

Ka diçka edhe më të rëndë, që nuk lidhet me gramatikën, por me moralin publik. Epopeja e UÇK-së nuk është pronë e askujt.

• Nuk është pronë e një ministrie.

• Nuk është pronë e një organizate.

• Nuk është pronë e atyre që kanë megafonin më të madh në rrjetet sociale.

Ajo është kujtesë kombëtare, dhe kujtesa kombëtare kërkon disiplinë në fjalë. Kur një organizatë që pretendon se mbron nderin e luftës e mëson publikun të zemërohet për një ftesë, ajo vetë po e degradon atë nder. Po e kthen sakrificën në material për sherr të përditshëm. Po e ul një ngjarje themelore në nivelin e një grindjeje interpretimesh, ku fiton ai që bërtet më fort.

Dhe këtu kthehemi te pyetja që duhet ta bëjë çdo lexues i ndershëm.

• Pse kjo nevojë për konflikt?

• Pse kjo ngutje për ta shpallur veten të poshtëruar?

• Pse kjo këmbëngulje për ta parë shtetin si armik edhe kur shteti po të fton në tavolinë?

Përgjigjja mund të mos jetë një. Por një gjë është e qartë: ky reagim nuk është produkt i një analize të ftohtë të gjuhës. Është produkt i një kulture ku viktimizimi bëhet mjet, ku çdo shkresë shtetërore lexohet si provokim dhe ku çdo provokim shërben për ta ruajtur kontrollin mbi narrativën.

Kritika serioze nuk shpik fakte. Prandaj unë nuk do të shpall si fakt se kush përfaqëson kë, pa sjellë të dhëna të qarta, me anëtarësi, me procedurë, me transparencë. Ajo që mund të thuhet pa teprim është kjo: në këtë reagim konkret, OVL-ja nuk e dëshmon askund se flet në emër të të gjithë veteranëve, e aq më pak në emër të të gjithë luftëtarëve. Ajo flet në emër të vetes, me stilin e vet, me interesat e veta, me logjikën e vet. Dhe kur një organizatë flet kështu, me gjuhë ultimative, duke e shpallur veten zë të sakrificës kombëtare, ajo ka detyrim minimal t’i sjellë publikut qartësi, jo manipulim.

Në këtë rast, manipulimi është i dukshëm. Fjalia e domosdoshme paraqitet si urdhër. Ftesa paraqitet si nënshtrim. Koordinimi paraqitet si poshtërim. Dhe mbi këtë deformim ndërtohet vendimi: ne nuk marrim pjesë. Kështu bojkotit i jepet aureola e parimit. Por parimi i vërtetë nuk frikësohet nga tavolina. Parimi i vërtetë shkon në tavolinë, flet qartë, kërkon përfaqësim real dhe i ballafaqon institucionet me përgjegjësi. Parimi i rremë kërkon arsyetim për të mos shkuar, sepse tavolina e detyron të japë argument, jo të bërtasë.

Publiku meriton diçka më të mirë se kjo. Publiku meriton seriozitet, jo teatër. Meritoni që, kur dikush thotë urdhëresë, të jetë urdhëresë, jo email. Kur dikush thotë poshtërim, të jetë poshtërim, jo një fjali standarde zyrtare. Kur dikush thotë përfaqësim, të jetë përfaqësim i provuar, jo pretendim i shpallur.

Dhe këtu është përfundimi i ftohtë, por i domosdoshëm. Emaili i ministrisë, ashtu siç shihet, është ftesë. Fjalia pjesëmarrja është e domosdoshme është insistim administrativ, jo urdhër juridik. Pretendimi se kjo është urdhëresë është interpretim i shtrembëruar, ose keqkuptim i papranueshëm për një organizatë që pretendon pjekuri institucionale. Dhe refuzimi për të marrë pjesë, i mbështetur mbi këtë shtrembërim, është dëshmi e një vullneti për konflikt, jo dëshmi e një parimi për dinjitet.

Nëse do të flasim për dinjitet, atëherë dinjiteti matet me guximin për të marrë pjesë dhe për të kërkuar llogari aty ku merren vendimet, jo me ikje teatrale nga tryeza dhe me shtrembërim të gjuhës për të ndërtuar rol viktime. Kush e do Epopenë, nuk e përdor si shkop. Kush e do UÇK-në, nuk e kthen në arsyetim për manipulimin e publikut. Dhe kush e ka seriozisht përfaqësimin, nuk ndërton moral mbi një fjali të nxjerrë nga konteksti. Ai shkon, flet, kërkon, argumenton, dokumenton. Kjo është mënyra si mbrohet integriteti. Jo me tym. Jo me zhurmë. Jo me viktimizim të prodhuar. Jo me rrena.

Ky entitet që sot quhet OVL, është një strukturë që po kalbet nga brenda. Ata e kanë humbur çdo kontakt me realitetin e një Kosove që dëshiron drejtësi dhe progres. Duke u rreshtuar me krimin dhe duke pështyrë mbi integritetin e fjalës së lirë, ata e kanë shndërruar veten në atë që dikur pretendonin se luftonin: tiranë të vegjël që sundojnë përmes frikës dhe injorancës.

Historia nuk do t’i mbajë mend si mbrojtës të lirisë, por si pengues të saj. Si njerëz që e këmbyen lavdinë e shokëve të tyre të rënë me mbrojtjen e vilave dhe llogarive bankare të komandantëve të pasuruar mbi gjakun e popullit. Ju nuk jeni UÇK-ja. Ju jeni thjesht zhurma e fundit e një sistemi që po shembet nën peshën e turpit të vet.

Read more

Read more

Flet me orë dhe minuta, fle…

Read more

Vehbi Kajtazi e nisi këtë fazë të re në Facebook1 me një postim të shkurtër dhe një insinuatë të gjatë. Ai shkroi se imazhi që po shpërndante ishte një listë e një shërbimi ilegal spiunazhi që vepronte në Kosovë në vitin 2012. Pretendoi se shumë prej personave në listë ishin arrestuar për spiunazh dhe se të tjerë ishin në arrati. Më pas e drejtoi publikun drejt një rreshti të vetëm, numrit 10, duke u thënë t’i lexonin detajet më vonë. Struktura ishte e qëllimshme. Ajo i kërkonte audiencës që fillimisht ta shihte emrin dhe vetëm më pas të pyeste se çfarë është dokumenti, nga vjen dhe nëse mund të verifikohet.

Kjo zgjedhje ka kuptim kur problemi themelor nuk është mungesa e provave, por ekspozimi.

Raportimi ynë një ditë më parë2 nuk e sulmoi me opinion. Ai e përballi me të kaluarën e tij publike. Postimi i tij erdhi pasi unë vendosa përballë një deklaratë të vjetër televizive3 me një postim të tij4 të fundit dhe tregova një ndryshim që nuk mund të pajtohet. Në klipin e hershëm ai flet me siguri absolute për krime lufte të UÇK-së dhe për qëllimin e një gjykate që, sipas Kajtazit, do t’kishte kuptim vetëm nëse akuzon Hashim Thaçin. Në postimin e mëvonshëm, në ditën e zhvillimeve të rëndësishme procedurale në Hagë, toni i tij bëhet teknik, i kujdesshëm, pothuajse klinik. Metoda jonë ishte e thjeshtë. Citim dhe kronologji. Pa zbukurime, pa shtrembërim.

Ai nuk e kundërshtoi kontradiktën. Ai e ndryshoi temën.

Lista5 ishte pika e kthesës. Ajo synonte ta shndërronte një debat mbi mospërputhjen e tij në një gjyq mbi identitetin tim.

Ne e çmontuam atë listë ashtu siç duhet ta çmontojë çdo redaksi përgjegjëse një artefakt të fabrikuar. E trajtuam si dokument dhe kërkuam prejardhje. Kush e ka prodhuar. Kur. Nën çfarë autoriteti. Me çfarë zinxhiri verifikimi. Më pas ofruam një kontekst alternativ, të verifikueshëm, se lista lidhet me një ekosistem humanitar për personat e zhdukur, ku dokumentet identifikuese mblidhen rutinë për arsye administrative. Gjithashtu bëmë një zgjedhje etike bazë që ai nuk e bëri. I mbrojtëm individët privatë duke redaktuar emrat, sepse personat që nuk janë figura publike nuk duhet të tërhiqen në rituale ndëshkimi online.

Kështu duket çmontimi. Nuk është emocion. Është disiplinë.

Ditën tjetër, media e tij kaloi nga insinuata në prodhim.

Paparaci publikoi një video6 me një titull që presupozon faj, në vend që ta vërtetojë atë. Narracioni pretendon se një shtetas shqiptar, Maksim Ferra, kishte rekrutuar mbi 50 agjentë në Kosovë në një organizatë ilegale të quajtur Agjencia e Kërkimit dhe Investigimit, shkurt AKI. Në materialin e zt Kajtazi pretendohet se lista facsimile ishte hartuar nga autoritetet e rendit në Kosovë që po monitoronin personat e përfshirë. Pretendohet se anëtarët e kësaj organizate paraqiteshin si oficerë të shërbimit inteligjent të Kosovës dhe madje kishin edhe distinktivë. Pastaj veçohem unë. Thuhet se numri 10 në listë ishte fotoreporteri Vedat Xhymshiti, i shënuar si specialist, dhe shtohet se më vonë e kam ndërruar emrin në Vudi dhe jam vetëshpallur gazetar. Në fund, tentohet të diskreditohet hulumtimi ynë7 i shkurtit duke u sugjeruar se puna jonë nuk është kredibile, se nuk kemi platformë reale dhe se ilustrimet tona janë realizuar me inteligjencë artificiale.

Këto nuk janë fakte. Janë skenar.

Le ta nisim me pretendimin qendror, se facsimilja është hartuar nga autoritetet e rendit. Nëse kjo do të ishte e vërtetë, dokumenti do të mbante shenja bazë që mundësojnë verifikim të pavarur. Një referencë rasti. Një njësi lëshuese. Një datë dhe kontekst që përputhen me një hetim konkret. Një vulë ose kokë-shkronjash ose titujsh zyrtarë, apo një origjinë të gjurmueshme. Imazhi që Kajtazi publikoi nuk ofron asgjë nga këto. Është një tabelë me emra, data lindjeje, numra identiteti, numra të brendshëm, role dhe shtete. Audiencës i kërkohet ta trajtojë si produkt shtetëror vetëm sepse Kajtazi e thotë këtë.

Ky nuk është verifikim. Është urdhër.

Tani shikojeni listën si objekt, jo si thashethem. Problemi forenzik shihet edhe në pjesën që ai vetë e thekson.

Në pamjen e publikuar, rreshti me numrin 10 lexon Vedat Xhymshiti, i ndjekur nga data e lindjes, një numër dokumenti të Kosovës që fillon me KO, një numër i brendshëm, roli Specialist dhe shteti i shënuar si Kosovë. Rreth tij ka rreshta të ngjashëm me role si Investigator, Specialist, Ekspert, Agjent, si dhe pozita si drejtor dege apo shef.

Edhe në këtë fragment, duken disa flamuj të kuq.

Së pari, të paktën një emër përsëritet. Faton Mehmetaj shfaqet dy herë me të njëjtën datë lindjeje. Kjo mund të jetë rezultat i kopjimit të pakujdesshëm, përpjekje për ta fryrë listën, ose bashkim i tabelave të ndryshme. Asnjë nga këto nuk e forcon pretendimin se kemi të bëjmë me një dokument serioz institucional.

Së dyti, kategoritë janë të paqëndrueshme. Në një rresht, kolona e fundit përmban një fjalë që i ngjan statusit, jo shtetit. Ky nuk është gabim i vogël. Është gabim kategorik. Kjo tregon se tabela është ndërtuar pa disiplinë institucionale ose është ripërdorur nga një kontekst tjetër.

Së treti, etiketat e fushave janë të përziera në gjuhë dhe formë. Rolet përfshijnë terma në anglisht si Investigator dhe Specialist krahas termave shqip si “Drejtor Filia” dhe “Shef AKI”. Kjo nuk është e pamundur, por kërkon verifikim shtesë, sepse është pikërisht stili hibrid që prodhohet kur dokumentet qepen për t’u dukur zyrtare për audienca të ndryshme.

Së katërti, lista nuk ka prejardhje. Asnjë burim. Asnjë autoritet lëshues. Asnjë nënshkrim. Asnjë vulë. Asnjë numër rasti. Asnjë zinxhir verifikimi. Kjo mungesë nuk është rastësi. Ajo është zemra e mashtrimit. Një dokument pa prejardhje nuk është dokument. Është një fotografi e një pretendimi. Është fabrikim.

Përballë kësaj, kundërpërgjigjja jonë është e ngulitur në kohë dhe punë.

Nga viti 2009 deri në 2013 unë kam raportuar nga Lindja e Mesme gjatë Pranverës Arabe. Ky është një afat kohor që mund të mbështetet me botime, angazhime, nënshkrime, udhëtime dhe rrjete profesionale. Historia e Kajtazit kërkon që publiku të besojë se në të njëjtën periudhë unë kam qenë pjesë e një organizate klandestine në Kosovë, ndërkohë që punoja si reporter ndërkombëtar konflikti. Ai nuk ofron asnjë mekanizëm për këtë, asnjë regjistër të verifikueshëm dhe asnjë provë përtej një faksimile me origjinë të panjohur të shpërndarë në rrjete sociale.

Sulmi mbështetet edhe në një lëvizje të njohur të fushatave shpifëse. Ai armëzon detajet biografike. Ndërrimi i emrit trajtohet si rrëfim faji. Karriera paraqitet si performancë. Kredibiliteti sulmohet përmes formës, jo përmbajtjes. Nëse objektivi bëhet i paligjitim, audiencës nuk i kërkohet ta refuzojë raportimin. I kërkohet ta refuzojë personin.

Këtu kjo çështje tejkalon një konflikt personal.

Hulumtimi ynë i shkurtit e përshkroi një metodë: Identifiko objektivin. Rrethoje me insinuata. Zhvendose debatin në teste besnikërie. Mbushe hapësirën me akuza që nuk kanë nevojë të provohen për të bërë dëm. Inkurajo një kor që ta përsërisë pretendimin derisa të bëhet e vërtetë ambientale. Sekuenca e Kajtazit përputhet me këtë model me qartësi tronditëse.

Shkaku ishte raportimi që sfidoi një narrativë të mbrojtur. Reagimi nuk ishte përballje me prova, por përpjekje për ta kontaminuar lajmëtarin. Mjeti ishte një listë e paverifikueshme e paraqitur si e vërtetë institucionale. Përshkallëzimi ishte një video që shtoi forcë narrative, turpërim identitar dhe pretendim monitorimi shtetëror pa ofruar asgjë të kontrollueshme. Koha nuk ishte e rastësishme. Erdhi menjëherë pasi puna jonë ekspozoi kontradiktën e tij.

Pikërisht për këtë ka rëndësi. Sepse e demonstron mekanizmin në kohë reale.

Në fund, pretendimi se unë përdor ChatGPT është pjesë e së njëjtës strategji. Nuk është debat mbi stilin. Është sulm mbi autorësinë, me qëllim shkëputjen e punës nga përvoja dhe zëvendësimin e saj me karikaturë. Përgjigjja më e thjeshtë është edhe më efektivja. Unë shkruaj prej më shumë se 25 vitesh. Historia ime bazohet në botime, jo në mjete. Nëse ka diçka, sistemet automatike mësojnë duke përthithur modelet e shkrimtarëve të përpiktë dhe me përvojë sikur unë. Ato nuk e zhdukin zanatin që i ka prodhuar ato modele.

Një listë pa prejardhje nuk është provë. Një video pa burime nuk është gazetari. Një fushatë që zëvendëson verifikimin me insinuatë nuk është informim. Është operacion presioni me titull Fabrika e falsifikimeve të Vehbi Kajtazit.

5

Në “Politiko me Kushtrim Sadikun” në Kanal 10, Zeka hyri si zakonisht me fjalinë e prerë, me tonin e atij që do t’i shpërndajë rolet para se të nisë shfaqja.

“Ti as ni informatë me shkrim pos qasaj se ka thon tezaku ti për mu nuk e ki.” Ai nuk kërkoi prova për të kuptuar. Ai kërkoi prova për t’ia mbyllur gojën Haradinajt. E pastaj e nguli gozhdën e tij të vjetër. “E asnjo, absolut rren osht.”

Këtu nis kthesa. Sepse përballë tij nuk ishte një kundërshtar i zakonshëm, as ndonjë kritik i Thaçit që Zeka e njeh mirë si t’i lyen titujt me fjalën “tradhti”. Ishte Nasim Haradinaj, i cili në këtë rrëfim del si një besnik i hapur i Hashim Thaçit, pra si një njeri që, në logjikën e Zekës, duhet të ishte aleat. Dhe pikërisht ky aleat e shpoi teatrin me thikën më të thjeshtë, me fjalën që në Prishtinë e vret më shpejt se dosja.

“Jo Milaim rren je ti, ti je ka rren Milaim.”

Zeka u përpoq ta kthejë debatin në një lojë të vjetër, ku ai i zgjedh rregullat dhe pastaj bën sikur i zbaton. “Degjo, mfal une po thom.” Por Nasimi nuk po fliste për etikë debati. Ai po fliste për një proces, për gjurmë, për një zinxhir që shkon përtej studios.

“Se deklarata jote komplet osht në qet proces.” Dhe kur Zeka u hodh me instinktin e mohimit total, “Kurr n’jet”, Nasimi e bëri edhe më të rëndë. “Telefonatat tua komplet jon, komplet jon, komplet jon telefonatat.”

Këto fjali, të thëna në atë dialekt të pa lëmuar të së përditshmes, bartin një domethënie të ftohtë institucionale. Zeka, që në publik e ndërton veten si njeriu i zëshëm i “burimeve”, u vu në vendin ku burimet kthehen në barrë. Zeka pyeti “Telefonatat me kan, me kan?” si të donte ta zvogëlojë akuzën në një detaj teknik. Por Nasimi e shtriu akuzën si hartë. “Komplet burime tua, që ti i ke fol komplet.” Kur Zeka u kap pas pyetjes “Cilat burime?”, përgjigjja ishte po aq kërcënuese sa edhe e ftohtë. “Maje n’men, tash i sheh.”

Në atë çast, ajo që po ndodhte nuk ishte thjesht një grindje televizive. Ishte një sinjal brenda kampit. Një besnik i Thaçit po i thoshte publikisht Zekës se ai nuk është duke e mbrojtur askënd, se ai është duke e shtyrë një narrativë që mund të kthehet si boomerang në vetë trupin e atyre që Zeka pretendon se i mbron. Dhe kjo është arsyeja pse ky episod ka peshë më të madhe se një debat me zëra të lartë. Sepse është hera e rrallë kur një figurë e rreshtuar pranë Thaçit, jo nga llogaria e përkohshme por nga besnikëria, e pranon në sy të publikut se Zeka nuk është i besueshëm.

Nasimi e lidhi këtë mosbesim me një frikë konkrete. Ai foli për citime, për mënyrën si fjalët e hedhura në ajër ushqehen nga prokuroria dhe kthehen në instrument.

“Kan nis mi citu.. n’bazë t’ktij e n’bazë të k’tij.”

Në thelb, ai po e thoshte këtë. Kur një operator si Zeka e shndërron një proces të ndjeshëm në fushë loje, ai nuk e djeg vetëm reputacionin e tij. Ai e djeg terrenin e të akuzuarve. Dhe pastaj e solli skenarin që e bën edhe më të frikshëm për njerëzit e Thaçit. Ai përmendi mundësinë që, edhe nëse nuk ka dënime, arsyetimi i gjykatës mund të hapë emra, të nxjerrë rrëfime, të lërë gjurmë që kurrë më nuk mbyllen.

“Kan me thon n’bazë t’ktij, e t’ktij, e t’ktij, edhe kan mju dal emnat.”

Kjo është pika ku rrëfimi i Zekës, ai patriotizmi i tij i zëshëm3, kthehet në një rrezik për vetë kampin që ai e përdor si mburojë. Sepse një besnik i Thaçit, në mes të ekranit, po i thotë se lojërat e tij mund t’i nxjerrin emrat. Dhe kur kampi yt ka frikë nga emrat që dalin, atëherë ti nuk je më mburojë. Je thikë që rri gabimisht në brez.

Kjo përplasje nuk ra nga qielli. Ajo u përgatit gjatë, në mënyrën si Zeka ka operuar prej vitesh. Redaksia jonë në Londër e ka përshkruar këtë model si një prodhim i pandërprerë i gënjeshtrës, ku fjalët hidhen për t’i turbulluar faktet, për ta zhvendosur vëmendjen, për t’i mbuluar gjurmët. Dhe kur gjurmët dalin, Zeka e ndryshon tonin, e ndryshon flamurin, e shpesh here e ndryshon edhe armikun.

Në prill 2025, në serinë e gjetjeve tona hulumtuese artikullin ku e ekspozojmë veprimtarinë e operacioneve politike të Zekës të emëruar “Një Gazetar, një Ndërmjetës dhe një Mjeshtër i Manipulimit”, ai shfaqet si njeri që lëviz mes medias dhe operacionit, mes pretendimit për sinjalizim dhe dyshimit për dezinformim, i lidhur me figura Halit Sahitaj dhe Fatmir Sheholli ndër të tjerë të komprometuar që përmenden si nyje rrjetesh. Në nëntor 2025, në tregimin tonë “Kush po e torturon Milaim Zekën?4”, ne e përshkruajmë atë si njeri që doli i maskuar në ekran, jo si simbol i kurajos, por si shenjë e frikës, ndërsa burimet tona flisnin për dhunë dhe presion. Këto janë rrëfime të rënda dhe kërkojnë standardin më të lartë të provës. Por edhe pa hyrë në detaje, një gjë del si vijë e kuqe. Zeka shfaqet si njeri që ka luajtur në një zonë gri ku askush nuk të mbron përjetë, ku “miqtë” ndryshojnë sipas nevojës, dhe ku loja, herët a vonë, të kërkon llogari.

Pastaj vjen 23 janari 2026, “Letra që e fundos patriotin e zëshëm Milaim Zeka”5, ku ne vendosim përpara publikut paradoksin e tij më të madh. Njeriu që e quan tradhti Hagën, i shkruan Hagës6.

Njeriu që i shpall të tjerët tradhtarë sepse “qëndrojnë pas Dhomave”, i ofrohet vetë një institucioni që e ka quajtur “instrument kundër UÇK-së”.

Dhe kur një njeri bën dy gjëra që e përjashtojnë njëra tjetrën, ai zakonisht nuk po e kërkon të vërtetën. Ai po kërkon dalje.

Në këtë sfond, 9 shkurti është dita kur dalja e Zekës u bllokua në publik nga një njeri që, paradoksalisht, nuk i intereson ta rrëzojë Thaçin, por t’i mbrojë kufijtë e narrativës së tij. Nasim Haradinaj, duke i thënë “rren je ti”, në fakt po thoshte më shumë se kaq. Po thoshte se Zeka nuk është më i besueshëm as si vegël. Se është bërë i paparashikueshëm. Se mund të jetë duke shitur tym atje ku kërkohet heshtje. Se mund të jetë duke folur për të krijuar zhurmë, ndërkohë që dikush tjetër i numëron pasojat.

Dhe kur Zeka, në fund, pranon vetëm këtë, “Ani i shohim more”, ai nuk po tregon sfidë. Po tregon varësi. Sepse operatori i vërtetë nuk pret t’ia tregojnë burimet në ekran. Ai i kontrollon në prapaskenë. Kur ai thotë “i shoh”, ai po pranon se dikush tjetër mban çelësat e kasafortës për të.

Ky është momenti ku maskat bien, jo sepse dikush u bë i ndershëm, por sepse frika e prish aleancën. Dhe në Kosovë, frika është valuta më e fortë. Një njeri si Zeka e ndërton karrierën duke e shitur frikën si patriotizëm. Por kur besnikët e Thaçit fillojnë ta shohin atë si rrezik, atëherë frika ndryshon drejtim. Ajo nuk shitet më. Ajo të blenë ty.

Në këtë kuptim, 9 shkurti është më pak një debat dhe më shumë një akt identifikimi. Një besnik i Thaçit po e shënjon publikisht një njeri që pretendon se është “me Thaçin”, si gënjeshtar. Dhe kjo është goditja më e rëndë për një operator. Jo të quhesh armik nga kundërshtarët. Por të quhesh rrenacak nga brenda, nga ata që, për interes ose besnikëri, do të kishin arsye të të mbronin. Ai çast e shkurton rrugën e gënjeshtrës. Sepse tani, pyetja nuk është më çfarë thotë Zeka. Pyetja është pse kampi i tij po e lë të digjet në dritë.

“Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit” — Kronika B Hulumtim.

E nisëm nga një incident i prillit 2025, një kurth i ndërtuar si honeytrap1, sepse në Kosovë sot edhe kompromentimi është mjet politik, pastaj e lidhëm me një plagë më të vjetër, me mënyrën si u trashëgua pushteti pas qershorit 1999, si u shpërnda frika, si u mbyllën hetimet, si u mbajtën peng dëshmitarët dhe si u shndërrua lavdia e luftës në liçencë për pandëshkueshmëri.

Ne nuk shpallëm verdikte.

Ne e thamë qartë, kjo është metodologji e përshkruar nga burime, e ndërtuar mbi përputhje, mbi regjistër publik, mbi prova të verifikueshme dhe mbi dëshmi që trajtohen si dëshmi, jo si prova absolute. Kjo e dallon gazetarinë nga propaganda. Propaganda nis me përfundimin dhe pastaj kërkon arsyetimin. Gazetaria nis me faktin, pastaj e mat fjalën.

Më 5 shkurt, OVL-ja doli me një reagim2.

Jo ndaj fakteve, por ndaj një fyerjeje imagjinare.

Ata thanë se shkrimi ynë qenka “përpjekje për ta paraqitur luftën çlirimtare si të papastër”.

Këtu ndodh mashtrimi i parë. Ne nuk e sulmuam luftën çlirimtare. Ne e sulmuam idenë se çdo krim pas lufte mund të lahet duke u mbështjellë me atë luftë. Ka një dallim që një organizatë veteranësh duhej ta dinte me instinkt, sepse instinkti i veteranit është nderi, jo imuniteti për krimin.

Po atë ditë, një portal, Lajmi.net3, e bëri mashtrimin edhe më të trashë. E zëvendësoi argumentin me epitete.

“Propagandues”. “I ashtuquajtur gazetar”. Dhe pastaj, si gjithmonë, e futi edhe etiketën e gatshme, “mbështetës i madh i Vetëvendosjes”.

Ky është mashtrimi i dytë. Kur s’mund ta rrëzosh një fakt, përpiqesh ta rrëzosh autorin. Kur s’mund ta çmontosh një metodë, i vë vulë një emri. Kjo nuk është mbrojtje e UÇK-së. Kjo është teknikë disiplinimi, një policim moral i fjalës, që e ka zëvendësuar për shumë vite policimin ligjor të krimit.

Këtu është pika ku duhet të jemi të ftohtë, madje klinikë. Çfarë bëri OVL-ja. Ajo mori një shkrim që flet për vrasje politike të pasluftës, për dezinformim, për manipulim institucional, për borxhe shantazhi, për një kulturë ku “atmosfera atentati” prodhohet për ta arsyetuar neutralizimin e kundërshtarit, dhe e ktheu në një debat të rremë rreth “pastërtisë së luftës”. Ky është shantazh simbolik. Sepse askush s’ka guxim të duket sikur e fyen luftën. Dhe pikërisht nga ky frikësim ushqehen ata që e përdorin luftën si perde.

Nëse UÇK-ja ishte çlirim, atëherë çlirimi ka një emër tjetër, liri. Dhe liria ka një kërkesë të thjeshtë, llogaridhënie. Kush e do vërtet lavdinë e UÇK-së, nuk e mbron duke i mbyllur sytë para krimit. E mbron duke e ndarë me thikë të ftohtë çlirimin nga përvetësimi. E mbron duke e mbrojtur kujtimin e dëshmorëve nga ata që e përdorin si monedhë për ta arsyetuar plaçkitjen dhe vrasjen sistematike të patriotëve që ishin kërcënim për armikun, Serbinë.

Këtu hyn dallimi që OVL-ja po e fsheh me qëllim. Një çlirimtar është ai që e merr rrezikun mbi vete për t’ia hequr popullit frikën. Një sistem vrasjesh është ai që e merr lavdinë mbi vete për t’ia shtuar popullit frikën. Njëri e hap sheshin. Tjetri e mbush sheshin me zëra të ulët, me dyshime, me varre pa emër dhe me dosje që kurrë s’shpërthejnë në gjyq.

Organizata e veteranëve duhej të ishte gardiane e kujtesës së pastër. Jo roje e një kulti kriminal. Jo zyrë e avokatit për të fuqishmit. Jo tribunë që e kërcënon moralin publik me fjalën “njollosje” sa herë që dikush kërkon të di kush i vrau kundërshtarët politikë, kush i frikësoi hetuesit, kush i uli prokurorët në gjunjë, kush e bëri Kosovën një vend ku as vrasjet e famshme s’kanë fajtor.

Ata thonë “spekulime e jo fakte”. Mirë. Atëherë të flasim si njerëz që e respektojnë faktin.

• A e mohon OVL-ja se Kosova ka vrasje politike të pazgjidhura?

• A e mohon OVL-ja se për dy dekada pas lufte u krijua një kulturë ku rasti i madh bëhet zhurmë dhe pastaj bëhet heshtje?

• A e mohon OVL-ja se në Kosovë u krijua një sistem ku reputacioni vritet para se trupi të shënjestrohet?

• A e mohon OVL-ja se u shpërndanë narrativa të gatshme për ta zhvendosur fajin te rivalët?

• A kishte sipas OVL-së vrasje politike në Kosovë?

• A u vranë gazetarët?

• A u vranë politikanët?

• A u vranë aktivistët politikë?

Nëse i mohon këto, atëherë nuk po e mbron luftën. Po e mbron gënjeshtrën.

Dhe tani kujtesa duhet t’i rikthehet kronologjisë që ata do ta prisnin, sepse kronologjia është armiku i mitit. Më 18 maj 20254, OVL-ja iu gjunjëzua Richard Grenellit. Ky është një fakt moral edhe kur ata e mbështjellin me fjalë të ëmbla. Një organizatë që pretendon se e ruan dinjitetin e luftës i shkruan një operatori të huaj të përfshirë në skandal seksual me fëmijë në Serbi5 dhe të lidhur kontraktualisht me aleatët e Moskës ne Evropë i cili verifikueshëm ka punuar për Serbinë kundër Kosovës. Po këtij OVL-ja i kërkon6 t’i minojë Dhomat e Specializuara7, pra një mekanizëm drejtësie të ngritur sepse vetë drejtësia vendore u bë e cenueshme, e frikësuar, e kapur. Kjo nuk është “mbrojtje e veteranëve”. Kjo është mbrojtje e të akuzuarve. Kjo është zgjedhje politike me pasoja historike.

Më 13 janar 2026, ne shkruam për tregun ku shitet “heroi” me frikë8, për monedhën e vjetër të fjalës “hero” që e ka humbur metalin dhe ka mbetur vetëm vulë. Aty është rrënja e reagimit të sotëm. Sepse OVL-ja nuk reagoi se u ofendua UÇK-ja. Reagoi sepse u prek tregu. U prek mekanizmi i shitjes së nderit të të rënëve për mbrojtjen e të gjallëve të paprekshëm.

Në këtë vend, një organizatë veteranësh duhet të kishte një detyrë të shenjtë. Ta thotë këtë fjali të thjeshtë:

“UÇK-ja nuk është pronë. UÇK-ja nuk është mburojë. UÇK-ja nuk është alibi”.

Por OVL-ja e bën të kundërtën. Ajo thotë, “Nëse prek të akuzuarin, e ke prekur luftën”.

Kjo është formula e shndërrimit të lavdisë në mbrojte të krimit, plaçkitjes dhe vrasjeve politike. Dhe kur lavdia bëhet imunitet, ajo pushon së qeni lavdi. Bëhet instrument.

Prandaj reagimi i tyre është i rrezikshëm edhe kur duket patriotik. Sepse ia mëson shoqërisë një zakon të keq, ta ngatërrojë kujtesën me bindjen. Ta ngatërrojë nderimin me heshtjen. Ta ngatërrojë kritikën me tradhtinë. Dhe ky është terreni ku lind një “entitet kriminal” që e vesh uniformën e shenjtë për t’i fshehur duart e pista.

Ne nuk kemi nevojë t’i urrejmë veteranët. Ne kemi nevojë t’i çlirojmë veteranët nga uzurpatorët e emrit të tyre. Sepse veteranët e vërtetë, ata që e dinë ç’është varfëria, braktisja, vetmia e pasluftës, ata nuk fitojnë asgjë nga kjo organizatë që rri në podium sa herë duhet të mbrohet një figurë e fuqishme kriminale. Ata fitojnë drejtësi, pension dinjitoz, shëndetësi, respekt, jo histeri kundër gazetarisë.

Dhe tani, le të kthehemi te thelbi i shkrimit tonë. Ne folëm për një metodë. Për identifikim objektivash, për afrime nën legjitimitet, për delegim dhune, për inskenim faji, për artefakte propagande, për deformim institucional, për media që shërbejnë si megafon. OVL-ja nuk i mohoi asnjë nga këto me një fjali të verifikueshme. Ajo thjesht bërtiti “njollosje”.

Kjo është zbulesa e tyre. Një organizatë që ka argumente, sjell argumente. Një organizatë që ka fakte, sjell fakte. Një organizatë që e mbron nderin e luftës, e mbron edhe të drejtën e shoqërisë për të pyetur. Kurse një organizatë që e mbron një sistem kriminal, kërkon heshtje. Kërkon që fjala të frikësohet.

Ne nuk do ta pranojmë këtë.

Sepse Kosova nuk u çlirua që sot të qeveriset nga frika ndaj pyetjes. Kosova nuk u çlirua që sot të shpallet “tradhtar” kushdo që kërkon llogari. Kosova nuk u çlirua që sot një organizatë e veteranëve të funksionojë si gjykatë morale kundër gazetarisë.

Nëse OVL-ja do të ishte ajo që pretendon, do të thoshte,

“Hetoni. Hapni dosjet. Mbroni dëshmitarët. Ndëshkoni krimin, kushdo qoftë”.

Në vend të kësaj, ajo thotë, “Mos e prekni mitin”. Dhe kur një organizatë veteranësh mbron mitin më shumë se të vërtetën, ajo ka ndryshuar natyrë. Nuk është më institucion kujtese. Është institucion i shtypjes.

Prandaj po e themi thjesht, pa maska. UÇK-ja ishte luftë çlirimtare. Por çdo krim i bërë në emër të saj është përdhosje. Çdo sistem vrasjesh i fshehur pas saj është tradhti. Dhe çdo organizatë që i mbron këto duke e sulmuar gazetarinë, nuk po e mbron lavdinë. Po e mbron alibinë e krimit.

Ne do ta mbrojmë shkrimin tonë me të njëjtën gjë që ata e urrejnë, dallimin mes fjalës dhe provës, mes pretendimit dhe dokumentit, mes nderit dhe imunitetit. Ata mund të bërtasin “njollosje”. Ne do të vazhdojmë të pyesim, kush u vra, kush urdhëroi, kush mbuloi, kush përfitoi, kush i mbajti institucionet të verbra. Kush i vrau gazetarët tanë. Kush i varu patriotët tanë. Kush i vrau politikanët tanë. Kush i vrau aktivistët politikë që ishin kërcënim për Serbinë?

Dhe në fund, kjo është pyetja që me sa duket atyre po ju djeg. A jeni organizatë veteranësh, apo jeni mekanizëm mbrojtës i një rrjeti kriminal që e ka shndërruar çlirimin në plaçkë. Nëse doni të quheni veteranë, silluni si veteranë. Ruani dinjitetin e të rënëve duke mos i mbrojtur të paprekshmit. Sepse lavdia e UÇK-së nuk ka nevojë për roje që kërcënojnë. Ka nevojë për njerëz që s’kanë frikë nga e vërteta. Ka nevojë për dinjitet qe me sa duket nuk është në fjalorin tuaj.

Read more

Këtu nis manipulimi, jo ai i rremë që ai u përpoq t’ia veshë të tjerëve, por manipulimi i frikës. Sepse kur nuk sjell prova nga ajo sallë, kur nuk sjell citim, kur nuk sjell asnjë fjali të verifikueshme nga ligjërata, ti s’po informon. Ti po prodhon alarm. Dhe alarmi, në Kosovë, është monedha më e lirë dhe më e rrezikshme. Me të blihen turma. Me të shantazhohen drejtorë shkollash. Me të kërcënohet edhe vetë ideja se nxënësi ka të drejtë ta kuptojë si funksionon drejtësia.

Po atë ditë, gjimnazi “Xhevdet Doda” doli me reagim publik1. Tha qartë se nuk kishte pasur ligjëratë nga zyrtarë apo gjykatës të Gjykatës Speciale në ambientet e shkollës. Tha se aktiviteti ishte organizuar nga YIHR, me leje të institucionit, dhe se përmbajtja kishte qenë neutrale dhe informative. Kërkoi ndjesë për shqetësimin dhe premtoi kujdes më të shtuar. Ky është dallimi mes një institucioni që e di peshën e fjalës dhe një deputeti që e përdor fjalën si shishe benzine.

Atë mbrëmje, Behrami nuk u kthye te faktet. Nuk tha “gabova në terminologji”, nuk tha “po presim transkriptin”, nuk tha “ta dëgjojmë nxënësin”. Ai e çoi më tej teatron, “Free Hashim Thaçi”, pastaj edhe një postim tjetër që e lidhte shkollën me një fabul morale, sikur në vend të mësimit për sulmin mbi familjen Jashari, dikush po “idealizon” një gjykatë. Kjo është teknika e vjetër. Ta zëvendësosh pyetjen e ligjit me ikonën e dhimbjes. Ta kthesh drejtësinë në fyerje, vetëm që të mos kthehet askush te dosja.

Më njëzet e tre janar dy mijë e njëzet e gjashtë, Ambasada e Zvicrës në Kosovë e tha troç se Zvicra e mbështet prej vitit dy mijë e tetëmbëdhjetë programin e komunikimit publik të Dhomave të Specializuara. Dhe e tha edhe këtë2, se kjo gjykatë buron nga një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës3, pra nga procesi ynë ligjvënës, nga mandati ynë demokratik. E tha se komunikimi publik nuk është promovim i narrativave, por shpërndarje e informacionit publik, dëgjim i qytetarëve, përgjigje pyetjeve. Po atë ditë u raportua edhe reagimi i YIHR4-së, se sesioni ishte me leje të shkollës, se aty u paraqitën informacione bazike dhe publike, dhe se këto sesione zhvillohen prej dy mijë e tetëmbëdhjetës me mbështetje të Ambasadës Zvicerane, në kuadër të një programi për drejtësi tranzicionale dhe ballafaqim me të kaluarën5.

Pastaj erdhi reagimi i Drejtorisë së Arsimit në Prishtinë, me tone ndëshkuese dhe me premtim masash. Këtu shohim pasojën e drejtpërdrejtë të një postimi të pavërtetuar. Kur një deputet e ndez turmën, institucioni trembet, dhe në vend se ta mbrojë procesin edukativ, fillon të kërkojë fajtorë. Ky është modeli i shtetit të dobët, jo shteti që e kërkon ligjin, por shteti që vrapon pas zhurmës. Dhe në këtë model, Behrami s’është komentator i pafajshëm. Ai është shkëndijë.

Sot, ai e rriti sërish temperaturën6. Tha se gjykata është e dirigjuar nga interesa politike, e mbështetur nga disa ambasada, e toleruar në heshtje nga shteti i Kosovës, dhe se ka punuar sistematikisht për të ndërtuar parakushte për dënimin e krerëve të UÇK-së. Pastaj vendosi një paralajmërim, “nëse dënohen me instruksione politike, pasojat do të jenë të mëdha, Kosova s’do të jetë më kurrë e njëjta”. Kjo fjali është më e rëndë se sa duket. Ajo i jep publikut një ide, jo drejtësi, por reagim. Jo provë, por kërcënim. Jo qetësi institucionale, por tregim apokaliptik. Ky nuk është patriotizëm. Ky është presion publik mbi drejtësinë dhe mbi shoqërinë, një tentim për ta bërë vendimin gjyqësor shkëndijë rruge, që pastaj të fajësohet “gjykata” për zjarrin që e kanë përgatitur vetë politikanët.

Dhe pikërisht këtu duhet ta ndalim makinën e retorikës dhe ta hapim dosjen e ftohtë. Në Hagë, në këtë proces, nuk është UÇK-ja në bankën e të akuzuarve. Janë individë, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi. Vetë përshkrimi publik i çështjes flet për role të pretenduara brenda strukturave politike, informative, operative, të inteligjencës, dhe për përgjegjësi individuale sipas formave të përgjegjësisë penale7. Vetë lista e akuzave flet për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, me periudhë të pretenduar nga marsi i nëntëdhjet e tetës deri në shtatorin e nëntëdhjet e nëntës, në Kosovë dhe në Kukës e Cahan në Shqipërinë veriore. Këto janë fakte procedurale dhe juridike. Ato nuk rrëzohen me statuse. Nuk zhvishen me slogan. Nuk pastrohen me flamur.

Kur Behrami e kthen këtë në “UÇK-ja po gjykohet”, ai i bën dy dëme njëherësh.

E para, e bën Kosovën të duket si vend që s’e dallon dot lavdinë e luftës nga përgjegjësia individuale, pra pikërisht ashtu si do ta donin armiqtë e saj, të hutuar, të ndarë, të paaftë ta mbajë një standard.

E dyta, ai e bën UÇK-në mburojë personale për njerëz që janë nën akuza konkrete, dhe kjo është fyerje për luftën, sepse lufta çlirimtare s’ka nevojë të mbrohet me gënjeshtra. Ajo mbrohet me të vërtetën. Me dinjitet. Me ndarjen e qartë mes sakrificës kolektive dhe gabimit individual, nëse gjykata e provon gabimin.

Behrami e do një Kosovë ku ligjërata për drejtësinë quhet komplot. Ku një organizatë e shoqërisë civile paraqitet si vegël armike. Ku një ambasadë që financon informimin publik portretohet si dirigjente politike. Ku gjykata cilësohet “farsë”. Dhe kur thotë “pasojat do të jenë të mëdha”, ai po e flet gjuhën e frikës, jo të ligjit. Kjo gjuhë është e njohur në Ballkan. Është ajo gjuha që thotë “mos e prekni të fortin”. Është ajo gjuha që kërkon rikthimin e rregullit me grykën e pushkës dhe me shantazh moral, ajo është gjuha e sundimit 20-vjeçar të Hashim Thaçit në Kosovë ku gazetarë, aktivistë politikë e politikanë ishin vrarë me grykën e pushkës.

Po kjo është jashtë opsionit. Jo sepse e them unë, por sepse ky vend i ka paguar tepër shtrenjtë vitet kur fjala i shërbente dhunës dhe rrjeteve kriminale sikur po kërkon Behrami, e jo qytetarit.

Këtu qëndron edhe hipokrizia qendrore e tij. Ai vetë, sipas profilit publik, është strateg, ish diplomat, këshilltar, shkrimtar skenarësh. Pra njeri që e kupton saktësisht si ndërtohet një narrativë. Dhe ai e përdor këtë aftësi jo për ta ulur temperaturën dhe për ta bërë shoqërinë më të mençur, por për ta bërë më të nxehur dhe më të manipulueshme dhe më të nënshtrueshme ndaj rrjeteve kriminale. Ky është roli i obstruksionit në hapësirën publike. Jo ai juridik që e vendos gjykata, por ai politik që e sheh drejtësinë si rrezik për rrethin e vet, dhe pastaj e sulmon edukimin, e sulmon informimin, e sulmon cilindo kanal që e sjell qytetarin më afër faktit.

Dhe tani, le ta themi qartë atë që ai s’do ta thotë kurrë. Nëse Hashim Thaçi është i pafajshëm, le ta fitojë pafajësinë me prova dhe me procedurë, jo me pankarta në Facebook. Nëse është fajtor, le ta mbajë përgjegjësinë si çdo qytetar, pa e marrë UÇK-në peng. Lufta çlirimtare nuk bie nga e vërteta. Bie vetëm miti i rremë që e ka përdorur atë luftë si liçencë për pushtet, për pasuri, për heshtje, për kapje institucionesh, për frikë.

Ti mund të bësh thirrje për mbështetje morale, por s’mund të bësh thirrje për bojkot të dijes. S’mund të kërkosh që fëmija të rritet pa e kuptuar çka është gjykata, çka është mandati, çka është procedura, çka është përgjegjësi individuale. Sepse fëmija i paditur është votuesi më i lehtë. Dhe votuesi më i lehtë është pasuria e atyre që duan kthimin e rendit brutal, rendit ku komanda vlen më shumë se ligji, ku “komandanti” vlen më shumë se viktima, ku “uniteti” përdoret për ta mbytur llogaridhënien.

Kosova nuk ka pse ta lusë askënd që t’i respektojë institucionet. Ajo duhet t’i respektojë vetë, pikërisht kur i dhemb. Kjo është prova e pjekurisë politike. Standardi i ri nuk është britma. Është integriteti. Është drejtësia. Është ligji dhe rendi. Është demokracia, ajo e mërzitshmja, ajo që s’ka efekte speciale, por që e mban njeriun të lirë.

Dhe për fund, një gjë që duhet thënë pa profeci të rreme. Askush s’e di sot se çfarë vendimi do të japë gjykata dhe kur. Por kushdo që e do Kosovën e fortë duhet ta dojë një parim, vendimi vjen nga prova dhe ligji, jo nga rrjeti i frikës. Nëse prova e çon në dënim, atëherë dënimi është drejtësi, jo tragjedi kombëtare. Nëse prova e çon në pafajësi, atëherë pafajësia është drejtësi, jo triumf i turmës. Çdo rrugë tjetër është rikthim i një regjimi që e do Kosovën të dobët, të shantazhueshme, të kapur. Dhe ajo, Artan Behrami, është jashtë opsionit.

Më 12 janar 2026 ai shkroi1,

“Presidentja, Vjosa Osman dhe Donika Gërvalla duhet ta shkarkojnë sot këtë konsullin e Përgjithshëm (me mandat të skaduar) që pëlqen postimet e propagandës serbe dhe të Gjykatës Speciale. Nëse nuk e shkarkojnë, atëherë ato e dëshmojnë se janë në agjendë totale të narracionit serb! Veç sa për rikujtim: diplomatët në të kaluarën janë shkarkuar për cikërrima.”

Subscribe now

Ky nuk është reagim. Ky është urdhër. Ky nuk është debat. Ky është kërcënim me turmën. Ky nuk është shqetësim institucional. Ky është instinkt i një rrjeti që i frikësohet një gjesti banal më shumë se sa i frikësohet një vendi të plaçkitur.

Sepse çfarë po kërkon Behrami realisht. Jo të vërtetën. Ai po kërkon ndëshkim. Po kërkon që shteti të sillet si portal. Që diplomacia të sillet si komente. Që Presidentja dhe ministrja të bëhen zgjatim i nervit të tij. Sot shkarkim për një “like”. Nesër shkarkim për një fjali. Pasnesër për një heshtje. Kështu ndërtohet frika. Me shembuj. Me koka. Me spektakël.

Dhe pastaj vjen akuza e tij e preferuar, “agjendë serbe”.

Kjo frazë në gojën e Behramit nuk është analizë. Është çelës që hap dyert e linçimit. Është etiketa që i heq njeriut të drejtën e fjalës. Është rruga më e shkurtër nga mendimi te armiku.

Por Behrami nuk ka kredencial moral për të shpërndarë çertifikata patriotizmi. Ai s’është arbitër i Kosovës. Ai është një operativ i narrativës. Një njeri që e përdor luftën si dekor dhe shtetin si skenë. Dhe kur thotë “agjendë serbe” ai nuk po e mbron Kosovën. Ai po e mbron një mit që i mban disa njerëz të paprekshëm.

Le ta themi thjesht. Një njeri që e kthen Gjykatën Speciale në “propagandë” vetëm pse ajo ekziston për të hetuar krime të dyshuara, një njeri që i vë shenjë turmës mbi një diplomat pse pëlqeu një postim, një njeri që kërkon shkarkim sot dhe shantazhon dy gra shtetërore me fjalinë “nëse nuk e bëjnë, janë në agjendë”, ky njeri nuk po flet nga parimi. Po flet nga frika.

Frika nga çfarë?

Frika nga drita. Frika nga një shoqëri ku njerëzit nuk i kërkojnë më leje Behramit për të menduar. Frika nga një Kosovë ku nuk mjafton të bërtasësh “Serbi” për t’i ikur pyetjeve. Frika nga një vend ku heronjtë e rremë nuk shiten më si mall, dhe ku kush e ka përdorur lavdinë për interes, mbetet pa mburojë.

Dhe Behrami e di se mburoja po çahet. Ai e pa më 28 dhjetor2 kur i doli rezultati si pasqyrë. Një numër në listë, një ambicie, dhe një realitet që nuk e mori me vete. Ai nuk u ul në Kuvend. Nuk u pajis me mandat. Nuk u shpërblye me vulën e popullit. Dhe në vend që ta pranojë këtë si kufi, ai e kthen si inat. Kur s’të jep populli mandat, ti shkon e kërkon dënime ndaj të tjerëve. Kjo është psikologjia e humbësit që do të duket i fortë duke kërkuar të dobët.

Dhe këtu është hipokrizia që s’ka nevojë për zbukurim. Behrami guxon të akuzojë të tjerët për “agjendë serbe” ndërkohë që vetë ndërton një mekanizëm të pastër serb në logjikë. Jo në etni, jo në flamur, por në metodë.

Metoda e Beogradit ka qenë gjithmonë kjo.

Delegjitimo. Etiketo. Disiplino. Frikëso. Bëj shembull. Nëse s’ta kap dot mendimin, kapja punën. Nëse s’ta mbyll dot gojën, mbyllja bukën.

Kur Behrami thotë “diplomatët janë shkarkuar për cikërrima”, ai po e tregon ëndrrën e tij. Ëndrra e tij është një shtet ku cikërrima mjafton për të shkatërruar jetë. Një shtet ku klikimi është krim. Një shtet ku zyrtari nuk guxon të ketë mendim. Një shtet ku frika është ligj.

Dhe pastaj e fut në gojë Donika Gërvallën. Këtë e bën gjithmonë rrjeti. Kur nuk u mjafton ta shajnë kritikun, e marrin një emër të rëndë dhe e përdorin si shkop. E përdorin trashëgiminë e të tjerëve si municion për betejat e tyre të ditës. Kjo është jo vetëm e ulët. Është e turpshme. Është përdhosje politike me duar të pista.

Po a e dini çfarë është më e rëndë?

Që Behrami nuk po sulmon një “like”. Ai po sulmon idenë që dikush mund ta lexojë një mendim ndryshe pa u ndjerë fajtor. Ai po sulmon të drejtën e një qytetari që të mos e pranojë kultin. Ai po sulmon mundësinë që Kosova të dalë nga rituali i duartrokitjes së detyruar.

Dhe kjo lidhet me emra. Po, me emra.

Behrami është produkt i një kulture ku Hashim Thaçi shitet si ikonë e pacenueshme, ndërkohë që ai është në proces gjyqësor në Hagë3 për akuza serioze. Dhe sa herë që dikush guxon ta prishë këtë treg, rrjeti alarmohet4. Portale. Deputetë. Faqe anonime. Flamuj të montuar pas portreteve. Fjalë si “tradhtar”. Dhe tani edhe kërkesa për shkarkim të një diplomati për një pëlqim. Kjo është piramida e frikës. Dhe Behrami është një nga zërat e saj më të zellshëm.

Ai s’ka të drejtë morale të flasë për “agjendë serbe” sepse ai vetë ushqen një agjendë që e dobëson Kosovën. E dobëson duke e kthyer shtetin në instrument hakmarrjeje. E dobëson duke e kthyer diplomacinë në bandë. E dobëson duke e kthyer fjalën e lirë në objekt dënimi. E dobëson duke e trajtuar drejtësinë si armik dhe jo si shans për pastrim.

Dhe kur e dobëson Kosovën kështu, ti po i shërben kujt. Jo Serbisë si simbol që ua tregon njerëzve në postime. Por Serbisë si interes. Interesit që Kosova të duket e papjekur. Të duket e kapur. Të duket e frikësuar. Të duket si vend ku një postim e rrëzon një diplomat, dhe ku një operativ i partisë jep urdhra nga Facebooku.

Prandaj Behrami nuk duhet të flasë për “agjendë serbe”. Ai duhet të heshtë dhe të shohë veten në pasqyrë. Sepse kjo që bëri më 12 janar nuk ishte patriotizëm. Ishte thirrje për gjyq popullor. Ishte tentativë për të krijuar shembull. Ishte presion ndaj institucioneve. Ishte shantazh i shkruar me tastierë.

Dhe unë po e them qartë, ai nuk po e mbron Kosovën. Ai po e mbron një sistem që i trembet fjalës. Ai po e mbron një treg ku frika shitet si medalje. Ai po e mbron një rreth që e ka mësuar vendin si pronë.

Kosova nuk ka nevojë për roje të mendimit. As për policë të pëlqimeve. As për gjykatës të patriotizmit online.

Kosova ka nevojë për dritë.

Dhe sa herë që Artan Behrami e quan dritën “agjendë serbe”, ai vetëm sa e pranon se errësira është shtëpia e tij.

Ka edhe një shtresë tjetër që Behrami nuk e prek kurrë, sepse aty fillon paniku i vërtetë. Marrëdhënia e tij me Richard Grenell. Jo ajo e fotografive dhe buzëqeshjeve. Jo ajo e titujve të rremë si “Ambassador”. Por ajo që del në pah sapo dikush bën pyetje serioze.

Kur Grenell u ballafaqua me gjetjet tona5 për akuzat e qarkulluara prej vitesh në rrethe diplomatike dhe të sigurisë se ai ishte implikuar në një skandal seksual në Serbi që përfshinte të mitur, reagimi i tij nuk ishte mohim i qartë6. Nuk ishte shpjegim. Nuk ishte distancim. Ishte e qeshur. Një e qeshur përçmuese. Një reagim që nuk i ngjan një njeriu të pafajshëm që kërkon të pastrojë emrin, por një njeriu që mendon se është mbi pyetjen, mbi llogaridhënien, mbi publikun.

Dhe Artan Behrami e di këtë. Ai e di sepse ishte i pranishëm në këtë orbitë. Ai e di sepse e ka parë nga afër se si Grenell i trajton institucionet, gazetarët dhe pyetjet si bezdi, jo si detyrim demokratik. Dhe megjithatë Behrami nuk u distancua. Nuk tha se kjo sjellje ishte e papranueshme. Nuk tha se Kosova nuk ka çfarë kërkon me një figurë të tillë. Përkundrazi. Ai vazhdoi ta paketojë Grenellin si mik, si mbështetës, si figurë legjitime. Kjo nuk është naivitet. Kjo është zgjedhje.

Sepse Grenell nuk është thjesht një ish diplomat i zhurmshëm. Ai është një operativ politik i dështuar që e ka përdorur Ballkanin si skenë dytësore pasi u rrëzua nga qendrat reale të vendimmarrjes në Washington. Ai ka vepruar kundër interesave të Shteteve të Bashkuara duke ndërhyrë në procese demokratike, duke shtyrë narrativa të rreme dhe duke u lidhur me aktorë që i shërbejnë destabilizimit. Ai ka vepruar kundër Kosovës duke e goditur qeverinë e saj të zgjedhur, duke e minuar drejtësinë dhe duke e paraqitur shtetin si problem, jo si aleat.

Lidhjet e tij me Serbinë nuk janë sekrete. As afërsia e tij me struktura që e shohin Kosovën si territor për pazare, jo si republikë sovrane. Dhe lidhjet e tij me rrjete të lidhura me Rusinë nuk janë teori. Janë dokumentuar nëpërmjet marrëdhënieve financiare, operacioneve lobuese dhe përputhjeve të frikshme narrative7. Kjo është arsyeja pse ai është i dobishëm për një rrjet të caktuar në Kosovë. Jo sepse ka pushtet real, por sepse ka simbolikë. Simbolikë të rreme, por të mjaftueshme për ta trembur publikun e brendshëm.

Dhe këtu Behrami e humb çdo të drejtë për të folur për “agjendë serbe”. Sepse si mund ta akuzosh një diplomat për një pëlqim, kur vetë ke qenë zëdhënës i një njeriu që ka punuar sistematikisht kundër Kosovës. Si mund ta quash “propagandë serbe” çdo kritikë, kur vetë ke ndihmuar në riciklimin e një figure që ka shërbyer si kanal presioni për interesa që përputhen me Beogradin dhe Moskën.

Nëse Behrami do të kishte ndonjë standard, ai do ta kishte thënë këtë. Do të kishte thënë se e qeshura e Grenellit përballë një pyetjeje kaq të rëndë është alarm. Se heshtja përballë akuzave nuk është forcë, por arrogancë. Se Kosova nuk ka nevojë për miq që tallen me pyetjet për fëmijët, drejtësinë dhe transparencën.

Por ai nuk e bëri. Sepse Behrami nuk funksionon me standard. Ai funksionon me dobi. Dhe Grenell për të është i dobishëm për aq kohë sa shërben si shkop kundër drejtësisë dhe si dekor ndërkombëtar për një rrjet të brendshëm kriminal.

Prandaj kjo nuk është histori për një “like”. Është histori për zgjedhje morale. Dhe zgjedhja e Behramit është e qartë. Ai që qesh me pyetjet për fëmijët dhe krimet, dhe ai që e mbron atë të qeshur, nuk kanë asgjë të përbashkët me interesin e Kosovës. Ata kanë vetëm një interes. Ta mbajnë errësirën të paprekur dhe frikën funksionale.

Dhe sa herë që kjo errësirë vihet në pyetje, ata nuk përgjigjen. Ata qeshin. Dhe pastaj kërkojnë shkarkime.

Kështu u shfaq statusi i Shqiprim Arifit në Facebook më 9 janar 20263, një tekst i gjatë ku ai e pagëzon Presidenten e Kosovës me nofkën “Nusja e Preshevës” dhe e shpall “kurrë më Presidente”. Ai e ndërton akuzën e tij si një aktakuzë rrugësh, ku rreshton tema reale, diskriminimin ndaj shqiptarëve në Luginë, pasivizimin e adresave, reciprocitetin, debatin për bashkimin, por pastaj i mbyt këto tema në një lumë motivesh të dyshimta, sulme ndaj jetës private, fëmijëve, medias, “pasurisë”, e sidomos në një pretendim të rëndë për sanksione të ardhshme nga BE dhe SHBA dhe për “persona non grata”, që ai thotë se ia paska thënë vetë Presidentes në një takim, me një dialog të shkruar si skenë e lirë, ku autori e vendos veten në qendër si profet i padëgjuar. Në fund, ai e mbyll me thirrjen që Presidenti apo Presidentja e ardhshme të vijë nga diaspora, dhe me fyerje ndaj mbështetësve të VV-së, duke e quajtur Kurtin me epitete poshtëruese.

Reagimi4 i Rinor Nuhit nga stafi i Presidentes erdhi si kundërpeshë e ashpër, por me një bosht të qartë, faktet dhe veprimet. Ai e quan Arifin “kryeshpifës” dhe “seksist ordiner” dhe pastaj, pasi e shkund me fjalë, e rrëzon me argument. Ai përmend se ngritja e çështjes së Luginës ka qenë e vazhdueshme në angazhimin e Presidentes, nga fjalimet e para e deri te foltoret ndërkombëtare. Përmend se Presidentja ka propozuar zyrtarisht lehtësira për shtetësi për bashkëkombësit nga Lugina. Përmend se tema e pasivizimit nuk është trajtuar vetëm në deklarata, por edhe në punë me aleatë, veçanërisht me amerikanët, dhe e lidh me një instrument konkret si NDAA. Përmend edhe ndihmën praktike për individë nga Presheva që kanë marrë shtetësi dhe kanë shmangur barrën burokratike. Pra, ai thotë në thelb, Presheva ka pasur zë sepse Presidentja ka bërë zë, dhe kjo nuk matet me statuset e Facebook, por me dyert ku futesh dhe me fjalitë që lihen në protokoll ndërkombëtar.

Të nesërmen, më 10 janar, Arifi u kthye sërish5, jo duke u tërhequr, jo duke u sqaruar, por duke e ashpërsuar tonin. Ai thotë se “nusja” paska zgjedhur të përgjigjet përmes zëdhënësve, dhe e përshkruan Presidenten si të heshtur e të urdhëruar. Pastaj e zhvendos debatin në një akuzë absurde me autobusë, sikur politika ndërkombëtare dhe mbrojtja e një komuniteti të shtypur matet me transport urban. Pretendon se për pesë vite “asnjë projekt” në Preshevë, dhe e lidh gjithçka me një narrativë ku referendumi i vitit 1992 “paska qenë shkelur”, sepse Presidentja qenka pozicionuar kundër bashkëngjitjes, jo për parim por “për inat” ndaj Hashim Thaçit. Më pas i jep vetes rolin e lajmëtarit të apokalipsit, “Lugina do të bëhej Çamëria e dytë”, dhe e nxjerr Thaçin si të vetmin që “paska kuptuar e vepruar”. Pastaj zbret edhe më poshtë, duke përdorur familjen e Presidentes si mjet presioni moral, duke pyetur nëse do të fliste njësoj po të jetonin burri dhe fëmijët e saj nën Serbinë e Vuçiqit, dhe duke e quajtur Nuhiun “fëmijë” të dërguar për të arsyetuar “dështimin politik”.

Këtu është çasti ku lexuesi duhet ta shohë jo vetëm çfarë thuhet, por si thuhet, dhe pse thuhet kështu. Nuhiu, me gjithë nervin e reagimit, flet në gjuhën e përgjegjësisë institucionale. Ai e kornizon debatit në arenën ku Lugina realisht luftohet, diplomaci, ligje, shtetësi dhe agjenda me aleatë. Arifi, përkundrazi, e kthen Luginën në skenografi për një dramë personale dhe për një luftë brenda Kosovës, ku ai kërkon të godasë Presidenten dhe Kurtin duke i bërë ata fajtorë për dhimbjen e shqiptarëve në Serbi. Kjo është një përmbysje cinike e barrës. Serbia pasivizon adresa, por fajet i paska Prishtina. Beogradi shtyp, por përgjegjësitë i paska Presidentja e Kosovës pse nuk paska organizuar autobusë. Kjo logjikë nuk është thjesht e gabuar. Është e rrezikshme, sepse e zhvendos shënjestrën nga agresori te ai që kërkon ta vërë agresorin në presion.

Objektivisht, edhe një kritik i Presidentes mund të kërkojë më shumë, mund të kërkojë programe, koordinim, fonde, vizita, mekanizma të rinj. Por kritika serioze fillon nga faktet dhe propozon rrugë. Arifi nuk po propozon rrugë. Ai po shpall dënime, po vë nofka, po ndërton dyshime, po kërcënon me profeci, dhe ndërkohë e ngatërron planin e Kosovës me planin e Serbisë, sikur Kosova të ishte komuna e tij dhe ai të ishte prokurori i saj moral. Nuhiu ka të drejtë kur thotë se Presheva ka pasur zë në arenën ndërkombëtare përmes Presidentes, sepse kjo është pikërisht ajo që një Presidencë e Kosovës mund të bëjë për Luginën, ta bëjë temën të padukshme të shndërrohet në fjali të dëgjuar. Arifi gabon kur e trajton Luginën si një thesar të vjedhur nga Prishtina, dhe jo si një plagë që hapet nga Beogradi.

Pastaj është gjuha, ajo që në Ballkan shpesh i zë vendin politikës, sepse politika lodh, kurse gjuha e ulët të jep kënaqësinë e menjëhershme të turmës. “Nusja e Preshevës” nuk është metaforë. Është reduktim. Është përpjekje për ta kthyer një Presidente në rol familjar, në status martesor, në dekor krahinor. Në këtë shprehje ka një erë të vjetër patriarkale, si një odë ku gratë nuk flasin për shtetin, por për shtëpinë. E kur ai e përdor si refren, ai nuk e kritikon politikën e saj, ai e ul figurën e saj. Dhe kur e sjell familjen e saj në argument, ai bën edhe një hap tjetër, e zhvendos debatin nga e drejta publike te shantazhi moral. Kjo nuk është vetëm mungesë elegance. Është taktikë. Kur nuk e fiton dot me prova, e fiton duke i turbulluar ujët.

Karakteri i tij është i njohur, ai shkrim i gjatë, me gjykime të prera, me pyetje retorike, me “turp”, me “marre”, me thirrje që sillen si goditje grushti mbi tavolinë. Ai e ndërton veten si njeri që “e di”, që “e paralajmëroi”, që “qeshi i fundit”, që “u tha”. E ky vetëndërtim është çelësi i gënjeshtrës moderne, nuk të bind me dokument, të bind me ton. Tonin e njeriut që s’ka kohë për nuanca, sepse nuanca ia prish mitin. Në atë ton ka edhe një kulturë përjashtimi, kush nuk është me mua është “trushpëlarë”, kush s’pajtohet është i blerë, kush përgjigjet është “zëdhënës i urdhëruar”. Kjo është gjuha e një njeriu që kërkon pushtet mbi interpretimin, jo pushtet për ta zgjidhur një problem.

Dhe kur ai thotë se Presidentja “për pesë vite nuk ka realizuar asnjë projekt në Preshevë”, ai bën sikur nuk e di, ose bën sikur lexuesi nuk e di, se Presidentja e Kosovës nuk është kryetare bashkie në Preshevë, nuk e menaxhon buxhetin komunal atje, nuk i nënshkruan tenderët, nuk e komandon administratën e Serbisë, nuk i zhbën vendimet e pasivizimit me një status. Këtu qëndron mashtrimi më i madh, ta matësh diplomacinë me asfalt, ta matësh presionin ndërkombëtar me autobus, ta matësh betejën për të drejta në Serbi me një fotografi në Facebook. Ky është mashtrim i paramenduar, sepse i jep publikut një metrike të gabuar, e pastaj e akuzon tjetrin se nuk e ka kaluar testin.

Ndërkohë, shqiptarët e Luginës janë në telashe që nuk i zgjidh dot asnjë retorikë. Pasivizimi i adresave, anulimi i dokumenteve, pengesat për punësim, presioni administrativ, frika e përditshme se një letër në sportel ta shndërron jetën në labirinth. Këto janë të vërteta që nuk duan spektakël, duan aleatë, avokatë, organizata, dosje, raste të dokumentuara apo mekanizma ndërkombëtarë. Dhe pikërisht këtu, në këtë fushë, Arifi shfaqet i interesuar më shumë për të prodhuar armiq të rinj sesa për të goditur burimin e shtypjes që është Beogradi. Ai shpenzon energji të tërë për ta bërë Presidenten e Kosovës fajtoren e një shtypjeje serbe, sepse kjo narrativë e lodhun e Arifit i shërben një loje tjetër, ta ruajë fytyrën e miqve të vet politikë të epokës së luftëtarëve të shndërruar në oligarkë, atyre që për dy dekada e kthyen Kosovën në pronë të partive, e që në të njëjtën kohë e lanë Serbinë ta ruajë ndikimin përmes strukturave, varësive, frikës dhe pazareve. Kur Kosova i sfidon këto pazare, sulmi nuk vjen vetëm nga Beogradi. Vjen edhe nga të tillët sikur Shqiprim Arifi që e ndjejnë se po u rrëshqet toka nën këmbë.

Në këtë kuptim, statuset e Arifit duken si pjesë e një fushate hibride, jo sepse janë të sofistikuara, por sepse janë të dizajnuara të krijojnë tym, të mjegullojnë vijën e fajit, t’i përçajnë shqiptarët, të ndezin dyshime mbi institucionet e Kosovës, dhe të zëvendësojnë një debat serioz për Luginën me një sherr të ulët për persona. Hibride është kur një çështje e drejtë përdoret si pretekst për një qëllim të padrejtë. Dhe këtu çështja e Luginës përdoret për të goditur udhëheqjen kosovare që po e sfidon Serbinë dhe trashëgiminë e kompromisit të pafund, duke u përpjekur të shfajësohet Serbia për shtypjen e shqiptarëve atje.

Arifi gabon edhe në një gjë tjetër më të thellë, ai e trajton Luginën si pronë emocionale, jo si subjekt politik me dinjitet. Ai flet në emër të luginasve, por u ofron atyre vetëm një pasqyrë ku e shohin zemërimin e tij. Në vend që t’u japë instrumente, u jep armiq. Në vend që ta ndërtojë një urë, e ndërton një hendek mes Prishtinës dhe Preshevës. Dhe ky hendek është pikërisht ajo që i duhet Beogradit, një Luginë e izoluar dhe një Kosovë e zënë me grindje të brendshme.

Nuhiu ka të drejtë kur e quan turp, sepse turpi këtu nuk është vetëm fjala e rëndë. Turpi është kur e kthen vuajtjen e një komuniteti në monedhë për lojë politike. Turpi është kur e banalizon diplomacinë, e seksizon figurën e Presidentes, e fut familjen e saj në argument, e quan tjetrin tradhtar me “inat”, dhe pastaj kërkon të dukesh si mbrojtës i Luginës. Nëse e do Luginën, nuk e përdor si shkop për t’i rënë Prishtinës. Nëse e do Luginën, e godet Serbinë me të gjitha mjetet e ligjit, të faktit, të aleancave, dhe e detyron edhe Kosovën të bëjë më shumë, po me kërkesa të mençura, jo me nofka e kërcënime.

Në fund, mbetet ajo pamje e çuditshme, një politikan lokal që shkruan si gjyqtar popullor, dhe një shtet i ri që përpiqet të flasë me gjuhë shteti. Në një vend ku fjalët shpesh kanë shërbyer si zëvendësim i veprimeve, ky dallim është thelbësor. Sepse e ardhmja e shqiptarëve të Luginës nuk varet nga kush e fitoi një debat në Facebook. Varet nga kush e fut çështjen e tyre në tryezat ku vendosen standarde, kush e kthen diskriminimin në dosje, pasivizimin në shkelje të dokumentuar, e spastrimin administrativ në përgjegjësi politike. Arifi, me këtë gjuhë, me këtë kulturë të insinuatës dhe të reduktimit, nuk po e bën këtë. Ai po e bën të kundërtën, po e stërhollon pluhurin që të mos shihet dora që e ngrit, dhe në atë pluhur, luginasit humbin edhe një herë, jo vetëm të drejta, por edhe drejtim.

Dhe historia, ajo që ai vetë e thërret si gjykatësja e fundit, zakonisht nuk gjykon për statuset. Ajo gjykon për motivet. E motivi i një sulmi të tillë, në këtë moment politik, pas një fitoreje që e trazon rendin e vjetër e bashkë me të edhe Beogradin, duket shumë i qartë, të goditet simboli, të njolloset autoriteti, të krijohet përshtypja se udhëheqja e Kosovës është armike e Luginës. Kurse e vërteta e thjeshtë, e rëndë dhe e padurueshme, është se armiku i Luginës është politika shtypëse e Serbisë, dhe çdo njeri që e zhvendos shënjestrën nga Beogradi te Prishtina, me vetëdije apo me interes, po i shton edhe një gur murit që i mban shqiptarët atje të ngujuar.