Sepse tash nuk po flasim më për akuza politike, as për propagandë partiake. Më 16 shtator 2026, Gjykata Speciale e dënoi bab…

Read more

Kontakti im i parë me të ishte ky1.

“I nderuar z. Imeri. Unë jam Vudi Xhymshiti, gazetar dhe botues i Kronikave të Barutit. Po ju shkruaj në lidhje me një temë mbi të cilën redaksia jonë është aktualisht duke punuar, dhe gjetjet e së cilës ndodhen në proces verifikimi.”

I kërkova mënyrën e preferuar të komunikimit dhe adresën e emailit. Kaq. As akuzë. As kërcënim. As shantazh. As përfundim paraprak.

Përgjigjja e tij nuk ishte përgjigje ndaj pyetjeve. Ishte një shpërthim.

“Hajde në emision te na kur të duash ti e të kallxojmë sa kemi profesionalizëm”, shkroi ai, përpara se të kalonte te insinuatat se unë “paguhem për këtë shërbim”.

Pastaj erdhi kjo perlë e vetëkontrollit profesional.

“Ti je ma i mençuri dhe i dituri në botë, gjynah që nuk të ka marrë Epstein në ishullin e tij.”

Ky ishte njeriu që, vetëm pak çaste më vonë, do të më jepte leksione për “norma profesionale, intelektuale dhe kombëtare”.

Unë ia refuzova ftesën. I thashë se nuk shkoj në një medium ku, sipas vlerësimit tim profesional, moderatori nuk demonstron kapacitetin gazetaresk që kërkon një përballje serioze, dhe e ngrita konkretisht çështjen e hapësirës që emisioni i tij ia kishte dhënë Fatmir Shehollit.

Sot kjo çështje nuk mund të trajtohet sikur të ishte një grindje mes gazetarësh. Fatmir Sheholli është i akuzuar nga Prokuroria Speciale e Kosovës për spiunazh dhe shantazh2. Prokuroria pretendon se ai ishte rekrutuar nga BIA dhe se kishte mbledhur e përcjellë informacione për zhvillimet politike, gjendjen e sigurisë dhe funksionimin e institucioneve të Kosovës. Sheholli është deklaruar i pafajshëm dhe çështja duhet të gjykohet nga gjykata.

Por marrëdhënia publike e Imerit me Shehollin nuk është imagjinatë e imja. Në vitin 2023, vetë Imeri dhe Sheholli realizonin bashkë materiale komike në veri të Mitrovicës, ku Imeri e luante Albin Kurtin dhe Sheholli Goran Rakiqin e Listës Serbe. Pra, kur ngrihen pyetje redaksionale rreth platformës që i është dhënë Shehollit, përgjigjja serioze nuk është “Epstein”, as “Cap”, as “piss mashkull”.

Përgjigjja është arkivi.

Imeri vazhdoi. “Mos e zgjat mos me detyro met blloku, nuk të kemi thirr na.” Vetëm se, pak më parë, më kishte shkruar vetë. “Hajde në emision te na kur të duash.” Kur ia kujtova këtë kundërthënie elementare, përgjigjja ishte edhe më interesante.

“Jo gabim fort. Thash nëse të duket vetja që je fort i ditur siç po të duket hajde dhe e sheh sa je i ditur.”

Pra, më ftoi, pastaj tha se nuk më kishte ftuar, pastaj pranoi se më kishte ftuar, por u përpoq ta riemërtonte ftesën. Kjo nuk është ndonjë enigmë e gazetarisë investigative. Është thjesht një njeri që nuk arrin ta mbajë të njëjtin verzion të bisedës as për disa minuta, ndonëse biseda është e shkruar para syve të tij.

Pastaj erdhi kriteri i tij për gazetarinë. “Nuk ftoj njerëz unë që janë kundër njerëzve që e sollën lirinë tonë.”

Këtu Sadri Imeri e shpjegon vetë problemin më mirë se ç’mund ta shpjegoj unë. Për të, duket se kriteri për pranueshmërinë e një gazetari nuk është saktësia e raportimit, prova, dokumenti apo interesi publik. Është nëse gazetari konsiderohet prej tij “kundër” njerëzve që ai vetë ka zgjedhur t’i mbrojë. Dhe këtu lind një pyetje e pashmangshme. A është Fatmir Sheholli një prej tyre?

Për të mos u mbështetur në hamendësime, ne shkuam te arkivi. Kërkuam të kuptonim jo vetëm se kujt i kishte dhënë hapësirë Sadri Imeri, por edhe cilët njerëz, struktura dhe narrativa kishte mbrojtur publikisht Fatmir Sheholli ndër vite.

Ajo që gjetëm meriton të lexohet me kujdes.

Kjo është e kundërta e gazetarisë. Gazetaria nuk është repart besnikërie. Nuk është komision për shpërndarjen e çertifikatave të patriotizmit. Dhe gazetari nuk ka për detyrë t’i mbrojë figurat publike nga faktet vetëm sepse ato mbështillen me një simbol kombëtar.

Më 12 shtator, gjuha e tij degradoi edhe më tej.

“O dhifq a edhe ti mete me shkru për ne a.” Pastaj. “A din sa herë na ke ba pytje e s’jem përgjigj o Cap.” Pastaj. “Pse u tute e shkove te Nenadi atë dit.” Pastaj. “Ku ishe në kohë lufte, pse nuk erdhe masi e paske dasht Kosovën ma shumë se Rexhep Selimi.”

Kjo është veçanërisht zbuluese. Kur një gazetar kërkon përgjigje për një çështje me interes publik, Imeri nuk pyet se cilat janë dokumentet. Ai pyet ku ke qenë gjatë luftës. Nuk e kundërshton faktin. E kërkon biografinë patriotike të gazetarit. Nuk ofron provë kundër gjetjes. Kërkon ta zhvendosë debatin nga ajo që po hetohet te personi që po e heton atë.

Dhe pastaj shkroi diçka që meriton vëmendje të veçantë. Duke iu referuar materialeve “Leptiri”, Imeri shkroi. “Shumë mirë që i ka publiku dosjet Leptir, sepse ato kanë qenë dhe vazhdojnë me qenë materiale komprometuese kundër Kryeministrit të Kosovës, i kem publiku me kallxu moti.”

Kjo deklaratë tashmë duhet lexuar përballë asaj që ka dalë në aktakuzën ndaj Fatmir Shehollit. Sipas raportimit mbi aktakuzën, dokumenti “Leptiri”, i gjetur në telefonin e Shehollit, përshkruhet si material i hartuar nga strukturat e Sigurimit Shtetëror serb në vitin 2001 dhe si plan operacional për komprometimin dhe rekrutimin e Albin Kurtit gjatë burgimit të tij në Serbi.

Unë nuk kam nevojë ta shpik asnjë lidhje të Sadri Imerit me BIA-n. Nuk kam nevojë as ta akuzoj për një të tillë. Faktet që i kemi gjetur janë më interesante dhe më të sigurta se insinuata. Ai vetë thotë se kishte publikuar materiale që i konsideronte komprometuese kundër Kryeministrit të Kosovës. Ndërkohë, Prokuroria e Kosovës thotë se materiali përkatës i gjetur te Sheholli ishte produkt i strukturave serbe të sigurisë dhe pjesë e një operacioni për komprometimin e Kurtit. Pyetja gazetareske është e pashmangshme. Çfarë verifikimi kishte bërë Imeri para se materiale të tilla të merrnin jetë publike në platformën e tij? Çfarë dinte për origjinën e tyre? Çfarë standardi editorial përdori? Dhe, pasi origjina e pretenduar e materialit është bërë pjesë e një aktakuze penale, a e ka korrigjuar, shpjeguar apo rivlerësuar publikisht mënyrën se si e kishte trajtuar atë?

Këto janë pyetje. Jo shantazh.

Por Imeri tashmë ka zbuluar një aftësi të çuditshme për t’i riemërtuar pyetjet që nuk i pëlqejnë. Në mesazhet e fundit më shkruan se do të më raportojë dhe se do të më përfshijë “në padi për shantazh dhe ngacmim”. Pastaj shton. “Respekt vazhdo me shantazhu e shpif.”

Por, Imeri e ka vetëm një problem të vogël. Duhet të ekzistojë shantazhi që ta akuzosh dikë për shantazh.

Në komunikimin që unë e disponoj, unë i kam kërkuar Sadri Imerit përgjigje gazetareske. Nuk i kam kërkuar para. Nuk i kam kërkuar favore. Nuk i kam ofruar heshtje në këmbim të ndonjë përfitimi. Nuk i kam vendosur ndonjë kusht për të mos publikuar. Nuk i kam kërkuar asgjë tjetër përveç mundësisë që të përgjigjet ndaj pyetjeve të një redaksie.

Ta quash këtë “shantazh” nuk e shndërron në shantazh. Vetëm e dokumenton se sa larg është i gatshëm të shkojë dikush për të mos iu përgjigjur pyetjes fillestare.

E njëjta gjë vlen për “shpifjen”. Një pyetje gazetareske nuk bëhet shpifje vetëm sepse marrësi ndihet i fyer nga fakti që pyetja ekziston. Raportimi i një aktakuze nuk është shpifje kur statusi juridik paraqitet saktë. Të kërkosh shpjegim për marrëdhënien editoriale me një person tashmë të akuzuar për spiunazh nuk është shpifje. Dhe t’i citosh fjalët që vetë Sadri Imeri m’i ka shkruar nuk është shpifje. Është dokumentim.

Madje ironia është më e trashë. Imeri më kërcënon me padi për “shantazh”, ndërsa Fatmir Sheholli, njeriu të cilit platforma e tij ‘Kojshia Show’ i ka dhënë hapësirë dhe me të cilin ka realizuar edhe materiale publike, është aktualisht i akuzuar pikërisht për spiunazh dhe shantazh. Sheholli i mohon akuzat dhe prezumohet i pafajshëm derisa të vendosë gjykata. Por pikërisht për këtë arsye një moderator serioz do të ishte dyfish i kujdesshëm me kuptimin e fjalës “shantazh”, jo dyfish më i shkujdesur.

Ka edhe një dallim tjetër që Imeri duket se nuk e kupton. Ta ftosh dikë në studio nuk është gazetari. Gazetaria fillon me atë që bën pasi personi ulet aty. E pyet. E sfidon. Ia kontrollon pretendimin. Ia kërkon provën. Ia vendos deklaratën përballë dokumentit. Ia korrigjon pavërtetësinë. Dhe, mbi të gjitha, nuk e shndërron mikrofonin në megafon për pretendime që mund t’i shërbejnë një operacioni propagandistik kundër institucioneve dhe interesave të Kosovës.

Prandaj çështja e Fatmir Shehollit është sot një provë editoriale për Sadri Imerin, jo provë penale kundër tij. Askush nuk duhet ta shpallë Imerin agjent të askujt pa prova. Unë nuk po e bëj. Por një producent dhe moderator që i ka dhënë hapësirë publike Shehollit dhe që pranon vetë se ka publikuar materiale “komprometuese” me vullnetin e tij që tashmë përshkruhen në një aktakuzë si produkte të strukturave serbe të sigurisë, ka detyrim profesional t’u përgjigjet pyetjeve për mënyrën se si ato materiale janë verifikuar dhe transmetuar. Refuzimi është e drejta e tij. Sharja nuk është përgjigje. Kërcënimi me bllokim nuk është argument. Akuza e pabazuar për shantazh nuk është provë. Patriotizmi i deklaruar nuk është standard verifikimi.

Dhe këtu qëndron pjesa pothuajse komike e gjithë kësaj. Sadri Imeri më thotë se unë nuk jam “i kualifikuar” për praninë e tij në studio, ndërsa komunikimi i tij profesional me një gazetar që i kërkon përgjigje përbëhet nga shprehjet si “Epstein”, “dhifq”, “Cap”, “piss mashkull”, kërcënime me bllokim, akuza për shantazh dhe pyetje se ku kam qenë gjatë luftës.

Nuk më duhet ta poshtëroj Sadri Imerin. Do të ishte madje e tepërt. Mjafton t’ia botoj fjalorin.

Por pas vulgaritetit mbetet një çështje shumë më serioze. Redaksia ime i bëri pyetje. Ai nuk iu përgjigj. Në vend të përgjigjeve, e sulmoi gazetarin. Në vend të dokumenteve, kërkoi dëshmi patriotizmi. Në vend të sqarimit, shpalli “shantazh”. Dhe në vend që ta shpjegojë standardin me të cilin platforma e tij trajtoi materiale që sot janë objekt i një çështjeje penale jashtëzakonisht serioze, ai e zgjodhi sharjen.

Sadri Imeri mund të më bllokojë kur të dojë. Mund edhe të më padisë, nëse mendon se ka bazë ligjore. Gjykata ekziston pikërisht për këtë. do të vazhdojnë ta bëjnë atë që një redaksi duhet ta bëjë. Të kërkojë dokumente. Të verifikojë materiale. Të kërkojë përgjigje. Ta botojë atë që mund të provohet. Dhe t’ia ofrojë të drejtën e përgjigjes edhe atij që, në vend të përgjigjes, dërgon sharje.

Sepse ky është dallimi që gjithë kjo korrespondencë e ka bërë brutalisht të qartë.

Unë i dërgova pyetje.

Sadri Imeri më dërgoi fjalorin e tij.

Pyetjet ende presin përgjigje.

1

Kontakti ynë i parë me zt Imeri, 13 tetor, 2025.

Shpend, e pashë edhe fotografinë e fundit që e ke publikuar1. Në të, Ramush Haradinajn e ke vendosur me uniformë ushtarake, me kamën mbi qafën e figurës që po përdoret për të më paraqitur mua të shtrirë përtokë. Mbi të ke shkruar se “atyre shkijeve të mëdhenj jau kam shkërdhy radarët, ti je shka i vogël”. Kjo vjen pasi më ke folur për “radarët” e mi, pasi ke thënë se mund t’i “shkërdheje” edhe ata, dhe pasi ke paralajmëruar se një ditë mund të takohemi “rastësisht” për kafe.

Nuk e di nëse ti mendon se kjo më frikëson.

Por po ta them në gjuhën më të thjeshtë që shpellarët sikur ti e kuptojnë.

Nuk keni kaçik ju me ma vu kamën n’fyt. As ti, as Ramush Haradinaj, as fotografia që e ke prodhuar me inteligjencë artificiale.

Unë nuk do ta bëj gabimin tënd dhe të t’shpall vetë se cilën vepër penale e përbën kjo. Do ta ruaj. Bashkë me videon. Bashkë me “radarët”. Bashkë me takimin “rastësisht”. Bashkë me sulmet ndaj prejardhjes sime. Dhe do t’ua dorëzoj autoriteteve britanike që ta vlerësojnë ata. Ti, ndërkohë, vazhdo me postu. Sepse ka një ndryshim të vogël mes nesh që ende ti dhe taborri yt shpellar nuk po e kupton. Ti po e prodhon materialin. Unë po e arkivoj.

Por fotografia është pothuajse pjesa më pak interesante e kësaj historie. Pjesa vërtet e jashtëzakonshme është se ti dole publikisht për të më kërcënuar me padi për shpifje dhe, pa të ardhur ende mirë fryma prej atij paralajmërimi juridik, deklarove se Albin Kurti më paguan “me dhjetëra mijëra euro” që unë, sipas elegancës sate, “të leh”. Asnjë dokument, kontratë, transfertë, faturë, burim apo provë nuk e ofrove. Vetëm një potpuri pretendimesh të rënda, të qëndisura pikërisht me mekanikën e diskreditimit që ne e kemi dokumentuar te “Leptiri”. Dhe ironia është e pamëshirshme, Shpend. Sa më shumë përpiqesh ta përqeshësh analizën tonë, aq më shumë po sillesh si ilustrim i saj.

Kjo, Shpend, është një arritje e rrallë. Me dalë publikisht për të ligjëruar mbi dëmin që shkaktojnë pretendimet e pambështetura dhe, gjatë të njëjtit ligjërim, me prodhu një pretendim të ri faktik të pambështetur për njeriun që po kërcënon me gjykatë.

Prandaj padinë bëje. Seriozisht. Veç mos harro me i marrë provat me vete. Sepse aty mund të na duhet të flasim edhe për “dhjetëra mijëra eurot”.

Kush m’i ka dhënë? Albin Kurti personalisht? Zyra e Kryeministrit? Vetëvendosje? Një ndërmjetës? Kur janë paguar? Sa është shuma? Përmes cilës bankë? Për cilin shërbim?

Nëse e ke provën, publikoje dhe unë do të përgjigjem për të. Nëse nuk e ke, atëherë ndoshta ke zbuluar, në mënyrën më të pakëndshme të mundshme, pse gazetaria serioze nuk funksionon me formulën “unë besoj, prandaj është fakt”.

Dhe këtu arrijmë te “Leptiri”, sepse pikërisht aty metoda jote bëhet interesante.

Në paraqitjen tënde publike për Albin Kurtin, të cilën e ka dokumentuar, ti vetë e ke pranuar kufirin e provës sate. Kur e ke ndërtuar lidhjen më të gjerë rreth ngjarjeve të marsit 2004, ke thënë “nuk kam argument”, ndërsa lidhjen e ke shpjeguar përmes “logjikës” sate. E ke përdorur madje edhe heshtjen si dëshmi. Pra, e kemi një njeri që sot e kërkon standardin e gjykatës prej meje, ndërsa dje ishte i gatshëm të ndërtonte akuza politike duke e pranuar vetë se për hallkën vendimtare “nuk kam argument”. Hulumtimi ynë për ju zt Gjocaj gjendet pikërisht brenda dosjes më të gjerë “Leptiri”2.

Kjo është arsyeja pse unë nuk kam nevojë të të quaj agjent të BIA-s. Madje hulumtimi ynë është shumë më i kujdesshëm se gjuha që ti e përdor ndaj meje. nuk ka pretenduar se ngjashmëria e narrativave provon se ti, Ramush Haradinaj apo dikush tjetër merrni urdhra nga Beogradi. Hulumtimi ynë për “Leptirin pas zjarrit” e thotë shprehimisht se materialet e dokumentuara nuk provojnë urdhër nga Haradinaj, operacion të AAK-së apo ndërhyrje të Beogradit. Ne e dokumentojmë konvergjencën dhe kërkojmë hetimin e saj. Pastaj ndalemi aty ku ndalet prova3.

Shikoje tash ironinë. Gazetari që ti e quan “spiun”, “tradhtar”, “serbofil” dhe të cilit ia kërkon ADN-në4, shkruan në gazetën e vet se nuk ka prova për të të shpallur pjesë të një operacioni të Beogradit. Ti, në anën tjetër, pa publikuar provë, e shpall se gazetari financohet me dhjetëra mijëra euro nga Kryeministri.

Kush prej nesh po sillet si propagandist këtu, Shpend?

Pastaj e kemi Ramush Haradinajn. Këtu bëhesh edhe më interesant, sepse më akuzon mua se veproj kundër interesit shqiptar pikërisht ndërsa e mbron një politikan, veprimet dhe deklaratat e të cilit ne i kemi futur nën llupën e interesit publik. Dosja jonë “Leptiri” nis pikërisht nga përplasja mes materialit të gjetur në çështjen Fatmir Sheholli dhe retorikës politike që Ramush Haradinaj kishte përdorur kundër Albin Kurtit. Redaksia e ka dokumentuar se çështja nuk është nëse ekzistonte një plan serb për komprometimin dhe rekrutimin e Kurtit. Sipas materialit të trajtuar në dosje, pikërisht ekzistenca e atij plani është thelbi. Pyetja e madhe është se si përpjekja serbe për ta komprometuar Kurtin u shndërrua më vonë në narrativën shqiptare se Kurti qenka rekrutuar nga Serbia5.

Kjo është një pyetje shumë më serioze sesa britmat “tradhtar”.

Hulumtimi ynë i 26 gushtit e përshkroi pikërisht përplasjen mes dokumentit të inteligjencës serbe dhe retorikës së Haradinajt në Kuvend. Dy ditë më vonë, hetimi u zgjerua te rrethi politik i Haradinajt, sepse e njëjta narrativë nuk po shfaqej më vetëm te një politikan. Dosja jonë e 28 gushtit argumentonte se sa më shumë zgjerohej rrethi i njerëzve që përsërisnin variante të kësaj narrative, aq më e nevojshme bëhej të hetohej origjina e saj.

Më 12 shtator shkuam edhe më larg në analizë, por përsëri jo më larg se prova. E dokumentuam një mekanikë që shfaqej vazhdimisht. Kur argumenti bëhej i vështirë për t’u rrëzuar, sulmi zhvendosej te njeriu. Kundërshtari nuk trajtohej më si shqiptar me të cilin nuk pajtohesh, por kontaminohej para publikut si “spiun”, “tradhtar”, “serbofil” apo njeri i Serbisë. Pikërisht këtë ke bërë ti në tri postimet e fundit ndaj meje. Nuk po them se BIA ta ka dhënë manualin, Shpend. Nuk kam provë për këtë dhe nuk më duhet ta shpik. Po them diçka shumë më të sikletshme për ty. Askush nuk ka nevojë me ta dhënë manualin kur ti po na e demonstron vetë mekanikën6.

Dhe tash shiko ku ke përfunduar, Shpend. Në vend se ta rrëzosh dosjen “Leptiri”, më quan “shka”. Në vend se ta rrëzosh kronologjinë tonë, e kërkon ADN-në time. Në vend se të tregosh cili dokument është i fabrikuar, e vë para pikëpyetjes “racën” time. Në vend se të tregosh ku gabon analiza jonë, shpik se Kryeministri më paguan me “dhjetëra mijëra euro”. Dhe kur të mbarojnë edhe këto, e publikon një imazh ku Ramush Haradinaj paraqitet me çizmen mbi qafën time. Ti nuk e ke rrëzuar analizën tonë për metodën “Leptiri” o Shpend Gjocaj. Përkundrazi, të kemi kapë me pelë për dore dhe ti, në vend se me e lëshu, po na sjell çdo ditë material të ri për ta dokumentuar edhe më mirë mekanikën që po përpiqesh ta mohosh. Nuk po them se BIA ta ka shkruar tekstin. Po them diçka shumë më poshtëruese për argumentin tënd. Deri tash nuk të është dashur askush me ta shkru.

Kjo u bë edhe më serioze pas zjarrit në shtëpinë e prindërve të mi7. Hulumtimi “Leptiri pas zjarrit” e dokumentoi një kronologji shumë specifike. Pal Lekaj më quajti “spiun” dhe “tradhtar”. Pas publikimit të lajmit për shtëpinë e djegur, Labinot Bislimi e shprehu bindjen se unë e kisha iniciuar vetë zjarrin. Pastaj erdhe ti me teorinë “Plani A”. Redaksia nuk tha se Haradinaj ju kishte urdhëruar. Nuk tha se AAK e kishte organizuar operacion. Nuk tha se Beogradi ju kishte dhënë komandë. Përkundrazi, e shkroi të zezë mbi të bardhë se provat nuk e dëshmonin asnjërën prej këtyre. Ajo që e dokumentuam ishte se brenda 48 orësh gazetari ishte transformuar publikisht nga kritik në “spiun” dhe nga pronar i një shtëpie të djegur në person që pretendohej se e kishte inskenuar vetë zjarrin.

Kjo quhet disiplinë e provës, Shpend. Dhe është pikërisht ajo që mungon kur ti flet për mua.

Prandaj më argëton pak ideja se ti do të ma mësosh gazetarinë përmes një padie. Bëje padinë. Do të jetë një ambient shumë më i mirë se Facebook-u për të dy. Unë do t’i sjell artikujt, burimet, kronologjinë, formulimet tona, kufizimet që ia kemi vendosur vetë përfundimeve tona dhe materialet mbi të cilat i kemi ngritur pyetjet.

Ti ndërkohë sille provën për “dhjetëra mijëra eurot”. Sille provën për pretendimet që ke bërë për udhëtimet e mia. Sille provën për prejardhjen time. Sille provën se unë qenkam “spiun serb” apo “tradhtar”. Dhe, meqë e ke futur vetë në këtë histori, mos harro me e rujt edhe fotografinë e Ramush Haradinajt me çizmen mbi qafën time. Mos e fshi, Shpend. Është bërë një përmbledhje pothuajse perfekte e vendit ku përfundoi argumenti yt pasi nuk arriti ta mundte dokumentin. Fillove duke premtuar prova në gjykatë dhe përfundove duke gjeneruar çizme me inteligjencë artificiale.

Sepse ky është problemi yt, Shpend. Jo se unë të kam fyer. Jo se nuk të kam kuptuar. Përkundrazi, tash të kam kuptuar shumë më mirë.

Ti ke dashur që kjo përplasje të zhvillohet në territorin e patriotizmit të deklaruar, ku fiton ai që bërtet më fort, ai që e ka fotografinë më të mirë me uniformë, ai që e përdor më shpesh fjalën “tradhtar”, ai që pretendon se turma është kombi dhe vetja e tij është zëri i saj.

Unë po ta zhvendos në një territor shumë më të mërzitshëm.

Dokumentin.

Dhe aty, Shpend, as Ramush Haradinaj me çizme të gjeneruar nga inteligjenca artificiale nuk mundet me të ndihmu.

Sepse fotografia mund të ma vendosë kamën n’fyt.

Prova jo.

Prova duhet me qëndru në kamët e veta.

Dhe tash po ta them edhe një gjë, Shpend, sepse këtu mbaron teatri yt i kalbun me uniforma, qen të Haradinajve, ADN shqiptari dhe fotografi artificiale me çizme mbi qafën time.

Ti po përpiqesh me e marrë lavdinë e UÇK-së të para 27 vjetëve dhe me e përdorë si mbulesë për një bilanc politik të pasluftës që duhet kontrolluar me dokumente, jo me këngë patriotike. Lufta jote, nëse ke luftuar me nder, është e jotja dhe askush nuk ta merr. Por ajo nuk është çek i bardhë për Ramush Haradinajn, nuk i fshin vendimet e tij politike dhe nuk ta jep ty të drejtën me e përcaktu kush është shqiptar sipas qejfit tënd. Pikërisht gjatë qeverisjes së Haradinajt, Milan Radoiçiq hyri në Zyrën e Kryeministrit dhe u trajtua si bashkëbisedues politik, ndërsa vetëm pak javë më vonë qeveria e Haradinajt e mbylli Institutin për Hulumtimin e Krimeve të Luftës8, institucionin që duhej t’i dokumentonte krimet e Serbisë në Kosovë. Këto nuk janë fantazitë e mia. Janë pjesë e kronologjisë që redaksia jonë i ka dokumentuar dhe që ti mund ta kundërshtosh me dokumente kur të duash. Edhe marrëdhëniet politike të Haradinajt me njerëz e rrjete që ne i kemi hetuar, përfshirë Richard Grenellin, nuk zhduken9 duke më quajtur mua “shka” as “spiun” e as “tradhtar”. Përkundrazi, redaksia ime ka refuzuar edhe një dokument të fabrikuar që pretendonte se Grenell merrte para ruse, pikërisht sepse nuk kishte prova10. Pra unë kam refuzuar ta botoj një akuzë kundër një njeriu që e kam hetuar prej vitesh kur prova nuk qëndronte, ndërsa ti më akuzon mua se marr “dhjetëra mijëra euro” nga Kurti pa treguar as edhe një copë letër. Ky është dallimi mes gazetarisë sime dhe nacionalizmit tënd të kalbun. Unë e ndal dorën kur mbaron prova. Ti e vazhdon gojën e pistë kur mbaron argumenti.

Prandaj mos ma sill UÇK-në si avokat të Ramush Haradinajt dhe mos ma valëvit lavdinë e luftës para ftyrës sikur ajo të ishte pronë private e një partie apo e një oborri politik. UÇK-ja është shumë më e madhe se Ramush Haradinaj, shumë më e madhe se AAK-ja dhe, me gjithë respektin për çfarëdo kontributi që mund ta kesh dhënë në luftë, shumë më e madhe edhe se ti. Nëse ke luftuar me nder, ai nder është i yti dhe askush nuk ta merr. Por lavdia e vitit 1999 nuk është çek i bardhë për vitet që erdhën pas tij. Nuk është amnisti politike për pushtetin e pasluftës dhe, mbi të gjitha, nuk është detergjent me të cilin pastrohet çdo vendim sa herë që gazetari e hap arkivin. Pikërisht sepse UÇK-ja është e shenjtë për kaq shumë shqiptarë, është e padenjë me e përdorë lavdinë e saj si mburojë personale për politikanë që duhet të përgjigjen për bilancin e tyre si çdo politikan tjetër. Patriotizmi që ia kërkon ADN-në gazetarit, e quan “shka”, ia shpik financuesit dhe pastaj e publikon një imazh ku politikanin që e mbron paraqitet me çizmen mbi qafën e gazetarit nuk është patriotizëm prej të cilit pranoj leksione. Është nacionalizëm i kalbun nga nevoja për ta shpallur tradhtar këdo që e hap dosjen e pakëndshme. Dhe pikërisht këtu arkivi bëhet problemi yt. Hulumtimet tona mbi “Leptirin” e analizojnë një mekanikë ku, kur argumenti nuk rrëzohet dot, sulmi zhvendoset te identiteti i njeriut. Ti e kishe mundësinë me ardhë e me e rrëzu këtë analizë. Në vend të kësaj, ke ardhë dhe ke fillu me na e demonstru vetë.

E di çka të pengon vërtet, Shpend. Jo se unë nuk e dua Kosovën, por se nuk mundesh ti me m’tregu si duhet ta dua. Nuk më paguan partia jote, nuk më jep rrogë Ramush Haradinaj, nuk më duhet leja e ndonjë kryetari partie për të shkruar dhe nuk më duhet turma jote për të ma dhanë guximin. Kam redaksi, kam burime, kam kredibilitet dhe prvilegjin e besueshmërisë së më shumë se 22 milion lexime në muaj, kam kapacitet profesional dhe e kam pavarësinë financiare që ma mundëson me e mbajtë llupën aty ku pushteti do të donte terr. Prandaj po ta them krejt qetë. Ti dhe njerëzit që i mbron do të vazhdoni me qenë nën radarin tim gazetaresk sa herë që veprimet, lidhjet apo deklaratat tuaja e prekin interesin publik të Kosovës. Jo si hakmarrje dhe jo sepse ju urrej. Si punë. Kjo është politika ime editoriale dhe as ti, as Ramush Haradinaj, as një fotografi e prodhuar me AI nuk keni veto mbi të.

Dhe për fotografinë ku Ramush Haradinaj paraqitet me çizme mbi qafën time, po ta them prap për fund që tê mos e harrosh. Nuk keni kaçik ju me ma vu kamën n’fyt. As ti, as Haradinaj, as krejt oborri që e ngatërron lavdinë e UÇK-së me të drejtën për t’i frikësuar gazetarët. Fotografinë do ta ruaj, sikurse do t’i ruaj fjalët për “radarët”, takimin “rastësisht”, sulmet ndaj prejardhjes sime dhe çdo material tjetër të këtij karakteri. Autoritetet kompetente le ta përcaktojnë rëndësinë juridike të tyre. Çdo akt real dhune ndaj meje do të raportohet dhe ndiqet deri në fund përmes institucioneve të shtetit ku jetoj. Kaq. Nuk kam nevojë me të kërcënu për t’u mbrojtur prej teje dhe nuk kam ndërmend me e imitu gjuhën tënde.

Sepse plumbi nuk e korrigjon dokumentin, çizmja nuk e fshin arkivin dhe britma “tradhtar” nuk e shndërron pretendimin pa prova në të vërtetë. Mund ta gjenerosh edhe njëqind herë Ramush Haradinajn me kamën mbi qafën time. Kur ta fikësh ekranin, dokumentet prapë janë aty. Deklaratat prapë janë në arkiv. Fotografitë prapë ekzistojnë. Kronologjia prapë qëndron. Dhe ti prapë duhet të përgjigjesh në pyetjen prej së cilës ke ikur gjithë këtë kohë. Cilin fakt e kemi gabim? Jo çfarë race jam unë. Jo kush kanë qenë të parët e mi. Jo sa njerëz të duartrokasin ty. Cilin fakt e kemi gabim, Shpend? Merre njërin. Vetëm njërin. Dhe rrëzoje me provë.

Prandaj mbaje fotografinë. Në fakt, të ka dalë shumë më e sinqertë sesa ke menduar. Ti e imagjinon gazetarin nën çizmen e politikanit. Unë e vendos politikanin nën llupën e gazetarit. Ti e do qafën time nën një imazh pushteti. Unë dua pushtetin nën dokument. Ky është krejt dallimi mes nesh. Dhe kur fotografia jote artificiale të harrohet, dokumentet tona do të vazhdojnë të jenë aty, duke pritur përgjigje. Kam përshtypjen, Shpend, se pikërisht kjo është fotografia që të shqetëson më shumë se çdo fotografi që mund ta gjenerosh për mua.

Shnet.

1

Postimi i Shpend Gjocajt në Facebook, 1 Tetor, 2026.

4

Postim i Shpend Gjocajt në Facebook, Shtator, 2026.

Read more

Altin,

Mund ta kesh dëgjuar emrin tim. Në rrethet politike ku je rritur, në rrethet ku babai yt ka pasur peshë dhe në ato ku ti tash po hyn si deputet i Partisë Demokratike të Kosovës, ka shumë gjasa që emri im të mos përmendet me ndonjë dashamirësi të veçantë. Ndoshta disa prej tyre më konsiderojnë armik. Disa më quajnë tradhtar, disa “spiun”, disa do të preferonin që gazetaria ime të pushonte së ekzistuari. Kjo nuk është pjesa që më intereson. E vërteta e ka një zakon të keq, zakonisht është më e dhimbshme pikërisht për ata që kanë investuar më së shumti në heshtjen e saj.

Por unë nuk po të shkruaj për të t’bërë përgjegjës për babanë tënd. Ky do të ishte një parim i shëmtuar dhe antidemokratik. Faji nuk trashëgohet. As përgjegjësia penale. Asnjë djalë nuk duhet të përgjigjet për veprimet e të atit vetëm pse e mban të njëjtin mbiemër. Problemi fillon diku tjetër, në momentin kur mbiemrin e babait e merr si kapital politik, historinë e tij si autoritet publik dhe kauzën e tij si platformë politike. Në atë çast, pyetjet për atë trashëgimi nuk janë më ndërhyrje në familje. Bëhen pyetje politike.

Abonohu me pagesë për ta lexuar letrën e plotë.

Read more

Read more

Read more

Read more

“Do të vijë një ditë, kur do t’i përgjigjesh sistemit të drejtësisë së shtetit të Kosovës.”

Unë këtë deklaratë e konsideroj kërcënim ndaj sigurisë sime. E konsideroj shënjestrim politik. Dhe kërkoj që institucionet e Kosovës ta trajtojnë me seriozitetin që e kërkon jo vetëm fjalia e Klinakut, por historia e vendit ku ajo fjali është shkruar.

Nuk do t’ia shtoj Faton Klinakut fjalët që nuk i ka shkruar. Ai nuk e ka shkruar “do të të vras”. Nuk e ka shkruar se “do të dërgoj dikë të të vrasë”. Vetëm nga ky postim nuk mund të provohet se ai e ka urdhëruar një atentat. Pikërisht sepse jam gazetar, nuk kam nevojë ta falsifikoj provën për ta bërë atë më të rëndë. Ajo që ai e ka shkruar është mjaft serioze. Pretendimi im është tjetër dhe, sipas meje, shumë më shqetësues. Klinaku më ka ndërtuar publikisht si armik. Nuk tha se ka gabuar në një fakt. Nuk paraqiti dokument që e rrëzon hulumtimin tim. Nuk kërkoi përmirësim. Nuk paralajmëroi padi civile. Ai e zgjodhi fjalorin më helmues që ekziston në historinë politike të Kosovës.

• Serbia.

• Rusia.

• Tradhtia.

• Haga.

• Paratë.

Pastaj, pasi më vendosi mes këtyre fjalëve, më tha se dita ime do të vijë.

Në një vend pa historinë e Kosovës, dikush mund të përpiqej ta shiste këtë si sharje Facebook-u. Në Kosovë kjo do të ishte ose naivitet, ose mashtrim. Sepse këtu fjala “bashkëpunëtor i Serbisë” nuk ka qenë gjithmonë vetëm fyerje. Ka qenë akuzë që mund ta nxirrte njeriun jashtë bashkësisë, t’ia shkatërronte emrin, ta kthente nga kundërshtar në tradhtar dhe, në raste që ende rëndojnë mbi ndërgjegjen e këtij vendi, ta linte të pambrojtur përballë dhunës. Kosova i njeh këto fjalë. I njeh tepër mirë. Disa familje i njohin sepse pas tyre u ka mbetur një fotografi në mur dhe një varr.

Pikërisht këtë mekanizëm kemi hulumtuar kur kemi shkruar për atë që burimet tona e përshkruajnë si “atmosferë atentati” në sistemin e pretenduar të eliminimeve politike të lidhur me rrethin e Hashim Thaçit. Hulumtimi ynë1 nuk thoshte se çdo fyerje përfundon me vrasje dhe as se çdo akuzë për tradhti është urdhër atentati. Përfundimi ishte më i frikshëm. Para se një njeri të neutralizohej, duhej të bëhej i pranueshëm neutralizimi i tij. Para se të goditej trupi, goditej emri. Para se njeriu të mbetej vetëm fizikisht, duhej të mbetej vetëm politikisht. Kundërshtari shndërrohej në tradhtar, bashkëpunëtor, spiun, serb, armik të luftës ose armik të kombit. Kur kjo vulë ngjitej, dhuna mund të paraqitej jo më si krim, por si njëfarë dënimi që viktima gjoja e kishte merituar.

Prandaj rëndësi ka renditja e fjalëve të Klinakut. Së pari emri im. Pastaj Serbia. Pastaj Rusia. Pastaj ZPS-ja. Pastaj akuza se dëshiroj dënimin e luftës së popullit shqiptar. Pastaj akuza se po i zhvati shqiptarët. Dhe në fund paralajmërimi se “do të vijë një ditë”. Kjo nuk është kritikë ndaj gazetarisë. Kjo është përpjekje për t’ia ndryshuar identitetin publik një gazetari. Për t’i thënë audiencës se ky njeri nuk është thjesht kundërshtar i joni, por është i tyre. I Serbisë. I Rusisë. I Hagës. Pra, armiku është identifikuar. Pastaj vjen paralajmërimi.

Kjo është arsyeja pse krahasimi me historinë që e kemi hulumtuar nuk është dekor retorik. Është çështje metode. Në dosjen përfundimtare të Prokurorisë së Specializuar në çështjen ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit përshkruhet pikërisht një mjedis i pretenduar ku kundërshtarët identifikoheshin, kërcënoheshin dhe paraqiteshin si objektiva të ligjshëm. Prokuroria pretendon se deklaratat publike premtonin ndëshkimin e kundërshtarëve, se urdhrat dhe rregulloret zbatonin politika kundër tyre dhe se komunikatat i paraqisnin vdekjet si paralajmërime për të tjerët. Prokuroria pretendon gjithashtu se kundërshtarët u rrëmbyen, u ndaluan arbitrarisht, u torturuan, u vranë dhe u zhdukën. Këto janë pretendime të Prokurorisë dhe jo aktgjykim përfundimtar. Të akuzuarit kanë të drejtë që fajësinë ose pafajësinë e tyre ta përcaktojë gjykata. Por dokumenti ekziston dhe përmbajtja e tij nuk mund të fshihet vetëm sepse është politikisht e pakëndshme.

Edhe më domethënëse është mënyra se si Prokuroria e përshkruan kategorinë e “kundërshtarit”. Sipas dosjes së saj përfundimtare, Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi ndoqën një qëllim të përbashkët kriminal për të fituar dhe ushtruar kontroll mbi Kosovën, ndër të tjera përmes frikësimit të paligjshëm, keqtrajtimit, dhunës dhe largimit të njerëzve që konsideroheshin kundërshtarë. Në këtë kategori, sipas Prokurorisë, hynin jo vetëm njerëzit që perceptoheshin si bashkëpunëtorë të forcave ose institucioneve serbe, por edhe ata që nuk mbështesnin synimet ose metodat e UÇK-së dhe më vonë të Qeverisë së Përkohshme, përfshirë njerëz të lidhur me LDK-në. Prokuroria pretendon se kundër këtyre njerëzve u kryen persekutim, burgim, arrestim arbitrar, trajtim çnjerëzor, torturë, zhdukje me forcë dhe vrasje. Edhe një herë, ky është pretendimi i Prokurorisë, jo verdikti i gjykatës. Por pikërisht për këtë arsye fjala “bashkëpunëtor” nuk mund të trajtohet si një fjalë pa histori.

Dokumentet e paraqitura nga Prokuroria përshkruajnë gjithashtu një kulturë politike ku legjitimiteti kërkohej si monopol dhe kundërshtari lidhej me tradhtinë. Në dosjen përfundimtare përmenden komunikime ku kërcënohej me ndëshkim për tradhti dhe ku pretendohej autoritet ekskluziv politik. Edhe kjo mbetet pjesë e çështjes së Prokurorisë që gjykata duhet ta vlerësojë. Por për një gazetar që sot quhet publikisht “bashkëpunëtor i Serbisë”, historia e këtij fjalori nuk është akademike. Është çështje sigurie.

Klinaku mund të thotë se e ka përmendur vetëm drejtësinë. Mirë. Atëherë le ta provojë besimin e tij te drejtësia. Nëse beson se kam kryer krim, le të paraqesë kallëzim penal. Nëse mendon se kam shpifur, le të më padisë. Nëse mendon se hulumtimi ynë është i rremë, le t’i nxjerrë dokumentet dhe ta rrëzojë. Në demokraci ekziston gjykata, ekziston prokuroria, ekziston policia, ekziston e drejta e përgjigjes. Por nuk mund ta përdorësh fjalën “drejtësi” si detergjent pasi fillimisht e ke shpallur një gazetar bashkëpunëtor të Serbisë dhe Rusisë. Nuk mund ta helmosh bunarin dhe pastaj të pretendosh se po flet për ujë të pastër.

Kjo është arsyeja pse unë refuzoj standardin absurd sipas të cilit duhet të pres derisa dikush të shkruajë “do të të vras” që ta konsideroj situatën të rrezikshme. Kërcënimet serioze nuk vlerësohen vetëm duke kërkuar një folje vrasjeje. Vlerësohen në kontekst. Shikohet kush flet, kujt i flet, çfarë audience ka, çfarë historie ekziston mes palëve, çfarë etikete i vendos objektivit, nëse ka përshkallëzim dhe nëse ekzistojnë veprime të tjera përreth komunikimit. Kjo është punë për institucionet. Unë nuk po kërkoj që Klinaku të shpallet fajtor me një status Facebook-u. Po kërkoj diçka shumë më elementare. Që shteti ta bëjë punën e vet para se të jetë vonë.

Sepse Kosova e ka bërë tepër shpesh të kundërtën. Fillimisht një njeri shahet dhe thuhet se është politikë. Pastaj shpallet tradhtar dhe thuhet se është retorikë. Pastaj izolohet dhe thuhet se është konflikt personal. Pastaj kërcënohet dhe kërkohet një fjali më e qartë. Pastaj ndodh diçka. Dhe, papritur, askush nuk ka ditur asgjë. Askush nuk ka urdhëruar asgjë. Askush nuk ka menduar se fjalët kishin kuptim. Askush nuk e njeh njeriun tjetër. Askush nuk e kujton kush e vizatoi i pari shënjestrën. Ky ritual i pafajësisë pas faktit është një prej trashëgimive më të shëmtuara të Kosovës së pasluftës.

Unë nuk e kam ndërmend të marr pjesë në atë ritual. Po flas tash, jo pas ngjarjes. Po e vendos deklaratën e Klinakut në regjistrin publik tash. Po them tash se e konsideroj kërcënuese. Po them tash se e konsideroj etiketimin tim si “bashkëpunëtor i Serbisë dhe Rusisë” një formë të rrezikshme të shënjestrimit politik. Dhe pres që Policia e Kosovës dhe organet kompetente ta vlerësojnë jo vetëm postimin si një copë teksti të izoluar, por çdo kontekst relevant, çdo komunikim tjetër, çdo përshkallëzim dhe çdo rrethanë që mund të tregojë nëse kemi të bëjmë me sharje politike apo me diçka më serioze.

Ka edhe një dimenzion britanik që Klinaku nuk mund ta injorojë. Unë jam gazetar me seli në Britani dhe punoj për një organizatë mediatike britanike. Ligji britanik i trajton seriozisht komunikimet elektronike kërcënuese kur plotësohen elementet ligjore përkatëse. Postimi i Klinakut, i marrë i vetëm, nuk përmban një kërcënim të shprehur me vdekje ose lëndim të rëndë dhe unë nuk do ta pretendoj të kundërtën. Por autoritetet britanike mund ta vlerësojnë një komunikim si pjesë të një tabloje më të gjerë nëse shfaqen kërcënime të tjera, ngacmim, përsëritje, koordinim ose përshkallëzim. Prandaj provat ruhen para se të ndodhë diçka, jo pasi njerëzit të mblidhen rreth një arkivoli.

Faton Klinaku duhet ta kuptojë këtë qartë. Koha kur një gazetar mund të izolohej duke ia vënë mbi ballë vulën “Serbi”, “Rusi”, “tradhtar”, duhet të marrë fund. Nëse mendon se kam kryer krim, le të më kallëzojë. Nëse mendon se kam shpifur, le të më padisë. Nëse mendon se hulumtimet tona janë të rreme, le t’i rrëzojë me prova. Por nuk mund të më shpallë publikisht bashkëpunëtor të armikut dhe pastaj të më thotë se “do të vijë një ditë”, sikur Kosova nuk e njeh historinë e këtij fjalori vrasës.

Unë nuk po them se Faton Klinaku ka urdhëruar vrasjen e ndokujt. Po them diçka më të saktë. Mënyra se si më ka shënjestruar i ngjan pikërisht mekanizmit që ne e kemi dokumentuar në hulumtimet tona mbi infrastrukturën e pretenduar të vrasjeve politike rreth pushtetit të Hashim Thaçit. Fillimisht prodhohet armiku. Pastaj i ngjitet etiketa e tradhtarit. Pastaj izolohet. Pastaj vjen paralajmërimi. Vrasja, kur vjen, është vetëm fundi i procesit.

Prandaj Klinaku nuk mund të fshihet pas biografisë së luftës. Pushka e vitit 1998 nuk është leje për ta gjykuar gazetarin e vitit 2026. UÇK-ja nuk është pronë e tij, as e Hashim Thaçit, as e PDK-së, as e organizatave të veteranëve. Lufta çlirimtare i përket popullit. Drejtësia ndaj kujtdo që mund të ketë vrarë shqiptarë për pushtet nuk është sulm ndaj UÇK-së. Është mbrojtje e saj nga kriminalizimi.

Dhe këtu Klinaku hyn në një territor shumë serioz. Kur një figurë publike merr një gazetar, e shpall “bashkëpunëtor të Serbisë dhe Rusisë”, e lidh me Hagën, e sulmon financiarisht dhe pastaj i thotë se dita e tij do të vijë, ky nuk është më debat politik normal. Është shënjestrim. Është material që policia, prokuroria dhe çdo institucion serioz duhet ta ruajë dhe ta vlerësojë në kontekstin e plotë.

Nga ky moment, çdo fjalë ruhet. Çdo kërcënim dokumentohet. Çdo përshkallëzim regjistrohet. Askush nuk do ta ketë luksin, nëse më ndodh diçka, të thotë se nuk kishte shenja.

Kosova ka varrosur tepër njerëz pasi shënjestrimi u trajtua si retorikë. Këtë herë, retorika po regjistrohet para varrit.

JEP NJË DONACION

Të shtunën, më 12 shtator, qendra e Prishtinës u mbush me flamuj shqiptarë, simbole të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe fotografi të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Ishte një demonstratë e madhe, e organizuar, paqësore dhe politikisht e rëndësishme. Askush që dëshiron ta analizojë seriozisht Kosovën nuk duhet ta zvogëlojë atë vetëm pse nuk pajtohet me mesazhin e saj. Por po aq seriozisht duhet të refuzohet përpjekja që një tubim politik të shndërrohet në referendum kombëtar. Organizatorët pretenduan rreth 100 mijë pjesëmarrës. Associated Press raportoi se në Prishtinë ishin mbledhur “mijëra” njerëz, ndërsa raportimet vendore flisnin për një mobilizim të madh në mbështetje të katër ish-udhëheqësve të UÇK-së. Analiza jonë hapësinore e fotografive me dron dhe e pamjeve ajrore, duke matur sipërfaqen reale të zënë dhe duke përdorur dendësi realiste të turmës, e vendos maksimumin e besueshëm të pjesëmarrjes diku rreth 20 mijë deri në 30 mijë njerëz. Kjo mbetet një turmë e madhe. Por 30 mijë njerëz nuk janë 100 mijë, dhe mbi të gjitha, 30 mijë njerëz nuk janë Kosova.

Kjo është pikërisht arsyeja pse fjalia e Bedri Hamzës ishte kaq domethënëse. Kryetari i PDK-së tha se në shesh nuk po shihte vetëm mijëra qytetarë, por “Kosovën”, dhe më pas iu drejtua gjyqtarëve në Hagë duke u kërkuar të “mendojnë për pasojat” para se ta marrin vendimin. Ai shtoi se një vendim i padrejtë do të ishte mbi të gjitha dënim për Kosovën. Këtu qëndron thelbi i gjithë operacionit politik të 12 shtatorit. Së pari turma shndërrohet në popull. Pastaj katër të pandehurit shndërrohen në UÇK. Pastaj UÇK-ja shndërrohet në Kosovë. Në fund, çdo vendim kundër katër individëve paraqitet si vendim kundër vendit. Është një ekuacion emocionalisht i fuqishëm, por demokratikisht i rrezikshëm, sepse e fshin kufirin mes individit dhe shtetit, mes luftës çlirimtare dhe përgjegjësisë personale, mes patriotizmit dhe imunitetit.

Hashim Thaçi nuk është UÇK-ja. Kadri Veseli nuk është UÇK-ja. Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi nuk janë UÇK-ja.

UÇK-ja ishte një lëvizje shumë më e madhe se katër njerëz, dhe Kosova është shumë më e madhe se UÇK-ja. Mijëra shqiptarë luftuan, ndihmuan, strehuan, financuan, transportuan, mjekuan dhe sakrifikuan për çlirimin e vendit. Familje të tëra paguan me jetë. Serbia kreu një fushatë të tmerrshme represioni, vrasjesh, dëbimesh dhe shkatërrimi. Asnjë vendim gjykate ndaj Hashim Thaçit nuk mund ta ndryshojë këtë histori. Por as krimet e Serbisë nuk mund të përdoren si amnisti e përhershme për çdo shqiptar që veproi në emër të luftës. Këto janë dy të vërteta që një shtet i pjekur duhet të jetë në gjendje t’i mbajë njëkohësisht në mendje pa u shembur psikologjikisht.

Problemi fillon pikërisht kur na kërkohet të zgjedhim vetëm njërën. Ose e do UÇK-në, ose kërkon përgjegjësi. Ose je patriot, ose kërkon drejtësi për shqiptarët e vrarë nga shqiptarët. Ose beson në çlirimin e Kosovës, ose beson se një komandant mund të ketë kryer krim. Ky është një mashtrim logjik dhe politik. Një luftë mund të ketë qenë e drejtë dhe një individ brenda saj mund të ketë kryer krim. Një lëvizje mund ta ketë çliruar një popull dhe njerëz të caktuar brenda saj mund ta kenë përdorur autoritetin e fituar për qëllime të tjera. Në fakt, nëse e konsiderojmë UÇK-në luftë për liri, atëherë pikërisht liria duhet të na e japë kurajon për t’i gjykuar edhe njerëzit tanë, jo vetëm armikun.

Dosja përfundimtare e Prokurorisë së Specializuar e bën të pamundur që procesi i Hagës të përshkruhet seriozisht si një gjykim i UÇK-së thjesht pse ajo e luftoi Serbinë. Në hyrjen e saj, Prokuroria pretendon se deklaratat publike i kërcënonin “kundërshtarët”, rregullat dhe urdhrat e përcaktonin mënyrën e trajtimit të tyre, dhe komunikatat i përdornin vrasjet si paralajmërime për të tjerët. Sipas saj, gjatë periudhës së akuzuar kundërshtarët u rrëmbyen, u ndaluan arbitrarisht, u torturuan dhe, në shumë raste, u vranë ose u zhdukën. Prokuroria thotë se Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale, se kishin role kyçe në strukturat përmes të cilave zbatohej qëllimi i pretenduar i përbashkët dhe se njerëz të besuar që morën pjesë në krimet e akuzuara në disa raste u mbajtën në pushtet ose madje u promovuan. Kjo është teza e Prokurorisë dhe ende jo verdikti i gjykatës. Por është një tezë që duhet lexuar para se dikush t’i thotë publikut se katër burrat janë në Hagë thjesht sepse luftuan kundër Serbisë.

Edhe më qartë, Prokuroria pretendon se të akuzuarit, së bashku me pjesëtarë të tjerë të ndërmarrjes së pretenduar kriminale, synonin të merrnin dhe ushtronin kontroll mbi gjithë Kosovën duke përdorur, ndër të tjera, frikësimin e paligjshëm, keqtrajtimin, dhunën dhe largimin e personave që i konsideronin kundërshtarë. Dhe këtu është pika që e rrëzon një pjesë të madhe të propagandës së sotme: kategoria e “kundërshtarëve” nuk i përfshinte vetëm serbët apo njerëz të akuzuar si bashkëpunëtorë të forcave të Beogradit. Sipas Prokurorisë, ajo përfshinte edhe persona që nuk i mbështesnin synimet ose metodat e Hashim Thaçit dhe të tjerëve dhe më pas të Qeverisë së Përkohshme, përfshirë njerëz të lidhur me LDK-në. Prokuroria thotë se kundër këtyre njerëzve u kryen persekutim, ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë, zhdukje me forcë dhe vrasje, dhe se ambiciet e anëtarëve të pretenduar të kësaj ndërmarrjeje shkonin përtej çlirimit të Kosovës, drejt marrjes së pushtetit dhe kontrollit.

Në një pjesë tjetër të dosjes, Prokuroria pretendon se udhëheqja e UÇK-së dhe e Qeverisë së Përkohshme u përpoq të pozicionohej si “zëri i vetëm i vërtetë i popullit shqiptar”, duke e shtypur dhe e zhvendosur udhëheqjen politike ekzistuese të shqiptarëve të Kosovës, të përfaqësuar kryesisht nga Ibrahim Rugova dhe qeveria në ekzil e Bujar Bukoshit. Kjo nuk provon automatikisht asgjë për fjalimin e Bedri Hamzës më 12 shtator. Por politikisht është e pamundur të mos e vëresh vazhdimësinë e një ideje. Atëherë pretendohej se ekzistonte vetëm një qendër autentike e vullnetit shqiptar. Sot një kryetar partie e sheh një turmë dhe thotë se po sheh “Kosovën”. Pikërisht këtu duhet të fillojë kundërshtimi demokratik. Asnjë parti, asnjë komandant, asnjë organizatë veteranësh dhe asnjë shesh nuk e zotëron Kosovën.

Më 4 shkurt, dhe unë, e botuam hulumtimin “Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit”1. Ne e bëmë të qartë se nuk po e jepnim verdikt penal. E përshkruam një metodologji që burime të ndryshme, përfshirë burime ndërkombëtare, na e kishin përshkruar në mënyrë habitshëm të ngjashme me atë çfarë tha një muaj më vonë dosja e hapur e Prokurorisë. Modeli ishte ky: kundërshtari identifikohej, më pas delegjitimohej, izolohej nga komuniteti duke u etiketuar si tradhtar, bashkëpunëtor, pro serb ose armik i luftës, dhe vetëm pastaj krijohej ajo që e kemi quajtur “atmosferë atentati”. Kjo nuk do të thotë se çdo njeri i sulmuar në media përfundonte viktimë e dhunës, as se çdo vrasje politike ishte produkt i së njëjtës strukturë. Do të ishte etikisht e papërgjegjshme të bëhej një pretendim i tillë. Por modeli që burimet tona e përshkruanin ishte një sistem ku vrasja fizike paraprihej nga vrasja politike dhe shoqërore e njeriut.

Dosja e Prokurorisë tani përmban elemente që e bëjnë këtë model shumë më të vështirë për t’u hedhur poshtë si fantazi politike. Prokuroria thotë se komunikatat e hershme përdornin etiketime si “spiunë”, “bashkëpunëtorë” dhe njerëz të angazhuar në “veprimtari antikombëtare”. Sipas saj, retorika më e ashpër drejtohej pikërisht kundër udhëheqjes së LDK-së dhe mbështetësve të saj, të cilët përshkruheshin si pacifistë ose institucionalistë, etiketoheshin tradhtarë, akuzoheshin se punonin për interesat e Millosheviqit dhe barazoheshin me UDB-në. Prokuroria argumenton se kjo gjuhë ishte e llogaritur për të legjitimuar dhe inkurajuar dhunë kundër tyre.

Ky është një mekanizëm politik që shqiptarët e Kosovës duhet ta kuptojnë shumë mirë, sepse gjurmët e tij nuk kanë vdekur. Për ta bërë dhunën të tolerueshme, së pari duhet ta bësh viktimën të dyshimtë. Njeriu nuk është më kundërshtar politik, por “tradhtar”. Nuk është më shqiptar që mendon ndryshe, por “serb”. Nuk është më gazetar kritik, por “agjent”. Nuk është më rival, por kërcënim ndaj kombit. Pasi është kryer ky operacion psikologjik, shoqëria fillon të largohet prej tij. Miqtë heshtin. Kolegët bëhen të kujdesshëm. Familja izolohet. Nëse më pas ndodh vrasja, narrativi është tashmë gati për ta zbutur reagimin publik. “Ndoshta kishte bërë diçka.” Pikërisht në këtë pikë propaganda nuk është më vetëm fjalë. Ajo bëhet infrastrukturë sociale për frikën.

Rasti i Komunikatës 59 është një prej shembujve më të rëndë në dosjen përfundimtare të Prokurorisë. Sipas saj, më 30 tetor 1998, Gani Geci u akuzua në komunikatë se e kishte vrarë Abedin Rexhën dhe se e kishte udhëhequr policinë serbe në masakra kundër popullsisë civile në Drenicë. Prokuroria i cilëson këto akuza të rreme dhe pretendon se Hashim Thaçi i kishte thënë Rexhep Selimit se i kishte përfshirë ato me synimin e shprehur për ta “shkatërruar plotësisht” Gani Gecin, një mbështetës të LDK-së dhe të qeverisë së Ibrahim Rugovës. Sipas dosjes, bashkëluftëtarë, komandantë, përfshirë Sami Lushtakun, dhe anëtarë të familjes Geci e kundërshtuan fuqishëm akuzën dhe kërkuan pa sukses shpjegime nga Hashim Thaçi. Prokuroria thotë se Komunikata 59 e goditi rëndë tërë familjen Geci, anëtarët e së cilës ndiheshin sikur ishin “likuiduar” ose “nxjerrë nga loja”. Një vit më vonë, më 30 tetor 1999, Rexhep Selimi, sipas Prokurorisë, e vazhdoi publikisht narrativën se Gani Geci ishte tradhtar dhe se e kishte vrarë Abedin Rexhën në emër të FARK-ut, megjithëse e dinte si pavërtetësinë e pretendimit, ashtu edhe rrezikun që një akuzë e tillë paraqiste për Gani Gecin dhe familjen e tij.

Nuk kemi nevojë ta hiperbolizojmë këtë. Vetë pretendimi është mjaftueshëm i rëndë. Nëse provohet, do të thotë se një akuzë për bashkëpunim me Serbinë nuk është përdorur për ta informuar publikun, por si armë për ta shkatërruar një shqiptar politikisht. Prokuroria gjithashtu pretendon se Thaçi përdorte komunikime të Shtabit të Përgjithshëm për të veçuar objektiva, se i përdorte deklaratat publike dhe mediat për të krijuar frikë, mosbesim dhe urrejtje ndaj kundërshtarëve dhe se, më vonë, mbante një komunikim të dyfishtë, një verzion për ndërkombëtarët dhe një tjetër që e vazhdonte politikën e shënjestrimit në brendësi. Gjykata duhet të vendosë sa prej kësaj është provuar. Por askush që e ka lexuar këtë material nuk mund të thotë me ndershmëri se procesi ka të bëjë thjesht me një luftë të UÇK-së kundër Serbisë.

Në këtë histori hyn edhe Ahmet Krasniqi, ministri i Mbrojtjes në qeverinë në ekzil të lidhur me Ibrahim Rugovën dhe figurë qendrore e FARK-ut. Ai u vra në Tiranë në shtator 1998. Dosja e Prokurorisë thotë se vetëm disa javë më parë, në një takim mes strukturave të UÇK-së dhe FARK-ut, Thaçi e kishte kërcënuar Krasniqin në një bisedë me telefon satelitor. Në një pjesë tjetër, Prokuroria i referohet provave për kërcënime të Thaçit për t’i “likuiduar” pjesëtarët e FARK-ut gjatë një bisede me Krasniqin. Kjo nuk provon se Thaçi e urdhëroi vrasjen e Ahmet Krasniqit. Një kronologji e rëndë nuk është vetvetiu provë e vrasjes. Por asnjë shoqëri serioze nuk mund ta shohë një kërcënim të tillë, një konflikt të dokumentuar dhe një vrasje pasuese dhe të thotë se pyetja është e palejueshme vetëm sepse viktima dhe i dyshuari i mundshëm politik ishin të dy shqiptarë.

Një tjetër epizod i rëndë është arrestimi i 13 anëtarëve të një delegacioni parlamentar shqiptar në shtator 1998. Prokuroria pretendon se në arrestimin e tyre morën pjesë drejtpërdrejt Thaçi, Selimi dhe Sabit Geci dhe se ndalimi u justifikua publikisht me pretendimin se ata përhapnin propagandë përçarëse, partiake, “institucionaliste” dhe kundër luftës çlirimtare. Sipas dosjes, gjatë ndalimit Thaçi i mori personalisht në pyetje dhe u kërkoi të shkruanin deklarata për heqje dorë nga Ibrahim Rugova dhe LDK-ja dhe për dorëheqje nga pozitat parlamentare. Këtu nuk kemi më vetëm retorikë. Kemi pretendimin e Prokurorisë se një kundërshtim politik shqiptar u trajtua si çështje sigurie dhe besnikërie ndaj luftës.

Në të njëjtin material përmenden Ramiz Hoxha dhe Selman Biniqi, të rrëmbyer në tetor 1998. Sipas Prokurorisë, trupat e tyre u gjetën me plagë armësh dhe pranë tyre ishte lënë një “urdhër ekzekutimi” që e dënonte Hoxhën për bashkëpunim me okupatorin dhe përhapje të propagandës antishqiptare, duke paralajmëruar se “tradhtarët e tjerë” do ta kishin të njëjtin fat. Në një dorëshkrim të sekuestruar nga shtëpia e Jakup Krasniqit, sipas Prokurorisë, Tahir Zemaj, Blerim Kuqi dhe Gani Geci identifikoheshin si shembuj të njerëzve të lidhur me LDK-në që kishin hyrë në strukturat e luftës jo për ta ndihmuar, por për ta sabotuar atë.

Tahir Zemaj i mbijetoi luftës, por jo paqes. Në janar 2003 ai u vra në Pejë bashkë me djalin e tij Enes dhe nipin Hasan. Procesi aktual në Hagë nuk provon se Thaçi, Veseli, Selimi apo Krasniqi e urdhëruan atë vrasje, dhe një shkrim serioz nuk duhet ta pretendojë. Por po aq seriozisht nuk mund të pretendojmë se vrasja e Zemajt erdhi në një vakum historik. Prokuroria thotë se ai kishte qenë më herët objekt kërcënimesh dhe armiqësie të lidhur me konfliktin mes Shtabit të Përgjithshëm, FARK-ut dhe LDK-së. Pra, edhe nëse nuk e kemi provën e autorësisë së vrasjes së vitit 2003, kemi arsye të fortë për ta parë atë si pjesë të një atmosfere më të gjatë frike, rivaliteti dhe delegjitimimi.

Këtu fillon pjesa e historisë që nuk mund të futet e gjitha brenda kufijve të aktakuzës së Hagës. Procesi ndaj katër të pandehurve ka një periudhë të caktuar kohore dhe krime të përcaktuara. Vrasja e Xhemajl Mustafës, vrasja e Smajl Hajdarajt, vrasja e Tahir Zemajt dhe vrasje të tjera pas luftës nuk mund të ngarkohen automatikisht mbi katër të akuzuarit vetëm sepse viktimat ishin kundërshtarë politikë. Përgjegjësia penale nuk funksionon kështu. Por historia politike e Kosovës nuk funksionon as duke pretenduar se secili prej këtyre rasteve ishte një ishull pa lidhje me atmosferën e kohës.

Haki Imeri, mësues dhe veprimtar i LDK-së në Drenicë, u vra më 2 nëntor 1999. Familja e tij e ka akuzuar publikisht Thaçin dhe figura të lidhura me SHIK-un, akuza që nuk janë shndërruar në konkluzione gjyqësore. Enver Maloku, gazetar, shkrimtar dhe drejtues i Qendrës për Informim të Kosovës, një prej njerëzve më të afërt me rrethin politik të Ibrahim Rugovës, u vra në janar 1999. Ekrem Rexha, komandant Drini, ish komandant i UÇK-së dhe figurë me peshë të madhe ushtarake dhe intelektuale, u vra pranë shtëpisë së tij në Prizren në maj 2000. Shaban Manaj, avokat dhe aktivist i LDK-së, u rrëmbye në verën e vitit 2000 dhe më pas u gjet i vrarë. Shefki Popova, gazetar i “Rilindjes”, u vra në shtator 2000. Rexhep Luci, drejtori i urbanizmit në Prishtinë, u vra një ditë më pas, pasi kishte marrë kërcënime lidhur me përpjekjet e tij kundër ndërtimeve të paligjshme.

Pastaj u vra Xhemajl Mustafa. Gazetar, intelektual dhe një prej këshilltarëve më të afërt të Ibrahim Rugovës, Mustafa u qëllua para banesës së tij në Prishtinë më 23 nëntor 2000. Vrasja e tij mbeti një prej plagëve më të mëdha të pazgjidhura të Kosovës së pasluftës. Pas tij u vra Ismet Rraci, drejtues i LDK-së në Klinë. Në janar 2002 u vra Smajl Hajdaraj, ish luftëtar i UÇK-së, deputet i LDK-së dhe figurë politike në Pejë. Raportimi ndërkombëtar i kohës e përshkruante tashmë vrasjen e Mustafës, Rracit dhe Hajdarajt në kontekstin e një vale dhune dhe frikësimi kundër LDK-së, edhe pse autorët e rasteve nuk ishin përcaktuar gjyqësisht.

Në tetor 2001 u vra gazetari i “Bota Sot”, Bekim Kastrati, së bashku me Besim Dajakun, ish truprojë e Ibrahim Rugovës, ndërsa Gani Geci mbeti i plagosur. Këtu historia e prek përsëri Komunikatën 59. I njëjti Gani Geci që, sipas Prokurorisë, ishte etiketuar rrejshëm si bashkëpunëtor i armikut dhe të cilin Thaçi synonte ta “shkatërronte plotësisht”, disa vite më vonë gjendet nën breshëri plumbash ku dy njerëz pranë tij vriten. Kjo nuk provon se komunikata dhe atentati e kanë të njëjtin autor. Do të ishte manipulim të thuhej kështu. Por është e pamundur të mos shihet rëndësia e faktit që një njeri i damkosur më herët si tradhtar jetonte më pas në një ambient ku dhuna kundër tij u bë reale.

Në vitin 2005 u qëllua edhe Bardhyl Ajeti, gazetar i “Bota Sot”, i cili vdiq më pas nga plagët. Ai kishte shkruar kundër figurave të fuqishme dhe kishte raportuar se ishte kërcënuar.

Emrat mund të vazhdojnë.

Ahmet Krasniqi2. Tahir Zemaj3. Enes Zemaj4. Hasan Zemaj5. Haki Imeri6. Enver Maloku7. Xhemajl Mustafa8. Smajl Hajdaraj9. Shaban Manaj10. Ismet Rraci11. Bekim Kastrati12. Bardhyl Ajeti13. Ekrem Rexha14. Shefki Popova15.

Jo të gjithë u vranë nga i njëjti grup.

Jo për të gjithë e kemi të njëjtën shkallë informacioni. Jo çdo rast ishte domosdoshmërisht politik. Por së bashku ata përbëjnë një realitet historik që Kosova nuk mund ta varrosë nën një flamur të madh kombëtar.

Ky është pikërisht vendi ku hulumtimi ynë i 4 shkurtit bëhet veçanërisht i rëndësishëm. Burimet tona nuk e përshkruanin metodologjinë e supozuar të Thaçit si sistem ku ai domosdoshmërisht e merrte armën në dorë. E përshkruanin si një arkitekturë pushteti ku identifikohej objektivi, krijohej narrativa e tradhtisë, aktivizoheshin ndërmjetës, delegohej dhuna dhe më pas kontrollohej shpjegimi. Pretendimi i tyre ishte se pushteti nuk e përdorte vetëm plumbin. E përdorte edhe reputacionin, median, frikën, dokumentin, thashethemin dhe institucionin. Në këtë model, një vrasje nuk ishte vetëm eliminim i një personi. Mund të shërbente edhe për t’i frikësuar të tjerët, për ta komprometuar një rival dhe për ta mësuar gjithë shoqërinë se sa larg mund të shkonte kundërshtimi.

Prokuroria në Hagë, pa e përdorur gjuhën tonë dhe pa e vërtetuar automatikisht çdo gjetje tonën, paraqet një mekanizëm që në disa pika është jashtëzakonisht i ngjashëm. Ajo thotë se ndikimi i krimeve shtrihej përtej viktimave të drejtpërdrejta dhe se cak ishin edhe gazetarë, intelektualë dhe, veçanërisht, udhëheqës politikë e komunitarë më të moderuar. Sipas dosjes, disa trupa vendoseshin në vende të dukshme për t’u dërguar mesazh të tjerëve, ndërsa etiketa e “bashkëpunëtorit” përhapej te familjarët, miqtë dhe kolegët e viktimës, duke prodhuar izolim, frikë dhe pasiguri që Prokuroria thotë se ndikuan gjerësisht në shoqërinë kosovare. Nëse gjykata pranon se kjo është provuar, atëherë nuk kemi të bëjmë vetëm me dhunë individuale. Kemi të bëjmë me përdorimin e dhunës si pedagogji politike.

Prokuroria pretendon gjithashtu se Thaçi kishte dijeni për krimet ndaj kundërshtarëve dhe nuk ndërmori masa të nevojshme për t’i parandaluar, hetuar ose ndëshkuar ato. Sipas saj, mbajtja dhe promovimi i personave të implikuar në krime e krijoi një “kulturë pandëshkueshmërie” që nxiti krime të tjera. Edhe kjo mbetet pretendim i Prokurorisë që duhet vendosur nga gjykata. Por është e pamundur ta lexosh dhe pastaj të pranosh pa kundërshtim se procesi është thjesht një përpjekje për ta dënuar UÇK-në pse luftoi kundër Serbisë.

Edhe më shqetësuese është pjesa e dosjes që merret me dëshmitarët. Prokuroria flet për një klimë të gjatë dhe të përhapur frikësimi, ku disa dëshmitarë kishin frikë për veten ose familjet, disa u përpoqën t’i tërhiqnin ose shmangnin deklaratat e mëparshme dhe disa përmendën përpjekje të fundit për të ndikuar në dëshmitë e tyre. Prokuroria shkon më tej dhe pretendon se, edhe nga paraburgimi, Thaçi u dha ndërmjetësve udhëzime për t’i shtyrë dëshmitarët të përkrahnin narrativa të caktuara ose të ndryshonin verzione në mënyrë që të zvogëlohej përgjegjësia e tij për veprat e akuzuara. Këto janë akuza tepër serioze. Dhe pikërisht sepse janë serioze, nuk duhet t’i vendosë as turma, as gazetari, as kryetari i partisë. Duhet t’i vendosin gjyqtarët.

Prandaj parulla “në emër të popullit, shpallini të pafajshëm” është e gabuar në thelb. Gjykata nuk ekziston për ta matur numrin e flamujve. Drejtësia nuk është Eurovizion ku fiton ai që mobilizon më shumë njerëz. Nëse Prokuroria nuk i ka provuar akuzat përtej dyshimit të arsyeshëm, katër të pandehurit duhet të shpallen të pafajshëm. Nëse i ka provuar, duhet të dënohen. Kaq është e gjithë filozofia e shtetit ligjor. Nuk ka nevojë për patriotizëm në sallën e gjyqit. Ka nevojë për prova.

Edhe numrat politikë e bëjnë të vështirë pretendimin se 12 shtatori ishte zëri i Kosovës. Në zgjedhjet e 7 qershorit, Vetëvendosje i mori 382,865 vota, ose 47.13 për qind. PDK-ja i mori 157,893 vota, ose 19.44 për qind. LDK-ja i mori 135,559 vota, ose 16.69 për qind, ndërsa AAK-ja i mori 54,731 vota, ose 6.74 për qind. PDK-ja dhe AAK-ja së bashku morën 212,624 vota, ose 26.18 për qind. Ky nuk është argument se 73.82 për qind e votuesve janë kundër Hashim Thaçit. Zgjedhjet nuk ishin referendum për të. Disa votues të Vetëvendosjes dhe LDK-së pa dyshim e mbështesin atë, ndërsa disa votues të PDK-së mund të kenë pikëpamje më të ndërlikuara. Nuk ka një sondazh të besueshëm aktual që më lejon të shkruaj se një përqindje e caktuar e shqiptarëve të Kosovës e konsideron Thaçin fajtor ose të pafajshëm. Por numrat provojnë diçka tjetër, shumë më të thjeshtë: PDK-ja nuk është shumica e Kosovës dhe as PDK-ja me AAK-në së bashku nuk janë shumica e Kosovës.

Kjo e bën edhe më problematike përpjekjen për ta shndërruar marshin në prononcim kombëtar. Një tubim prej 20 mijë deri në 30 mijë vetash është shprehje e rëndësishme politike, por nuk i përfaqëson automatikisht qindra mijëra qytetarë që nuk ishin aty. Prishtina nuk u bë Kosovë vetëm sepse Bedri Hamza e tha nga podiumi. Dhe kjo është një prej ndryshimeve më të mëdha mes Kosovës së sotme dhe Kosovës së viteve të para pas luftës. Klasa politike e dalë nga lufta mund të ketë ende kapacitet për mobilizim dhe ndikim, por nuk mund të pretendojë më me bindje se e zotëron shumicën e vullnetit politik të vendit.

Krahasimi bëhet veçanërisht domethënës kur marshi matet me vetë regjistrin e veteranëve të Kosovës. Në një periudhë, afër 60 mijë persona ishin njohur si veteranë të luftës, ndërsa të dhënat aktuale të Qeverisë tregojnë se mbi 53 mijë persona vazhdojnë ta mbajnë statusin e veteranit luftëtar. Analiza jonë hapësinore e vendos pjesëmarrjen në marshin e 12 shtatorit në rreth 20 mijë deri në 30 mijë njerëz. Me fjalë të tjera, edhe në kufirin më të lartë të vlerësimit tonë, marshi i mblodhi vetëm rreth gjysmën e numrit të personave që dikur ishin njohur zyrtarisht si veteranë të luftës, ndërsa në kufirin e poshtëm pjesëmarrja ishte vetëm pak mbi një të tretën. Nëse krahasohet me regjistrin aktual prej mbi 53 mijë veteranësh luftëtarë, një pjesëmarrje prej 20 mijë deri në 25 mijë njerëzish përbën më pak se gjysmën e tyre. Ky është një fakt i jashtëzakonshëm për një marsh të paraqitur si zëri kolektiv i luftës çlirimtare. Çështja nuk është se veteranët kishin ndonjë detyrim të merrnin pjesë. Çështja është se një mobilizim që nuk arriti ta afrojë as numrin e plotë të komunitetit të regjistruar të veteranëve, dhe në vlerësimin tonë mund të ketë mbledhur më pak se gjysmën e tij, nuk mund të paraqitet në mënyrë të besueshme si provë se UÇK-ja, e aq më pak Kosova si e tërë, kishte folur me një zë.

Në fakt, 12 shtatori e ekspozoi një konflikt më të thellë për pronësinë e kujtesës së Kosovës. Për një kohë shumë të gjatë, një pjesë e elitës së pasluftës kishte në dorë diçka më të fuqishme se shumica parlamentare. Kishte kontrollin e fjalorit. Mund të thoshte “UÇK” dhe ta nënkuptonte veten. Mund të thoshte “lufta” dhe ta nënkuptonte biografinë e vet. Mund të thoshte “tradhtar” dhe ta nxirrte një shqiptar jashtë komunitetit politik. Mund të thoshte “Kosova” dhe të priste që pjesa tjetër e vendit të heshtte. Ky është pushtet shumë më i thellë se pushteti formal, sepse e vendos jo vetëm kush qeveris, por kush ka të drejtë të konsiderohet patriot.

Pikërisht këtu duhet të vendoset historia e vrasjeve politike. Jo si instrument për ta shpallur Hashim Thaçin fajtor për çdo vdekje të pazgjidhur, sepse një pretendim i tillë do të ishte etikisht dhe juridikisht i pambrojtshëm. Por si provë e një dështimi kolosal të Republikës. Në një periudhë relativisht të shkurtër, Kosova humbi gazetarë, intelektualë, aktivistë të LDK-së, politikanë, ish luftëtarë të UÇK-së dhe komandantë që kishin hyrë në konflikt me struktura të fuqishme. Disa raste u hetuan. Disa përfunduan në procese. Shumë mbetën të pazgjidhura. Dhe ndërkohë familjet u plakën duke pritur.

Kjo është arsyeja pse unë nuk mund ta shoh 12 shtatorin vetëm si marsh për drejtësi. Në të e shoh edhe një kontrast moral. Për katër burra që për dekada kanë qenë ndër njerëzit më të fuqishëm të Kosovës u mobilizuan parti, organizata, autobusë, media, skena dhe një retorikë kombëtare.

Për Xhemajl Mustafën nuk pati një mobilizim të tillë kombëtar. As për Haki Imerin, Enver Malokun, Smajl Hajdarajn, Shaban Manajn, Tahir Zemajn, djalin e tij Enes dhe nipin Hasan, as për Bekim Kastratin e Bardhyl Ajetin.

Dhe kjo është një pyetje që nuk kërkon ta dimë paraprakisht kush i vrau. Kërkon vetëm ta dimë pse Republika e trajtoi drejtësinë për ta si çështje shumë më pak urgjente se lirinë e katër burrave të fuqishëm.

Kjo është ajo që më zemëron, jo qytetari i zakonshëm që marshoi. Një veteran që beson sinqerisht se Haga e ka trajtuar padrejtësisht UÇK-në ka çdo të drejtë të dalë në rrugë. Një familjar dëshmori që ndien se historia e luftës po njolloset ka çdo të drejtë ta shprehë atë frikë. Problemi është klasa politike që e përdor atë emocion për ta vendosur një ekuacion të rremë, nëse e do UÇK-në, duhet ta mbështesësh Thaçin; nëse kërkon përgjegjësi për Thaçin, je kundër UÇK-së; nëse e mbështet gjykimin, po i shërben Serbisë. Pikërisht ky është mashtrimi që duhet shembur.

Sepse shumë prej njerëzve të vrarë që sot i përmendim nuk ishin armiq të Kosovës. Smajl Hajdaraj kishte qenë luftëtar i UÇK-së. Tahir Zemaj kishte luftuar kundër forcave serbe. Ekrem Rexha kishte qenë komandant i UÇK-së. Ahmet Krasniqi ishte ministër i Mbrojtjes në strukturën e qeverisë shqiptare në ekzil. Xhemajl Mustafa dhe Enver Maloku ishin pjesë e një infrastrukture politike e informative që e dokumentonte dhe e kundërshtonte shtypjen serbe. Nuk mund t’i heqësh këta njerëz nga historia shqiptare vetëm sepse prania e tyre e komplikon mitin e një paslufte të pastër.

Madje këtu gjendet një prej ironive më të errëta të kësaj periudhe. Kundërshtarët shqiptarë etiketoheshin “serbë”, “spiunë”, “bashkëpunëtorë” ose njerëz që i shërbenin Beogradit, ndërkohë që një Kosovë e dobësuar nga korrupsioni, kapja institucionale, frika dhe pandëshkueshmëria ishte pikërisht Kosova që i shërbente më së miri interesit strategjik të Serbisë. Nuk është e nevojshme të pretendojmë se çdo figurë e rrethit të Thaçit punonte për Serbinë, dhe do të ishte e papërgjegjshme të bëhej një akuzë e tillë pa prova. Por duhet ta themi diçka shumë më të rëndësishme, kushdo që e dobësoi shtetin e Kosovës nga brenda, kushdo që e ktheu administratën në pronë partiake, drejtësinë në instrument selektiv, median në kanal presioni apo frikën në metodë politike, krijoi terren në të cilin Beogradi mund të vepronte më lehtë.

Serbia nuk ka nevojë gjithmonë për tanke që ta dobësojë Kosovën. I duhet një shtet që nuk i beson vetvetes. I duhet një shoqëri e përçarë. I duhen qytetarë që nuk u besojnë institucioneve. I duhen media të kapura dhe politikanë që e përdorin patriotizmin për ta mbuluar korrupsionin. I duhet një vend ku një shqiptar mund të quhet “serb” vetëm pse e kritikon një njeri të fuqishëm. Një sistem i tillë e bën një pjesë të punës së Beogradit pa pasur nevojë të marrë urdhra nga Beogradi.

Kjo është arsyeja pse 12 shtatori nuk duhet të analizohet vetëm përmes emocioneve të njerëzve në shesh, por edhe përmes interesit të atyre në podium. Shumë prej figurave që për dekada sunduan, administruan ose ndikuan fuqishëm në Kosovën e pasluftës nuk mund të paraqiten sot si vëzhgues të pafajshëm të historisë. Ata ishin pushteti. Kur shteti u kap, ata ishin aty. Kur korrupsioni u bë sistemik, ishin aty. Kur familjet e të vrarëve kërkonin përgjigje dhe institucionet nuk i jepnin, ishin aty. Kur gazetarët denonconin kërcënime dhe ndikim politik, ata ishin aty. Nuk do të thotë se secili prej tyre ka kryer krim. Do të thotë se është e pshtirë që një klasë politike që pati dekada pushtet të flasë sot sikur të ketë zbritur nga mali dje dhe sapo e paska zbuluar nevojën për drejtësi.

Dhe këto janë pyetjet që duhet t’i ndjekin ata pas.

• Ku ishte ky mobilizim kur Xhemajl Mustafa u vra para shtëpisë së vet?

• Ku ishte kur u vra Haki Imeri?

• Ku ishte kur Enver Maloku u la i vdekur?

• Ku ishte kur Smajl Hajdaraj u qëllua?

• Ku ishte kur Tahir Zemaj u vra bashkë me djalin dhe nipin?

• Ku ishte kur Bekim Kastrati u vra dhe Gani Geci u plagos?

• Ku ishte kur Bardhyl Ajeti po vdiste nga plagët?

• Ku ishte ora gjigante që numëronte ditët e pritjes për familjet e tyre?

• Ku ishin autobusët, skena, flamujt dhe gjithë aparati i patriotizmit atëherë?

Përgjigjja është e pakëndshme.

Ata njerëz nuk e kishin të njëjtën fuqi politike pas vdekjes që e kanë Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi sot. Disa prej tyre madje kishin qenë problem për njerëzit që e ndërtuan rendin e pasluftës. Prandaj kujtesa e tyre ishte më e lehtë të fragmentohej, të lokalizohej, të futej në arkiv dhe të harrohej. Një shtet që prodhon mitologji të mëdha për të fuqishmit, por dosje të pluhurosura për viktimat e dobëta, nuk ka problem vetëm me të kaluarën. Ka problem me karakterin e vet.

Pikërisht për këtë arsye nuk më bind argumenti se një vendim kundër katër të akuzuarve do të ishte “dënim për Kosovën”. Nëse gjykata i shpall të pafajshëm, Kosova nuk çlirohet për herë të dytë. Nëse i shpall fajtorë, Kosova nuk bëhet Serbi. Kosova mbetet Kosovë. Lufta çlirimtare mbetet luftë çlirimtare. Serbia mbetet përgjegjëse për krimet e saj. Dëshmorët mbeten dëshmorë. Dhe katër individë mbeten katër individë me përgjegjësi ose pafajësi individuale.

Në të kundërt, nëse pranojmë se gjykimi i tyre është gjykim i Kosovës, atëherë kemi pranuar diçka edhe më të rrezikshme, se shteti shqiptar në Kosovë është pronë morale e katër burrave. Atëherë demokracia jonë është vetëm dekor, sepse identiteti i Republikës do të varej nga fati juridik i komandantëve të saj. Një vend i lirë duhet të jetë më i madh se themeluesit e tij. Përndryshe nuk është Republikë, por trashëgimi private.

Prandaj përgjigjja ime ndaj thirrjes së Bedri Hamzës që gjyqtarët të mendojnë për pasojat është e thjeshtë. Ata nuk duhet të mendojnë për pasojat politike. Nuk duhet të mendojnë për PDK-në, për Vetëvendosjen, për Beogradin, për Moskën apo për një turmë në Prishtinë. Duhet t’i lexojnë provat, t’i testojnë dëshmitarët, t’i peshojnë dokumentet, t’i sfidojnë argumentet e Prokurorisë dhe Mbrojtjes dhe pastaj të vendosin. Nëse Prokuroria ka dështuar ta provojë çështjen përtej dyshimit të arsyeshëm, të akuzuarit duhet të lirohen. Nëse e ka provuar, duhet të dënohen. Kjo është drejtësi. Çdo gjë tjetër është presion politik mbi gjykatën.

Dhe deri sa ai vendim të vijë, askush prej nesh nuk ka të drejtë t’i shpallë fajtorë. Por as askush nuk ka të drejtë ta marrë Kosovën peng dhe t’i thotë gjykatës se populli tashmë i ka shpallur të pafajshëm.

Marshi i 12 shtatorit ishte e drejtë demokratike. Qytetarët marshuan paqësisht dhe kjo duhet respektuar. Por marshi ishte gjithashtu demonstrim i një kulture politike që ende përpiqet ta barazojë autoritetin e luftës me autoritetin moral të përjetshëm. Kjo është pikërisht ajo kulturë që Kosova duhet ta tejkalojë nëse dëshiron të bëhet shtet i plotë dhe jo thjesht memorial i një lufte.

Unë nuk kërkoj që Kosova ta mohojë UÇK-në. Përkundrazi. Kërkoj që UÇK-ja të çlirohet nga pronësia e katër, dhjetë apo njëzet njerëzve. Të mos përdoret më si mburojë kundër gjykimit. Të mos përdoret më si çertifikatë pafajësie. Të mos përdoret më për t’ia mbyllur gojën gazetarit, familjes së viktimës apo kundërshtarit politik.

Sepse nëse UÇK-ja ishte vërtet luftë për liri, trashëgimia më e denjë e saj nuk është që komandanti të mos gjykohet. Është që askush të mos jetë mbi ligjin.

Kosova nuk ia ka borxh Hashim Thaçit pafajësinë.

As nuk ia ka borxh fajësinë.

Ia ka borxh një gjykim të drejtë.

Por Xhemajl Mustafës, Haki Imerit, Enver Malokut, Smajl Hajdarajt, Shaban Manajt, Tahir Zemajt, Enes Zemajt, Hasan Zemajt, Bekim Kastratit, Bardhyl Ajetit, Ekrem Rexhës dhe shumë të tjerëve që nuk mund të flasin më, Kosova u ka borxh diçka që ua ka mohuar për shumë gjatë.

Të vërtetën.

Dhe drejtësinë.

Jo drejtësinë e një turme. As drejtësinë e një partie. As atë drejtësinë që ndryshon sipas mbiemrit të viktimës apo komandantit që akuzohet. Drejtësinë e një Republike që më në fund është mjaftueshëm e pjekur për ta parë të kaluarën e vet pa u fshehur pas flamurit.

Më 12 shtator mijëra njerëz dolën në rrugë për katër burra jashtëzakonisht të fuqishëm. Kjo është e drejta e tyre. Por nëse Kosova dëshiron të tregojë se është vërtet e lirë, një ditë duhet ta gjejë të njëjtën fuqi morale për njerëzit që u vranë, u harruan dhe u lanë pa përgjigje.

Sepse çlirimi nuk përfundon ditën kur largohet pushtuesi. Përfundon vetëm kur askush që e trashëgon shtetin nuk mund ta përdorë kombin si mburojë personale, luftën si kapital privat, frikën si metodë politike dhe heshtjen si varr të dytë për viktimat.

Kosova nuk është pronë e Hashim Thaçit. Nuk është pronë e PDK-së. Nuk është pronë e asnjë komandanti, partie, veterani, gazete, gjykate apo qendre pushteti. Kosova është e atyre që ranë për të, e atyre që luftuan për të, e atyre që e ndërtuan, e atyre që u përndoqën për të, por edhe e atyre që u vranë nga shqiptarët sepse refuzuan t’i përkuleshin një pushteti shqiptar. Edhe ata janë bij të këtij kombi. Edhe gjaku i tyre është shqiptar. Edhe varret e tyre janë pjesë e lirisë sonë.

Nuk ka patriotizëm më të turpshëm sesa ai që e ngre flamurin lart për ta fshehur një padrejtësi poshtë tij. Flamuri shqiptar nuk është perde për krimin. UÇK-ja nuk është strehë për pandëshkueshmërinë. Dëshmorët nuk ranë që një ditë emri i tyre të përdorej si mburojë për cilindo që kërkon të jetë mbi ligjin. Ata ranë që shqiptari të mos jetonte më i frikësuar, i poshtëruar, i kërcënuar dhe i detyruar të heshtte.

Prandaj, kur e përmendim Xhemajl Mustafën, Haki Imerin, Enver Malokun, Smajl Hajdarajn, Shaban Manajn, Tahir Zemajn, Enesin, Hasanin, Bekim Kastratin, Bardhyl Ajetin, Ekrem Rexhën dhe të tjerët, nuk po e sulmojmë kombin. Po e mbrojmë ndërgjegjen e tij. Nuk po e njollosim UÇK-në. Po refuzojmë që madhështia e luftës së saj të përdoret për ta bërë të paprekshëm cilindo individ. Nuk po i shërbejmë Serbisë. Serbia fitoi sa herë që një shqiptar u vra dhe Kosova nuk e gjeti dot të vërtetën. Serbia fitoi sa herë që një gazetar heshti nga frika. Sa herë që një dëshmitar u tërhoq. Sa herë që një familje u plak duke pritur drejtësi nga shteti që kishte ardhur në jetë prej sakrificës së saj.

Dhe këtu është dhimbja që nuk mund të mbulohet me asnjë flamur gjigant. Diku në Kosovë ka ende nëna që vdiqën pa mësuar kush ua vrau djemtë. Ka fëmijë që u rritën duke parë një karrige bosh në tavolinë. Ka gra që e hapën derën për vite me radhë me shpresën absurde se njeriu i tyre do të kthehej. Ka familje që i kanë festuar ditëlindjet pranë fotografive. Ka varre mbi të cilat Republika ka vendosur lule, por jo përgjigje. Dhe ka njerëz të fuqishëm që ndërkohë kanë pasur podiume, parti, institucione, televizione dhe gjithë aparatin e shtetit për ta treguar historinë nga këndvështrimi i tyre.

Atyre familjeve Kosova nuk ua ka borxh keqardhjen.

Ua ka borxh shtetin.

Ua ka borxh prokurorin që nuk frikësohet. Policin që nuk bindet politikisht. Gjyqtarin që nuk e shikon mbiemrin. Gazetarin që nuk blihet. Dëshmitarin që nuk lihet vetëm. Arkivin që nuk zhduket. Dosjen që nuk pluhuroset. Emrin që nuk përlyhet për herë të dytë pasi trupi është futur në dhe. Ua ka borxh atë që Republika duhet t’ia japë çdo shqiptari, dinjitetin e së vërtetës.

Unë e dua një Kosovë që e nderon UÇK-në aq shumë, sa nuk ka nevojë ta mbrojë atë me gënjeshtra. Një Kosovë që është aq krenare për çlirimin e vet, sa nuk trembet nga drejtësia. Një Kosovë ku askush nuk quhet tradhtar vetëm pse pyet. Ku askush nuk quhet serb vetëm pse kundërshton. Ku askush nuk kërcënohet sepse e hap një dosje. Ku askush nuk vritet politikisht dhe pastaj vritet për herë të dytë me heshtje.

Sepse atdheu nuk është një njeri. Atdheu nuk është një parti. Atdheu nuk është një fotografi në shesh. Atdheu është edhe varri pa përgjigje. Është edhe nëna që pret. Është edhe gazetari i vrarë. Është edhe luftëtari që refuzoi t’i nënshtrohej pushtetit. Është edhe qytetari që sot kërkon vetëm një gjë, që ligji të mos përkulet para legjendës.

Dhe nëse një ditë Kosova duhet të marshojë sërish, unë dua ta shoh atë marsh ndryshe. Jo për një emër të madh. Jo për një parti. Jo për një komandant. Por për çdo shqiptar të vrarë padrejtësisht, për çdo familje që ka pritur një çerek shekulli, për çdo varr që ende e pyet shtetin pse heshti.

Atë ditë Kosova nuk do të jetë më një turmë që bërtet se kush është i pafajshëm.

Do të jetë një Republikë që më në fund e ka mësuar se patriotizmi më i lartë nuk është ta mbrosh të fuqishmin nga drejtësia.

Është ta mbrosh drejtësinë nga i fuqishmi.

Dhe vetëm atëherë mund të themi se liria jonë është e plotë.

JEP NJË DONACION

Gashi e nisi përplasjen me një status drejtuar Rashiqit. Ai pretendoi se Rashiq kishte folur në një takim jashtë Kosovës me përfaqësues të disa organizatave të rëndësishme për rastin e djalit të tij të mitur dhe lëndimin e dorës së tij.

“Krejt çka kam thënë është e vërtetë”, shkroi Gashi, duke shtuar se nuk do t’i përmendte organizatat “për hir të konfidencialitetit”.

---

Në fund ai e dha elementin që e nxori deklaratën nga territori i kujtesës personale dhe e futi atë në territorin e verifikimit.

“Për këto punë ka edhe procesverbale”, shkroi ai, duke e përfunduar statusin me një shenjë ironike.

Pikërisht ky pohim e bën çështjen jashtëzakonisht të thjeshtë nga pikëpamja gazetareske. Nëse ka procesverbale, atëherë ekziston një regjistër që mund të kontrollohet. Nëse ekziston një regjistër, atëherë nuk ka arsye që publiku të detyrohet të zgjedhë ndërmjet fjalës së Gashit dhe mohimit të Rashiqit.

ia drejtoi Gashit dhjetë pyetje konkrete2. Atij iu kërkua të tregonte se në cilin vit dhe në cilin shtet kishte ndodhur takimi, cilat organizata kishin qenë të pranishme, çfarë kishte thënë saktësisht Rashiqi dhe ku ndodhej procesverbali. Nëse identiteti i organizatave ishte konfidencial, Gashi u pyet nëse ishte i gatshëm t’ia vinte dokumentin në dispozicion një institucioni kompetent ose një redaksie për verifikim të pavarur. Ai u pyet gjithashtu pse një çështje që sot e paraqet si serioze nuk ishte bërë publike më herët, nëse e kishte raportuar ndonjëherë në Polici, Prokurori, AKI ose Kuvend dhe, nëse besonte se informacioni e cenonte interesin publik ose sigurinë institucionale, çfarë kishte bërë konkretisht si deputet. Pyetja përfundimtare ishte më elementarja, a do ta publikonte procesverbalin që vetë kishte thënë se ekzistonte.

Gashi nuk iu përgjigj substancës së këtyre pyetjeve. Në përgjigjen e tij ndaj gazetarit shfaqet vetëm një emoji. Ajo që ndodhi më pas është më domethënëse. Nën pyetjet filluan të shfaqeshin komente që nuk merreshin me procesverbalin, Rashiqin ose përmbajtjen e pyetjeve, por me gazetarin që i kishte bërë ato.

Rinor Vokshi shkroi një fyerje të rëndë dhe e quajti gazetarin “spiun”, ndërsa Gashi iu përgjigj komentit me një emoji. Sherif Ferizi përdori etiketimin “serbofil”. Mehmet Xh Shala përdori përsëri gjuhë fyese. Milaim Mehmeti shkroi se Vudi Xhymshiti ishte “nji shpiun i bias serbe qe paguhet nga bia serbe”. Në pamjen e ruajtur nga redaksia, reagimi ndaj këtij komenti shfaqet si i bërë nga Arben Gashi. Në një koment tjetër, Ekrem Sadiku shkroi “kush kari je ti me tu pergjigje Arben Gashi o bothqire”. Pamja e listës së personave që e kishin pëlqyer atë koment përfshin gjithashtu Arben Gashin. Edhe komente të tjera denigruese morën reagime nga autori i postimit.

Kjo sjellje nuk provon se Gashi ka ndonjë lidhje me BIA-n, Fatmir Shehollin ose ndonjë operacion të shërbimeve serbe dhe nuk do të ishte gazetarisht e përgjegjshme të pretendohej një gjë e tillë pa prova. Por sjellja e dokumentuar tregon diçka tjetër që është faktikisht e kontrollueshme. Një deputet e bëri një pretendim, tha se ekzistonte dokumentacioni që e mbështeste atë dhe, kur iu kërkua dokumentacioni, nuk e paraqiti. Ndërkohë, në hapësirën e tij publike, pyetjet u zëvendësuan nga etiketime ndaj gazetarit si “spiun”, “serbofil” dhe “spiun i BIA-s”.

Në vend që të distancohej nga disa prej këtyre sulmeve, Gashi i pëlqeu3. Problemi këtu nuk është mirësjellja në Facebook. Problemi është mekanizmi, sepse zhvendosja e debatit nga prova tek diskreditimi i personit që e kërkon provën është pikërisht një nga teknikat që dokumentet e hetimit të Shehollit e bëjnë të pamundur ta trajtojmë me naivitet.

Aktakuza e Prokurorisë Speciale kundër Fatmir Shehollit duhet lexuar me kufizimin themelor juridik se ajo përmban pretendimet e Prokurorisë dhe jo një vendim përfundimtar gjyqësor. Sheholli gëzon prezumimin e pafajësisë. Megjithatë, dokumenti e përshkruan me hollësi një mekanizëm të pretenduar të inteligjencës serbe për prodhimin, transmetimin dhe publikimin e materialeve komprometuese kundër zyrtarëve të Kosovës. Sipas aktakuzës, më 26 shtator 2025 Sheholli mori materiale audio dhe transkripte që kishin të bënin me zyrtarë të Ministrisë për Komunitete dhe Kthim dhe që ishin “të destinuara për komprometimin e tyre”.

Prokuroria pretendon se bashkë me materialet ai i mori 5000 euro dhe se më pas, duke i zbatuar udhëzimet e Bojan Dimiqit, një zyrtar i BIA-s, ia dorëzoi materialet gazetarit Milaim Zeka, së bashku me 1000 euro, duke dhënë udhëzime edhe për mënyrën dhe kohën e publikimit pak ditë përpara zgjedhjeve lokale4. Sipas Prokurorisë, qëllimi dhe pasoja e këtyre veprimeve ishte diskreditimi i institucioneve dhe zyrtarëve, thellimi i përçarjeve shoqërore dhe ndërhyrja e një shërbimi të huaj informativ në procesin zgjedhor të Kosovës.

Rëndësia e kësaj dosjeje për debatin e sotëm bëhet edhe më e qartë sepse objektivi i përshkruar nga hetuesit lidhet drejtpërdrejt me Nenad Rashiqin dhe njerëzit rreth tij. Sipas raportit policor të cituar në aktakuzë, materialet e siguruara nga BIA kishin për qëllim komprometimin e disa zyrtarëve të lidhur me Rashiqin. Dokumenti thotë se bashkëpunëtorët e tij ishin kontaktuar dhe kërcënuar nga persona që ishin prezantuar si zyrtarë të BIA-s, të cilët kishin ushtruar presion që ata të shkonin në Beograd. Pasi ata nuk kishin pranuar, sipas aktakuzës, ishin dërguar materiale komprometuese me paralajmërimin se ato do të publikoheshin në media. Kjo është shumë më tepër se sfond politik. Është përshkrimi nga Prokuroria i një metode, identifiko objektivin, siguro ose përgatit material komprometues, gjej kanalin e publikimit, përcakto kohën dhe prodhoje efektin publik.

Roli që Prokuroria ia atribuon medias në këtë mekanizëm është veçanërisht shqetësues. Aktakuza citon deklaratën e Milaim Zekës në polici, sipas së cilës marrëveshja kishte qenë për 2000 euro për publikimin, prej të cilave ai thotë se i kishte marrë 1000 euro në restaurantin Garden dhe pjesën tjetër do ta merrte pas përfundimit të publikimit. Sheholli, sipas deklaratës së tij të cituar në të njëjtën dosje, tha se Zekës i kishte treguar një prejardhje tjetër të materialeve dhe jo kontaktin me Bojan Dimiqin. Aktakuza përmban edhe transkriptin e një audioincizimi të 30 shtatorit 2025, ku Sheholli dëgjohet duke i thënë Zekës “qe ku i ki qetu njëmijë”. Prokuroria thotë se deklaratat e të dyve konfirmojnë se publikimi ishte lidhur me një pagesë prej 2000 eurosh.

Dokumentet e Prokurorisë pretendojnë gjithashtu se kontrolli nuk përfundonte me dorëzimin e materialit. Sipas aktakuzës, Bojan Dimiqi interesohej nëse materiali ishte publikuar dhe jepte udhëzime për publikimin e tij në “Pa Rrotlla”. Më 1 tetor 2025, sipas komunikimeve të cituara, Sheholli ia përcillte Zekës udhëzimin që publikimi të bëhej më herët. Prokuroria e interpreton këtë si provë se Sheholli vepronte sipas udhëzimeve të zyrtarit të BIA-s lidhur me kohën dhe mënyrën e publikimit në mediat kosovare. Në një pjesë tjetër të aktakuzës, hetuesit e përshkruajnë koordinim për pranimin, përkthimin dhe publikimin e materialeve, si dhe për përdorimin e mediave dhe rrjeteve sociale në mënyrë që përmbajtja të prodhonte sa më shumë jehonë dhe ndikim publik.

Brenda së njëjtës dosje gjendet një dokument që e vendos komprometimin politik në një kontekst edhe më të vjetër. Ai njihet me emrin “Leptiri”. Sipas aktakuzës, dokumenti ishte marrë nga Bojan Dimiqi dhe ishte gjetur në telefonin e Shehollit. Prokuroria e përshkruan përmbajtjen si material të RDB-së që lidhej me përdorimin e një burimi operativ me nofkën “Leptiri” për sigurimin e materialeve komprometuese me qëllim ushtrimin e presionit për bashkëpunim me shërbimin serb. Sheholli, në deklaratën e cituar në aktakuzë, thotë shprehimisht se dokumentin ia kishte dërguar Bojan Dimiqi dhe më pas përshkruan personat tek të cilët e kishte shpërndarë.

Kjo është arsyeja pse “Leptiri” duhet kuptuar si metodë dhe jo si një fjalë misterioze që mund t’i ngjitet çdo kundërshtari politik. Dokumentet e dosjes e përshkruajnë një logjikë të komprometimit, ku objektivi nuk kundërshtohet domosdoshmërisht përmes argumentit, por dobësohet përmes materialit ose pretendimit që e cenon reputacionin e cakut dhe pastaj shpërndahet në mënyrë që dëmi të prodhojë efekt politik. Aktakuza ndaj Shehollit e përshkruan një variant modern të së njëjtës logjikë në rastin e njerëzve të lidhur me Rashiqin, me materiale komprometuese, ndërmjetës, pagesa, media dhe koordinim të kohës së publikimit. Kjo nuk na jep të drejtën të themi se çdo sulm ndaj Rashiqit është “Leptiri”. Por na jep arsye shumë të fortë ta shqyrtojmë çdo rast ku një pretendim i pambështetur ndaj tij hidhet në publik dhe, sapo kërkohet prova, diskutimi zhvendoset drejt diskreditimit të atyre që kërkojnë verifikimin.

Pikërisht këtu sjellja e Arben Gashit bëhet politikisht problematike. Gashi nuk është përgjegjës për atë që çdo qytetar e shkruan në faqen e tij dhe askush nuk mund t’ia atribuojë automatikisht një politikani çdo koment të një mbështetësi. Por kur vetë politikani klikon pëlqim (like) mbi një koment, situata ndryshon. Ai nuk është më vetëm pronari pasiv i hapësirës ku është bërë komenti. Ai ka ndërvepruar me të. Kur komenti pretendon pa asnjë provë se gazetari është “spiun i BIA-s serbe” dhe deputeti e pëlqen atë, ky është një veprim publik i deputetit dhe mund të dokumentohet si i tillë. Kur një koment tjetër përdor gjuhë vulgare për të thënë se gazetari nuk meriton përgjigje dhe Gashi shfaqet mes personave që e kanë pëlqyer, edhe kjo është pjesë e regjistrit publik të mënyrës se si ai zgjodhi të sillej pasi iu kërkuan provat.

Ironia është e rëndë dhe nuk ka nevojë për zbukurim. Në ditën kur Sheholli u paraqit para gjykatës mbi një aktakuzë që e përshkruan një operacion të pretenduar të BIA-s për komprometimin e njerëzve të lidhur me Nenad Rashiqin, Arben Gashi e bëri një pretendim të ri publik ndaj Rashiqit. Kur Rashiq e mohoi dhe e kërkuan provën, Gashi nuk e solli procesverbalin që vetë e kishte përmendur. Në hapësirën e tij publike, ndërkohë, gazetari që e kërkonte atë provë filloi të etiketohej “spiun i BIA-s”, ndërsa Gashi i pëlqeu të paktën disa prej komenteve denigruese. Nuk ka prova që këto dy fenomene janë të koordinuara dhe ne nuk po pretendojmë se janë. Por ekziston një ngjashmëri e dukshme në metodën e komunikimit, një çështje konkrete ngrihet, prova kërkohet dhe vëmendja zhvendoset nga prova tek karakteri dhe besnikëria e personit që sfidon pretendimin.

Kjo ka rëndësi edhe për shkak të pozitës së Gashit brenda krizës së tanishme të LDK-së. Më 2 shtator, raportuan5 mbi pretendimet e dy rrjeteve burimore sipas të cilave rebelimi i gjashtë deputetëve kundër marrëveshjes Kurti dhe Abdixhiku duhej shqyrtuar për mundësinë e ndikimit nga infrastruktura të vjetra politike të lidhura me ish SHIK-un. Në atë shkrim ne nuk e paraqitëm pretendimin si fakt të provuar. Përkundrazi, shkruam qartë se nuk kishim dokument që e demonstronte një komandë të tillë, nuk kishim komunikim të konfirmuar që u tregonte deputetëve si të votonin dhe se përputhja e interesave politike nuk është provë e koordinimit operacional. Arben Gashi ishte një nga gjashtë deputetët për të cilët burimet ngritën pikëpyetje.

Asnjëra prej këtyre nuk provon kontroll mbi Gashin. Por pikërisht për këtë arsye ai duhet të ketë interes më të madh, jo më të vogël, për t’iu përgjigjur pyetjeve me dokumente dhe jo me etiketime.

Sjellja e sotme nuk provon pretendimet e burimeve tona të 2 shtatorit. Ajo megjithatë shton një fakt të ri në shqyrtimin e sjelljes publike të Gashit. Kur u përball me pyetje konkrete dhe të verifikueshme, deputeti nuk i dha përgjigjet konkrete dhe të verifikueshme që iu kërkuan. Ai mund ta korrigjojë këtë edhe tani. Mund të tregojë kur dhe ku është zhvilluar takimi. Mund ta shpjegojë kush e ka hartuar procesverbalin. Mund ta publikojë dokumentin me pjesët konfidenciale të redaktuara. Mund t’ia dorëzojë atë një pale të tretë për verifikim. Mund të tregojë nëse e ka raportuar çështjen te ndonjë institucion dhe, nëse jo, ta shpjegojë pse një informacion që sot konsiderohet mjaftueshëm serioz për t’u përdorur publikisht kundër Rashiqit nuk ishte trajtuar institucionalisht në kohën kur Gashi pretendon se e kishte mësuar.

Pa këto përgjigje, pretendimi i Gashit nuk është provë. Është një akuzë e pambështetur publikisht, e mohuar nga Rashiqi dhe e shoqëruar deri tani vetëm nga pohimi i autorit se dokumentacioni ekziston. Nuk do të ishte e drejtë ta shpallnim Gashin gënjeshtar si fakt të provuar vetëm mbi këtë bazë, sepse edhe gazetaria që kërkon prova prej tij duhet t’i nënshtrohet të njëjtit standard. Por nëse Gashi kërkon që publiku ta besojë, barra minimale është e tij. Ai e bëri pretendimin. Ai i përmendi procesverbalet. Ai duhet t’i dëshmojë ato. Derisa ta bëjë këtë, nuk ekziston bazë e verifikueshme që pretendimit të tij t’i jepet statusi i faktit.

Ajo që ekziston ndërkohë është një standard i dyfishtë shqetësues. Për Rashiqin kërkohet që një pretendim i Gashit të pranohet pa u parë procesverbali. Për gazetarin që e kërkon procesverbalin mjafton një koment në Facebook për ta quajtur “spiun i BIA-s”. Për akuzën ndaj Rashiqit kërkohet besim. Për akuzën ndaj gazetarit nuk kërkohet as kjo. Një klikim mjafton. Kjo është pikërisht klima ku komprometimi funksionon më mirë, sepse etiketa ecën më shpejt se dokumenti dhe dyshimi mbetet edhe pasi prova nuk vjen.

Dosja Sheholli na tregon pse ky mekanizëm duhet marrë seriozisht. Prokuroria pretendon se BIA kishte siguruar materiale për komprometimin e njerëzve të lidhur me Rashiqin, se Sheholli ishte angazhuar për sigurimin e mediave për publikimin e tyre dhe se kishte koordinim për të prodhuar sa më shumë ndikim publik. Aktakuza pretendon se materialet kaluan tek Milaim Zeka dhe se u diskutuan pagesa, përkthimi, editimi dhe publikimi. Kjo është dëshmi se komprometimi përmes hapësirës mediatike nuk është një konstrukt abstrakt në Kosovën e sotme. Është pjesë e një çështjeje konkrete penale që tashmë ndodhet para gjykatës, ndonëse pretendimet e Prokurorisë ende duhet të provohen në proces.

Prandaj nuk mund të thuhet me përgjegjësi se Arben Gashi “po zbaton operacionin Leptiri” në kuptimin operacional të fjalës, edhe pse bazueshëm dyshojmë. Për këtë nuk kemi prova. Por mund të thuhet se sjellja e dokumentuar sot e riprodhon një element themelor të metodës së komprometimit që dosja “Leptiri” dhe aktakuza Sheholli na lejojnë ta njohim, sulmi ndaj besueshmërisë së cakut ose të personit që kërkon llogari, në vend të përballjes me provën. Në rastin e Rashiqit e kemi një pretendim pa procesverbalin e premtuar. Në rastin e gazetarit kemi etiketime si “spiun” dhe “serbofil” pa asnjë provë. Në të dy rastet reputacioni vendoset në bankën e të akuzuarve përpara se faktet të vendosen mbi tavolinë.

Kjo është arsyeja pse përgjigjja ndaj Gashit mbetet po ajo që ishte para se të fillonin fyerjet. Nuk kërkojmë besim dhe nuk kërkojmë favore. Kërkojmë dokumentin që ai vetë e tha se ekziston. Nëse procesverbali e mbështet pretendimin e tij, do ta raportojë dhe Rashiqi duhet të përballet me përmbajtjen e tij. Nëse procesverbali nuk e thotë atë që Gashi po e pretendon, publiku duhet ta dijë edhe këtë. Nëse Gashi refuzon ta publikojë për arsye legjitime konfidencialiteti, ekzistojnë mënyra të njohura gazetareske dhe institucionale për verifikimin e tij pa i ekspozuar burimet ose personat e mbrojtur. Ajo që nuk mund të konsiderohet përgjigje është një emoji, ndërsa mbështetësit e deputetit e kthejnë gazetarin në “spiun” dhe deputeti i shpërblen disa prej tyre me pëlqime.

Arben Gashi mund ta mbyllë këtë çështje me prova ose mund ta thellojë atë duke mos i dhënë ato. Zgjedhja është e tij. Por standardi ynë nuk ndryshon sipas emrit të politikanit, partisë së tij, marrëdhënieve të tij politike apo njerëzve që e përshëndesin atë nga Washingtoni. Një deputet që pretendon se ka procesverbale duhet t’i paraqesë për verifikim. Një deputet që nuk e bën këtë nuk mund të kërkojë që fjala e tij të trajtohet si fakt. Dhe një deputet që, në vend se t’i përgjigjet gazetarit, i pëlqen akuzat e pambështetura që e shpallin atë agjent të shërbimit sekret të shtetit kundër të cilit ai gazetar po hulumton e ekspozon, nuk po e forcon pretendimin e vet. Po e ekspozon mënyrën se si sillet kur dikush i kërkon ta provojë atë.

Në fund, pyetja për Arben Gashin është shumë më e thjeshtë se “Leptiri”, SHIK-u, BIA, Grenelli ose gjithë historia e errët e kompromateve politike në Kosovë. Është pyetja më e vjetër e gazetarisë dhe më e vështira për politikën kur retorika ndeshet me faktin.

Ju thatë se ka procesverbale.

Ku janë ato zt Gashi?

1

Deklarata e Arben Gashit në Facebook, 7 Shtator, 2026.

2

Pyetjet tona drejtuar Arben Gashit, të Hënën më 7 Shtator, 2026.

Pas më shumë se një viti verifikimesh, qëndrimi institucional i redaksisë është i qartë: ne nuk kemi arritur t’i verifikojmë si të vërteta pretendimet kryesore që Milaim Zeka dhe persona të lidhur me këtë rrëfim i kanë ngritur publikisht.

Milaim Zeka dhe Halit Sahitaj nuk hyjnë në këtë histori si burime të pakontestuara. Përkundrazi, hulumtimet e , kanë ngritur pikëpyetje të rënda mbi besueshmërinë, metodat dhe rrjetin e tyre të marrëdhënieve.

Zeka, ish-deputet dhe figurë mediatike, është shpallur fajtor nga një gjykatë në Prishtinë për shmangie tatimore1, ndërsa hulumtimet tona e kanë dokumentuar në marrëdhënie të vazhdueshme me Sahitajn, në kundërthënie publike për natyrën e kësaj lidhjeje dhe, së fundmi, në aktakuzën ndaj Fatmir Shehollit, në pikën ku materiali i pretenduar i BIA-s përfundonte si produkt mediatik, ndonëse Zeka vetë nuk është i akuzuar për spiunazh2. Sahitaj, ndërkaq, është personi që në shkurt 2025 iu afrua redaksisë sonë dhe u bë objekt i hulumtimit pasi komunikimet, regjistrimet dhe gjurmët digjitale të siguruara nga redaksia ngritën dyshime se po përpiqej të na përfshinte në një operacion me materiale të dyshimta dhe rrethana potencialisht komprometuese3. Hulumtimet tona kanë raportuar gjithashtu se ai është hetuar në disa juridiksione evropiane për pretendime që përfshijnë zhvatje, mashtrim dhe manipulim4. Në korrik 2025, ne dokumentuam se Zeka kishte mohuar se e njihte personalisht Sahitajn, ndërsa Sahitaj e kishte dhënë një verzion të kundërt dhe gjurmët e tjera të mbledhura nga redaksia tregonin komunikime, shkëmbim materialesh dhe takime mes tyre5. Prandaj, kur këta dy burra ndërtojnë një akuzë që e prek CIA-n, Prokurorinë e Specializuar, shërbimet serbe dhe miliona euro, redaksia jonë nuk e ka luksin ta trajtojë rrëfimin e tyre si të vërtetë vetëm sepse është dhënë nën betim. Përkundrazi, historia e dokumentuar e tyre na imponon standardin më të lartë të mundshëm të verifikimit.

Kjo nuk është çështje përshtypjesh. Është çështje prove.

Dokumenti 118-faqësh i paraqitur më 28 nëntor 2023 nga ish-zyrtari i DEA-s, John F. Moynihan6, nuk është vendim gjykate, aktakuzë apo raport përfundimtar hetimor. Ai është një ankesë denoncuese e ndërtuar mbi deklarata të disa personave, përfshirë Milaim Zekën, Edlira Qefalijan, Halit Sahitajn dhe Darko Peroviqin.

Për më tepër, vetë Moynihan pranon në fund të dokumentit se ndodhej përballë pretendimeve serioze, por se nuk kishte arritur t’i hetonte ose t’i verifikonte më tej. Pikërisht për këtë arsye, ai kërkonte që autoritetet amerikane me kompetencë hetimore ta shqyrtonin çështjen.

Ky dallim është thelbësor.

Një pretendim i betuar mbetet pretendim derisa të verifikohet me prova të pavarura.

Milaim Zeka e vendos Faik Imerin në qendër të pothuajse gjithë narrativës së tij. Në deklaratën e tij të vitit 2023, Zeka pretendon se rreth vitit 2016 Imeri e kishte kontaktuar, ishte prezantuar si agjent i CIA-s dhe më pas e kishte organizuar një takim të tij me ish-Prokurorin e Specializuar David Schwendiman.

Zeka pretendon gjithashtu se Imeri fliste në emër të strukturave të Prokurorisë së Specializuar, ushtronte presion dhe kërkonte shuma të mëdha parash. Në një nga pretendimet më serioze, Zeka thotë se një grup i lidhur me Imerin ia kishte marrë atij 320 mijë euro.

Në të njëjtin dokument, Zeka thotë se kishte dyshime mbi informacionet që Imeri i jepte dhe se përpiqej ta verifikonte nëse ai kishte vërtet ndonjë lidhje me CIA-n.

Këto janë akuza tepër serioze.

Por serioziteti i akuzës nuk e zëvendëson standardin e provës.

Që nga publikimi i hulumtimit tonë të parë në prill 2025, , kanë kërkuar të arrijnë te Faik Imeri. Qëllimi ka qenë i thjeshtë: ta intervistojmë, ta ballafaqojmë me pretendimet e ngritura nga Milaim Zeka dhe të tjerët dhe t’ia japim mundësinë ta paraqesë verzionin e tij të plotë.

Burime ndërkombëtare të redaksisë kanë dhënë indikacione se mund të kenë njohuri për të ose për vendndodhjen e tij. Megjithatë, deri tani nuk na është dhënë qasje e drejtpërdrejtë që do të na e mundësonte kontaktin me z. Imeri.

Redaksia ka provuar gjithashtu të kontaktojë mbajtësin e një llogarie në Facebook7 që e mban emrin e vëllait të tij të ndjerë, Haki Imeri. Për këtë llogari ekzistojnë pretendime publike se mund të përdoret ose të administrohet nga persona të afërt me familjen Imeri apo me vetë personazhin mistik në kërkim nga redaksia jonë zt Faik Imeri. Mesazhet tona janë lexuar nga dikush në atë llogari, por deri në publikimin e këtij editoriali nuk kemi marrë përgjigje.

Ne nuk mund ta përcaktojmë se kush konkretisht i ka lexuar ato mesazhe dhe për këtë arsye nuk pretendojmë se ishte Faik Imeri.

Kjo është pikërisht arsyeja pse sot po e bëjmë një thirrje publike.

Faik Imeri ka të drejtën e tij të mos flasë me gazetarët. Por njëkohësisht, emri i tij është vendosur për vite me radhë në qendër të pretendimeve që përfshijnë shërbime inteligjente, Prokurorinë e Specializuar, para, dëshmitarë dhe ndërhyrje të mundshme në drejtësi.

Një pjesë e këtyre pretendimeve është ngritur nga Milaim Zeka. Një pjesë tjetër është përsëritur nga Halit Sahitaj dhe persona të tjerë. Ato janë futur edhe në dokumentin e Moynihanit.

Por nuk do t’i shpallin ato pretendime të vërteta vetëm sepse janë përsëritur shumë herë.

As nuk do t’i shpallim të rreme pa i hetuar deri në fund.

Detyra jonë është ta kërkojmë provën.

Prandaj, i bëjnë thirrje publike z. Faik Imeri që ta kontaktojë redaksinë dhe ta pranojë një intervistë të regjistruar.

Ne duam ta dëgjojmë verzionin e tij.

Duam ta ballafaqojmë me pretendimet konkrete të Milaim Zekës dhe personave të tjerë.

Duam ta dimë çfarë marrëdhënie ka pasur realisht me Dhomat e Specializuara, me prokurorët e tyre, me dëshmitarë potencialë dhe me personat që e kanë akuzuar.

Duam ta dimë nëse ekzistojnë dokumente, komunikime, regjistrime ose prova që mund t’i mbështesin ose t’i rrëzojnë këto akuza.

Dhe mbi të gjitha, duam t’ia japim atij atë që çdo njeri duhet ta ketë përballë akuzave të kësaj natyre: të drejtën për t’u përgjigjur.

Deri atëherë, pretendimet e Milaim Zekës mbeten pikërisht ato që janë: pretendime që redaksia jonë nuk ka arritur t’i verifikojë në mënyrë të pavarur.

Kjo nuk është mbrojtje e Faik Imerit. Nuk është as sulm ndaj Milaim Zekës.

Është standardi minimal i gazetarisë.

Një redaksi serioze nuk pyet se cili verzion politikisht tingëllon më bindës. Ajo pyet se cili version mbështetet në prova.

Drejtësia nuk mbrohet duke e zgjedhur narrativën që na pëlqen.

Mbrohet duke kërkuar faktin.

7

Llogaria ‘Haki Imeri’ në Facebook.

A dështoi Serbia ta rekrutonte Albin Kurtin dhe pastaj u përpoq ta bindte Kosovën se kishte pasur sukses?

Kjo është pyetja që ngre dosja “Leptiri”. Sipas aktakuzës, shërbimi sekret serb kishte hartuar një plan për komprometimin dhe rekrutimin e Kurtit gjatë burgimit në Serbi. Dokumenti e provon ekzistencën e planit, jo rekrutimin e Kurtit. Por narrativa që u përhap më pas e bën pikërisht të kundërtën: e përdor përpjekjen serbe si arsye për ta paraqitur Kurtin si të rekrutuar nga Serbia.

Kjo ndodh ndërsa politikat e Kurtit kanë goditur strukturat paralele dhe mekanizmat e ndikimit që Beogradi i ndërtoi për më shumë se dy dekada në Kosovë. Ramush Haradinaj e ka shtyrë prej vitesh narrativën e “rekrutimit”. Tani Arton Demhasaj e përsërit atë, ndërsa një portal e shumëfishon.

Kush e solli këtë narrativë në politikën kosovare, dhe kujt i shërben ajo?

Lexojeni hulumtimin, dhe nëse doni gazetari që i ndjek dokumentet, pushtetin dhe rrjetet e ndikimit pa kërkuar leje, bëhuni abonent me pagesë. Pavarësinë tonë e financoni ju.

Read more

Në fjalimin e tij, Tërnava deklaroi se “disa falanga”, të cilat i përshkroi si “bij të ish-komunistëve”, po përpiqen t’i bëjnë dëm kombit përmes fesë. Ai shtoi se “xhamia nuk do të lejojë” dhe “xhemati nuk do të lejojë”, ndërsa theksoi se Bashkësia Islame e Kosovës “do të qëndrojë aty ku qëndron populli”.

---

Janë pikërisht këto formulime që kërkojnë shqyrtim. Jo sepse një prijës fetar nuk duhet ta mbrojë komunitetin e tij, por sepse mënyra se si e bën këtë ka pasoja që shkojnë përtej komunitetit të besimtarëve.

Së pari, mbetet e paqartë se çfarë nënkupton konkretisht deklarata se “xhamia nuk do të lejojë”.

Çfarë nuk do të lejojë?

Kritikën ndaj institucioneve fetare? Satirën? Debatin publik? Mospajtimin? Apo diçka tjetër?

Kur një figurë me autoritet moral dhe ndikim mbi mijëra njerëz përdor një formulim kaq kategorik, ai mban përgjegjësi të shpjegojë saktësisht ku mbaron metafora dhe ku fillon veprimi. Në mungesë të këtij sqarimi, deklarata mbetet e hapur ndaj interpretimeve të ndryshme, përfshirë interpretimeve që mund të nxisin përjashtim ose konfrontim shoqëror.

Po aq problematik është etiketimi i njerëzve si “bij të ish-komunistëve”. Kjo nuk është një përgjigje ndaj argumenteve. Është një përpjekje për t’i delegjitimuar individët përmes prejardhjes së tyre të supozuar.

Si e di Myftiu se kush është fëmijë i kujt?

A e ka hetuar historinë familjare të njerëzve që i sulmon? Apo kemi të bëjmë me një etiketë politike që synon t’i diskreditojë kritikët pa iu përgjigjur asaj që ata e thonë?

Në një demokraci serioze, argumentet rrëzohen me argumente. Nuk rrëzohen duke i ndarë qytetarët në kategori ideologjike ose familjare.

Edhe më shqetësues është përfytyrimi i marrëdhënies mes fesë dhe kombit që del nga ky fjalim. Kur thuhet se Bashkësia Islame “do të qëndrojë aty ku qëndron populli”, krijohet përshtypja se institucioni fetar e përfaqëson vetvetiu kombin. Por kombi shqiptar nuk përfaqësohet nga një institucion fetar, sado i madh apo i respektuar të jetë ai.

Kombi shqiptar nuk është mysliman, katolik, ortodoks apo ateist. Ai përbëhet nga të gjithë këta njëkohësisht.

Historia shqiptare nuk e mbështet pretendimin se një fe e vetme mund të flasë në emër të kombit. Përkundrazi, ajo e dëshmon të kundërtën. Nga Rilindja Kombëtare e deri te shpallja e pavarësisë, figura me bindje të ndryshme fetare e ndërtuan një projekt kombëtar pikërisht mbi idenë se shqiptarësia duhej të ishte më e madhe se përkatësia fetare.

Vaso Pasha e formuloi këtë filozofi në mënyrë të paharrueshme kur shkroi se “feja e shqiptarit është shqiptaria”. Kjo nuk ishte një thirrje kundër fesë. Ishte një refuzim i idesë se feja mund të përdorej për ta copëtuar kombin.

Kjo nuk do të thotë se Islami nuk ka dhënë kontribut në historinë shqiptare. Përkundrazi. Shumë patriotë shqiptarë kanë qenë myslimanë dhe kanë sakrifikuar gjithçka për këtë vend. Po aq patriotë kanë qenë katolikë. Po aq ortodoksë. Kontributi i tyre nuk buronte nga monopoli i një feje mbi kombin, por nga bindja se kombi ishte shtëpia e përbashkët e të gjithëve. Pikërisht për këtë arsye askush nuk mund ta marrë patriotizmin peng dhe ta lidhë me një identitet të vetëm fetar.

Nëse qëllimi i Tërnavës ishte t’i dënonte fyerjet ndaj fesë, ai kishte të drejtë ta bënte. Liria e shprehjes nuk është leje për askend që t’i poshtëroj besimtarët. Por mbrojtja e besimit nuk kërkon ndarjen e qytetarëve në “ne” dhe “ata”. Nuk kërkon etiketime politike. Nuk kërkon që një institucion fetar të flasë sikur ka autoritet mbi kufijtë e debatit publik ose mbi vetë përkufizimin e kombit.

Kosova është republikë kushtetuese, jo republikë fetare. Autoriteti politik dhe juridik buron nga qytetarët dhe ligji, jo nga autoriteti i ndonjë komuniteti fetar. Bashkësia Islame është një institucion i rëndësishëm për besimtarët myslimanë. Ajo nuk është arbitri i shqiptarësisë. Po kështu, as Kisha Katolike, as Kisha Ortodokse dhe asnjë institucion tjetër fetar nuk mund të pretendojë pronësi morale mbi kombin.

Fjalët kanë peshë, sidomos kur shqiptohen nga njerëz që gëzojnë autoritet të madh shoqëror. Pikërisht për këtë arsye, një prijës fetar duhet të jetë i pari që ndërton ura dhe jo kufij, që e mbron dinjitetin e besimit pa lënë të kuptohet se identiteti kombëtar u përket vetëm atyre që e ndajnë të njëjtën fe. Kombi shqiptar nuk është pronë e xhamisë, e kishës apo e ndonjë institucioni tjetër fetar. Ai u përket njësoj myslimanëve, katolikëve, ortodoksëve, protestantëve, hebrenjve, ateistëve, agnostikëve dhe kujtdo që e quan veten shqiptar.

Çdo përpjekje për ta ngushtuar këtë përkufizim, qoftë edhe me gjuhë të nënkuptuar, nuk e forcon unitetin kombëtar.

E dobëson atë.

Pak ditë më parë, në kuadër të një hulumtimi të “Kronikave të Barutit”, i dërgova një seri pyetjesh profesionale pronarit të Gazetës Nacionale Berat Buzhala. Nuk ishin pyetje personale. Nuk ishin fyerje. Nuk ishin akuza. Ishin pyetje që buronin nga muaj të tërë pune, dokumentimi dhe verifikimi. Siç e kërkon etika profesionale, atij iu dha e drejta e plotë për t’u përgjigjur, për të kundërshtuar, për të sqaruar ose për ta rrëzuar çdo përfundim tonin.

Përgjigjja nuk erdhi me argumente, as me prova, as me fakte.

Përgjigjja ishte një mallkim për nënën time1.

Jo për mua.

Për nënën time.

Për gruan që nuk jeton më.

Dhe pikërisht në atë çast e kuptova se kjo histori nuk ishte më vetëm për gazetarinë. Nuk ishte më vetëm për një debat publik. Nuk ishte më vetëm për një hulumtim.

Ishte për një nënë.

Për nënën që më solli në këtë botë.

Për gruan që nuk kishte pushtet, nuk kishte poste, nuk kishte pasuri dhe nuk kërkoi kurrë duartrokitje. Ajo nuk u shfaq në televizione. Nuk shkroi editoriale. Nuk mbajti fjalime. Nuk kërkoi lavdi.

Ajo bëri diçka shumë më të madhe.

Ajo i rriti fëmijët e saj.

Na rriti në një kohë kur nuk kishte asgjë të lehtë. Me sakrificë, me punë dhe me një besim të palëkundur se njeriu nuk ndërtohet nga ajo që zotëron, por nga ajo që është.

Nëna ime nuk më mësoi si të fitoja.

Më mësoi si të mos turpërohesha nga vetja.

Çdo mëngjes zgjohej para nesh. Më lante, më vishte me rroba të pastra dhe më dërgonte në shkollë. Nuk mbaj mend asnjëherë ta kem dëgjuar të ankohej për lodhjen. Nuk mbaj mend ta kem parë të mendonte më shumë për veten sesa për ne.

Për të, arsimi nuk ishte luks.

Ishte dinjitet.

Kur u rrita dhe fillova të ëndërroja për jetën time, nuk më tha kurrë: “Mos e bëj.”

Ajo më dëgjonte.

Gjithmonë më dëgjonte deri në fund.

Pastaj më shpjegonte gjithçka që mund të shkonte keq. Më fliste për rreziqet, për njerëzit që mund të më tradhtonin, për padrejtësitë që mund të më prisnin. Nuk e bënte për të më trembur. E bënte sepse ishte nënë. E dinte se bota nuk është gjithmonë e drejtë.

Në fund më shikonte dhe më thoshte: “Shko, biri im. Bëje atë që beson se është e drejtë. Vetëm mos e humb kurrë ndershmërinë.”

---

Kjo ishte trashëgimia e saj.

Nuk ishin paratë, as pronat, as tenderet as marrëveshja me xhelatin.

Ishte karakteri.

Ajo më mësoi të mos vidhja, të mos gënjeja, të mos e shisja ndërgjegjen, të mos ulja kokën para padrejtësisë, të mos e poshtëroja askënd vetëm sepse kisha mundësi.

Nëna, më mësoi se burrëria nuk matet me zërin që e ngre, por me fjalën që mban.

Më mësoi se e vërteta nuk është gjithmonë e lehtë, por është gjithmonë e vetmja rrugë që të lejon të flesh i qetë. Dhe më mësoi diçka që nuk e kam harruar kurrë.

“Nëse një ditë mbetesh vetëm me të vërtetën, mos e braktis të vërtetën vetëm që të mos mbetesh vetëm.”

Më pas erdhi kanceri.

Ai nuk pyet se sa e mirë je. Nuk pyet sa ke sakrifikuar. Nuk pyet sa njerëz i ke bërë të lumtur. Thjesht të merr. Ngadalë. Pamëshirshëm.

Dhe një ditë, unë mbaja dorën e gruas që më kishte mbajtur dorën gjatë gjithë jetës sime.

E pashë ta merrte frymën e fundit. Ka dhimbje që nuk përshkruhen. Ka momente që nuk kalojnë kurrë. Njerëzit thonë se koha shëron.

Nuk është e vërtetë. Koha nuk shëron. Koha vetëm të mëson të ecësh me plagën.

Ka ditë kur ende e kap telefonin dhe, për një çast, më shkon mendja ta telefonoj. T’i tregoj se çfarë kam bërë. Ta pyes se çfarë mendon. T’ia dëgjoj zërin.

Pastaj kujtohem. Dhe më kujtohet se nuk kam më kujt t’i telefonoj.

Prandaj, kur dikush zgjedh ta shajë nanën time, ai nuk e fyen vetëm një grua të vdekur. Ai e prek kujtimin më të shenjtë që e kam.

Por kjo nuk është vetëm historia ime. Sepse çdo shqiptar që i lexon këto rreshta e di se çfarë është një nënë. E di se çfarë do të thotë një grua që zgjohet para të gjithëve dhe fle e fundit.

Një grua që heq kafshatën nga goja e saj për ta vendosur në pjatën e fëmijës. Një grua që lutet në heshtje. Një grua që nuk kërkon asgjë për vete. Një grua që e ndërton jetën e saj mbi të ardhmen e fëmijëve.

Ato gra nuk ndërtojnë monumente.

Ato ndërtojnë njerëz.

Edhe nëna ime e ndërtoi një njeri.

Nëse sot kam zgjedhur gazetarinë investigative, nuk është sepse ajo më tha të bëhem gazetar. Është sepse më mësoi të mos kem frikë nga e vërteta. Të mos e mas të drejtën me interesin. Të mos e ndërroj ndërgjegjen me rehatinë.

Prandaj nuk do t’i përgjigjem një mallkimi me një mallkim tjetër.

Sepse kështu nuk më rriti nëna ime. Ajo nuk më mësoi si të urrej. Më mësoi si të qëndroj në këmbë. Dhe në fund, ndoshta kjo është e vetmja gjë që ia vlen të thuhet e të shkruhet.

Një ditë, secili prej nesh do të shkojë te varri i nënës së vet. Disa do ta gjejnë ende gjallë dhe do ta kenë fatin ta përqafojnë edhe një herë. Të tjerët, si unë, do të flasin me një gur. Do t’i tregojnë se çfarë ka ndodhur. Do t’i tregojnë se çfarë kanë arritur. Do t’i kërkojnë falje që nuk mundën ta shpëtonin. Do të largohen me të njëjtën zbrazëti me të cilën erdhën.

Unë nuk mund ta mbroj më nënën time.

Nuk mund ta çoj në shtëpi.

Nuk mund t’ia fshij lotët.

Nuk mund t’i them se dikush e shau, sepse ajo nuk është më këtu për ta dëgjuar. Por mund të bëj një gjë.

Mund të jetoj në mënyrën që ajo më mësoi. Mund të vazhdoj të bëj pyetje kur të tjerët kanë frikë t’i bëjnë. Mund të vazhdoj ta kërkoj të vërtetën edhe kur përgjigjja është urrejtja.

Sepse në fund të fundit, njeriu nuk mbahet mend për fyerjet që i ka thënë.

Ai mbahet mend për vlerat që i ka lënë pas.

Nëna ime nuk më la pasuri.

Nuk më la pushtet.

Nuk më la privilegje.

Ma la diçka që nuk blihet me para dhe nuk shkatërrohet me mallkime.

Ma la ndërgjegjen.

Dhe për sa kohë unë do të kem frymë, askush nuk do ta varrosë për herë të dytë gruan që ma dha atë.

1

REPUBLIKA

Berat Buzhala U Pyet Për Nacionalen. Ai U Përgjigj Me Fyerje

Berat Buzhala, pronar dhe drejtor i Media Group Publico, nuk iu përgjigj pyetjeve që i dërgoi redaksia e Kronikave të Barutit për një analizë të mbulimit editorial të gazetës Nacionale gjatë krizës së sigurisë në veriun e Kosovës. Në vend të përgjigjeve, ai publikoi në Facebook…

Read more

2 months ago · 2 likes

Për dy …

Read more

Bëhet fjalë për “Prosecution Final Trial Brief”, dokumentin përfundimtar1 prej 711 faqesh të Prokurorisë së Specializuar në procesin kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Ky dokument nuk është një vendim gjykate. Nuk e shpall askënd fajtor. Nuk e zëvendëson trupin gjykues dhe as nuk duhet lexuar si e vërteta përfundimtare. Ai është përmbledhja juridike me të cilën Prokuroria përpiqet të bindë gjykatën se provat e paraqitura gjatë procesit gjyqësor, sipas saj, i provojnë akuzat përtej dyshimit të arsyeshëm. Pikërisht për këtë arsye, ai meriton të lexohet me kujdes, pa paragjykime dhe pa pasionet që për vite me radhë e kanë dominuar debatin publik në Kosovë.

Kur vendosëm ta trajtonim këtë dokument, e dinim se do të hynim në një territor ku emocionet shpesh e mposhtin arsyen. Mjafton të përmendet emri i Gjykatës Speciale dhe një pjesë e opinionit publik ndahet menjëherë në kampe. Njëri refuzon ta lexojë çdo dokument që del prej saj. Tjetri është i gatshëm ta trajtojë çdo fjali si të ishte një e vërtetë e pakundërshtueshme. Gazetaria nuk mund të qëndrojë në asnjërin prej këtyre skajeve. Detyra jonë nuk është të besojmë verbërisht, por të lexojmë. Nuk është të gjykojmë, por të raportojmë me ndershmëri se çfarë përmban dokumenti dhe, po aq e rëndësishme, çfarë ai nuk përmban.

Prandaj, artikujt tanë nuk nisën me akuza. Nisën me një sqarim që për habi vazhdon të jetë i domosdoshëm edhe pas kaq shumë vitesh. Ky proces nuk është gjyq ndaj Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Nuk është gjyq ndaj luftës çlirimtare. Nuk është gjyq ndaj mijëra burrave dhe grave që luftuan kundër regjimit kriminal të Sllobodan Millosheviqit. Është një proces penal ndaj katër individëve, mbi bazën e përgjegjësisë individuale, parim ky që e përbën themelin e çdo sistemi modern të drejtësisë.

Ky dallim nuk është teknik. Ai është moral. Nëse e rrëzojmë përgjegjësinë individuale dhe e zëvendësojmë me fajësinë kolektive, atëherë e përqafojmë pikërisht logjikën që për dekada u përdor kundër shqiptarëve të Kosovës. Ne nuk mund ta mbrojmë drejtësinë duke i mohuar parimet mbi të cilat ajo ndërtohet.

Nga ky moment nisëm ta lexonim dokumentin si gazetarë dhe jo si militantë. Lexuesve tanë u treguam se Prokuroria nuk e ndërton argumentin e saj vetëm mbi ngjarje të veçuara, por përpiqet ta rindërtojë kronologjinë e një konflikti politik, institucional dhe ushtarak që, sipas saj, u zhvillua paralelisht me luftën kundër forcave serbe. Kjo na çoi drejt institucioneve të Republikës së Kosovës të ndërtuara gjatë viteve të rezistencës paqësore, drejt Ibrahim Rugovës, drejt qeverisë së Bujar Bukoshit, drejt zgjedhjeve të marsit 1998 dhe drejt debatit mbi legjitimitetin politik në kohë lufte. Më pas e trajtuam figurën e kolonel Ahmet Krasniqit dhe konfliktin për komandën ushtarake, duke e theksuar vazhdimisht një fakt thelbësor, dokumenti i Prokurorisë nuk e akuzon Hashim Thaçin apo të pandehurit e tjerë për vrasjen e Ahmet Krasniqit. Ai e rindërton kontekstin politik që, sipas teorisë së Prokurorisë, i parapriu një prej atentateve më të debatueshme të historisë së luftës.

Pikërisht këtu planifikonim të vazhdonim me një tjetër kapitull shumë më të ndërlikuar, atentatin ndaj kolonel Tahir Zemajt. Megjithatë, kemi vendosur ta shtyjmë botimin e atij materiali edhe për disa ditë. Arsyeja është e thjeshtë. Gazetaria serioze nuk e ka luksin të nxitojë kur bëhet fjalë për histori që vazhdojnë të ndajnë një shoqëri. Ka burime që ende po verifikohen. Ka dokumente që ende po krahasohen. Ka detaje që kërkojnë konfirmim të pavarur. Është më mirë ta vonosh një artikull sesa ta publikosh një pasaktësi që më pas nuk mund të korrigjohet. Lexuesit tanë nuk na besojnë sepse jemi më të shpejtët. Na besojnë sepse përpiqemi të jemi sa më të saktë.

Ndërsa po punonim mbi këtë material, të premten, më 10 korrik, publikova në Facebook një postim2 ku ngrija pyetje mbi vrasjen e kolonel Tahir Zemajt. Nuk ishte një aktakuzë. Nuk ishte një përfundim. Ishte një ftesë për debat dhe një thirrje që kushdo që pretendon se ka njohuri apo dokumente mbi atë periudhë t’i ndajë ato me redaksinë tonë.

Siç ndodh rëndom në rrjetet sociale, një pjesë e reagimeve ishin të parashikueshme. Profile anonime, fotografi të vjedhura të fëmijëve, akuza të përsëritura prej vitesh se jam “serb”, “spiun”, “agjent” apo etiketa të tjera që nuk shoqërohen kurrë me një fakt të vetëm. Kjo nuk është më lajm. Është bërë pjesë e peizazhit të rrjeteve sociale në Kosovë. Më interesant është fakti se, kur këtyre profileve u kërkon të përgjigjen për thelbin, nëse e mbështesin hetimin e vrasjeve politike gjatë dhe pas luftës, apo nëse kanë ndonjë provë që i rrëzon dokumentet mbi të cilat raportojmë, përgjigjja pothuajse gjithmonë mungon. Në vend të argumentit vjen etiketa. Në vend të faktit vjen sharja.

Megjithatë, këtë herë vëmendjen ma tërhoqi një komentues që nuk fshihej pas një fotografie anonime. Ai quhet Metë Dura. Sipas profilit të tij publik në Facebook, jeton në Tiranë dhe paraqitet si një veprimtar i hershëm i Lëvizjes Popullore të Kosovës. Gjatë diskutimit ai deklaroi publikisht se kishte qenë pjesë e LPK-së dhe se ishte njëri prej themeluesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Vetëm ky pretendim mjafton që një gazetar ta dëgjojë me kujdes3. Jo sepse duhet ta besojë automatikisht, por sepse çdo person që paraqitet si dëshmitar i drejtpërdrejtë i një periudhe historike meriton të sfidohet me pyetje dhe t’i jepet mundësia t’i dokumentojë pretendimet e veta.

Në komentet e tij, zoti Dura pretendoi se FARK-u dhe figura të caktuara të lidhura me të ishin, sipas tij, ekuivalenti i forcave të Fikret Abdiqit në Bosnje dhe se e kishin sabotuar luftën e UÇK-së. Këto nuk janë deklarata të zakonshme politike. Janë pretendime historike me pasoja të mëdha për kujtesën kolektive të Kosovës. Dhe pikërisht në atë moment, për mua si gazetar, diskutimi pushoi së qeni një debat në Facebook. Ai u bë objekt i një hulumtimi gazetaresk. Sepse nëse këto pretendime janë të vërteta, publiku ka të drejtë ta dijë mbi çfarë provash mbështeten. Nëse nuk janë të vërteta, publiku ka po aq të drejtë të mos mashtrohet. Prandaj, në vend që të hyja në një garë sloganesh, vendosa të bëj atë që gazetaria kërkon gjithmonë, ta pyes zotin Dura nëse ishte i gatshëm t’i mbronte pretendimet e tij në një intervistë të regjistruar, në emrin e tij, përballë pyetjeve dhe standardeve të verifikimit që vlejnë për çdo burim që hyn në redaksinë tonë.

Përgjigjja e tij ishte interesante, jo për atë që e tha, por për atë që nuk e tha.

Fillimisht, ai nuk e refuzoi kategorikisht mundësinë e një interviste. Përkundrazi, vazhdoi ta paraqiste veten si një njeri që i kishte jetuar nga afër ngjarjet, që i njihte strukturat e LPK-së, që kishte njohuri mbi themelimin e UÇK-së dhe që, sipas tij, zotëronte informacion të dorës së parë për përplasjet e asaj kohe. Nëse një gazetar përballet me një person që pretendon se ka qenë dëshmitar i drejtpërdrejtë i historisë, reagimi profesional nuk është ta heshtë atë. Është ta dëgjojë.

Por ta dëgjosh nuk do të thotë ta besosh.

Gazetaria nuk funksionon mbi besimin. Ajo funksionon mbi verifikimin.

Për këtë arsye, pyetjet që ia drejtova zotit Dura nuk kishin për qëllim ta vendosnin në pozitë të vështirë. Përkundrazi, ato i jepnin mundësinë ta mbështeste publikisht atë që kishte zgjedhur ta shkruante para qindra njerëzve. Nëse dikush është i bindur se një pjesë e rëndësishme e historisë është shkruar gabim, nëse pretendon se zotëron fakte që e ndryshojnë kuptimin e ngjarjeve, atëherë intervista nuk duhet të shihet si kërcënim. Duhet të shihet si mundësia më e mirë për t’i paraqitur ato para publikut.

Në atë moment ndodhi një zhvendosje e diskutimit. Në vend që të flisnim për pretendimet, filluam të flisnim për mua.

“Je hetues apo gazetar?”, më pyeti ai.

Pyetja, në vetvete, nuk ishte problematike. Problemi ishte se ajo nuk i përgjigjej asnjërës prej pyetjeve që ishin shtruar deri atëherë. Ajo nuk sillte asnjë dokument. Nuk sillte asnjë emër të ri. Nuk sillte asnjë datë, asnjë provë dhe asnjë burim. Diskutimi nuk zhvillohej më rreth historisë, por rreth personit që po kërkonte ta verifikonte historinë.

Kjo është një teknikë që gazetarët e njohin mirë.

Kur mungojnë faktet, vëmendja zhvendoset nga pretendimi te njeriu që e bën pyetjen.

Në vend që të provohet argumenti, tentohet të vihet në dyshim motivi i atij që kërkon provën.

Përgjigjja ime ishte e thjeshtë.

Po, jam gazetar.

Dhe pikërisht sepse jam gazetar, dua t’i verifikoj pretendimet tuaja.

Nëse ato janë të vërteta, nuk keni asnjë arsye t’i shmangeni një interviste. Përkundrazi, keni interesin më të madh që ato të dokumentohen, të regjistrohen dhe të bëhen pjesë e debatit publik mbi bazën e provave dhe jo të komenteve në Facebook.

Nëse nuk janë të vërteta, atëherë publiku ka po aq të drejtë të mos i ndërtojë bindjet e tij mbi pohime që nuk i rezistojnë verifikimit.

Ky është, në thelb, dallimi ndërmjet gazetarisë dhe rrjeteve sociale.

Në rrjetet sociale çdo pretendim është i barabartë me çdo pretendim tjetër. Një koment i shkruar për disa sekonda mund të qarkullojë me të njëjtën shpejtësi si një investigim që ka kërkuar muaj të tërë pune. Algoritmi nuk bën dallim ndërmjet faktit dhe trillimit. Ai shpërblen vetëm angazhimin.

Gazetaria nuk mund ta ndjekë këtë logjikë.

Në një redaksi serioze, asnjë pretendim nuk fiton besueshmëri vetëm sepse është thënë me bindje. Ai duhet të mbështetet me dokumente. Duhet të krahasohet me burime të tjera. Duhet të testohet përballë kronologjisë së ngjarjeve. Duhet të sfidohet nga pyetje të vështira. Dhe nëse nuk i mbijeton këtij procesi, nuk bëhet pjesë e raportimit.

Pikërisht kështu kemi vepruar edhe me dokumentin prej 711 faqesh të Prokurorisë së Specializuar. Ne nuk e kemi trajtuar atë si të vërtetë absolute. Kemi raportuar se çfarë pretendon Prokuroria, kemi sqaruar se çfarë nuk pretendon ajo dhe e kemi bërë dallimin ndërmjet akuzës dhe provës, ndërmjet teorisë së prokurorisë dhe vendimit që ende nuk është marrë nga gjykata. Po të kishim dashur të bënim propagandë, nuk do të kishim nevojë të kalonim ditë të tëra duke lexuar mijëra paragrafë, duke kontrolluar referenca dhe duke krahasuar dokumente historike. Propaganda nuk lodhet me burime. Gazetaria po.

Kjo është arsyeja pse nuk mund ta pranojmë që komentet në rrjetet sociale të trajtohen si ekuivalente me dokumente të verifikuara. Nuk është çështje arrogance. Është çështje përgjegjësie editoriale.

Një redaksi nuk është e detyruar t’ia japë të njëjtën peshë një pretendimi të paverifikuar dhe një dokumenti që mbështetet mbi vite hetimesh, mijëra faqe prova dhe qindra dëshmi të administruara në gjykatë. Të bësh sikur të dyja e kanë të njëjtën vlerë do të ishte mashtrim ndaj lexuesit.

Pikërisht për këtë arsye, edhe sot, ftesa jonë për zotin Metë Dura mbetet e hapur.

Nëse ai beson se ajo që e ka shkruar është e vërtetë, ne e ftojmë të komunikoj me redaksinë tonë për ta zhvilluar një intervistë në distancë. Le t’i paraqesë dokumentet që i ka. Le t’i paraqesë dëshmitë mbi të cilat mbështetet. Le të na ndihmojë t’i verifikojmë ato. Nëse faktet i japin të drejtë, ato do të publikohen me të njëjtin standard profesional me të cilin e kemi publikuar çdo material tjetër.

Por derisa kjo të ndodhë, ne nuk mund t’ua japim pretendimeve të tij statusin e fakteve.

Po aq, nuk mund të lejojmë që hapësira editoriale e Kronikave të Barutit apo e imja personale me të cilën unë lidhem më publikun të përdoret për të përhapur pohime historike që nuk e kanë kaluar ende provën më elementare të gazetarisë, verifikimin.

Kjo nuk është cenzurë.

Është mënyra se si funksionon një redaksi që e konsideron besimin e lexuesit pasurinë e saj më të madhe.

Në fund të fundit, kjo histori nuk ka të bëjë vetëm me një debat mes një gazetari dhe një komentuesi në Facebook. Ajo flet për diçka shumë më të madhe. Për mënyrën se si ndërtohet kujtesa kolektive e një kombi. Historia nuk shkruhet me zërin më të lartë. Ajo nuk ndërtohet mbi etiketa, sharje apo mite që përsëriten aq shpesh sa fillojnë të tingëllojnë si të vërteta. Historia ndërtohet mbi dokumente, dëshmi, kronologji dhe gatishmërinë për t’iu nënshtruar pyetjeve më të vështira.

Ky është standardi që ia kemi vendosur vetes.

Nuk pretendojmë se kemi monopolin mbi të vërtetën.

Pretendojmë vetëm se askush, pavarësisht emrit, biografisë apo bindjeve politike, nuk duhet të kërkojë që publiku ta besojë pa qenë i gatshëm t’i nënshtrohet të njëjtit standard që ne ia vendosim vetes çdo ditë.

Sepse nëse një pretendim nuk mund t’i mbijetojë verifikimit gazetaresk, atëherë ai nuk është ende histori.

Është vetëm një pretendim që pret të provohet. Dhe deri atëherë, detyra jonë nuk është t’ju japim jehonë pohimeve të pa verifikuara. Detyra jonë është t’i verifikojmë ato.

2

Postimi i 10 Korrikut në Facebook.

Read more

Por sa peshon ky moralizim i ri, kur vetëm një vit më parë, më 18 maj 2025, e njëjta organizatë u gjunjëzua para një letre të turpit2, duke i lypur drejtësi dikujt si Richard Grenell, një propagandisti e mercenari të dekoruar nga Aleksandar Vuçiq?

Ata që dikur pretendonin se e luftonin tiraninë e Beogradit, pështynë mbi varret e dëshmorëve duke e përqafuar një diplomat të diskredituar që orkestroi rrëzimin e qeverisë demokratike të Kosovës. Ky rreshtim me strukturat e pandëshkueshmërisë dhe interesat e Kremlinit zbulon një të vërtetë të hidhur: braktisjen e idealeve të pastra për lojëra të vogla pushteti. Fushata e madhe mediatike, e nisur me pompozitet, sot duket si një jehonë e zymtë ku fijet të çojnë deri te figura të dyshimta, madje edhe të arrestuar për spiunazh në favor të Serbisë. Ky amalgamë e interesave kriminale dhe politike nuk kërkon mbrojtjen e integritetit të Kosovës, por shkatërrimin e arkitekturës ligjore për t’i ikur llogaridhënies.

Sipas dokumenteve zyrtare të Prokurorisë3, ky agresion retorik ndaj institucioneve të drejtësisë nuk është gjë tjetër veçse një taktikë e dëshpëruar entitetesh që sillen si sindikata mafioze. Ndërsa thonë se llogaridhënia është konspiracion perëndimor, ata harrojnë se Dhomat e Specializuara u themeluan nga vetë Kushtetuta e Kosovës për t’i hetuar kapitujt e errët të pasluftës: vrasjet politike, torturat dhe abuzimet për përfitime personale. Populli i Kosovës, familjet e viktimave dhe qytetarët që e zgjodhën ligjin para plumbave mbeten pronarët e vërtetë të historisë. OVL e UÇK-së mund të zgjedhë ta paguajë stilin e jetesës së mercenarëve si Grenell me naivitetin e saj, por historia do t’i mbajë mend jo si çlirimtarë, por si tradhtarë të shpirtit të lirisë.

Por nëse kjo protestë synon të paraqitet si marshim për drejtësi, atëherë qytetarët e Kosovës meritojnë ta dinë se çfarë po u kërkohet të mbrojnë.

Jo mitet. Jo slloganet. Por atë që përshkruhet në dokumentin përfundimtar të Prokurorisë së Kosovës në Hagë.

Nëse je shqiptar që beson se vota e lirë e marsit 1998 duhej trajtuar si armike, sepse populli zgjodhi sërish Ibrahim Rugovën dhe LDK-në në vend të projektit politik të Hashim Thaçit, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që beson se deputetët shqiptarë duhej të arrestoheshin, të merreshin në pyetje me forcë dhe të detyroheshin ta mohonin Ibrahim Rugovën e institucionet e Republikës së Kosovës që po i rrezistonin regjimit gjakatar e gjenocidal të Millosheviqit, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që mendon se çdo gazetar, intelektual, veprimtar, ushtar i FARK-ut, mbështetës i LDK-së apo qytetar që nuk e pranonte autoritetin e një komande të vetëshpallur meritonte etiketën “tradhtar”, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që beson se burgosjet pa gjyq, rrëmbimet, torturat, zhdukjet me forcë dhe vrasjet politike mund të arsyetohen në emër të çlirimit, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që nuk tronditesh kur lexon se njerëzit u morën nga shtëpitë e tyre, u dërguan në qendra ndalimi, u rrahën deri në pavetëdije, u poshtëruan, u detyruan të shikonin torturimin e bashkëvuajtësve dhe shumë prej tyre nuk u kthyen më kurrë, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që e quan normale që familje të tëra të jetojnë për dekada pa e ditur ku përfunduan bijtë e tyre, sepse dikush vendosi se pushteti vlente më shumë se jeta, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që beson se kundërshtarët politikë duhej të eliminoheshin me grykë të pushkës (përfshirë luftëtarët e lirisë) që një grup njerëzish ta monopolizonte pushtetin në Kosovën e pasluftës, atëherë po, shko në Zadar.

Nëse je shqiptar që mendon se askush nuk duhet të japë llogari për vrasjet politike, torturat, zhdukjet me forcë dhe persekutimin e shqiptarëve të tjerë vetëm sepse autorët mbanin emblemën e UÇK-së, atëherë po, shko në Zadar.

Sepse kjo është pyetja që e ngre dosja e Prokurorisë. Jo nëse UÇK-ja ishte e drejtë në luftën e saj kundër regjimit të Millosheviqit. Lufta jonë çlirimtare nuk është në gjykim. Në gjykim është diçka krejt tjetër: pretendimi se një grup drejtuesish e përdori autoritetin e fituar në luftë për ta kthyer armën kundër shqiptarëve që nuk iu bindën.

Prandaj mos e quani këtë marshim për mbrojtjen e UÇK-së. Quajeni me emrin që i takon. Një marshim kundër llogaridhënies. Një marshim për pandëshkueshmërinë. Një marshim kundër të vërtetës. Një marshim kundër drejtësisë.

Një marshim që u kërkon shqiptarëve t’i mbyllin sytë para pretendimeve për vrasje politike, torturë, rrëmbime dhe zhdukje me forcë vetëm sepse të akuzuarit dikur e mbajtën armën e luftës.

Sepse mbrojtja e UÇK-së nuk fillon duke i mbrojtur ata që akuzohen se e njollosën atë. Mbrojtja e UÇK-së fillon duke e ndarë sakrificën e mijëra luftëtarëve të ndershëm nga ata që, sipas Prokurorisë, e shndërruan luftën për liri në një instrument për pushtet, frikë, hakmarrje, vrasje dhe plaçkitje.

1

Postimi i OVL-së në Facebook, 29 Qershor, 2026.

Kritika ndaj Ramush Haradinajt, Hashim Thaçit apo Sami Lushtakut nuk ka asnjë lidhje me qenien “anti-UÇK”—përkundrazi, ajo është akti më i lartë i mbrojtjes së vlerave të pastra të luftës çlirimtare. Ushtria Çlirimtare e Kosovës ishte dhe mbetet aspirata sublime e një populli të tërë për ekzistencë dhe liri, një pasuri kombëtare e pakontestueshme dhe e paprekshme. Por uniforma e shenjtë e vitit 1999 nuk mund të përdoret si një pastrues kimik apo leje imuniteti për mëkatet, plaçkitjet dhe tradhtitë e pasluftës.

Kur e kritikon Ramush Haradinajn për faljen e 8.200 hektarëve tokë Malit të Zi apo për shuarjen e Institutit për Dokumentimin e Gjenocidit Serb, ti nuk po prek luftën; po mbron territorin dhe historinë.

Kur akuzon Hashim Thaçin për ndërtimin e një strukture kriminale vrastare e plaçkitëse, për nënshkrimin e marrëveshjeve të dëmshme në favor të Serbisë dhe për një mandat ku u vranë gazetarë e politikanë të ndershëm, ti nuk po sulmon çlirimin, po kërkon llogari për pengmarrjen e tij.

Kur e denoncon Sami Lushtakun për abuzim me Fondin Çlirimtar apo për krime të konfirmuara nga gjykatat, ti thjesht po refuzon ta pranosh që një njeri që kontribuoi disa muaj në luftë, të ketë të drejtë ta vjedhë një popull të tërë për tri dekada në paqe.

Fushata agresive e mbetjeve të ShIK-ut, që funksionon si një departament i hapur i propagandës përçarëse, tenton që çdo kërkesë për llogaridhënie ta etiketojë si “anti-UÇK”. Ky është një manipulim i ndytë.

Çlirimtari i vërtetë del nga lufta me plagë dhe me një varfëri të ndershme; ai nuk thotë “kam luftuar, prandaj më takon gjithçka.” Ata që e kthyen lavdinë në plaçkë, që blenë vila në Dubai dhe ndërtuan oborre private mbi dëshpërimin e veteranëve të vërtetë që sot vrasin veten për bukë, nuk janë UÇK. Ata janë thjesht matrapazë që e ndërruan flamurin e robërisë, por jo natyrën e saj. Të kërkosh drejtësi dhe t’i quash hajdutët me emrin e tyre nuk është tradhti, është çlirimi moral që Kosovës i duhet për të shpëtuar nga miti i hajdutit e vrasësit patriotik

Kur drita e lirisë bie mbi një shtëpi të djegur, njeriu pret që ata që e shpëtuan nga flakët të ndihmojnë në rindërtimin e saj, e jo të kthehen natën për t’ia çmontuar dyert, për t’ia vjedhur dritaret dhe për t’ia shkulur drrasat e dyshemesë. Në Kosovën e pasluftës, tragjedia më e madhe nuk erdhi nga rrënojat apo nga varfëria e pritshme e një vendi të dalë nga gjenocidi. Ajo erdhi nga një tradhti më e hollë, më e rëndë dhe moralisht e pafalshme: nga shndërrimi i lavdisë në plaçkë dhe i sakrificës në industri. Ata që e kryen këtë shndërrim, që e kthyen emrin e lavdishëm Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në një mburojë private për tenderë, vila në Dubai, Monte Karlo e gjetiu dhe pasurim patologjik, nuk janë çlirimtarë. Ata nuk mund ta gëzojnë këtë privilegj, sepse historia nuk është një nënë e verbër që pranon t’i lajë mëkatet e sotme me gjakun e djeshëm. Ata nuk janë UÇK, sepse UÇK-ja ishte aspirata sublime e një populli për ekzistencë, ndërsa kjo kastë e korruptuar kriminelësh është vetëm një makineri frike që kërkon t’i përkulet një komb i tërë.

Ky tekst nuk lindi në qetësinë e një zyre komode apo nën dritat e ngrohta të një studioje televizive në Prishtinë. Ky reflektim u ngjiz spontanisht në natën e vonë të pas 27 qershorit, një e dielë ku qielli i Ukrainës Lindore çahej nga sirenat e alarmit ajror dhe nën tytat e bombave ruse që binin në tokë. Kur njeriu shkruan nën rrezikun e vdekjes së menjëhershme, kuptimi i lirisë zhvishet nga çdo propagandë dhe mbetet i pastër, i zhveshur deri në palcë. Atje, ku jeta matet me sekonda, bëhet e qartë se liria nuk është një medalje që varet në gjoksin e një njeriu të pasuruar në kurriz të fëmijëve të varfër. Pikërisht ky realitet lufte që e përjetoj tash e më shumë se 15 vjet, kjo përballje me vdekjen e huaj dhe të afërt, e zgjoi revoltën e brendshme për ta parë Kosovën, atdheun tonë kolektiv të çliruar nga miti i plaçkitësit patriotik. Ndjenja e përgjegjësisë ndaj të vërtetës e bën të pamundur heshtjen, sidomos kur sheh se si ata që dikur e mbanin uniformën, sot i përdorin lotët e krokodilit nëpër ekrane si Klan Kosova e ‘Klan Serbia’ për t’i thënë nënës së dëshmorit se duhet të heshtë, apo për ta akuzuar popullin shqiptar si mosvlerësues të gjakut të vet.

Ekziston një dallim ontologjik, pothuajse biblik, mes njeriut që lufton për liri dhe njeriut që pas lirisë kërkon ta sundojë atë. I pari del nga lufta me plagë, me një varfëri të ndershme dhe me dëshirën që populli i tij të marrë frymë lirshëm. I dyti del me një uri të pangopur, me thonjtë e ngulur në buxhetin e shtetit dhe me kërkesën absurde që qytetari t’i përkulet përjetësisht. Çlirimtari i vërtetë nuk e sheh shtetin si një shpërblim personal apo si një çeqe të hapur për ta vjedhun të ardhmen e një kombi. Ai e kupton se arma ishte vetëm një mjet i përkohshëm kundër robërisë dhe nuk e kthen kujtimin e asaj arme në një leje për frikë, për shantazh apo për vrasjen e kundërshtarëve politikë. Kur një kastë politike i vret gazetarët pas lufte, kur i ekzekuton komandantët e ndershëm që kërkojnë llogari, kur tenton ta vrasë presidentin historik Ibrahim Rugova dhe nënshkruan marrëveshje pas marrëveshjeje që instalohen në favor të Serbisë, ajo kastë e ka dorëzuar vullnetarisht të drejtën për t’u quajtur shqiptare, e lëre më çlirimtare.

Nëse një njeri i shërben lirisë në mëngjes dhe e plaçkit atë në mbrëmje, veprimi i dytë e asgjëson të parin. Nuk mund të ketë amnisti morale për ata që e shuan Institutin për Dokumentimin e Gjenocidit të Serbisë1, siç bënë Ramush Haradinaj dhe Hashim Thaçi, apo për ata si Sami Lushtaku që akuzohen me emër e mbiemër për plaçkitjen e Fondit Çlirimtar dhe për krime ndaj civilëve. Kjo është një fyerje e dyfishtë për kujtesën tonë kombëtare. Si mund t’i kërkohet një populli që pa mbi gjysmë milioni të qytetarëve të tij të iknin në ekzod masiv në vitin 2015, duke u mbytur lumenjve të Hungarisë, që të ketë mirënjohje ndaj atyre që e shkatërruan arsimin, shëndetësinë dhe industrinë? Ky nuk është çlirim, por një formë e re, e brendshme dhe më e hidhur e pushtimit. Pushtuesi i parë fliste një gjuhë të huaj dhe hynte me tank, pushtuesi i dytë e flet gjuhën shqipe, e mban kostumin të shtrenjtë dhe të kërcënon me një telefonatë ose me një fushatë linçimi të sponsorizuar nga mbetjet vrastare të ShIK-ut.

Sot, çdo qytetar që guxon të bëjë një pyetje legjitime për 8.200 hektarët e tokës së falur Malit të Zi apo për pasuritë e pashpjegueshme të komandantëve, etiketohet menjëherë nga profilet e paguara si “anti-UÇK” ose “gjak serbi”. Kjo propagandë primitive funksionon si një departament i hapur i BIA-s serbe, sepse synon ta përçajë popullin dhe ta mbajë atë nën një gjendje të përhershme të luftës civile psikologjike. Por ata duhet ta kuptojnë mirë, askush nuk po e konteston luftën e lavdishme të UÇK-së. Ajo që po kontestohet është arroganca e krimit të tyre të pasluftës. Nuk mund ta mbulosh pisllëkun e sotëm me lavdinë e djeshme. Heroi i vërtetë nuk ka frikë nga drita, ai nuk ka nevojë për traktore dhe buldozerë për t’u barrikaduar në Skenderaj si të ishte Milan Radoiçiqi, as për portale që prodhojnë gënjeshtra. Heroi i rremë jeton në mjegull, sepse e di që drita nuk e zhvesh, por e zbulon si një matrapaz që e ka kthyer lirinë në biznes familjar.

Një vend mund të ketë flamur, kushtetutë, parlament, qeveri dhe ambasada, e prapë të jetë moralisht i pushtuar dhe i poshtëruar nëse e vërteta duhet të kërkojë leje nga frika. Kosova duhet të shërohet përmes një saktësie të rreptë morale. Le t’i quajmë gjërat me emrin e tyre të vërtetë: lufta le të mbetet luftë, sakrifica le të mbetet sakrificë, por plaçkitësi le të quhet plaçkitës, tradhtari le të quhet tradhtar dhe vrasësi le të quhet vrasës. Nuk ka unitet të rremë që mund të ndërtohet mbi varret e dëshmitarëve të vrarë dhe mbi dëshpërimin e veteranëve të vërtetë që bëjnë vetëvrasje sepse nuk kanë bukë për t’u dërguar fëmijëve të tyre. Kjo kastë kriminale e ka ngatërruar respektin e popullit me pronësinë mbi popullin. Çlirimtari nuk është ai që të hap derën e burgut për të ta vjedhur shtëpinë pasi ke dalë jashtë. Çlirimtari largohet pa marrë asgjë, duke e mbajtur vetëm nderin, sepse nderi, ndryshe nga paratë publike, nuk mund të vjedhet nëpër tenderë.

Beteja për çlirimin e dytë të Kosovës është një betejë për karakterin dhe dinjitetin tonë si komb. Ajo fillon në momentin kur qytetari i thjeshtë e ngre zërin dhe kërkon llogari, pa pasur frikë se do të shpallet tradhtar nga ata që llogaritë bankare i kanë të mbushura me gjakun e tradhtuar të këtij vendi. Kosova nuk u çlirua për t’u bërë oborr privat i pesë apo gjashtë familjeve që sillen në pushtet në formë rotative, por për të qenë një republikë e lirë, ku ligji është mbi individin dhe ku e vërteta është drita e vetme që na udhëheq. Ky shkrim është një thirrje për zgjim, një thirrje për kryengritje morale kundër hordhive banditeske që po e mbajnë peng konsolidimin e shtetit tonë. E vërteta është mbi të gjitha, ajo nuk mposhtet as nga plumbat, as nga ekranet e blera dhe as nga lotët e rremë televizivë. Kombi shqiptar do të ecë përpara vetëm atëherë kur ta ndajë përgjithmonë të shenjtën nga e pista.