Read more

Read more

Kjo nuk është thjesht një deklaratë e pamenduar e një politikani periferik. Ky është manifesti i radhës i një elite të vjetër politike, e cila, pasi e zhvati, e plaçkiti dhe e izoloi Kosovën për dy dekada rresht, tani po e përjeton panikun e humbjes definitive të kontrollit. Kur nuk u mbeten më argumente për t’i arsyetuar dështimet e tyre, ata zgjedhin ta sulmojnë shtyllën kurrizore të mbijetesës dhe lirisë sonë kombëtare.

Më poshtë, po i çmontojmë pikë për pikë tri gënjeshtrat kryesore dhe monstruoze të këtij monstrumi politik.

Gënjeshtra e Parë: Miti i “Proletariatit Jugosllav”

“Ajo pjesë që ka dalë ‘98, ‘99 i takon atij ish proletariatit jugosllav dhe te Albini e sheh njëfarë sigurie që del nga ai koncept... Ejani asaj kategorie të parë. Ta votojmë pushtetin tim, sepse i dënojmë ata që ju rrënuan Jugosllavinë.” - Ardian Kastrati

Kjo deklaratë është një fyerje me përmasa historike dhe një shpifje që i përshtatet vetëm propagandës zyrtare të Beogradit. Kastrati, me një patos të turpshëm, guxon t’i quajë “proletariat jugosllav” ata shqiptarë që u shpërngulën masivisht në fund të viteve ‘80 dhe gjatë viteve ‘90.

Le t’ia kujtojmë këtij analfabeti historik realitetin: ajo pjesë e mërgatës nuk iku për qejf dhe as nga nostalgjia për Jugosllavinë. Ata ishin njerëz të përndjekur politikisht, studentë e punëtorë që refuzuan të nënshtroheshin para çizmes dhe tankeve të Sllobodan Millosheviqit. Ata u dëbuan nga vendet e tyre të punës, u helmuan nëpër shkolla dhe u rrahën nëpër stacione policore sepse e mbrojtën dinjitetin dhe identitetin shqiptar.

Ta quash këtë kategori “nostalgjikë të Jugosllavisë” dhe të pretendosh se ata votojnë për ta dënuar “ata që rrënuan Jugosllavinë” është një perversitet politik. Ishte pikërisht kjo mërgatë që e financoi çdo celulë të rezistencës paqësore dhe ushtarake në Kosovë. Pa gjakun, djersën dhe markat e tyre gjermane apo frangat zvicerane, as lufta çlirimtare e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës nuk do të kishte dritë jete. Por Kastrati, si një zvarranik i zyrave të rehatshme, guxon të tentojë ta rishkruajë historinë për llogari të një agjende që me sa duket e synon përçarjen kombëtare.

Gënjeshtra e Dytë: Projektimi i Xhelozisë dhe Kompleksit të Dështimit

“Ajo pjesë e diasporës që e votoi Albin Kurtin po ashtu ushqehet me frustrimin që pse disa nga ne këtu i kemi bërë punët pak më mirë se sa ata. Është xhelozi primitive kjo... Pastaj është kjo pjesa që ka shkuar pas luftës dhe dështoi me jetën në Kosovë. Ejani dhe ju të hakmerreni për këta që i kanë punët pak më mirë këtu se ju.” - Ardian Kastrati

Në këtë pikë, mjerimi intelektual i Kastratit kalon në sferën e komikes, por mbetet thellësisht i rrezikshëm. Ai pretendon se diaspora jeton në një lloj “xhelozie primitive” sepse dikush në Prishtinë “i ka punët më mirë”.

Kush i ka punët më mirë, o Ardian Kastrati?

Ti dhe kasta jote që u pasuruat brenda natës përmes tenderomanisë, haraçit dhe zhvatjes së pronës publike?

Jetesa dhe mirëqenia e diasporës shqiptare në Gjermani, Zvicër, Britani të Madhe apo SHBA është e ndërtuar mbi themelet e punës së ndershme, meritokracisë dhe dinjitetit njerëzor. Ata nuk kanë pasur nevojë t’i lëpijnë çizmet asnjë shefi partie, as Hashim Thaçit, e as Ramush Haradinajt, e as t’i shërbejnë ndonjë klani kriminal për ta siguruar një vend pune apo një titull akademik. Standardi i tyre i jetesës, siguria sociale dhe liria e tyre intelektuale janë kilometra larg degradimit ku ju e keni zhytur shoqërinë brenda Kosovës.

Dhe kur flet për ata që ikën pas lufte si “të dështuar”, e vërteta ta zë fytin. Ata nuk ikën nga Kosova sepse dështuan me jetën e tyre, ata ikën sepse ju e bëtë Kosovën të pajetueshme. Ata ikën nga PDK-ja e AAK-ja e jote, nga strukturat e SHIK-ut, nga vrasjet e pasluftës2 të gazetarëve, politikanëve dhe komandantëve të ndershëm që refuzuan të bëheshin pjesë e mafies suaj. Njerëzit ikën sepse ju e ndërtuat një sistem ku, nëse nuk ishe pjesë e xhepit të Sami Lushtakut apo Hashim Thaçit, apo Ramush Haradianjt, nuk kishe hapësirë as të merrje frymë. Ikën sepse ju e rikthyet ndikimin ekonomik e politik të Serbisë përmes monopoleve tuaja kriminale, duke e shkatërruar çdo mundësi për biznes të ndershëm.

Për këto krime ti hesht, Kastrati. Hesht sepse frika ta ngrin gjakun. Ti e di mirë se si përfundojnë ata që guxojnë të flasin për zhvatjen industriale të fondeve të luftës si “Vendlindja Thërret”, apo për atentatet si ai ndaj Gazmend Halilajt, në shtëpinë e të cilit dikur mbahej Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së. Ti ke zgjedh t’i sulmosh viktimat e sistemit tënd vrastarë e kriminal, duke i quajtur të dështuar, ndërsa veten e shpall sukses, thjesht sepse ke arritur ta mbrosh një karrige të ndotur me korrupsion.

Gënjeshtra e Tretë: “Kompleksi i Luftës” dhe Hakmarrja Politike

“Një pjesë e diasporës që e votoi Albinin thjesht është e kompleksuar nga mos pjesëmarrja në luftë dhe Albini i ka paketuar në një paketë politike hakmarrëse të gjithë këto... çlironi nga kompleksi i mosqenien në luftë, sepse do t’i shpallim të gjithë komandantë.” - Ardian Kastrati

Teza se diaspora vuan nga një “kompleks i mospjesëmarrjes në luftë” është kulmi i pafytyrësisë politike. Si mund të ketë kompleks mosqenieje në luftë ajo kategori njerëzish që i la punët, familjet dhe rehatinë në Evropë për t’u rreshtuar në radhët e UÇK-së? Batalioni “Atlantiku” dhe qindra dëshmorë që erdhën nga mërgimi janë dëshmia e gjallë që të përgënjeshtron.

Por pjesa tjetër e diasporës që nuk e mori armën në dorë, e kreu një mision po aq të shenjtë. Ata ishin logjistika, financat dhe zëri diplomatik i asaj lufte, protestuesit që e këmbonin zërin për liri gjithandej qendrave globale të vendosjes. Pa sakrificën e tyre ekonomike, Kosova do të kishte mbetur një tokë e djegur pa asnjë mundësi ringritjeje. Kurse sot, ju që i vodhët ato fonde dhe që e shndërruat vlerën e luftës në një biznes privat të familjeve tuaja, guxoni t’i mbani ligjërata morale mërgatës shqiptare.

Mërgata nuk voton me inat e as me frustrim. Ajo voton me dinjitet dhe me një kapacitet intelektual e vlerësues që është shumë herë më i lartë se i një kaste politike e kriminale që mendon vetëm për tenderin e radhës. Ata votojnë me vetëdije të pastër politike sepse duan ta shohin Kosovën shtet ligjor, të çliruar nga kthetrat e komandantëve të vetëshpallur që, pasi e dëbuan Serbinë me ndihmën e NATO-s, e trajtuan Kosovën si plaçkë lufte. E kthyen Serbinë në Kosovë.

Kapitullimi Moral i një Kaste në Rrënim

Nuk ka asgjë më primitive se sa xhelozia dhe urrejtja që ju, si elitë e dështuar, e keni ndaj mërgatës. Ju i urreni ata sepse nuk mund t’i kontrolloni. Nuk mund t’i shantazhoni me një vend pune në administratë, nuk mund t’i blini me një ndihmë sociale para zgjedhjeve dhe nuk mund t’i frikësoni me strukturat tuaja parapolitike e vrastare. Ata janë të lirë, janë të pavarur ekonomikisht dhe e kanë parë se si funksionon një shtet i vërtetë demokratik ku sundon ligji e jo klani.

Fjalimi i Ardian Kastratit në Klan Kosova nuk ishte thjesht një analizë e gabuar, ishte një dërdëllisje e turpshme mbi historinë dhe mbi sakrificën e miliona shqiptarëve jashtë vendit. Por kjo dërdëllisje po ju kthehet mbrapa në fytyrë. Rropatjet tuaja televizive nuk janë gjë tjetër veçse ngulfatjet e fundit të një kaste politike që po mbytet në rrjetën e gënjeshtrave dhe të krimeve të veta.

Mërgata shqiptare ka qenë, është dhe do të mbetet mbrojtësja më e madhe e sovranitetit dhe e demokracisë në Kosovë. Dhe asnjë shpifje e një rroktari politik nuk mund ta zbehë këtë të vërtetë monumentale. Koha e llogaridhënies suaj para historisë ka filluar, dhe asnjë studio televizive nuk ju shpëton dot më nga gjykimi i pamëshirshëm i popullit të vetëdijshëm.

Kur Transmetuesit Bëhen Platformë e Shpëlarjes së Historisë

E gjithë kjo shfaqje e mjerueshme televizive nuk do të ishte e mundur pa nji makineri mediale që, në emër të shikueshmërisë, e ka sakrifiku çdo parim të etikës dhe përgjegjësisë publike. Studio si ato të Klan Kosovës po u japin hapësirë të pakufizuar figurave si Kastrati, duke u shndërru nga transmetues të informacionit në bashkëfajtorë të nji tentative monstruoze, rishkrimit të qëllimshëm të historisë sonë. Kjo përpjekje e koordinuar po fshihet paturpësisht pas perdes së nji “opozitarizmi” apo “analize” kundër Albin Kurtit.

Por ky tregim nuk ka të bëjë fare me Kurtin. Ky është nji sulm i mirëfilltë strategjik për ta destabilizu të vërtetën tonë kolektive dhe për ta minimizu, madje edhe arsyetu, gjenocidin e Serbisë në Kosovë duke e fshirë atë nga memoria historike. Janë të njëjtit njerëz dhe të njëjtat struktura që, përmes monopoleve, krimit të organizuar dhe kapjes së shtetit, e kthyen ndikimin ekonomik e politik të Serbisë në Kosovë për dy dekada rresht. Për ta bërë këtë rikthim të suksesshëm dhe të përhershëm, atyre u duhet ta shkatërrojnë kujtesën tonë kombëtare. Ata duan ta bëjnë rezistencën tonë të lavdishme dekadave të tëra kundër Jugosllavisë të duket si nji vajtim banal për shpërbërjen e saj. Kur media e normalizon këtë perversitet, ajo pushon së qeni shtyllë e demokracisë dhe kthehet në nji mjet të spastrimit të historisë.

Kush po e Mbron të Vërtetën e këtij Shteti?

Përballë këtij eskalimi të hapur dhe të rrezikshëm të luftës hibride brenda studiove tona, shtrohet nji pyetje urgjente për autoritetet e sigurisë dhe të inteligjencës në Kosovë.

• Pse jeni në gjumë?

• Ku është mekanizmi ynë institucional për mbrojtjen e të vërtetës shtetërore dhe kushtetuese?

• Ku është qeveria, ku janë deputetët dhe ku janë entitetet e panumërta që ligjërisht e kanë për detyrë ta mbrojnë integritetin e këtij vendi nga agresioni informativ?

Nëse mekanizmat ligjorë dhe rregullatorë nuk funksionojnë për t’i ndalu fushatat që i fyejnë hapur themelet e shtetësisë dhe sakrificën kombëtare, çfarë pritet nga qytetarët?

A duhet që njerëzit të marshojnë dhe t’i demolojnë studiot televizive për ta mbrojtë dinjitetin e tyre, apo duhet ende të presim që autoritetet e përgjumura të zgjohen dhe të bëjnë atë që ligji ua kërkon me ngulm?

Heshtja e institucioneve përballë këtij linçimi publik nuk është thjesht paaftësi, është kapitullim i rrezikshëm përpara nji agjende që synon rrënimin e brendshëm të Kosovës.

Nga Bojkoti Popullor tek Veprimi Ligjor

Zgjidhja ndaj këtij degradimi nuk vjen duke pritur reflektim nga ata që ushqehen me këtë krizë, ajo e kërkon nji ndërhyrje kirurgjikale dhe të koordinuar në tri nivele urgjente:

Komisioni i Pavarur i Mediave (KPM): Ky institucion duhet të kalojë menjëherë nga roli i nji vëzhguesi pasiv në nji organ të prerë ligjor. KPM ka për detyrë të aplikojë sanksione të ashpra financiare dhe, në rast të përsëritjes së gjuhës së urrejtjes apo thirrjeve për përçarje kombëtare, t’i pezullojë liçencat e transmetuesve si Klan Kosova. Hapësira publike nuk është pronë private e bizneseve mediale, ajo rregullohet me ligj dhe kushtetutë.

Autoritetet dhe Prokuroria e Shtetit: Organet e rendit dhe të sigurisë duhet ta trajtojnë luftën hibride dhe dezinformimin e koordinuar jo si “liri të shprehjes”, por si nji kërcënim serioz ndaj rendit kushtetues dhe stabilitetit të brendshëm. Prokuroria duhet të nisë hetime të menjëhershme ndaj çdo eksponenti politik që i përdor platformat televizive për të nxitë urrejtje klasore apo për ta sulmuar integritetin e shtetasve tanë jashtë vendit.

Reagimi Qytetar dhe Bojkoti i Mërgatës: Fuqia më e madhe mbetet tek audienca. Qytetarët brenda dhe jashtë vendit duhet t’i ndëshkojnë këto studio televizive duke i bojkotu masivisht ato. Kputni kontratat me këta kriminelë. Kur audienca bie, bien edhe reklamat, e bashkë me to edhe financimi i platformave të helmimit publik. Mërgata e ka fuqinë ekonomike dhe politike që përmes bojkotit të synuar t’u tregojë këtyre mediave se shpëlarja e historisë mbart nji kosto të lartë financiare dhe shoqërore.

Kjo betejë nuk është thjesht nji përplasje narrative, është nji luftë për mbijetesën e të vërtetës sonë historike. Kosova nuk mund të lejojë që liria e saj, e paguar me gjak, të tregtohet nëpër studio televizive për llogari të nji kaste politike vrastare e plaçkitëse që po shembet nën peshën e krimeve dhe dështimeve të veta.

Read more

Read more

Read more

Read more

Pse u dogj shtëpia për një plesht? Opozita dhe mediat e tyre e asgjësuan ekspozitën e krimeve serbe vetëm për ta goditur Kurtin dhe mbuluar raportin BIRN-it.

Ajo që ndodhi rreth ekspozitës1 nuk ishte n…

Read more

Read more

Read more

Në Kosovë, pas 4 shkurtit 2026, kur u publikua1 një hulumtim që përshkruante një metodologji pushteti të ndërtuar mbi delegimin e dhunës dhe delegimin e fajit, vendi nuk reagoi me debat2. Reagoi me fushatë3. Brenda pak ditësh, një gazetar u etiketua si tradhtar4, si aset i shërbimeve serbe dhe ruse5, u shënjua vizualisht me shprehje degraduese6, u lidh me lista të paverifikueshme spiunazhi7, u vendos në grafikë ku emri i tij shtrembërohej me qëllim përqeshjeje, u shpall rrezik publik, u kërkua ndërhyrja e organeve të sigurisë, u përdor gjuha e ndalimit, e burgut, e ndëshkimit8.

Në këtë kronologji, një institucion që duhej të fliste, nuk foli.

Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës, AGK, organizata që në teori ekziston për t’i mbrojtur gazetarët nga presioni, frikësimi dhe fushatat e diskreditimit, nuk lëshoi asnjë reagim. Asnjë deklaratë. Asnjë shprehje shqetësimi. Asnjë dënim të gjuhës së dehumanizimit. Asnjë paralajmërim për rrezikun e nxitjes së dhunës. Asnjë kujtesë se gazetaria nuk luftohet me etiketa, por me fakte9.

Në një vend normal, kur një gazetar përballet me një fushatë të koordinuar ku përdoren akuza për spiunazh pa prova, ku transmetohet një segment televiziv që e paraqet komunikimin profesional si skandal10, ku një figurë publike shkruan se ky njeri ka kaluar vijën e kuqe11 dhe se duhet ndalur para se të jetë vonë, organizata përfaqësuese e gazetarëve do të ishte e para që do të fliste.

Në Kosovë, ajo heshti.

Kjo heshtje nuk është teknike. Nuk është harresë. Nuk është mungesë informacioni. Çdo element i fushatës ishte publik, i dokumentuar, i arkivuar, i shpërndarë gjerësisht. Heshtja, pra, është zgjedhje.

Dhe kur një organizatë që mban në emër gazetarinë zgjedh të heshtë përballë një modeli të qartë dehumanizimi dhe thirrjesh për ndalim të një gazetari, ajo nuk po qëndron jashtë konfliktit. Ajo po pozicionohet brenda tij.

Le ta vendosim këtë në rend.

• Më 4 shkurt, publikohet një hulumtim që përshkruan një metodologji pushteti, jo një aktakuzë penale, por një model, delegjitimim, izolim, ndërtim atmosfere armiqësie.

• Më 5 shkurt, reagimi i parë publik nga një përfaqësues politik nuk ishte kundërshtim faktik, por fyerje familjare dhe zhvendosje etnike.

• Më 9 dhe 10 shkurt, fillon faza e artefakteve të fabrikuara dhe listave të paraqitura si dokumente shtetërore pa prejardhje.

• Më 22 shkurt, një medium transmeton një segment që e kornizon komunikimin profesional me Dhomat e Specializuara si skandal.

• Po atë ditë, një figurë publike kërkon ndërhyrje të organeve të sigurisë dhe deklaron se dikush duhet ta ndalë gazetarin para se të jetë vonë.

Në asnjë nga këto momente, AGK nuk foli.

• Çfarë nënkupton kjo në një shoqëri që ende jeton me kujtesën e gazetarëve të vrarë, të kërcënuar, të rrahur, e të përjashtuar?

• Çfarë nënkupton kjo në një vend ku shtëpitë e familjeve të gazetarëve janë vandalizuar12, ku sindikata ndërkombëtare e gazetarëve ka reaguar13, ndërsa organizata vendore ka zgjedhur të mos reagojë.

Nënkupton se mbrojtja e gazetarisë nuk është parim, por kalkulim.

AGK ka reaguar në raste të tjera, shpesh me shpejtësi, kur gazetarë janë përballur me presion, nga zyrtarë të caktuar, nga institucione publike. Kjo është e drejtë dhe e nevojshme. Por parimi i mbrojtjes nuk mund të jetë selektiv. Ai nuk mund të aktivizohet vetëm kur presioni vjen nga një kamp politik dhe të heshtë kur presioni vjen nga një rrjet i lidhur me strukturat e vjetra kriminale të pushtetit.

Sepse atëherë, organizata nuk është më mbrojtëse e profesionit. Është pjesë e ekuilibrit të frikës.

Heshtja e AGK-së në këtë rast është më shumë se mungesë solidariteti personal. Është një sinjal për fushatën. Është një mesazh që thotë, kjo është e lejueshme. Ky nivel dehumanizimi nuk e kalon vijë institucionale. Kërkesat për ndalim, për ndërhyrje të organeve të sigurisë, për izolim, thirrjet për vrasje nuk mjaftojnë për ta detyruar organizatën e gazetarëve të reagojë.

Në këtë kuptim, heshtja bëhet formë legjitimimi.

Nëse manuali i përshkruar në hulumtimin e 4 shkurtit fillon me delegjitimim moral, vazhdon me kontaminim identitar, kalon në sinjalizim pasojash dhe përfundon me pastrim mediatik, atëherë roli i një organizate profesionale është ta ndërpresë këtë sekuencë në fazën e parë.

Të thotë, debatoni me prova. Mos përdorni gjuhë që nxit urrejtje. Mos kërkoni ndalim ose vrasje të gazetarit. Mos e kriminalizoni komunikimin profesional.

AGK nuk e bëri këtë.

Dhe kur një institucion që duhet të jetë gardian i kufirit etik nuk e mbron atë kufi, kufiri zhvendoset.

Në traditën letrare të Ismail Kadaresë, pushteti rrallë paraqitet si bishë që ulërin. Ai paraqitet si administratë, si zyrë, si formular, si komision që hesht. Si dhomë ku vendimet nuk shpallen, por merren. Si gjykatë që nuk dënon, por nuk mbron.

AGK, me këtë heshtje, i ngjan më shumë një dhome të tillë sesa një organizate që rreh zemra e saj me pulsin e gazetarisë së lirë.

Mund të argumentohet se organizata nuk ndërhyn në çdo debat mes gazetarëve dhe figurave publike. Por ky nuk ishte debat. Kjo ishte një fushatë e dokumentuar, me akuza për spiunazh pa prova, me video sintetike, me lista të paverifikueshme, me thirrje për ndërhyrje të sigurisë joformale e kriminale, me gjuhë dehumanizuese. Në çdo manual ndërkombëtar për mbrojtjen e gazetarëve, kjo kategorizohet si presion i koordinuar dhe rrezik i shtuar.

Heshtja në këtë kontekst nuk është neutralitet. Është pozicionim.

Dhe ky pozicionim ka pasoja.

Ai i dërgon mesazh çdo gazetari tjetër në Kosovë që mendon t;i hulumtoj strukturat e vjetra të pushtetit, strukturat kriminale. Mesazhi është i thjeshtë, nëse preket një zonë e ndaluar, nëse dokumentohen mekanizma që ende funksionojnë, organizata që e mban emrin tuaj nuk do të jetë domosdoshmërisht aty.

Ai i dërgon mesazh fushatave të ardhshme se metoda funksionon. Se dehumanizimi nuk shkakton alarm institucional. Se thirrjet për ndalim mund të kalojnë pa u problematizuar nga ata që duhet ta mbrojnë profesionin.

Dhe mbi të gjitha, ky pozicionim i AGK-së e dobëson vetë kuptimin e fjalës gazetari.

Sepse gazetaria nuk është vetëm raportim. Është edhe ekosistem. Është rrjet solidariteti minimal që thotë, mund të mos pajtohemi me përfundimet, por e mbrojmë të drejtën e çdo gazetari për të bërë hulumtime pa u shndërruar në shënjestër.

Kur ky rrjet nuk aktivizohet, gazetari mbetet i vetëm përballë një makinerie që e ka mësuar prej kohësh se si të ndërtojë atmosferë. Se si t’i vrasë gazetarët pa u përballur me pasojat e e drejtësisë.

AGK sot përballet me një pyetje që nuk mund ta shmangë pafundësisht.

• A është organizatë e gazetarëve, apo organizatë e balancave politike. A e mbron parimin, apo menaxhon rrezikun reputacional për strukturat kriminale.

• A reagon kur gazetari sulmohet nga cilido pushtet, apo vetëm kur sulmi vjen nga drejtimi i gabuar politik i cili e kërcënon jetën e strukturave kriminale?

Historia e shteteve të vogla na mëson se liria e shtypit nuk shembet brenda natës. Ajo gërryhet. Me heshtje. Me relativizim. Me fraza se si nuk duam të përfshihemi. Me pritje që stuhia të kalojë vetë.

Por stuhitë që synojnë gazetarinë nuk kalojnë vetë. Ato e testojnë terrenin. Dhe kur gjejnë tokë të butë, kthehen.

Në këtë moment, AGK ka zgjedhur të jetë tokë e butë.

Dhe për këtë, kritika ime nuk është hakmarrje personale. Është akt i domosdoshëm publik. Sepse organizatat që e mbajnë në emër gazetarinë duhet ta mbajnë edhe peshën e saj. Jo vetëm në konferenca, jo vetëm në raporte vjetore, por në momentin kur një gazetar përballet me një sekuencë të plotë delegjitimimi, kontaminimi dhe sinjalizimi pasojash.

Nëse nuk flasin atëherë, atëherë për kë flasin?

Kosova nuk e ka luksin e institucioneve që heshtin kur frika rikthehet në formë moderne. Sepse ne e dimë nga historia jonë se si fillon. Fillon me fjalë. Vazhdon me izolim. Dhe pastaj, shumë vonë, të gjithë pyesin pse askush nuk foli?

AGK ende ka kohë ta rikthejë veten në anën e parimit. Sepse çështja nuk është një gazetar. Çështja është standardi. Nëse një fushatë e koordinuar me etiketime, lista të fabrikuara dhe thirrje për ndalim e vrasje kalon pa reagim, atëherë precedentët nuk janë më teorikë. Ata janë vendosur. Dhe precedentët në demokracitë e brishta rrallë qëndrojnë të izoluar. Ata shumohen.

Por përtej analizës, mbetet një pyetje njerëzore. Çfarë ndjen një gazetar kur sheh se shtëpia e familjes së tij sulmohet, emri i tij shtrembërohet, fytyra e tij vendoset në grafikë armiqësore, dhe organizata që mban fjalën “gazetar” në emër hesht?

Në ato momente, nuk është vetëm karriera që vihet në rrezik. Është ndjenja e përkatësisë. Është besimi se dikush do të thotë, ndal.

Dhe nëse askush nuk e thotë, atëherë gazetari e kupton se nuk po lufton vetëm për një histori. Po lufton për të drejtën për të mos u zhdukur në heshtje.

Albert Kamy nuk është dekori im intelektual, është model mbijetese morale për mua. Kamy nuk ishte vetëm romancier. Ai ishte redaktor i gazetës së rezistencës “Combat” gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai shkroi kundër pushtetit në kohë kur pushteti vriste. Ai e kuptonte se fjalët nuk janë abstrakte; ato janë rrezik.

Kamy ndër të tjera shkroi: “The only way to deal with injustice is to fight it without becoming what you hate.”

Në dy dekada raportim lufte, duke mbijetuar jo vetëm nga plumbat, por edhe nga strukturat kriminale dhe rrjetet e heshtjes, fjala e tij bëhet busull. Ai e dinte se pushteti nuk kërkon gjithmonë të ta mbyllë gojën me burg. Ndonjëherë mjafton të të izolojë.

Dhe izolimi është forma më e sofistikuar e dhunës moderne. Por unë do ta luftoj edhe nëse më duhet ta bëjë atë i vetëm.

11

Postimi në Facebook i Gani Kocit, 22 Shkurt, 2026.

Read more

Read more

Berat Buzhala u ngrit dhe u hodh drejt Albatros Rexhajt në një studio kombëtare, para kamerave, para publikut. Dhe në atë sekondë u kuptua diçka e thjeshtë. Kur një figurë publike e humb vetëkontrollin, ai nuk e humb vetëm dinjitetin e vet, ai rrezikon ta kthejë dhunën në normë.

Nuk është “nxehje”. Nuk është “moment”. Është zgjedhje. Zgjedhja për ta frikësuar tjetrin në vend se ta bindësh. Zgjedhja për të imponuar heshtjen. Dhe kush e bën këtë në prime time, i thotë shoqërisë.

“Kur s’kam përgjigje, kam muskuj.”

Kjo është gjuhë e rrugës, e jo e republikës. Dhe kur ajo gjuhë futet në studio, studioja bëhet laborator i një sëmundjeje publike.

Pastaj është hipokrizia që kërkon të thuhet me zë të ftohtë. A nuk është ky i njëjti Buzhala që ka përçmuar mërgatën e Kosovës si “analfabete” dhe “e pashkolluar”?

Çfarë është ky shpërthim, nëse jo analfabetizëm i qytetarisë?

Çfarë është kjo sjellje, nëse jo një mungesë arsimi moral?

Sepse arsimimi i vërtetë nuk është titull, është frer. Dhe ai frer mbrëmë u këput me zhurmë.

Buzhala nuk është vetëm një njeri që u zu keq në ekran. Sipas gjetjeve tona hulumtuese1, ai del të jetë i rreshtuar me rrjete të errëta interesi, me aleanca që e përdorin median si strehë, si mburojë, si lavatriçe reputacionesh.

Kur një figurë e akuzuar publikisht për afëri me rrjete të dyshimta i zgjidh konfliktet me hov dhe frikësim, ai nuk i shuan dyshimet. I ushqen. I bën më të besueshme. Sepse dhuna është valuta e botëve ku ligji është dekor.

Dhe këtu merr formë një pyetje e rëndë.

Çfarë po mbron Buzhala me atë vrull? Pse e humb kontrollin pikërisht atëherë kur debati prek gjykatën2, përgjegjësinë, “kupolën”, hierarkinë, fajin kolektiv, filtrat e provave, dhe pastaj rrëshqet në fyerje e ultimatume. Sepse njeriu që është i sigurt në të vërtetën e vet nuk ka nevojë të ngrihet nga karrigia. Njeriu që është i sigurt, rri ulur dhe e vret gënjeshtrën me fakt. Ai që çohet për të frikësuar, zakonisht po mbulon diçka që s’do ta shohësh.

Aty ku çdo njeri normal do të kishte përulësi dhe drojë, aty ku kujtesa do të duhej të ishte busull e jo mall tregu, Buzhala e ka shitur atë dhimbje3.

Nëse ajo që e thotë këtu Buzhala4 është e saktë, atëherë për mua tragjedia është dyfishe. Sepse unë po e shoh një njeri që dikur e ka njohur padrejtësinë në lëkurën e vet, e sot e prodhon padrejtësi në ekran. Po e shoh një njeri që duhej të ishte i pari që e kupton çfarë bën dhuna, e sot e sjell dhunën si argument. Për mua kjo nuk është vetëm rënie. Është ndërrim pale me vetveten.

Unë vij nga një shoqëri që ka parë luftë, varre, pengje, kërcënime. Dhe për mua “burrnia” nuk është të vraposh drejt tjetrit. “Burrnia” është të mos e bësh. Është të dish të përmbahesh kur të gjithë të shohin. Është të mos e kthesh mikrofonin në shkop. Mbrëmë unë pashë një model të rrezikshëm. Pashë një njeri me platformë, me ndikim, që e përdori atë ndikim jo për ta rritur standardin, por për ta ulur në nivelin ku fitohet me frikë.

Për mua dhuna në studio është e papranueshme. Kush e bën, i detyrohet publikut përgjegjësi, jo arsyetime të tipit “u nxeha”. Duke qenë se pretendimet që kam ngritur për lidhjet e Buzhalës me rrjete kriminale si ato të Sami Lushtakut dhe shërbime interesaresh qëndrojnë, skena e mbrëmshme nuk është thjesht incident. Për mua është shenjë. Shenjë se kur terri ndihet i kërcënuar, ai nuk debaton. Ai sulmon5.

Mbrëmë u tha edhe një fjali që unë nuk e lë të kalojë si zhurmë. “Mbylle gojën.” Për mua kjo nuk është thjesht fyerje. Është program. Është filozofi. Është kulturë nënshtrimi. Dhe kur kjo kulturë del nga goja e një njeriu me influencë mediatike, unë nuk e shoh si turp personal. E shoh si rrezik publik.

Po e them qartë. Një njeri që kërkon të jetë zë i shoqërisë, sipas meje, nuk ka të drejtë të sillet si kërcënim i saj. Dhe kush e përdor dhunën si mjet, për mua e ka pranuar humbjen aty ku duhej të fitonte. Në fushën e mendjes.

4

Postimi në Facebook i Berat Buzhalës më 11 Dhjetor, 2019 si përgjigje ndaj Gani Kocit.

Në atë studio, Lirim Mehmetaj foli jo si gazetar që kërkon sqarim, por si operator që kërkon ta ngulë një narrativë. Ai e përdori një pretendim personal si hyrje në një sulm institucional. Që në fillim e shfaqi synimin e vet. Tha se e kishte bërë publike se babai i zëdhënësit të Albin Kurtit kishte qenë pjesë e policisë së Serbisë. Pastaj tha se ishte kritikuar pse po mashtronte, por se tani u konfirmu që ka qenë e vërtetë. Kjo mënyrë të foluri është teknikë. Fillimisht e shpall veten si i përndjekur nga kritika. Pastaj e shpall veten si fitues të së vërtetës. Më pas e shndërron pretendimin në bazë morale për sulm. Kur një njeri e nis nga kjo skemë, ai nuk po kërkon të verifikojë, ai po kërkon ta fitojë turmën.

Në fragment, biseda rrëshqet menjëherë nga një çështje konkrete në një kornizë ideologjike që përputhet me narrativën e Beogradit. Mehmetaj e thotë me zë të lartë dhe pa hezitim. Kosova brenda Jugosllavisë ka qenë në Republikë të Serbisë.

Kjo nuk është një fjali e pafajshme historike. Kjo është formulë politike. Është përkthim i drejtpërdrejtë i tezës shtetërore serbe për Kosovën. Dhe kur kjo thuhet në Prishtinë, në prime time, nga një njeri që e vesh veten me mantelin e gazetarisë, atëherë problemi nuk është vetëm etik. Problemi është siguri kombëtare. Sepse një narrativë e tillë punon me dy efekte njëherësh. E para, e delegjitimon shtetin. E dyta, e stigmatizon çdo njeri që mund të shënjestrohet përmes biografisë, përmes familjes, përmes një rreshti dokumenti të nxjerrë nga askund.

Pastaj hyn në lojë Ermal Panduri dhe këtu fillon dështimi editorial që nuk ka arsyetim. Ai e merr në telefon Aziz Kryeziun. Në vend që ta ndalë rrëshqitjen dhe të kërkojë verifikim, ai e pranon kornizën e Mehmetajt dhe e përsërit. Ai i thotë Kryeziut se po diskutohej se ju keni qenë pjesë e policisë së Jugosllavisë. Kryeziu i përgjigjet, Jugosllavisë po. Në atë çast, një moderator i përgatitur do të bënte dy gjëra. Do ta qartësonte menjëherë dallimin mes termave dhe strukturave të kohës. Dhe do ta ndalte menjëherë etiketimin. Por Panduri nuk e bën. Mehmetaj ndërhyn, “Serbisë, Serbisë”. Panduri e merr dhe e përsërit, t’Serbisë. Kjo është pika ku një emision e humb statusin e vet si hapësirë informative dhe bëhet platformë.

Kryeziu flet për kohën dhe datat. Thotë se me 4 korrik e kanë lënë dhe me 20 gusht e kanë marrë vendimin e prerë prej Serbisë. Ai përmend suspendimin e autonomisë, komunikimin me institucionet e Kosovës si krahinë autonome, dhe faktin se pas 2 korrikut ata janë distancuar automatikisht prej Serbisë dhe më 4 korrik nuk kanë shkuar më në punë. Këto janë elemente që kërkojnë kontekst. Kërkojnë pyetje të sakta. Kërkojnë dokumente të tjera. Kërkojnë që moderatori ta kuptojë se çfarë po dëgjon. Në vend të kësaj, Panduri e redukton gjithçka në një pyetje binare dhe e mbyll telefonatën me një formulë që e shërben operatorin.

Desha veç a keni qenë policë në atë periudhë kohe. Faleminderit. — Panduri.

Unë e dëgjova këtë sekuencë dhe e kuptova menjëherë çfarë kishte shkuar keq. Emisioni nuk po e kërkonte të vërtetën. Po e kërkonte një pranim minimal që mund të shndërrohej në damkë maksimale. Kjo është metoda e etiketimit. Merre një po dhe pastaj ndërto mbi të një histori turpi. Dhe në këtë rast, turpi nuk i vihet vetëm një individi. I vihet zyrës së Kryeministrit. Sepse shigjeta reale nuk është Aziz Kryeziu. Shigjeta reale është Përparim Kryeziu, zëdhënësi i qeverisë, pra zëri publik i Kryeministrit. Dhe kur goditet zëdhënësi, goditet zyra.

Këtu Panduri dhe ekipi i tij editorial nuk kanë alibi. Nëse në studio hidhet pretendim se një familjar i një zyrtari të lartë ka qenë pjesë e policisë së Serbisë, atë pretendim nuk e mban një panelist. E mban redaksia që e transmeton. Dhe detyra e redaksisë është elementare. Verifiko. Mos e lejo etiketimin si fakt. Mos e lejo shpifjen të ecë me këmbët e tua.

Në Britani kjo do të ishte një skandal editorial. Jo sepse Britania është më e mençur, por sepse rregulli profesional është më i rreptë. Një moderator që lejon akuza të tilla pa verifikim dhe pastaj i përsërit në eter, do të përballej me pasoja të menjëhershme profesionale. Një transmetues serioz nuk e trajton këtë si nxehtësi debati. E trajton si rrezik ligjor, rrezik reputacional dhe rrezik publik. Dhe mbi të gjitha, si shkelje të parimit bazë. Publikut nuk i shërben zhurma. Publikut i shërben saktësia.

Pse është kaq e rëndë korniza e Mehmetajt, kur ai thotë “polic i Serbisë”. Sepse kjo frazë në Kosovë nuk është vetëm përshkrim pune. Është etiketë morale. Është mënyrë për ta shtyrë audiencën drejt një refleksi. Ky është i tyre, ky është i Serbisë. Dhe kur e ngjit këtë etiketë, nuk ke më nevojë për prova të tjera. Turma e bën pjesën tjetër. Kjo është arsyeja pse kjo nuk mund të normalizohet si debat.

Pas fragmentit, shkova në faqen e Mehmetajt dhe e pashë postimin e tij të 23 dhjetorit 2024 me dokumentin e bashkëngjitur2. Ai e titullon me ton triumfal. Dokument. Pastaj e kthen menjëherë në goditje politike.

Përparim Kryeziu, zëdhënësi i qeverisë e djali i Aziz Milicit. — Lirim Mehmetaj, Facebook Post.

Kjo fjali është një akt. Është goditje e menduar. Dhe është e ndërtuar me dy shtylla. Shtylla e parë, e përdor biografinë e babait për ta sulmuar djalin.

Shtylla e dytë, e shndërron një dokument administrativ në armë morale, duke e lexuar jo si dëshmi e një marrëdhënieje pune në një sistem të caktuar, por si dëshmi e karakterit dhe e tradhtisë.

Mehmetaj shkruan se dokumenti dëshmon se Aziz Kryeziu ka qenë milic i punëve të brendshme të Republikës Socialiste të Serbisë në Gjilan. Pastaj e zbukuron me lojë fjalësh dhe tallje.

Njësi e veçantë, njësi speciale, specijalna jedinica. — Lirim Mehmetaj.

Pastaj vjen insinuata kryesore. Baba milic nuk është largu vetë, e kanë larguar. Ankesa nuk e shtyn përmbarimin. Pra paska kundërshtuar vendimin, pra nuk paska dashur të largohet. Dhe pastaj, në fund, e shpërthen goditjen.

Ky Përparimi del e ofendon njerëz në baza patriotike. O krejtve kam me iu zhveshë o serbofilë. Se këtu i thonë Kosovë hej. — Lirim Mehmetaj.

Kjo është fushatë, jo gazetari. Kjo është një hit piece3. Qëllimi nuk është të sqarojë një ngjarje të vitit 1990. Qëllimi është ta nxjerrë zëdhënësin e qeverisë si moralisht të diskualifikuar. Dhe kur e bën këtë, ti nuk po godet vetëm një person. Ti po godet institucionin që ai përfaqëson. Dhe kjo është e rrezikshme sepse prodhon mosbesim jo përmes analizës, por përmes turpit.

Tani, çfarë bën një redaksi me integritet kur sheh një dokument të tillë?

• E para, e pyet çfarë provon realisht dokumenti.

• E dyta, e pyet çfarë nuk provon.

• E treta, e vendos në kontekstin e vitit 1990.

Dhe viti 1990 në Kosovë nuk është vit normal. Është periudha e dhunës institucionale, e shtrëngimit të kontrollit nga Beogradi, e suspendimit të autonomisë, e përjashtimeve nga puna, e presionit. Në atë periudhë, njerëz të shumtë u gjendën të mbërthyer mes bukës së fëmijëve dhe shantazhit të shtetit. Të tjerë u përjashtuan. Të tjerë u larguan. Të tjerë u detyruan të distancohen. Pra, një dokument administrativ i largimit nga detyra, i lexuar me mend, nuk është automatikisht dëshmi e bindjes. Mund të jetë dëshmi e konfliktit me aparatin. Mund të jetë dëshmi e një shkëputjeje.

Në vetë telefonatën, Kryeziu thotë qartë se pas zhvillimeve politike dhe pas 2 korrikut ata u distancuan dhe më 4 korrik nuk shkuan në punë. Nëse kjo është e vërtetë, dhe nëse datat dhe rrethanat konfirmohen me dokumente të tjera, atëherë insistimi i Mehmetajt se ai ishte polic i Serbisë nuk është fakt. Është etiketim. Dhe etiketimi kur bëhet me qëllim për t’i vënë damkë një institucioni, hyn në territorin e shpifjes dhe manipulimit.

Ajo që bën Mehmetaj është e qartë. Ai e merr termin policia e Jugosllavisë dhe e shndërron në policia e Serbisë, pastaj e shndërron në moral, pastaj e shndërron në politikë. Dhe në fund e shndërron në armë kundër Kryeministrit. Ky zinxhir është i lexueshëm. Dhe është pikërisht këtu ku ai e zbulon veten. Nuk është thjesht në ofendime. Është në narrativën e tij të palëkundur, Kosova ka qenë në Republikë të Serbisë, pikë. Kjo fjali është gjurma e gishtit.

Unë nuk jam gjykatë. Unë nuk shpall dënime. Dhe nuk e trajtoj asnjë njeri si fajtor pa proces. Por unë e kam të drejtën dhe detyrimin ta them këtë. Një figurë publike që e mban me këmbëngulje një narrativë delegjitimuese të shtetit të Kosovës, dhe që e përdor atë për ta sulmuar zyrën e Kryeministrit përmes biografisë së një familjari, është kërcënim real për rendin demokratik. Në një shtet normal, vetëm kjo linjë dhe ky këmbëngulim do të duhej të hapnin hetim serioz institucional për burimet, motivet dhe rrjetin e ndikimit. Jo sepse shteti duhet t’i trembet fjalës, por sepse shteti duhet ta dallojë fjalën nga operacioni.

Dhe po, unë e them edhe këtë, nëse një aparat shtetëror e vlerëson se një zë publik po punon sistematikisht për ta delegjitimuar shtetin në përputhje me interesat e një shteti armiqësor, atëherë kjo nuk është çështje shijeje. Është çështje sigurie. Dhe siguria nuk mbrohet me debate televizive ku operatori e mbyt studion. Siguria mbrohet me verifikim, me përgjegjësi, me institucione që nuk flenë, dhe me media që nuk e shesin mikrofonin si lodër.

Këtu kthehem te Panduri. Ai ka përgjegjësi të drejtpërdrejtë. Sepse ai nuk e ndërpreu etiketimin. Ai e përsëriti. Ai e kornizoi. Ai e mbylli telefonatën me pyetje që i shërbeu operatorit. Dhe mbi të gjitha, ai e trajtoi një pretendim të rëndë si argëtim i debatit. Nëse Panduri do të kishte integritet editorial, ai do ta thoshte qartë në studio. Ne nuk e dimë. Ne nuk e kemi verifikuar. Këto janë pretendime. Dhe nëse ka dokumente, ato i shohim me ekspertë dhe i publikojmë me kontekst. Dhe nëse ka padi për shpifje, ne nuk e përdorim studion si gjykatë.

Kjo është arsyeja pse unë e mbaj përgjegjës Pandurin. Sepse emisionet e debatit nuk janë thjesht programe televizive. Ato janë pjesë e hapësirës së sigurisë informative të Kosovës. Dhe kur kjo hapësirë ndotet, kostoja paguhet me mosbesim, me frikë, me polarizim, me lodhje kolektive. Pastaj vjen dita kur publiku nuk beson më as kur thuhet e vërteta. Dhe ky është terreni ideal për ndikim armiqësor.

Pastaj vjen pyetja që nuk mund të anashkalohet. Nga vjen dokumenti që Mehmetaj e publikon. Si sigurohet. Kush ia jep. Si e verifikon. Dhe pse shfaqet pikërisht si municion politik kundër zyrës së Kryeministrit. Unë nuk e shpall si fakt se ai ka lidhje me shërbimet sekrete serbe. Kjo do të ishte e papërgjegjshme pa prova të plota. Por unë e them me qetësi se rrethanat janë alarmuese dhe kërkojnë hetim. Dhe këtu hyn një element tjetër që e bën pamjen më të errët.

Në artikullin tonë të 9 tetorit4, ne i kemi dokumentuar lidhjet dhe afërsitë publike të Fatmir Shehollit me Lirim Mehmetajn. Sheholli e ka promovuar Mehmetajn, e ka lavdëruar, e ka drejtuar audiencën e vet drejt tij, dhe e ka normalizuar zërin e tij si zë patriotik. Pastaj Sheholli u arrestua në tetor nën akuza për spiunazh. Kjo nuk e dënon automatikisht Mehmetajn. Por e bën pyetjen edhe më të rëndë. A ka një ekosistem ku simbolika e luftës përdoret si mburojë morale, ndërsa materialet dhe narrativat që i shërbejnë Beogradit qarkullojnë brenda Kosovës si produkte mediatike.

Kur i vendos këto copëza bashkë, fragmenti i Dukagjinit, postimi i 2024, dokumenti i paketuar si damkë, insistimi në narrativën Kosova brenda Serbisë, dhe rrethinat e lidhjeve publike me figura që kanë rënë nën hetime të rënda, unë nuk shoh gazetari. Unë shoh operacion. Dhe kur shoh operacion, nuk më intereson sa herë thirret fjala debat. Më intereson efekti. Efekti është delegjitimim institucional. Efekti është përçarje. Efekti është dobësim i kohezionit. Efekti është lodhje e publikut nga e vërteta.

Në këtë pikë, unë dua ta them me ftohtësi. Kosova nuk e ka luksin t’i trajtojë këto si sherr mes komentatorësh. Kosova është shtet i ri. Është nën presion të vazhdueshëm nga Serbia. Është në një luftë të përditshme informative ku gënjeshtra nuk vjen gjithmonë me flamur të huaj. Shpesh vjen me theks vendor dhe me kostum gazetari. Prandaj, kur një moderator i jep mikrofon një operatori që nuk e respekton faktin, ai nuk po bën pluralizëm. Ai po hap derën.

Dhe ja ku është kërkesa ime për Pandurin dhe për çdo redaksi në Prishtinë. Mos e normalizoni operatorin. Mos e trajtoni shpifjen si mendim. Mos e trajtoni etiketimin si analizë. Nëse një njeri sjell pretendime të rënda, kërkoni prova para se t’ia jepni skenën. Nëse nuk ka prova, mos ia jepni skenën. Sepse skena është kapital. Mikrofonët nuk janë të lirë. Ata kushtojnë. Dhe kostoja paguhet nga siguria kombëtare.

Unë e di se dikush do të thotë, po e kufizon fjalën. Jo. Unë po e mbroj fjalën nga ata që e përdorin si armë të mjegullës. Unë po e mbroj debatin nga ata që e shndërrojnë debatin në stallë ku zëri i njërit e zëvendëson arsyen e të gjithëve. Dhe po e mbroj Kosovën nga një taktikë e thjeshtë. Ta bësh publikun të dyshojë në vetvete, ta bësh shtetin të duket i rremë, ta bësh çdo institucion të duket i kalbur, dhe pastaj të thuash, shih, asgjë nuk funksionon, prandaj le të kthehemi te narrativat e Beogradit.

Unë nuk kam nevojë ta dramatizoj më shumë se kaq. Fragmenti i 15 janarit e tha vetë. Kur Mehmetaj e thotë, Kosova ka qenë në Republikë të Serbisë, pikë, ai nuk po bën histori. Ai po bën politikë në shërbim të një narrative armiqësore ndaj shtetit të Kosovës. Dhe kur Panduri e përsërit dhe e lë të kalojë, ai nuk po moderon. Ai po transmeton.

Në një vend me kujtesë lufte, me varre të pambyllura, me kërcënim të vazhdueshëm, kjo nuk është vetëm turp profesional. Është alarm. Dhe unë po e ngre atë alarm me qetësi, me fakte, dhe me një përfundim që nuk më pëlqen, por që nuk mund ta shmang.

Kosova nuk ka problem me kritikat. Kosova ka problem me operatorët që e urrejnë republikën dhe punojnë që ajo të duket e pavlefshme. Dhe kur ata hyjnë në studio si gazetarë, detyra jonë është t’ua heqim maskën, jo t’u japim mikrofon.

Kur një ekosistem mediatik e kthen emocionin në provë, dhe shpifjen në interpretim, ai nuk bën thjesht opozitë. Ai prodhon cenueshmëri. Dhe cenueshmëria informative është hyrje e hapur për ndikim armiqësor, për shantazh politik, për destabilizim social.

Mesazhi i publikuar nga Berat Buzhala më 14 janar 20261 funksionon si shembull i kësaj logjike. Videoja hapet me një fragment të shkëputur të kryeministrit në detyrë për regjistrimin e fëmijëve në gjendjen civile, pra për një akt administrativ të lidhur me të drejta ligjore. Pastaj vjen një kthesë e menjëhershme nga administrata te poshtërimi moral. Nga politika publike te ndarja e shoqërisë në kategori. Nga një temë e diskutueshme te një armiqësi e prodhuar.

Kjo është teknika. Merret një fjali, i hiqet konteksti, i ngjitet një ndjenjë. Pastaj ndjenja shitet si fakt.

Në narracionin e tij, qytetari që jeton në Kosovë paraqitet si i përçmuar, ndërsa diaspora portretizohet si përfitues, si barrë, si e padrejtë, madje si e favorizuar politikisht. Ky nuk është debat për politika sociale. Ky është prodhim i një armiku të brendshëm.

Dhe kur diaspora kthehet në shënjestër kolektive, rreziku është i drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare. Sepse diaspora nuk është periferia e Kosovës. Është pjesë organike e kombit dhe e shtetit. Është mbështetje familjare dhe ekonomike. Është rrjet ndikimi dhe lobimi. Është urë me aleatët. Nëse një media e madhe e helmon këtë lidhje me dyshim dhe turp, ajo e godet kohezionin shoqëror, pra njërën nga mburojat kryesore të sigurisë.

Këtu hyn edhe problemi i gënjeshtrës dhe i akuzës pa provë. Kur një figurë publike thotë se diaspora po vjen të marrë beneficione, pa burim, pa dokument, pa metodologji, pa dallim mes kategorive ligjore, ai nuk po informon. Ai po krijon një bindje të rreme. Po e ndërton një turmë emocionale që nuk kërkon më të dhëna, por kërkon fajtorë.

Ky mekanizëm e dobëson shtetin në tri mënyra.

E para, delegjitimon institucionet. Kur publikut i servohet ideja se shteti po i poshtëron qytetarët brenda vendit dhe po i shpërblen të tjerët, atëherë rritet mosbesimi ndaj administratës, ndaj ligjit, ndaj vetë idesë së shtetit. Një shoqëri që nuk i beson institucionit, bëhet më e prekshme nga presioni, nga shantazhi, nga manipulimi.

E dyta, prodhon polarizim të dobishëm për aktorë armiqësorë. Serbia dhe rrjetet e saj nuk kanë nevojë të shpikin gjithçka, kur një pjesë e hapësirës informative në Kosovë e kryen punën e përçarjes nga brenda. Çdo fjalë që e kthen kosovarin kundër kosovarit, çdo fjali që e kthen diasporën në armik, çdo insinuatë që e shndërron votën në turp, e ul rezistencën e shoqërisë ndaj ndikimit të huaj.

E treta, zhvendos fajin nga humbja reale politike te shpifja kolektive. Kur rezultati zgjedhor është i qartë, dhe kur një pjesë e elitës mediatike nuk e pranon verdiktin, ajo kërkon një justifikim. Më i lehti është të sulmohet burimi i legjitimitetit, vota. Kështu ndërtohet një rrëfim ku problemi nuk është humbja, por votuesi. Jo programi i dështuar, por qytetari. Jo mungesa e besimit publik tek ta, por një komplot i shpikur.

E vërteta që duhet thënë pa histeri është kjo.

Shumica e elektoratit brenda Kosovës e votoi Albin Kurtin dhe partinë e tij për një mandat të tretë2. Diaspora nuk e zëvendësoi Kosovën. Diaspora e forcoi verdiktin e qytetarëve brenda vendit. Prandaj edhe sulmi ndaj diasporës është, në thelb, sulm ndaj rezultatit, sulm ndaj legjitimitetit, sulm ndaj idesë se shumica ka të drejtë të vendosë.

Nëse dikush dëshiron të flasë për rrymën, për importin, për menaxhimin e sektorit energjetik, kjo është temë legjitime. Por kur kjo përzihet me përbuzje ndaj qytetarit dhe me nxitje kundër diasporës, atëherë nuk kemi më kritikë. Kemi operacion emocional. Dhe operacioni emocional është mjet i njohur i luftës hibride, sepse synon ta bëjë shoqërinë të sillet kundër vetes.

Një shtet i vogël nuk rrëzohet gjithmonë me tanke. Shpesh rrëzohet me lodhje, me mosbesim, me përçarje, me bindjen se askush nuk është i pastër dhe se gjithçka është mashtrim. Kur ky cinizëm prodhohet çdo ditë nga altoparlantë mediatikë, ai kthehet në rrezik sigurie, jo thjesht në opinion.

Prandaj, mesazhe të tilla nuk duhen trajtuar si zhurmë rrjetesh. Duhet trajtuar si çështje e rendit demokratik dhe e sigurisë kombëtare. Sepse kur një shoqëri e humb aftësinë për ta njohur faktin, ajo e humb edhe aftësinë për t’u mbrojtur.

Pse ky narracion përputhet direkt me strategjitë ruse të dezinformimit dhe luftës psikologjike?

Ky nuk është thjesht një monolog i zemëruar i berat Buzhalës. Është një format. Një mënyrë e ndërtimit të realitetit që përkon me doktrinën ruse të luftës së informacionit, ku synimi nuk është të bindësh me fakte, por ta lodhësh publikun, ta turpërosh, ta frikësosh dhe ta ndash, derisa e vërteta të duket si një opsion mes shumë të tjerash.

Strategjia kryesore quhet “firehose of falsehood” (zorra e gënjeshtrave3). Është koncept i përshkruar nga studiues të RAND si Christopher Paul dhe Miriam Matthews. Thelbi i saj është i thjeshtë. Shumë pretendime, shumë emocione, shumë përsëritje, pak ose hiç prova, pastaj kalim i shpejtë në temën tjetër. Që publiku të mos ketë kohë të verifikojë, por të detyrohet të reagojë.

Shembulli i saktë në këtë rast. Në një video të vetme futen disa shtresa tronditjeje. “Gjysa e Kosovës s’ka rrymë” pastaj “qytetari këtu është i kategorisë së dytë” pastaj “diaspora merr beneficione” pastaj “ata e terrorizojnë tjetrin në rrjete”. Ky është ritëm tipik i “firehose”. Nuk ndërtohet një argument i verifikueshëm. Ndërtohet një gjendje nervore.

Strategjia e dytë quhet “reflexive control” (kontroll refleksiv). Është një traditë e studiuar gjerësisht në analizat perëndimore mbi mendimin strategjik rus, ku synimi është t’i shtysh kundërshtarët dhe publikun të marrin vendime që i shërbejnë agjendës së autorit, duke i ushqyer me stimuj emocionalë dhe korniza të rreme. Studiues si Thomas Rid e kanë shpjeguar këtë logjikë si manipulim i perceptimit, jo debat i fakteve.

Edhe këtu, stimuli është turpi dhe zemërimi. Qytetarit brenda vendit i thuhet se është “fatzi” dhe “inferior”. Diasporës i ngjitet etiketa e përfituesit. Qeverisë i ngjitet etiketa e përbuzjes ndaj shumicës. Rezultati i dëshiruar është që shoqëria të mos diskutojë më për politika publike, por të hyjë në konflikt identitar brenda vetes. Kjo është fitorja e një operacioni psikologjik. Jo bindja, por përçarja.

Strategjia e tretë është “scapegoating” (kokë turku). Në literaturën mbi propagandën dhe autoritarizmin, kjo shihet si teknikë klasike për t’i dhënë turmës një fajtor të thjeshtë kur realiteti është i pakëndshëm. Këtu kokë turku bëhet diaspora. Jo sepse ka prova, por sepse është e lehtë të shënjestrohet. Është larg, nuk përgjigjet në studio, dhe mund të portretizohet si masë pa fytyrë.

Këtë e kanë trajtuar në mënyra të ndryshme autorë si Peter Pomerantsev, Anne Applebaum dhe Timothy Snyder, kur flasin për propagandën moderne si prodhim i cinizmit, ku turmat mësohen të urrejnë “tjetrin” brenda kombit, sepse kështu shteti dobësohet pa u qëlluar asnjë plumb.

Strategjia e katërt është “delegjitimimi i institucioneve” përmes përmbysjes së moralit. Në vend që të diskutohet rreth procedurës, ligjit, kapaciteteve dhe përgjegjësive, publikut i servohet një gjykim moral total. “Ti këtu je më pak patriot” “ata atje janë më patriotë” “qeveria të trajton si kategori të dytë”. Ky nuk është raportim. Është çmontim i besimit.

Kjo metodë është e dokumentuar edhe në analizat e NATO StratCom dhe në punën e studiuesve të dezinformimit si Ben Nimmo, ku theksohet se aktori armiqësor fiton kur qytetari humb besimin te çdo autoritet dhe te çdo burim, dhe përfundon te një përfundim i vetëm. Asgjë nuk është e vërtetë, prandaj gjithçka lejohet.

Strategjia e pestë është “whataboutism” (po ti çka) dhe zhvendosja e temës. Kur hapet një temë konkrete, si regjistrimi civil i fëmijëve dhe e drejta ligjore, ajo devijohet në një skenë zemërimi për rrymën, pastaj në një gjyq moral për diasporën, pastaj në një thirrje për revoltë. Kjo teknikë e mbingarkon publikun dhe e heq fokusin nga pyetja e vetme që kërkon përgjigje me prova. Çfarë është fakt, çfarë është pretendim.

Mostrat konkrete në këtë rast janë të qarta.

E para. Krijohet një realitet total me shifra të mëdha, pa burim, pa dokument, pa kohë, pa metodë. “Gjysa e Kosovës nuk ka rrymë.” Një fjali e tillë kërkon të dhëna të sakta, jo performancë.

E dyta. Krijohet ndjenja e poshtërimit kolektiv. “Ti je qytetar i kategorisë së dytë.” Kjo nuk matet, kjo ngulitet.

E treta. Përdoret diaspora si objekt turpi. “Hajde regjistroji fëmijët me i marrë beneficionet.” Kjo e kthen një të drejtë ligjore në njollë morale. Ky është turpërim i projektuar.

E katërta. Përdoret frika si nxitës. Mesazhi i nënkuptuar është, ikni nga vendi, këtu s’ka jetë, këtu s’ka dinjitet. Kjo është gjuhë demoralizimi. Dhe demoralizimi është fazë e preferuar në operacione të luftës psikologjike, sepse e bën shoqërinë të dorëzohet para se të sulmohet.

Pikërisht për këtë arsye, ky narracion nuk është i padëmshëm. Ai është në përputhshmëri të plotë me modelet ruse sepse prodhon të njëjtin produkt final. Një publik të lodhur, të zemëruar, të turpëruar, të ndarë. Një republikë ku njerëzit e shohin njëri tjetrin si armik, jo si bashkëqytetar. Dhe kur kjo ndodh, hapësira bëhet e përshtatshme për ndërhyrje, për shantazh, për narracione të importuara dhe për rrjete që jetojnë nga kaosi.

Në fund, rreziku operacional është i qartë dhe nuk ka nevojë për zbukurim. Përçarja mes Kosovës brenda dhe diasporës nuk i shërben qytetarit. Delegjitimimi i votës nuk i shërben demokracisë. Cinizmi i vazhdueshëm ndaj institucioneve nuk e përmirëson shtetin. Përfituesi i vetëm nga këto narrativa është Serbia dhe çdo rrjet politik, mediatik apo kriminal që ka interes që Kosova të duket e paaftë për vetëqeverisje, e ndarë nga brenda dhe e lodhur nga mosbesimi. Kur qytetarët dyshojnë te njëri tjetri, kur vota paraqitet si mashtrim dhe shteti si armik, atëherë terreni për ndërhyrje, presion dhe destabilizim është tashmë i përgatitur. Ky nuk është debat opinionesh. Është cenim i drejtpërdrejtë i sigurisë kombëtare.

Reporterizmi është themeli. Është balta nën këpucë. Është pritja në shi. Është burimi që hesht. Është frika që të ndjek. Pa këtë ferr fillestar nuk ka gazetari. Por sot ky ferr anashkalohet. Në vend të tij kemi individë që shfaqen drejtpërdrejt si analistë, moderatorë, intervistues. Njerëz që nuk e kanë shkruar kurrë një raport përshkrues. Që nuk e dinë çfarë do të thotë verifikim. Që nuk e kanë ndier kurrë përgjegjësinë morale ndaj publikut. Ata hyjnë në gazetari si pushtues në një territor të huaj. Jo për ta kuptuar. Por për ta shfrytëzuar.

Pastaj vijnë të tjerët. Më të rrezikshmit. Ata që vijnë nga profesione të tjera. Pa turp. Pa drojë. Pa ndjeshmëri. Ata nuk sjellin dije. Ata sjellin lidhje. Miqësi. Interesa. Telefona që hapin dyer. Dhe këto dyer çojnë te intervista me figura publike që publiku i kërkon. Por kur intervista fillon, gazetaria mbaron. Pyetja nuk është pyetje. Është shfaqje force. Është kapadaillëk i zbrazët. Tema ngrihet dhe ulet pa logjikë. Pa bosht. Pa plan editorial. Fjala copëtohet. Kuptimi vritet.

Këta nuk janë gazetarë. Janë mjekë të maceve që përpiqen ta shërojnë një fëmijë. Dy fiziologji që nuk takohen. Dy botë që nuk flasin të njëjtën gjuhë. Dhe kur dështimi bëhet i dukshëm, ata reagojnë me dhunë verbale. E shkundin të intervistuarin. E tundojnë. E provokojnë. Jo për ta zbuluar të vërtetën. Por për ta mbuluar zbrazëtinë e tyre. Një ritual i turpshëm për të shpëtuar egon. Një farsë që quhet profesionalizëm. Nuk është.

Publik i dashur, gazetaria nuk është profesion i rastësishëm. Nuk është vend ku futesh sepse ke mikrofon. Është disiplinë. Është zanat i rëndë. Kërkon studim. Kërkon kohë. Kërkon durim. Nga raporti përshkrues te ai analitik. Nga balancimi te gjurmimi. Nga ballafaqimi te përgjegjësia. Nga fjala e shkruar te fjala televizive. Çdo formë e ka etikën e vet. Kush nuk e njeh, shkatërron gjithçka që prek.

Nga përvoja ime tetëmbëdhjetëvjeçare, gazetaria në Kosovë është bërë mantel për operatorë politikë pro-Serbisë dhe për individë që kërkojnë shërim egoje. Ata nuk duan të informojnë. Ata duan të dominojnë. Dhe kur përballen me një palë të përgatitur mirë, ata bien. Tingëllojnë si palaço në një skenë pa teatër. Dhe edhe palaço kërkon mjeshtëri. Një palaço pa profesion e shndërron teatrin në një korridor tualetesh që kundërmon. Dhe kjo erë po mbulon gjithçka.

Kthehuni në profesionin tuaj. Atje ku e keni dashurinë. Lërini gjërat që nuk i dini. Sepse do të traumatizoheni duke u përpjekur t’i dëshmoni vetes se jeni diçka, aty ku nuk jeni dhe nuk do të jeni kurrë. Gazetaria nuk është për t’u dukur. Nuk është për t’u bërë dikush. Është për të nxjerrë informacion. Për të qartësuar realitetin politik dhe shoqëror. Për t’i dhënë publikut mjete për të kuptuar. Për ta garantuar të drejtën për vendime të informuara. Kjo është madhështia e saj. Dhe kjo po tradhtohet.

Pastaj janë ata që bëjnë zhurmë me dezinformimin rus. Që shtiren si luftëtarë të së vërtetës. Që ekspozojnë Moskën dhe Beogradin me zell moral. Por ç’ju duhet Sputniku apo Russia Today, kur dezinformimi prodhohet këtu, në Prishtinë. Kur mediat vendore janë fabrika narrativash. Kur televizione, gazeta dhe portale veprojnë si zgjatime të propagandës ruse. Kur gënjeshtra prodhohet në gjuhën shqipe.

• Ku jeni ju atëherë?

• Pse nuk i identifikoni operatorët vendorë të stilit rus në Kosovë?

• Pse nuk i ekspozoni ata?

• Pse po heshtni?

• Ku janë fakt-checker-at?

• Ku është përgjegjësia?

• Apo edhe kjo është për spektakël?

Një tjetër skenë për klikime. Një tjetër maskë për zbrazëti morale.

Në Kosovë fjala është e lodhur. E vërteta është rraskapitur. Gazetaria po vdes jo nga censura, por nga vulgariteti. Jo nga mungesa e lirisë, por nga mungesa e integritetit. Dhe kjo është tragjedia më e madhe. Sepse armiku më i rrezikshëm i gazetarisë nuk është pushteti. Është mediokriteti. Dhe mediokriteti, kur vishet si gazetari, bëhet armë, armë që e vret veten.

Gjithçka nis me një tekst të vetëm, të ftohtë, të matur, tipik për një gazetë si Neue Zürcher Zeitung1. Teksti flet për rolin e Zvicrës si ndërmjetësuese diskrete, për një format dialogu joformal që ekziston prej vitesh, për takime të organizuara dy deri në tri herë në vit, për pjesëmarrje të përfaqësuesve nga spektri politik dhe shoqëria civile. Përmend dy emra, Besnik Bislimi dhe Marko Gjuriq, si pjesëmarrës në këtë format, dhe pastaj vendos një fjali që në çdo redaksi serioze do të ishte kufiri i interpretimit. Ata nuk janë takuar drejtpërdrejt mes vete. Kaq. Fjalia është e thjeshtë, e prerë, pa metafora. Është fjali që e mbyll shtegun e trillimit.

Ajo që ndodh më pas në Kosovë është një transformim pothuaj letrar, por jo në kuptimin fisnik të letërsisë. Diskrecioni kthehet në sekret. Pjesëmarrja shumëpalëshe kthehet në takim bilateral. Vëzhgimi anonim shndërrohet në skenë konkrete me emra e mbiemra. Fjalia që mohon takimin zhduket. Në vend të saj shfaqet titulli që flet për takim të fshehtë2. Kjo nuk është çështje interpretimi. Nuk është as çështje përkthimi. Është ndërtim i një narrative që nuk ekziston në burim dhe që i atribuohet atij burimi për të fituar peshë.

Kur e lexova artikullin origjinal të NZZ-së, e lexova dy herë, pastaj tri herë. E bëra këtë jo nga dyshimi, por nga nevoja profesionale për t’u siguruar se fjalia që po lexoja ishte vërtet aty. Dhe ishte.

Direkt getroffen haben sich die beiden jedoch nicht. — NZZ.

Një fjali që nuk lë hapësirë për fantazi. Pastaj hapa artikujt e VOX Kosova3 dhe pashë se si ajo fjali ishte zhdukur nga realiteti editorial. Në vend të saj ishte ngritur një skenë e re, më dramatike, më e errët, më e dobishme politikisht.

Gjatë së njëjtës ditë, kur dolën sqarime nga Ministria e Jashtme zvicerane, kur vetë gazetari i NZZ-së e ritheksoi se nuk kishte raportuar takim mes dy individëve, pritej një korrigjim. Korrigjimi është akti minimal i ndershmërisë profesionale. Nuk ndodhi. U publikuan artikuj të rinj, u shtuan nuanca semantike, diskrete por jo sekrete, por gënjeshtra bazë mbeti. Titulli nuk u tërhoq. Pretendimi nuk u rrëzua. Në këtë pikë, gabimi pushon së qeni gabim dhe bëhet zgjedhje.

Këtu fillon teatri. Kur kërkova sqarim4, nuk mora përgjigje faktike. Nuk mora citat. Nuk mora as pranim gabimi, as mbrojtje me prova. Mora kushte. Dërgo çertifikatën. Dërgo letërnjoftimin. Kjo është një teknikë e njohur për këdo që studion dezinformimin. Kur nuk mund ta mbrosh pretendimin, zhvendos debatin. Nuk flet për atë që ke shkruar, por për atë se kush je ti që po pyet. Është një korridor burokratik pa fund, i ndërtuar jo për verifikim, por për vonesë. Dhe vonesa është aleate e gënjeshtrës.

Në këtë proces, një pjesë e mediave të tjera, përfshirë Nacionale, zgjodhën një rrugë tjetër, por jo domosdoshmërisht më të mirë. Teksti i tyre fillestar5 përsërit narrativën e gabuar se NZZ-së kishte raportuar takim mes Bislimit dhe Gjuriqit. Pastaj vjen një përditësim, ku thuhet se ata nuk janë takuar direkt. Por edhe këtu, struktura mbetet e shtrembër. Titulli mbetet i njëjtë. Korniza e skandalit ruhet. Publiku lexon fillimin, jo fundin. Dhe kështu, edhe kur një fjali korrigjuese shtohet, ajo nuk e shpëton tekstin nga efekti i tij fillestar.

Një nga elementet më problematike të kësaj historie është përdorimi i imazhit. Një fotografi6 e shkrepur në një qytet zviceran, e shkëputur nga konteksti, shndërrohet në provë morale. Videoja e VOX Kosova është ndërtuar si film7. Ka datë, ka viktimë, ka gjak, ka ecje në rrugë, ka një gjuhë të huaj të dëgjuar rastësisht, ka dokumente të paqarta që përmenden, ka insinuata për amnisti dhe tërheqje të njësive. Gjithçka është montazh emocional. Nuk është raportim. Është narrativë që kërkon reagim visceral8, jo kuptim racional.

Në mes të kësaj, reagimet e znj. Mimoza Kusari-Lila tregojnë një tjetër problem të diskursit publik. Reagimi i 6 janarit9, ku ajo flet për lajm të rremë në NZZ, sugjeron një lexim të ndërmjetësuar, jo të drejtpërdrejtë. NZZ nuk kishte raportuar atë që mediat lokale po e shpërndanin. Pra lajmi i rremë nuk ishte i NZZ-së, por interpretimi i tij. Reagimi i 8 janarit10 është më i detajuar, më informues, flet për CIG-në11, për transparencë, për lista publike pjesëmarrësish. Ky reagim i dytë është ai që duhej të kishte qenë baza e debatit që në fillim. Por në politikë, si në teatër, hyrja e gabuar e aktorit nuk fshihet dot nga monologu i fundit.

Unë e kontaktova znj. Kusari për verifikim, jo për akuzë. Kërkova konfirmim ose mohim, kërkova dokumente, itinerar, çdo gjë që do të ndihmonte për të ndarë faktin nga insinuata. Përgjigjja erdhi më vonë dhe më referoi te reagimi publik. Kjo është e drejtë e saj. Por për mua, si gazetar, mbetet e dhimbshme të shoh se si heshtja fillestare dhe reagimi i përgjithshëm lënë hapësirë për narrativat që ndërtohen mbi boshllëk.

Subscribe now

Një tjetër element që nuk mund të injorohet është fasada e ndikimit. VOX Kosova paraqitet publikisht me mbi njëzet e një mijë ndjekës në Facebook, një shifër që në pamje të parë sugjeron peshë, shtrirje dhe ndikim të gjerë. Por kur kjo shifër vihet përballë realitetit të angazhimit, tabloja ndryshon rrënjësisht. Postime me tituj provokues, narrativa polarizuese dhe përmbajtje të dizajnuar për reagim emocional marrin rregullisht dhjetëra ose pak qindra pëlqime, komente minimale dhe shpërndarje të kufizuara. I vetmi përjashtim i dukshëm janë videot, të cilat arrijnë shikueshmëri të lartë, herë pas here mbi njëqind e pesëdhjetë mijë shikime. Por edhe ky numër nuk përfaqëson domosdoshmërisht besnikëri apo ndikim real editorial. Videot qarkullojnë gjerësisht për shkak të natyrës së tyre toksike, gjuhës nxitëse dhe impulseve viscerale që prodhojnë, si dhe sepse shpërndahen paralelisht në disa platforma, shpesh nga përdorues që reagojnë ndaj zemërimit, jo ndaj informacionit. Shikimi nuk është baraz me besimin dhe reagimi emocional nuk është baraz me angazhimin qytetar. Ky disproporcion i vazhdueshëm nuk është provë absolute për blerje ndjekësish, por është një sinjal serioz që kërkon shpjegim publik. Sepse ndikimi real nuk matet me shifra të izoluara, por me koherencë mes audiencës, përmbajtjes dhe besimit. Kur një media prodhon zhurmë të madhe, por ndërton marrëdhënie të cekëta me publikun, lind pyetja thelbësore se çfarë përfaqëson realisht ajo shifër dhe kujt i shërben kjo media. Transparenca mediatike nuk mbaron te citimi korrekt i burimeve, por shtrihet edhe te ndershmëria në mënyrën se si një media e paraqet veten si faktor ndikimi në hapësirën publike.

Kur fasada dhe realiteti nuk përputhen, besimi gërryhet po aq sa nga një titull i rremë.

E gjithë kjo histori më rikthen te një pyetje e thjeshtë, por themelore. Çfarë është gazetaria. Gazetaria është besnikëri ndaj burimit, gatishmëri për korrigjim, ndarje e qartë mes faktit dhe supozimit. Ajo që pashë këtu ishte e kundërta. Ishte përdorim selektiv i burimit, refuzim korrigjimi, sulm ndaj pyetësit dhe mbajtje gjallë e një narrative edhe pasi ajo ishte rrëzuar publikisht.

Nuk kam nevojë të spekuloj për motive të fshehta apo trajnime të huaja. Mjafton ta shoh sjelljen. Dhe sjellja është konsistente me modele të njohura të dezinformimit. Jo sepse e bind shumicën, por sepse ngatërron një numër të mjaftueshëm njerëzish. Dhe në një shoqëri të lodhur nga krizat, konfuzioni është armë e fuqishme.

Në fund, ajo që mbetet nuk është fotografia nga Solothurni dhe as videoja dramatike. Ajo që mbetet është mungesa e përgjigjeve. Nuk u dha citati që nuk ekziston. Nuk u bë korrigjimi që duhej bërë. Nuk u pranua gabimi. Në vend të kësaj, u ndërtua mjegull. Dhe mjegulla, nëse nuk shpërndahet me fakte, bëhet klimë. Për mua, si gazetar, ky është momenti kur duhet të shkruaj jo për të fituar, por për të mos u bërë pjesë e heshtjes.

Ky rast nuk është thjesht një konflikt mes mediash, por një provë e dështimit të mekanizmave të mbrojtjes së hapësirës informative në Kosovë. Ajo që u ekspozua këtu është një model operimi ku individë të pakualifikuar profesionalisht përdorin platforma mediatike për të ndërtuar narrativa destabilizuese, për të relativizuar agresionin serb, për të minuar institucionet shtetërore dhe për të delegjitimuar të drejtën e Kosovës për vetëmbrojtje si bënë gjatë gjithë pesë viteve të fundit.

Këto narrativa nuk lindin në vakuum. Ato përkojnë me intensifikimin e luftës hibride në rajon, veçanërisht pas nënshkrimit të marrëveshjeve të harmonizimit të politikës së jashtme mes Serbisë dhe aktorëve armiqësorë ndaj rendit euroatlantik. Historia ofron precedentë të qartë. Pas nisjes së pushtimit të plotë rus të Ukrainës në vitin 2022, Mbretëria e Bashkuar ndërmori masa të drejtpërdrejta për mbylljen e rrjeteve propagandistike dhe kufizimin e operacioneve të dezinformimit që vepronin nën petkun e medias. Kosova sot përballet me një formë të ngjashme lufte psikologjike, ku narrativat e prodhuara fillimisht nga zyrtarë serbë, përfshirë Marko Gjuriqin, riciklohen dhe “pastrohen” brenda hapësirës mediatike vendore nga zëra lokalë, duke përfshirë figura publike si Lirim Mehmetaj dhe Berat Buzhala, dhe satelitët e tyre editorialë. Kjo nuk është kritikë politike, është çështje sigurie kombëtare. Institucionet përgjegjëse duhet të veprojnë me urgjencë, të vendosin standarde, të aplikojnë sanksione dhe të ndalojnë keqpërdorimin e gazetarisë si armë kundër vetë shtetit. Sepse kur propaganda vishet si media, dëmi nuk është reputacional. Është strategjik. Dhe në një vend të vogël, në një rajon të brishtë, ky dëm nuk mund të tolerohet më.

SHËNIM NGA REDAKTORI: Ilustrimi editorial i përzgjedhur është një karikaturë satirike e ndërtuar qëllimisht me ekzagjerim vizual dhe simbolik për ta përmbledhur në një imazh të vetëm thelbin e asaj që teksti e shpjegon me fakte dokumente dhe kronologji. Karikatura nuk synon realizem literal dhe as rindertim fotografik të ngjarjeve por përdor gjuhën klasike të satirës politike deformimin ironine kontrastin dhe metaforën për ta nxjerrë në pah transformimin e gazetarisë në mjet narrativ dhe jo verifikues. Kjo formë është zgjedhur sepse satira historikisht ka qenë një nga mjetet më efektive për të ekspozuar abuzimin me pushtetin mediatik manipulimin e opinionit publik dhe mbrojtjen arrogante të pavërtetësisë. Kur faktet mohohen korrigjimi refuzohet dhe mjegulla përdoret si strategji redaksionale karikatura funksionon si pasqyrë e ashpër editoriale jo për të fyer por për të qartësuar. Në këtë kontekst satira nuk është zbukurim por akt editorial që flet aty ku propaganda përpiqet të hesht.

Kur këto dy megafonë vendosin të hedhin një pretendim në hapësirën publike, nuk kemi të bëjmë me gabime fillestarësh. Kemi të bëjmë me zgjedhje të vetëdijshme, të ndërmarra nga struktura që e njohin mirë peshën e fjalës së tyre dhe dëmin që ajo mund t’i shkaktojë një shoqërie të brishtë.

Më 4 janar 2026, Koha Ditore publikoi3 një lajm sipas të cilit presidenti Donald Trump kishte shpërndarë në Truth Social një listë4 që pretendonte se 46 për qind e familjeve nga Kosova në Shtetet e Bashkuara marrin ndihma sociale dhe se 41.3 për qind e familjeve nga Shqipëria ndodhen në të njëjtën kategori. Ky është akti themelor. Një postim politik trajtohet si e vërtetë e përfunduar, paketohet si lajm dhe hidhet në qarkullim me gjithë arrogancën e faktit të verifikuar, por pa asnjë nga disiplinat e verifikimit. Koha nuk ofron burimin e të dhënave, vitin, përkufizimin e familjes, përkufizimin e familjes imigrante, listën e programeve të përfshira, apo metodologjinë.

Nëse dikush kërkon një përkufizim të neglizhencës gazetareske, ai ndodhet pikërisht këtu. Një numër informativ pa metodë, i shërbyer si gjykim moral.

Pastaj vjen jehona. Dhe ajo është gjithmonë e njëjtë. Përsëritje e maskuar si konfirmim. Media të tjera riciklojnë të njëjtën gjuhë grafiku, të njëjtat përqindje, të njëjtin vetëbesim të rremë, sërish pa burime, pa dokumentim, pa përpjekje për të kuptuar se çfarë matin realisht këto shifra5. Brenda kësaj dhome të jehonës, Nacionale luan rolin e saj të zakonshëm, jo duke e ngadalësuar rrëfimin, por duke e përshpejtuar atë6, duke hequr edhe pengesën e fundit që do ta detyronte lexuesin të pyesë. Çfarë po raportohet në këtë numërim?

Këtu shëmtia bëhet qëllim. Një statistikë e kornizuar si ndihmë sociale nuk është neutrale. Ajo është armë kulturore. Ajo synon ta paraqesë diasporën si barrë, shqiptarët jashtë vendit si mashtrues, politikat sociale si turp dhe t’u japë mendjeve të vogla një përqindje të gatshme për ta hedhur mbi tryeza familjare dhe rrjete sociale.

Ky nuk është raportim. Kjo është fushatë për etiketim.

Koha Ditore e ka bërë këtë edhe më parë. Në shkurt 2025 ajo publikoi një shkrim7 që e trajtonte zhurmën në rrjetet sociale të Richard Grenell dhe Donald Trump Jr. si zë të bashkësisë ndërkombëtare8. Një fryrje e retorikës partiake në autoritet diplomatik, që çdo redaksi serioze do ta kishte ndalur në hyrje. Ky epizod ka rëndësi sepse tregon një model, jo një rrëshqitje të vetme. Tregon një prirje të vazhdueshme për ta zgjedhur hiperbolizimin në vend të saktësisë, sa herë që rrëfimi i shërben interesit editorial, e më pas për t’u habitur pse besimi publik vazhdon të gërryhet.

Tani shikoni se çfarë bën ky rrëfim i ndihmave sociale në praktikë. Ai ofron një grrep të thjeshtë.

» Kosovarët marrin. Kosovarët abuzojnë. Kosovarët jetojnë në kurriz të të tjerëve. «

Nuk kërkon prova, përveç përsëritjes së shifrës. Dhe pastaj fton hapin tjetër. Mesazhe anonime9, pamje ekrani provokuese, teatrin e zakonshëm të sigurisë së trilluar.

Prodhim i zemërimit, në dritë të diellit.

Pamja e publikuar nga Berat Buzhala, një mesazh i pa verifikueshëm për EBT10-në dhe shqiptarët në Nju Jork, është shembulli i përkryer i këtij zhanri.

Një fabrikim i paauditueshëm, i projektuar për të ndezur përbuzje dhe jo për të informuar. E vërteta është e parëndësishme për ta. Qëllimi është edukimi i publikut me gënjeshtrën, normalizimi i insinuatës si provë, sepse këtu nuk kemi gazetari, por prodhim të qëllimshëm të mashtrimit.

Pjesa më dënuese e gjithë kësaj është sa e evitueshme ishte. Një redaksi reale do t’i kishte bërë gjërat elementare brenda të njëjtës pasdite. Do ta kishte shpjeguar se ndihma publike në SHBA është një ombrellë e gjerë që përfshin mbulim shëndetësor dhe ndihmë ushqimore, jo thjesht para në dorë. Do të kishte sqaruar se matjet shpesh bëhen në nivel familjeje dhe se përfshijnë edhe fëmijë qytetarë amerikanë. Do ta kishte kërkuar burimin. Do të kishte refuzuar botimin pa metodologji. Koha Ditore nuk e bëri asnjërën.

Prandaj kjo çështje meriton përbuzje, jo kritikë të sjellshme. Sepse kostoja publike nuk është abstrakte. Në Kosovë, hapësira informative është pjesë e sigurisë kombëtare. Kur media të mëdha normalizojnë trajtimin e postimeve politike si fakte, ato jo vetëm që keqinformojnë. Ato e dobësojnë shtetin. Ato e mësojnë qytetarin të mos u besojë institucioneve, njëri tjetrit, madje as vetë idesë së faktit. Në një rajon ku ndikimet armiqësore ushqehen me cinizëm, ky nuk është gabim i vogël. Është kusht mundësues.

Edhe Nacionale ka precedentë. Në tetor 2025, disa media në Kosovë të prirë nga Nacionalja e Berat Buzhalës i dhanë zë një burimi të vetëm gjerman duke e paraqitur si konsensus të gjerë perëndimor11, për të shtyrë një vijë politike të brendshme. I njëjti mekanizëm. Importon një kornizë, e shumëzon përmes mediave lokale dhe e shet si gjykim të jashtëm. Pastrim narrativ.

Po, mund të vizatohet një vijë e drejtë nga ky titull për ndihmat sociale drejt një projekti më të gjerë politik, pa pasur nevojë për dosje prokurorie. Pas çdo zgjedhjeje në Kosovë, shfaqen aktorë që nuk arrijnë të rikthehen në pushtet me mjete të pastra dhe që përpiqen ta helmojnë legjitimitetin e të tjerëve. Kur kutitë e votimit nuk japin rezultatin e dëshiruar, përdoren mjetet e vjetra. Panik. Turp. Zemërim i fabrikuar. Gërryerje e ngadaltë e besimit.

Nëse Koha Ditore dhe Nacionale duan të trajtohen si gazetari, le të sillen si të tilla. Le t’i publikojnë burimet. Le t’i përkufizojnë termat. Le ta publikojnë metodën. Le ta korrigjojnë kornizimin. Le të ndalojnë shndërrimin e propagandës partiake në fakt shoqëror. Le të mos e trajtojnë një numër si verdikt dhe një pamje ekrani si burim.

Deri atëherë, le ta quajmë këtë për atë që është. Media të fuqishme që përdorin platformat e tyre për të prodhuar gjendje shpirtërore, jo për të raportuar realitet. Dhe në një vend që ka paguar me gjak dhe frikë për shkatërrimin e së vërtetës në emër të fraksionit, kjo sjellje nuk është thjesht e papërgjegjshme. Është e rrezikshme.

Në tri postimet1 ku Berat Buzhala paraqet mesazhe si dëshmi të ardhura nga publiku, ai e shoqëron tregimin me pohimin “Jane qindra mesazhe qe me kane ardhë me kete fenomen.”

Pastaj i vendos ato mesazhe në qendër të argumentit. Njëri mesazh fillon me “Pershendetje Berat” dhe vazhdon me një histori të tipit “Pardje isha me nje shok dhe ai me tregoi per dy vellezer” ku njëri jeton në Slloveni dhe tjetri në Gjermani, por “megjithate te dy vazhdojne te marrin shtesa ne Kosove.” Mesazhi mbyllet me një kërkesë mbrojtëse “Te lutem mos e publiko emrin tim” dhe me një ofertë për komunikim privat “me thirr ne chat.”

Tjetri mesazh hapet me “Berat si je.” dhe pastaj, pa ndalesa e pa rend, i vë datat njëra mbi tjetrën, “nga muaji Tetor 2024 eshte papune” “eshte bere nene ne Shtator 2025” “ja kane dhene vetem 3 muaj shtesat” dhe e mbyll me krahasimin që i jep trup zemërimit “ata kane te hyra mujore neto nja 7-8k” “ndersa ne familjen e vajzes sime i kane te hyra mujore neto 600 euro.”

Këto dy mesazhe u trajtuan fillimisht si dy zëra të ndryshëm. Por në momentin që lexohen pranë shkrimit të vetë Buzhalës, fillojnë të duken si të afërm të ngushtë, jo si të panjohur. Në një nga postimet e tij ai shkruan “Une personalisht njoh plottt qe vijne cdo 5-6 muje ne Kosove, e marrin pensionin edhe ia shkellin prape per ne Bashkim Evropian.” Pastaj “Ama ky abuzim nuk eshte i izolume.” Pastaj “E njejta vlen edhe per ndihma per femije.” Dhe në fund e kthen zemërimin në gjykim moral “kjo me te vertete osht skandaloze.”

Në një postim tjetër ai shkruan “Me falni, tash me treguan, po i merrkan edhe paret e librave per femijet qe i kane ne shkolle ne Perendim.” Pastaj e shkurton me “Pra, aplikojne per libra, ju dalin paret. Qaq.” Kjo mënyrë, ky ritëm, kjo thikë e shpejtë që e pret argumentin në fraza të shkurtra dhe pastaj e lëshon sërish në fjali të gjata, është një dorëshkrim stilistik. Edhe kur ai shkruan shkurt “Urime fitorja” apo “Miremengjes” ai i vendos tekstet në një kornizë emocionale ku argumenti vjen si rrëfim i afërt dhe përfundimi si dënim.

Për këtë arsye ne kërkuam një verifikim profesional dhe të pavarur. Kontaktuam dy ekspertë të gjuhësisë forenzike, një në Londër dhe një në Kosovë, dhe ua dorëzuam tri tekstet e publikuara si mesazhe të qytetarëve, bashkë me një palë shkrimesh krahasues prej të paktën dhjetë postimesh të tjera të Buzhalës nga e njëjta periudhë. Kërkesa ishte e thjeshtë. Të analizohen shenjat e autorësisë pa paragjykim, përmes elementeve që zakonisht nuk kontrollohen nga autori kur përpiqet të maskohet. Ndërtimi i fjalisë, lidhëzat e preferuara, gabimet e përsëritura, ortografia, ritmi, mënyra e hyrjes në rrëfim, mënyra e daljes nga rrëfimi, dhe raporti mes gjuhës së folur dhe gjuhës së shkruar.

Ekspertët u përqendruan te detaje që duken të parëndësishme për lexuesin e zakonshëm por janë vendimtare në identifikim. Fjalia që vrapon pa pikësim dhe që mbështetet te “qe” si shtyllë. Përdorimi i përsëritur i “ama” dhe “pra” si kthesa logjike. Kërcimi nga dëshmia e afërt “me tregoi nje shok” te përfundimi i përgjithshëm “ky abuzim nuk eshte i izolume.” Mungesa sistematike e të dhënave të verifikueshme, emra, institucione, dokumente, dhe prapë një siguri e lartë morale. Edhe një detaj tjetër. Si teksti i supozuar i qytetarit ashtu edhe shkrimi i Buzhalës e kanë të njëjtën prirje për të përdorur shembullin personal si provë, jo si hyrje për verifikim. “Une personalisht njoh” në njërën anë dhe “Pardje isha me nje shok” në tjetrën janë dy veshje të së njëjtës metodë.

Përfundimi i dy ekspertëve ishte i njëtrajtshëm. Nuk mund të thuhet me siguri absolute autorësia pa qasje në burime teknike, por nga pikëpamja gjuhësore dhe stilistike, tekstet e paraqitura si mesazhe të qytetarëve përputhen fort me idiolektin2 e Buzhalës dhe me mënyrën e tij të ndërtimit të argumentit. Vlerësimi i tyre, i formuluar me kujdes profesional, ishte se ka një probabilitet të lartë që këto tekste të jenë shkruar nga i njëjti autor ose të jenë diktuar dhe redaktuar në mënyrë vendimtare nga ai. Me fjalë të tjera, zërat që shfaqen si dy qytetarë të ndryshëm nuk sillen si dy autorë të ndryshëm. Sillen si një autor që e ndryshon rolin por jo dorën.

Ne e testuam këtë edhe në një drejtim tjetër. Krahasuam “fjalët e folura” dhe “fjalët e shkruara” të Buzhalës, aty ku ai e kthen gjuhën në performancë publike dhe aty ku e kthen në status. Në të dyja, ai e mban të njëjtin instrument. Hyrje me një shprehje të zakonshme, një pretendim i fortë, një shembull i afërt, dhe një përfundim që kërkon zemërim. Kjo është arsyeja pse, kur ai publikoi “Une personalisht njoh plottt” dhe pastaj vendosi pranë tij një mesazh që fillon me “Berat si je” dhe vazhdon pa pikësim, ekspertët i thanë redaksisë sonë se ata po e lexonin të njëjtin zë që e kishte ndërruar vetëm maskën.

Pas konfirmimit të analizës sonë me ekspertë në Londër dhe në Kosovë, i dërguam këto pyetje z. Buzhala.

Deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, z. Buzhala nuk ka dhënë pergjigje.

Ka një arsye pse kjo heshtje ka peshë. Nëse mesazhet janë autentike, përgjigjja është e lehtë. Mund të thuhet “nuk i kam shkruar.” Mund të ofrohet një autor i gatshëm të dalë publikisht, ose të paktën një verifikim minimal i burimit. Mund të jepet një sqarim për publikun, sepse ne nuk po pyesim për thashetheme private. Po pyesim për një mekanizëm ndikimi. Kur një komentator me fuqi të madhe shpërndan “dëshmi” anonime që përforcojnë pikërisht tezën e tij, ai nuk po sjell vetëm rrëfime. Ai po prodhon konsensus të rremë. Dhe konsensusi i rremë është një mjet, jo një pasqyrë.

Në sfond të kësaj historie qëndron edhe një element që e njohim prej kohësh. Buzhala e ka bërë shpesh stilin e tij një mënyrë për ta shmangur llogaridhënien, duke e kthyer pyetjen në humor, kritikën në tallje, dhe provën në insinuatë. Por gjuha, kur analizohet me qetësi, nuk të lejon gjithmonë të ikësh me shaka. Ajo e ruan shenjën e autorit edhe kur autori përpiqet ta shpërndajë atë nëpër faqe si konfeti.

Ky rast nuk është gjyq. Nuk është aktakuzë penale. Është një kërkesë për standard. Në një shoqëri ku fjala publike ka pasoja, ku një status mund të ndezë zemërim dhe një screenshot mund të shndërrohet në bindje, minimumi që i detyrohemi publikut është transparenca. Dhe transparenca fillon te një përgjigje e thjeshtë. Kush e shkroi këtë.

Nëse përgjigjja mungon, atëherë teksti mbetet dëshmia e vet. Dhe dëshmia, në këtë rast, flet me të njëjtin zë.

Nëse ky model del i vërtetë, atëherë nuk kemi përballë thjesht një komentator që “e tepron”, por një mekanizëm të rrezikshëm të prodhimit të realitetit, tamam si në manualet e dezinformimit rus, ku ndërtohet “konsensus” me zëra të shpikur, ku prova zëvendësohet me anekdotë, ku emocionet përdoren si çekiç për ta thyer arsyen dhe ku publiku bombardohet me siguri morale pa asnjë të dhënë të verifikueshme, një “firehose3” që e mbush hapësirën me tym derisa e vërteta të duket si një opinion mes të tjerash. Ky nuk është vetëm mashtrim narrativ, është rrezik për sigurinë kombëtare, sepse delegjitimon institucionet, nxit polarizim, e kthen diasporën në armik të brendshëm, krijon panik social dhe hap terren për ndërhyrje të huaja që ushqehen pikërisht nga mosbesimi dhe përçarja. Një shoqëri që e humb besimin te fakti, e humb edhe aftësinë për t’u mbrojtur. Prandaj, autoritetet që e kanë detyrë mbrojtjen e rendit demokratik dhe të hapësirës informative duhet të veprojnë tani, jo nesër, me hetim të shpejtë institucional, verifikim të burimeve, kërkesë për transparencë dhe përgjegjësi publike, sepse sa më gjatë të normalizohet fabrikimi i “dëshmive”, aq më shpejt bëhet standard, dhe standardi i rremë është porta më e lehtë drejt kapjes së mendjes publike.