A u vra Rugovizmi para se të vriteshin njerëzit e tij?

Dosja sugjeron se vrasjet politike të Hashim Thaçit dhe strukturës së tij nuk nisën me grykën e pushkës, por me shkatërrimin moral të Rugovës, LDK-së dhe botës institucionale shqiptare.

Në dokumentin përfundimtar të Prokurorisë së Specializuar, Ibrahim Rugova nuk paraqitet si figurë anësore e historisë së luftës. Ai del si problemi kryesor politik që struktura e Hashim Thaçit duhej ta zëvendësonte. Jo sepse Rugova komandonte trupa. Jo sepse kishte polici ushtarake. Jo sepse mbante armë. Por sepse ai mbante diçka më të rrezikshme për një pushtet që po lindte nga komanda, legjitimitetin.

Prokuroria e vendos këtë në faqen 17 të dokumentit, ku shkruan se udhëheqja e UÇK-së dhe Qeverisë së Përkohshme u përpoq të paraqitej si “zëri i vetëm i vërtetë i popullit shqiptar”, duke e shtypur dhe zhvendosur udhëheqjen politike ekzistuese të shqiptarëve të Kosovës, kryesisht qeverinë në mërgim të lidhur me LDK-në, Ibrahim Rugovën dhe Bujar Bukoshin.

Kjo fjali është thelbësore. Ajo tregon se, sipas Prokurorisë, konflikti i brendshëm shqiptar nuk ishte vetëm mosmarrëveshje taktike mes rezistencës paqësore dhe luftës së armatosur. Ishte betejë për pronësinë politike të Kosovës. Rugova përfaqësonte institucionin para armës. Thaçi, sipas Prokurorisë, e përfaqësonte strukturën që kërkonte ta kthente armën në burim të vetëm legjitimiteti.

Në faqen 24, Prokuroria citon vlerësime ndërkombëtare sipas të cilave qëllimi i udhëheqjes së UÇK-së ishte të njihej si faktor përcaktues, ta dobësonte Ibrahim Rugovën dhe ta merrte drejtimin e negociatave ndërkombëtare për statusin e Kosovës. Dokumenti shton se edhe Christopher Hill e kishte kuptuar se UÇK-ja donte ta zhvendoste Rugovën dhe LDK-në, për t’u bërë vetë zëri i Kosovës së pavarur.

Kjo e kthen Rugovën nga rival elektoral në pengesë strategjike. Ai nuk duhej vetëm të kritikohej. Duhej të bëhej i pavlefshëm. Duhej të paraqitej si pengesë e çlirimit, si njeri i vonesës, si figurë e kompromisit, si fytyrë e një politike që nuk e meritonte më të fliste në emër të kombit.

Për këtë arsye, sipas Prokurorisë, gjuha kundër Rugovës dhe LDK-së u bë e helmët. Në faqet 39 dhe 40, dokumenti thotë se fjalori më i ashpër u rezervua për udhëheqjen dhe mbështetësit e LDK-së, të quajtur shpesh “pacifistë” dhe “institucionalistë”. Ata u etiketuan si tradhtarë, u akuzuan për shërbim ndaj interesave të Millosheviqit dhe u barazuan me UDB-në.

Kjo nuk është gjuhë normale politike. Në kohë lufte, fjala “tradhtar” nuk është metaforë. Është paralajmërim. Kur një grup i armatosur e shpall dikë tradhtar, ai nuk po fiton vetëm debat. Ai po e nxjerr atë njeri nga mbrojtja morale e komunitetit. Po e bën të cenueshëm. Po e përgatit publikun ta pranojë dhunën ndaj tij si pasojë të natyrshme.

Në faqen 41, Prokuroria e shpjegon se pas zgjedhjeve të marsit 1998, ku LDK-ja u rikonfirmua si forca kryesore politike, UÇK-ja vazhdoi t’i sulmonte ato zgjedhje. Deklarata Politike 7, sipas dokumentit, paralajmëronte se çdo diskutim për krijimin e institucioneve përbënte “luftë speciale” dhe kërcënonte se ata që merreshin me këtë do të goditeshin pa mëshirë.

Këtu shihet kthesa më e rrezikshme. Institucioni bëhet tradhti. Vota bëhet pengesë. Organizimi politik jashtë kontrollit të UÇK-së bëhet “luftë speciale”. Kjo është pikërisht logjika që, më vonë, në pasluftë, do ta bënte të mundur shënjestrimin e njerëzve të LDK-së si armiq të brendshëm, edhe kur Serbia ishte larguar.

Rugova ishte fytyra e kësaj bote institucionale. Prandaj sulmi ndaj tij duhej të ishte edhe simbolik. Në faqen 42, Prokuroria e përshkruan një intervistë të Jakup Krasniqit të tetorit 1998, ku Rugova akuzohej se ishte i gatshëm ta sakrifikonte lirinë e Kosovës për rezidencë, shoqërim nga ish agjentë të UDB-së dhe një çmim Nobel për paqe.

Kjo akuzë është e ndërtuar për ta shkatërruar Rugovën në tri drejtime.

Së pari, e paraqet si njeri të privilegjit personal.

Së dyti, e lidh me UDB-në, pra me aparatin e armikut.

Së treti, e paraqet paqen jo si strategji politike, por si ambicie personale për çmim. Pra, rugovizmi nuk kundërshtohet. Ai përlyhet.

Pastaj sulmi zbret nga maja te baza. Në faqen 27, Prokuroria thotë se qysh në mars dhe prill 1998, persona të maskuar paralajmëronin familje të mos e mbështesnin LDK-në, ndërsa anëtarë të zakonshëm të LDK-së ndiqeshin, keqtrajtoheshin dhe ndaloheshin.

Kjo është shumë e rëndësishme. Sepse tregon se shënjestrimi nuk ishte vetëm kundër Rugovës si figurë kombëtare. Ishte kundër rrjetit të tij njerëzor, mësuesve, veprimtarëve, kryetarëve të degëve, deputetëve lokalë, familjeve që vazhdonin ta shihnin LDK-në si autoritet politik. Pra, struktura synonte jo vetëm kokën, por trupin shoqëror të rugovizmit.

Rasti më konkret në dokument është ai i Abdyl Ramës dhe Ukë Bytyçit. Në faqet 214 dhe 215, Prokuroria shkruan se udhëheqës të LDK-së në Suharekë u vunë nën presion për t’i dobësuar strukturat e LDK-së. Abdyl Rama, përfaqësues i LDK-së dhe deputet i Kuvendit të Kosovës, u dërgua te Hashim Thaçi në selinë e UÇK-së në Breshanc, ku ndodhej edhe Ukë Bytyçi, kryetar i degës së LDK-së në Suharekë.

Sipas Prokurorisë, të dy u nxitën^detyruan* të jepnin dorëheqje publike nga pozitat e tyre në LDK dhe të regjistronin deklaratë mbështetëse për UÇK-në. Ukë Bytyçi, nën presion, pranoi. Abdyl Rama refuzoi. Prokuroria thotë se provat mbështesin përfundimin se Rama u rrah nga Thaçi.

Ky është thelbi i akuzës politike. Nuk mjaftonte që LDK-ja të humbiste ndikim. Ajo duhej të poshtërohej publikisht. Udhëheqësit e saj duhej të detyroheshin të jepnin dorëheqje para kamerës, të flisnin me gjuhën e fitimtarit të armatosur, të ktheheshin në dëshmi të nënshtrimit të vet. Kjo është dhuna politike me koreografi të Hashim Thaçit.

Prokuroria e lidh këtë me një kategori më të gjerë njerëzish. Në faqen 43, ajo thotë se termi “bashkëpunëtor” nuk kishte përkufizim formal nga Shtabi i Përgjithshëm. Për pasojë, sipas saj, ishte e lehtë që kushdo të etiketohej si i tillë.

Kjo shpjegon pse rugovistët ishin të pambrojtur. Ata nuk kishin nevojë të bashkëpunonin realisht me Serbinë. Mjaftonte të mos ishin pjesë e bindjes së re politike. Mjaftonte të mos pranonin se autoriteti buronte vetëm nga Shtabi i Përgjithshëm. Mjaftonte të ishin “pacifistë”, “institucionalistë”, “LDK-istë”. Në atë botë, emri politik bëhej provë fajësie.

Në faqen 43, Prokuroria e zgjeron listën e atyre që mund të përfshiheshin si kundërshtarë, duke përmendur gazetarë, shqiptarë që punonin ose pranonin autoritete civile shtetërore, mbështetës të LDK-së, njerëz me pikëpamje pacifiste, serbë civilë dhe këdo që konsiderohej se përhapte dezinformim ose propagandë, përfshirë kritikën ndaj UÇK-së.

Në këtë listë kuptohet pse politika e Rugovës ishte objektiv ekzistencial. Rugova nuk ishte vetëm një njeri. Ai ishte një sistem tjetër mendimi. Ai thoshte se Kosova mund të ndërtohej me durim, institucione, diplomaci dhe legjitimitet ndërkombëtar. Struktura që e përshkruan Prokuroria thoshte se Kosova duhej të udhëhiqej nga ata që e kishin armën, organizatën, policinë ushtarake, inteligjencën dhe komunikatën.

Më pas, kjo logjikë kalon në kontroll të strukturave të ardhshme shtetërore. Në faqen 160, Prokuroria e përmend një kabllogram amerikan të 3 nëntorit 1998, ku thuhej se Thaçi dhe kolegët e tij këmbëngulnin që UÇK-ja, jo Rugova apo dikush tjetër, të vendoste kush do të ishte pjesë e forcës së ardhshme policore shqiptare.

Kjo është jashtëzakonisht domethënëse. Sepse nuk bëhej fjalë vetëm për luftën. Bëhej fjalë për shtetin që do të vinte pas luftës. Kush do ta kontrollonte policinë. Kush do ta kontrollonte rendin. Kush do ta përcaktonte sigurinë. Nëse policia e ardhshme dilte nga UÇK-ja dhe jo nga një proces plural institucional, atëherë rugovizmi përjashtohej nga themeli i shtetit të ri.

Në faqet 252 deri 254, Prokuroria e lidh këtë me rolin personal të Thaçit. Ajo thotë se ai kishte përgjegjësi të veçantë për Drejtorinë Politike dhe të Informimit, se Drejtoria Politike luajti rol qendror në operacionet e UÇK-së dhe në trajtimin e kundërshtarëve, dhe se më vonë, si kryeministër i Qeverisë së Përkohshme, u identifikua nga vetë UÇK-ja si Komandant i Përgjithshëm.

Në faqen 254, Prokuroria pretendon se Thaçi i paraqiste kundërshtarët si kërcënime, paralajmëronte masa ndëshkuese ndaj tyre dhe merrte pjesë në vizita strategjike në zona operative për të përafruar komandantët me politikën e shënjestrimit.

Kjo e bën rolin e tij, sipas Prokurorisë, jo thjesht simbolik. Ai nuk ishte vetëm fytyra politike. Ai ishte nyja që e lidhte gjuhën, strukturën dhe zbatimin.

Për publikun e Kosovës, domethënia është e rëndë. Nëse këto pretendime provohen, atëherë Rugova dhe LDK-ja nuk u sulmuan vetëm nga propaganda e kohës. Ata u futën në një kategori rreziku. Rugova duhej të zvogëlohej. LDK-ja duhej të diskreditohej. Njerëzit e saj duhej të frikësoheshin ose të thyheshin, ose të vriteshin. Institucionet e saj duhej të dukeshin si pengesë e luftës. Dhe pas luftës, kjo kulturë mund ta ketë krijuar terrenin ku vrasjet politike u bënë të mundshme, të heshtura dhe të pazbardhura.

Kjo nuk është ende verdikt. Është pretendim i Prokurorisë. Mbrojtja e Thaçit e kundërshton këtë lexim dhe trupi gjykues duhet të vendosë. Por dokumenti hap një dritare të frikshme mbi një pyetje që Kosova e ka shmangur për shumë gjatë.

A u vra rugovizmi politikisht para se të vriteshin njerëzit e tij?

Nëse përgjigjja është po, atëherë vrasjet politike të pasluftës nuk duhet parë vetëm si krime të veçuara. Ato duhen lexuar si vazhdim i një fjalori të luftës që e ktheu kundërshtarin shqiptar në armik të kombit. Dhe në atë çast, Kosova nuk humbi vetëm njerëz. Ajo e humbi një pjesë të mundësisë së saj për të qenë shtet pa frikë.

---

---