Aleppo dhe Revolucionari i Panjohur
Nën jehonën e lutjeve të së premtes, një qytet përgatitej të kryengritej. Deri në mbrëmje, rrugët u mbushën me protesta, dhunë dhe shpresë.
Ky reportazh u realizua me porosi të Gazetës Jeta në Kosovë (JNK)1, pjesë e rrjetit rajonal Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), dhe u botua fillimisht më 11 qershor 2012. Ai dokumenton një prej udhëtimeve më të rrezikshme gazetareske të zhvilluara gjatë fazave të hershme të kryengritjes siriane, duke sjellë dëshmi të drejtpërdrejta nga Aleppo në një kohë kur qasja e mediave ndërkombëtare në qytet ishte pothuajse e pamundur2. Rrëfimi mbetet i pandryshuar në thelb dhe paraqet përjetimet, vëzhgimet dhe ngjarjet e dokumentuara në terren gjatë asaj dite.
Është mëngjes. E premte, 8 qershor. Ajri i hershëm i ditës bart mbi vete një heshtje të rëndë, sikur vetë toka e Sirisë e di se çfarë fshihet pas orëve që do të vijnë. Ne duhet të nisemi për udhëtimin e shumëpritur dhe të gjatë nga qyteti verior Mare drejt provincës veriperëndimore të Republikës Arabe të Sirisë, Aleppo.
Në bashkërendim me revolucionarët sirianë, duhej të hipnim në një minibus të organizuar posaçërisht për mua dhe dy miqtë e mi, me të cilët ndodhesha në terren për revistën gjermane “Spiegel”3. Minibusi kishte kapacitet për tridhjetë njerëz. Për ta bërë udhëtimin të dukej i zakonshëm, për të mos ngritur dyshime nëpër pikat e shumta të kontrollit të ngritura nga ushtria shtetërore siriane, duhej të gjendeshin edhe njëzetë e shtatë pasagjerë të tjerë.
Ne të tre dhe për ne edhe njëzetë e dy “statistë” u sistemuam në ulëse të ndara, larg njëri-tjetrit. Unë duhej të ulesha në fund të autobusit. Miku im gjerman në mes. Ndërsa siriani që shërbente si përkthyesi ynë duhej ta luante rolin e biletashitësit, në pjesën e përparme të mjetit.
Për dallim nga ditët e tjera që nga mesi i muajit maj, prej kur gjendesha këtu, këtë herë nuk kishim pranë njerëz të armatosur që në jo pak raste na ishin bërë mburojë kur ushtria e presidentit Bashar al-Assad i sulmonte vendet ku strehoheshim. Kishim vetëm njerëz që na premtonin se do të na mbronin me çdo kusht nëse autoritetet vendosnin ta kontrollonin identitetin e ndonjërit prej nesh, të tre të huajve që kishim hyrë ilegalisht në Siri.
Para nisjes biseduam gjatë për atë që mund të ndodhte nëse ndaloheshim nga ushtria. Përgjigjja ishte e thjeshtë dhe e frikshme. E kishim pësuar. Potencialisht mund të ekzekutoheshim në vend. Mund të burgoseshim. Mund të torturoheshim. Mund të zhdukeshim në burgje për një kohë të pacaktuar. Por dëshira për ta parë Aleppon, qytetin që mediat e huaja nuk e kishin shkelur që prej shpërthimit të trazirave, ishte më e madhe se frika. U nisëm.
Deri në qytetin industrial mbërritëm pa probleme. Rruga ishte e mbushur me gurë, gropa dhe plagë të hapura në asfalt. Gjurmë bombardimesh. Gjurmë tankesh dhe makinerish të rënda ushtarake që kishin kaluar mbi të në rrugën e tyre drejt fshatrave që tashmë ishin goditur.
Hyrja në Aleppo ishte çuditërisht e qetë.
Në shikim të parë nuk dukej asgjë e jashtëzakonshme. Burra dhe gra të moshuara ecnin ngadalë nëpër rrugët me gurë, mes ndërtesave shtatëkatëshe prej betoni. Në ballkonet e tyre vareshin rroba që thaheshin në diell, sikur jeta po përpiqej me çdo kusht të dukej normale.
Por qetësia ishte mashtruese.
Revolucionarët ishin të zënë. Disa punonin në punishte për t’i përgatitur slloganet, parullat dhe flamujt e revolucionit. Të tjerë merreshin me organizimin dhe verifikimin e situatës së sigurisë. Kishim mbërritur para orës 12.45, në kohën kur duhej të falej namazi i së premtes.
Nga brendësia e qytetit filluan të dëgjoheshin zërat e hoxhallarëve. Thirrje, ligjërata, vargje të Kur’anit që jehonin mbi çatitë e Aleppos para besimtarëve të mbledhur në xhami. Nuk rekomandohej t’i vizitonim. Rreziku ishte shumë i madh.
Aktivistët revolucionarë zbrisnin nga minibusi dy nga dy ose tre nga tre, në stacione të ndryshme, kryesisht pranë xhamive. Ata duhej të shkriheshin mes turmave që do të niseshin në protestë menjëherë pas lutjeve.
Ndërkohë ne u strehuam në një shtëpi private ku u pritëm me një ngrohtësi që vështirë mund të përshkruhet me fjalë. Revolucionarët e Aleppos nuk ishin vizituar nga gazetarë të huaj që prej tetorit të vitit të kaluar.
Por, dorën në zemër, sirianët janë popull që ia vlen ta takosh. Janë njerëzisht të mirë.
“Askush nuk po merr guximin të na vizitojë. Ju ndihmoftë Zoti që keni ardhur të raportoni për përjetimet tona”, tha një nënë nga kuzhina.
Sipas rregullave islamike ajo nuk duhej të takohej me ne. Fjalët e saj na i përktheu shoku ynë.
Ato fjalë nuk tingëllonin si një përshëndetje. Tingëllonin si një lutje.
Mëngjesin e hëngrëm aty.
Qyteti që pak më herët mbushej vetëm nga jehona e zërave të hoxhallarëve, tani po mbushej me studentë dhe qytetarë që marshonin nga të gjitha xhamitë drejt qendrës së qytetit. Ata dilnin për të protestuar kundër një sistemi politik që për më shumë se një vit kishte vrarë qytetarë të pafajshëm. Gra. Fëmijë. Burra. Djem të rinj të paarmatosur. Një sistem që nuk i kursente as gazetarët e huaj që vinin për ta treguar atë që po ndodhte këtu.
Erdhi koha të lëviznim.
Duhej të dilnim nga shtëpia dhe të strehoheshim në kulmin e një ndërtese prej nga supozohej ta filmonim protestën. Agjentët sekretë të sigurimit shtetëror, të njohur si “SHABIHA”, mund të na identifikonin dhe çdo identifikim i yni do t’i rrezikonte jo vetëm jetët tona, por edhe jetët e aktivistëve që na kishin ndihmuar.
U vendosëm në një ndërtesë, dritarja e së cilës do të bëhej dritarja jonë drejt ngjarjes.
Por fati kishte plane të tjera.
Protestuesit u penguan të marshonin në atë drejtim nga forca të shumta policore të armatosura me AK47. Ata qëllonin drejt protestuesve.
Papritur nuk kishim më asnjë dritare informimi.
Duhej ta merrnim një vendim.
Dolëm nga ndërtesa dhe u drejtuam drejt turmave, megjithëse po ecnim drejt një rreziku serioz.
Sapo zbritëm, një valë protestuesish na përfshiu. Ata vraponin dhe bërtisnin.
“Ikni, ikni, ikni, se SHABIHA...!”
Gjithçka u bë kaos.
Ne të tre u humbëm nga njëri-tjetri.
Një revolucionar më kapi për dore dhe nisi të vraponte. Unë vrapova bashkë me të.
Pas nesh vinte një xhip policie me dyer të gjelbra ku shkruhej “POLICE”. Brenda tij ndodheshin burra të armatosur me rroba civile që qëllonin breshëri plumbash.
Në ato sekonda luftoja me veten.
Të fotografoja apo të vazhdoja vrapin.
Por edhe sikur ta bëja atë marrëzi në atë moment, revolucionari që më kishte kapur nuk më lëshonte. Më tërhiqte me forcë nëpër rrugët e panjohura të Aleppos.
Në një çast u ndamë nga turma dhe u futëm në një rrugicë.
Xhipi kaloi.
Menduam se shpëtuam.
Pastaj u kthye.
Rrugica nuk kishte dalje.
Nuk di ta shpjegoj pse, por në atë moment kisha një bindje të pashpjegueshme se do të mbijetoja. Se do të jetoja për ta shkruar këtë tregim.
Nuk ishte dita ime për të vdekur.
Revolucionari i panjohur më tërhoqi me forcë drejt shkallëve të podrumit të një ndërtese. Brenda kishte shufra hekuri dhe mbeturina të ndryshme. Ai gjeti kapakë makinerish kuzhine të hedhura aty, më mbuloi mua dhe veten me to dhe pëshpëriti:
“Shhhhh....!!!”
Këtë e kuptova pa pasur nevojë për përkthim.
Policët kaluan pranë ndërtesës. Flisnin arabisht. Nuk kuptoja asnjë fjalë, por nga tingulli i zërave të tyre kuptohej qartë se ishin të zemëruar.
Qëndruam aty për më shumë se një orë.
Më pas revolucionari më kërkoi të qëndroja në vend dhe doli për të parë nëse lagjja ishte e sigurt.
Një qetësi e frikshme më përshkonte trupin. Një qetësi që dukej sikur e kishte mbuluar tërë lagjen. Nuk kishte dritë. Errësira ishte aq e dendur sa dukej sikur ta fuste trishtimin nën lëkurë.
Pastaj telefoni im ra.
U tremba.
Ishte reporteri gjerman.
Më pyeti ku ndodhesha.
I thashë: “Nuk e di. Jam në një podrum. Po pres dikë të vijë të më marrë.”
Ndërsa flisja, revolucionari u kthye. Ia kalova telefonin. Ai fliste arabisht. Ata të dy u morën vesh për vendin ku do të takoheshim.
Kur dolëm nga rrugica, u gjendëm sërish mes protestuesve.
Këtë herë nuk durova më. Fillova të fotografoj.
Duke vrapuar. Duke u fshehur. Duke marrë frymë me vështirësi.
Pranë një xhamie mbërriti një makinë e panjohur. Duhej të hyja në të bashkë me shokun tim të asaj dite, revolucionarin shpëtimtar.
Ata më sorollatën në pika të ndryshme të qytetit në kërkim të mundësive për të fotografuar.
Dokumentova disa pamje. Por asnjë fotografi nuk mundi të kapte atë që e pashë me sytë e mi.
Asnjë aparat nuk mundi t’i regjistronte emocionet që i përjetova. Ajo që më la më shumë përshtypje ishte diçka tjetër.
E pashë një qeveri që kishte frikë nga qytetarët e vet.
Kjo shihej në sytë e policëve. Në pikat e kontrollit. Në mënyrën se si e shikonin çdo kalimtar.
Por edhe qytetarët e shikonin qeverinë po njësoj.
Me një ndryshim.
Ata nuk kishin më frikë.
Shumë prej tyre nuk e shihnin më vdekjen si pengesë.
Të vetëdijshëm se mund të vriteshin nga autoritetet, ata protestonin çdo ditë. Pa pushim. Pa u dorëzuar.
Vonë në mbrëmje arrita të ribashkohesha me dy bashkëpunëtorët e mi në një protestë që nisi pas orës nëntë.
Nuk zgjati më shumë se një orë.
“SHABIHA”-t e sulmuan turmën me shkopinj elektrikë.
Protestuesit u shpërndanë. U raportua për të lënduar.
Por verifikimi i këtyre informacioneve ishte dhe mbetet jashtëzakonisht i vështirë, sepse edhe gazetarët janë cak i armëve të pushtetit të presidentit Bashar al-Assad.
Ndërsa revolucionarin e panjohur, njeriun që më kapi për dore kur plumbat po na ndiqnin, njeriun që më fshehu në errësirën e një podrumi dhe që më ndihmoi të mbijetoja atë ditë, nuk arrita ta takoj më kurrë.
Ai u zhduk diku mes turmës së bashkëveprimtarëve të tij.
Dhe deri sot nuk e di emrin e tij.
Aleppo dhe Revolucionari i Panjohur — Gazeta JNK
Syria’s Descent into civil war 2012 — nga Vudi Xhymshiti, për THE PICTURES UK — Galeria.
Kreislauf des Zerfalls
Noch kann das Regime fast in jeden Ort vordringen, kontrollieren aber kann es das Land nicht mehr. Denn die Zahl der Überläufer steigt - vor allem seit den jüngsten Massakern. — Der Spiegel