Çfarë përfaqëson fanella e Vlade Divacit e ekspozuar në zyrën e Kryeministrit Rama?
Divac e kundërshtoi publikisht ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë dhe e quajti Kosovën "zemra dhe shpirti i Serbisë". Por, Fanella e tij qëndron e ekspozuar në zyrën e Kryeministrit shqiptar Edi Rama.
KRONIKAT E BARUTIT mund ta informoj publikun se në zyrën e Kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, është ekspozuar një fanellë e ish-basketbollistit serb Vlade Divac, një figurë e njohur sportive në hapësirën ish-jugosllave, por edhe një personazh që gjatë viteve të luftës në Kosovë artikuloi publikisht qëndrime në përputhje me narrativën shtetërore të Beogradit kundër ndërhyrjes së NATO-s dhe kundër projektit politik që çoi në shkëputjen de facto të Kosovës nga Serbia.
Burime brenda zyrës së Kryeministrit i thanë Kronikave të Barutit të dielën se fanella vazhdon të mbahet në ambientet e zyrës. Burimet kanë vënë në dispozicion edhe pamje filmike që e dokumentojnë praninë e saj. Redaksia ka arritur ta verifikojë në mënyrë të pavarur autenticitetin e materialit. Megjithatë, në këtë fazë ka vendosur të mos e publikojë videon, duke i ruajtur provat vizuale për raportime të mëtejshme dhe për t’iu përgjigjur çdo kontestimi eventual mbi saktësinë e gjetjeve.
KRONIKAT E BARUTIT i kanë dërguar pyetje zëdhënëses së Kryeministrit, Manjola Hasa, duke kërkuar konfirmim nëse fanella e Vlade Divacit ndodhet në zyrën e Kryeministrit Edi Rama, si dhe sqarime mbi prejardhjen ose kontekstin e vendosjes së saj aty. Deri në momentin e publikimit të këtij artikulli, zyra e Kryeministrit nuk i është përgjigjur kërkesës sonë për koment.
Vetë fakti i mbajtjes së një fanelle sportive nuk përbën domosdoshmërisht deklaratë politike. Por simbolika ndryshon kur objekti i nderimit lidhet me një figurë që ka mbajtur qëndrime publike mbi një prej plagëve më të rënda historike të shqiptarëve në fundin e shekullit XX.
Vlade Divac nuk është thjesht një ish-yll i basketbollit evropian dhe amerikan. Ai është një prej sportistëve serbë më të njohur ndërkombëtarisht dhe një zë publik që, gjatë bombardimeve të NATO-s kundër regjimit të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1999, doli hapur kundër ndërhyrjes perëndimore.
Në mars të vitit 1999, në një intervistë për CNN me Larry King, Divac e përshkroi Jugosllavinë si një shtet sovran ndaj të cilit NATO po kryente një gabim strategjik dhe moral.
Në të njëjtën intervistë ai deklaroi se “Kosova është shpirti dhe zemra e Serbisë” prej gjashtëqind vjetësh.
Ai argumentoi se autonomia e dhënë Kosovës ishte e mjaftueshme dhe e drejtë, duke shtuar se, sipas tij, serbët do të “vdisnin për të”.
Ishte një formulim emocional, por politikisht i qartë. Në kulmin e luftës, ndërsa mijëra shqiptarë dëboheshin nga shtëpitë e tyre duke u përballur me planet gjenocidale të regjimit të Beogradit, i cili akuzohej për krime të rënda kundër civilëve, Divac pozicionohej publikisht në mbrojtje të pretendimit serb mbi Kosovën.
Po atë vit, në deklarata të raportuara nga media amerikane, ai e quajti Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës një organizatë terroriste dhe kritikoi Shtetet e Bashkuara për mbështetjen ndaj saj. Këto deklarata përputheshin me narrativën zyrtare të Beogradit, i cili përpiqej ta paraqiste luftën gjenocidale si një operacion kundër terrorizmit dhe jo si një fushatë represioni ndaj popullsisë shumicë shqiptare.
Pas përfundimit të luftës, Divac vazhdoi ta mbrojë publikisht pozicionin serb mbi Kosovën. Në intervista të asaj periudhe ai e kundërshtoi idenë që qytetarët serbë duhej të mbanin përgjegjësi kolektive për ngjarjet në Kosovë dhe kritikoi izolimin ndërkombëtar të Jugosllavisë. Edhe pse këto deklarata nuk përbënin mohime të drejtpërdrejta të krimeve të luftës, ato u interpretuan nga shumë vëzhgues si pjesë e një narrative më të gjerë mbrojtëse ndaj pozicionit serb.
Në vitin 2014, kur Komiteti Olimpik Ndërkombëtar e njohu Komitetin Olimpik të Kosovës, Divac, atëherë në krye të Komitetit Olimpik të Serbisë, deklaroi se Serbia nuk ishte e kënaqur me vendimin. Ai e pranoi realitetin sportiv të anëtarësimit të Kosovës, por theksoi se çështja e statusit mbetej politike. Edhe në këtë fazë, qëndrimi i tij nuk përfaqësonte njohje të pavarësisë së Kosovës, por një përshtatje pragmatike me vendimet e institucioneve sportive ndërkombëtare.
Për shqiptarët e Kosovës dhe veçanërisht për familjet që humbën të afërmit gjatë luftës, emri i Divacit nuk mund të ndahet plotësisht nga këto deklarata. Lufta e viteve 1998-1999 la pas mijëra të vrarë, qindra masakra të dokumentuara, varreza masive dhe afro një milion shqiptarë të dëbuar nga shtëpitë e tyre. Tribunalet ndërkombëtare dhe organizatat e të drejtave të njeriut i kanë dokumentuar gjerësisht krimet e kryera nga forcat serbe.
Në këtë kontekst, prania e një simboli të lidhur me Divacin në zyrën e kryeministrit të Shqipërisë ngre pyetje politike dhe morale që shkojnë përtej sportit. Pyetja nuk është nëse Divac ka qenë një basketbollist i madh. Pyetja është nëse një figurë shtetërore shqiptare duhet ta ekspozojë me krenari një simbol të lidhur me një personalitet që në momentet më të errëta të historisë moderne të Kosovës zgjodhi të artikulonte publikisht pozicione në përputhje me narrativën e Beogradit.
Kjo pyetje bëhet edhe më e ndjeshme për shkak të debatit të vazhdueshëm rreth marrëdhënieve të Edi Ramës me Kosovën. Kundërshtarët e tij politikë në Shqipëri dhe Kosovë e kanë akuzuar shpesh për afrimin me presidentin serb Aleksandar Vuçiq dhe për promovimin e nismave rajonale që, sipas tyre, i kanë anashkaluar shqetësimet strategjike të Prishtinës.
Megjithatë, simbolika në politikë rrallëherë është neutrale. Në Ballkan, ku kujtesa historike mbetet e gjallë dhe plagët e luftës nuk janë mbyllur, objektet e ekspozuara në zyrat e pushtetit bartin mesazhe që tejkalojnë estetikën ose admirimin sportiv.
Pikërisht për këtë arsye, fanella e Vlade Divacit në zyrën e Kryeministrit të Shqipërisë nuk është thjesht një relike sportive. Ajo është një objekt që, në dritën e deklaratave publike të vetë Divacit mbi Kosovën, merr peshë politike. Dhe kjo peshë meriton shpjegim publik nga institucioni që ka zgjedhur ta mbajë të ekspozuar në zemër të pushtetit ekzekutiv shqiptar.