Dosja Thaçi dhe mekanizmi i vdekjes në liri
Gjetjet tona të 4 shkurtit rindërtojnë skemën e një vullneti të akullt. Rasti i Behadin Hallaqit dokumenton kalimin nga idealet e çlirimit tek një metodë e mirëfilltë e eliminimeve politike.
Për një lexues shqiptar që e ka jetuar Kosovën e pasluftës, emrat janë të njohur dhe peshën e tyre e ndien edhe pa u shpjeguar. Për një lexues që nuk i ka hyrë kurrë kësaj historie, gjithçka mund të tingëllojë si një pyll ku shihen vetëm hijet. Detyra e gazetarisë, kur punon me hije, nuk është t’i bëjë ato më të frikshme. Është t’i bëjë të lexueshme, t’i ndanë nga propaganda, t’i rendisë në kohë, t’i shpjegojë me kujdes, dhe t’i vendosë në një kornizë ku dallon çfarë është fakt publik, çfarë është dëshmi, çfarë është pretendim, dhe çfarë është interpretim.
Më 4 shkurt 2026, redaksia jonë botoi një hulumtim të gjatë njëvjeçar, “Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit”1. Nuk e paraqitëm si aktgjykim, as si vendim gjykate. E paraqitëm si metodë, të rindërtuar nga burime të shumta, dokumente, materiale televizive, regjistra institucionalë, dhe dëshmi të intervistuara në mënyrë të përgjegjshme. Argumenti ynë ishte i kufizuar në pretendim dhe i gjerë në implikim. Në Kosovën e pasluftës, shkruam ne, pushteti mund të konsolidohej përmes një sekuence të përsëritshme, ku dhuna selektive, metodat e frikësimit, inxhinieria e narrativës dhe presioni mbi proceset hetimore bashkoheshin në një klimë që ne e quajtëm “atmosferë atentatesh”. Qëllimi nuk ishte spektakli. Qëllimi ishte identifikimi dhe ekspozimi i sistemit.
Në këtë kuadër, figura e Sadri Ramabajës nuk është thjesht ajo e një bashkëbiseduesi rastësor. Ai përfaqëson një profil ku ndërthuret aktivizmi politik i hershëm, angazhimi intelektual dhe përplasja e drejtpërdrejtë me mekanizmat e shtetit. Ish-veprimtar i Lëvizjes Popullore të Kosovës (LPK) në vitet tetëdhjetë dhe nëntëdhjetë, Ramabaja është një njeri i rritur brenda strukturave të ilegalitetit, aty ku linjat mes besnikërisë dhe tradhtisë ishin shpesh çështje mbijetese. Pas luftës, ai u zhvendos në sferën akademike si doktor i shkencave politike dhe publicist, por pa u shkëputur asnjëherë nga vëzhgimi i mprehtë i proceseve të shtetndërtimit, herë si kandidat për deputet i Lëvizjes Vetëvendosje dhe herë si zë kritik në jetën publike.
Megjithatë, për qëllimin e këtij shkrimi, profili i tij merr peshë tjetër. Ai është një njeri që e ka parë sistemin nga të dyja anët: si pjesë e strukturave që projektuan lirinë dhe si i akuzuar nga institucionet e pasluftës në rastin e njohur si “Syri i Popullit”. Për vite me radhë, Ramabaja ka pretenduar se ndjekja e tij penale ishte një operacion i pastër politik, një tentativë për ta heshtur përmes asaj që ai e quan “fabrikim institucional”. Kjo përvojë e bën atë një dëshmitar të veçantë, jo domosdoshmërisht të paanshëm, por padyshim të mirinformuar mbi mënyrën se si pushteti mund ta përdorë ligjin si mjet për eliminimin e kundërshtarit. Ai nuk vjen në këtë bisedë si një vëzhgues neutral, por si një subjekt që thotë se e ka ndier peshën e “atmosferës së atentateve” mbi lëkurën e tij.
Ramabaja i kishte lexuar gjetjet tona hulumtuese lidhur me atmosferën e atentateve në Kosovë me një vëmendje që e ndien kur një njeri e ka përtypur tekstin si një dëshmi të gjatë.
“Derisa po e lexoj analizën tuaj,” tha ai, “pikërisht këtë kisha parasysh, një përputhje të plotë me likuidimin e Hallaqit më pas, me likuidimin e Astrit Deharit, me burgosjen time, por edhe me disa burgosje më vonë.”
Kjo fjali, edhe po të mos pranosh asgjë pa prova, të detyrojnë të mendosh se përse kaq shumë zëra të ndryshëm, në periudha të ndryshme, e përshkruajnë të njëjtin mekanizëm. Emrat ndryshojnë. Veglat ndryshojnë. Por mënyra, ajo duket sikur mbetet.
Në fillim të bisedës, unë e pyeta për SHIK-un si instrument politik. Ai nuk pretendoi se ka qenë pjesë.
“Tash unë meqë nuk kam qenë pjesë e tij, nuk mund të flas me siguri të plotë,” tha Ramabaja.
Por ai foli për përshtypjen e formuar nga njohje me oficerë të lartë. Sipas tij, kemi të bëjmë me një strukturë të ngurtë (rigjide), me komandë të theksuar, të centralizuar. Pastaj shtoi një element që e bën sistemin edhe më të mjegullt. Ai dyshon se me kalimin e kohës mund të kenë ekzistuar edhe nënstruktura që nuk i kanë dhënë llogari udhëheqësit zyrtar, por “dikujt tjetër”. Ky “dikush tjetër” është fjala që i hap të gjitha dyert dhe nuk e mbyll asnjërën. Sepse në vendet ku pushteti ecën përmes rrjeteve, shpesh titulli nuk është komandë, dhe komanda nuk lë titull.
Kur e pyeta se kush, sipas përvojave të tij dhe komunikimeve që ka pasur, merrte vendime finale për eliminime politike dhe si transmetohej vendimi pa gjurmë formale, ai e lidh menjëherë me veten.
“Unë jam njëra prej viktimave të kësaj strukture, respektivisht ish-drejtuesit të Republikës, Hashim Thaçit,” tha ai.
Dhe pastaj vjen pretendimi i tij më i mprehtë, një pretendim që, nëse do të provohej, do të kishte peshë të jashtëzakonshme. Sipas informacioneve që thotë se i ka marrë pas daljes nga burgu, Kadri Veseli, i cili në diskursin publik lidhet shpesh me udhëheqjen e kësaj strukture, “duket se nuk ka qenë në dijeni të plotë” për përgatitjen e procesit që, sipas Ramabajës, ishte “ekskluzivisht në drejtimin e Hashim Thaçit”. Ai e quan këtë një dyfishim rolesh, një lojë e dyfishtë. Pastaj e përkthen në logjikë. “Kam përshtypjen se është bërë lojë e dyfisht, për t’i humbur gjurmë në ndjekjen e përgjegjësisë.” Kjo është mënyra si përshkruhet një sistem që e do mohimin e besueshëm si oksigjen. Urdhrat nuk shkruhen. Urdhrat shpërndahen. Urdhrat kalojnë nëpër njerëz. Dhe njerëzit, pastaj, ose bëhen të varur, ose bëhen të zëvendësueshëm.
Biseda, natyrshëm, u kthye tek Behadin Hallaqi, sepse aty Ramabaja vendos një bosht moral dhe historik. Ai flet për të si për mik dhe shok të strukturës organizative brenda Lëvizjes Popullore të Republikës së Kosovës, që më pas u quajt Lëvizja Popullore e Kosovës. Ai e përshkruan Hallaqin si figurë të përgatitur intelektualisht dhe jo rastësisht udhëheqës politik i Këshillit Popullor të Rrethit të Prizrenit. Ai e sjell si dëshmi të rëndësisë së tij mbresën që ka lënë fjala e tij në mbledhjen e Ujmirit në vitin 1991. Pastaj e zhvendos historinë në vitin 1993, në konsultën në fshatin Kollare të Kërçovës, ku thotë se Hallaqi u sulmua ashpër nga Hashim Thaçi. Shkaku, sipas Ramabajës, ishte një akt procedural, Hallaqi nuk e kishte lejuar Thaçin të ishte pjesë e një mbledhjeje në Ujmir sepse nuk ishte i deleguar. Ramabaja e lexon këtë si fillim hakmarrjeje.
Dhe pastaj vjen akuza: “Thaçi e akuzon Beadin Hallaqin si spiun të Serbisë.”
Kjo nuk është thjesht një fjalë. Në një kulturë lufte dhe ilegaliteti, “spiun” është një kryq që e vendos njeriun në shënjestër, para se të ndodhë çfarëdo. Ramabaja thotë se gjatë luftës, në qershor 1998, Hallaqi u arrestua me urdhër që, sipas tij, duket drejtpërdrejt i Hashim Thaçit, por “nën petkun e Shtabit të Përgjithshëm”, që ai e quan inekzistent në atë kohë. Arrestimi, sipas tij, u bë nga udhëheqësi i Policisë Ushtarake të UÇK-së. Hallaqi u dërgua në burgun e Kleçkës dhe u mbajt tri javë. Ramabaja e sjell këtu një element të rëndësishëm, ditarin e Murat Jasharit, ku përmendet një bisedë telefonike me vëllain e tij Ismet Jashari, i njohur si Komandant Kumanova. Në atë rrëfim thuhet se në Kleçkë i kanë sjellë dy veta dhe u kanë thënë se janë spiunë. Emrat që jepen janë Behadin Hallaqi dhe Shaban Rexhep Shala.
Ramabaja pastaj i përshkruan përpjekjet për ndërhyrje përmes telefonatave me Xhavit Halitin dhe Ali Ahmetin. Ai thotë se Ali Ahmeti i është përgjigjur shkurt, nuk kam qenë në dijeni, faleminderit për informatën, por mos e përcill tutje. Ramabaja e vendos pastaj përfundimin e fatit të Hallaqit më 11 qershor 1998 dhe e lidh këtë me pretendimin se Shtabi i Përgjithshëm u formua më 10 qershor.
“Më rezulton se puna e parë që ka kryer udhëheqja politike e këtij shtabi ka qenë likuidimi i Beadin Hallaqit,” thotë Ramabaja.
Këtu duhet të jemi të qartë për lexuesin. Këto janë pretendime të një dëshmitari të intervistuar. Nuk janë vendime gjykate. Nuk janë prova të publikuara në këtë intervistë. Por ato e paraqesin një narrativë që e ekspozon një metodë atentatesh, dhe pikërisht është kjo metodë ajo që ne e përshkruam në publikimin e gjetjeve tona hulumtuese më 4 shkurt, 2026. Fillimisht diskualifikimi në gjuhën e tradhtisë. Pastaj izolimi. Pastaj eliminimi, ose tentativa për eliminim. Dhe në fund, manipulimi i fajit.
Ramabaja shkon më tej. Ai thotë se ka pasur përpjekje për t’ia hedhur zhdukjen e Hallaqit Rexhep Selimit. Ai e përmend një rrëfim të Selimit, të thënë në qarqe të ngushta, sipas të cilit treshja Hashim Thaçi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi kanë shkuar në Kleçkë pas tri javësh për ta marrë Hallaqin, dhe e kanë marrë nga burgu. Por Selimi, sipas këtij rrëfimi, është nisur për një detyrë tjetër drejt Prizrenit, dhe Hallaqi ka mbetur në duar të Thaçit dhe Veselit.
“Përfundimisht përgjegjësinë për zhdukjen e Beadin Hallaqit duhet ta shpjegojnë këta dy persona,” thotë Ramabaja për KRONIKAT E BARUTIT.
Ky pretendim për Hallaqin gjen jehonë në një tjetër gjetje tonën të 4 shkurtit, ku përshkruam mekanizmin e “vendosjes narrative”. Njëri prej burimeve tona, i cili pretendon se ka qenë pjesë e rrethit të ngushtë të Thaçit, tregon një epizod që e ilustron këtë metodë: zhvendosjen e trupit të Haki Imerit me qëllim që faji t’i faturohej Rexhep Selimit. Rivalët nuk luftohen vetëm me armë. Ata luftohen me dosje, me insinuata dhe me informata të dekontekstualizuara që, pasi u ushqehen institucioneve ndërkombëtare, kthehen si boomerang, të vulosura me autoritetin e të huajve. Një dëshmi e këtij qarkullimi materializohet në raportimet2 e portalit Albanian Post të Baton Haxhiut, me autor Lirim Mehmetajn; ky lloj shkrimi shërben si gjurmë e gjallë e “dorëzimeve” që synojnë ta diktojnë të vërtetën publike përmes vakuumeve që krijohen nga rastet e pazgjidhura. Në vakuum, faji bëhet i lëvizshëm dhe e vërteta mbetet peng e atij që e kontrollon insinuatën, sepse kush e kontrollon insinuatën, e kontrollon frikën.
Në mes të bisedës, unë e shtrova një temë që në Kosovë nxit debat të menjëhershëm dhe shpesh reaksion emocional: roli i shërbimeve të huaja. Unë i referova gjetjeve tona nga gjurmimi i kabllove diplomatike franceze nga periudha e Jacques Chirac3. Ramabaja nuk e pranon si përfundim. Ai e pranon si mundësi.
“Të gjitha janë të mundshme,” tha ai, “por duhet të jenë të thella dhe të trajtohen me kompetencë.”
Pastaj ai e vendos theksin diku tjetër. Jo tek senzacioni i rekrutimit, por tek mënyra e katapultimit të Thaçit në krye të Drejtorisë Politike të Shtabit të UÇK-së. Sipas tij, Drejtoria Politike nuk ishte drejtim i UÇK-së si formacion politik, por u përdor si segment për ekskomunikimin e kryesisë së LPK-së nga drejtimi politik i UÇK-së.
“Me këtë akt është bërë prerja e kokës politike të UÇK-së,” tha ai.
Dhe pastaj, si në një roman ku koka e prerë nuk bie në tokë, por rri pezull mbi një popull, ai e përkthen në pasoja. Kjo krijoi parakushtet që pas luftës të instaloheshin, sipas tij, njerëz pa formim e pa dinjitet, të cilët “de facto e kanë sunduar Kosovën për 20 vjet”. Ai e quan këtë “lagje olhokratësh”4 dhe e krahason me “Republikën e qenve”5 të Romës antike, një metaforë e ashpër për një rend ku qeverisja bëhet tallje dhe morali shndërrohet në trofe.
Kjo pjesë e intervistës ka rrezik të rrëshqasë në retorikë. Por nën retorikë ka një tezë që mund të analizohet. Nëse një lëvizje çlirimtare mbetet pa “kokë politike” të legjitimuar, ose nëse ajo kokë përjashtohet me manovra të brendshme, atëherë pas luftës pushtetin mund ta zënë jo domosdoshmërisht më të përgatiturit, por më të organizuarit në rrjet, më të dhunshmit, ose ata që dinë ta shndërrojnë luftën në kredit politik. Dhe kur lufta shndërrohet në kredit, kredia kërkon kamatë. Kamatë në heshtje. Kamatë në bindje. Kamatë në frikë.
Ramabaja kthehet tek roli i Hallaqit në konfliktin e brendshëm të LPK-së. Ai e përshkruan strukturën e asaj kohe si të organizuar në këshilla popullore rrethesh. Këshilli i Prizrenit, sipas tij, ishte ndër më të fuqishmit, dhe Hallaqi ishte në krye. Ramabaja shton se Hallaqi kishte mbështetje politike për të aplikuar metoda të reja në drejtimin e LPK-së6, dhe se kjo e bënte të rrezikshëm. Ai e vendos pastaj në kontekstin e interesave serbe.
“Likuidimi i këtyre figurave është krejtësisht interesi i parë i shërbimeve serbe,” tha Ramabaja për KRONIKAT E BARUTIT. Ai e lidh këtë edhe me rastin e Ukshin Hotit7, duke e përmendur si figurë që “i lëvizte ujërat e fjetura” dhe për këtë u pa si kërcënim.
Kur e pyeta nëse ka dëshmi se rasti i Hallaqit u manipulua menjëherë pas vrasjes përmes dezinformimit ose heshtjes së organizuar institucionale, ai dha një epizod që e konsideron domethënës. Ai thotë se gjatë marrjes në pyetje nga prokurori Sylë Hoxha, Ramabajës i është thënë shprehimisht se Behadin Hallaqi ka qenë bashkëpunëtor i Serbisë.
“Vrasja e parë është bërë përmes propagandës,” thotë Ramabaja, “duke e prezantuar si bashkëpunëtor të Serbisë.”
Ai e zgjeron këtë në një metodë që Serbia, sipas tij, e përdori ndaj të arratisurve politikë të viteve tetëdhjetë e nëntëdhjetë, dhe që më pas u përdor “nga ekipi i Hashim Thaçit” kundër kundërshtarëve politikë. Kjo është pikërisht logjika e delegjitimimit përpara eliminimit. Nuk e vret njeriun vetëm plumbi. E vret edhe fjala “tradhtar”, kur ajo bëhet liçencë sociale për dhunë.
Në këtë pikë, intervista e Ramabajës fillon të lidhet më fort me gjetjet tona hulumtuese. Në raportin hulumtues “Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit”, një burim tjetër i cili ishte në rrethin e brendshëm të Thaçit përshkruan një metodë ku dhuna delegohet dhe faji delegohet. Sipas asaj logjike, dikush jep urdhër, dikush tjetër e ekzekuton, dhe një mekanizëm dezinformimi ua ngjet krimet rivalëve të targetuar siç ishte rasti me Rexhep Selimin. Ne e trajtuam si pretendim dhe e kërkuam përputhjen me ngjarje të verifikueshme. Ramabaja nuk sjell dokumente në këtë bisedë. Por ai sjell një përvojë personale që duket të jetë e njëjti mekanizëm, vetëm se në një epokë tjetër, kur dhuna nuk vjen gjithmonë si atentat në rrugë, por si proces penal, si paraburgim, si fabrikim i raportit, si izolim në qeli.
Burgosja e tij, sipas Ramabajës, ishte një orkestrim që ai e ka zbërthyer në fjalën e tij të mbrojtjes8 dhe në librin “Liria pa heronj”. Ai e përmbledh këtë persekutim përmes tri shtyllave:
emrit të Behadin Hallaqit (pasi Ramabaja kishte redaktuar dëshmitë e Kleçkës),
portretizimit të tij si “ideolog” i Vetëvendosjes,
dhe botimit të disertacionit të tij që u lexua si platformë politike.
Në këtë pikë, Ramabaja hedh akuzën më të rëndë, duke e cilësuar praninë e një këshilltari të regjistruar si agjent i BIA-s në zyrën e Thaçit si “fakt publik” dhe kanalin përmes të cilit rridhnin urdhrat:
“Më ka burgosur Hashim Thaçi me shtytjen e Beogradit.”
Në këtë lexim, etiketa “armiq” ose “ideologë” nuk mbetet vetëm fjalë politike, por shndërrohet në infrastrukturë penale. Paraburgimi dhe zvarritja funksionojnë si ndëshkim paraprak, ku faji nuk provohet, por “perceptohet” si i kryer për ta likuiduar subjektin nga jeta publike, akademike dhe politike. Kur këto thënie futen në kornizën e hulumtimit tonë, ato funksionojnë si analogji metodike: pushteti mund të prodhojë frikë edhe pa atentat fizik, duke e zhvendosur dhunën në gjuhë, në dosje dhe në procedurë.
Pas publikimit të hulumtimit tonë më 4 shkurt, modeli doli nga fusha e interpretimit në atë të përvojës së drejtpërdrejtë. Nuk pati kundërreziqe faktesh, por një sekuencë të parashikueshme: fillimisht kornizimi moral, pastaj delegjitimimi personal, dhe në fund ndotja me akuza që nuk kërkojnë verifikim, por përjashtim. Ky reagim9 dëshmoi se mekanizmi që e përshkruam nuk i përket vetëm së shkuarës, ai jeton si infrastrukturë që synon ta bëjë vetë hulumtimin gazetaresk të rrezikshëm. Dhe kur frika bëhet mjet publik, analogjia shndërrohet në dëshmi të kohës.
Këtu, sërish, duhet t’i dallojmë gjërat. Në një tekst me integritet, nuk i përziejmë pretendimet me faktet pa i emërtuar si të tilla. Pretendimi i Ramabajës është i qartë. Ajo që mund të vlerësohet publikisht është se rasti i tij u bë objekt debati në media dhe se u raportua10 për çështje si përcjellja nga oficerë të AKI-së me identitete të falsifikuara dhe për dyshime mbi mbajtjen në paraburgim pa mbulesë të mjaftueshme. Ai përmend Insajderin dhe Vehbi Kajtazin, dhe avokatin Arianit Koci. Ai thotë se gazetari zviceran Andrea Myler e cilësoi ndjekjen e tij si “krim shtetëror”. Ai tregon se pesë senatorë amerikanë u angazhuan në mbrojtjen e tij pasi ai arriti të dërgonte mesazh nga burgu përmes lidhjeve me një revistë amerikane. Ai përmend përfshirjen e Odës së Avokatëve të Gjenevës dhe një raport të gjatë që, sipas tij, iu dërgua Gjykatës Speciale të Hagës. Nëse këto elemente dokumentohen, ato tregojnë se rasti i tij nuk ishte një epizod i vogël. Ishte, të paktën, një rast që prodhoi ndërkombëtarizim të vëmendjes.
Kur e pyeta kur e kuptoi për herë të parë se ishte bërë cak eliminimi, Ramabaja tha se kjo kishte ndodhur në vitin 2016. Banesa dhe biblioteka e tij, ishte demoluar në prag të zgjedhjeve kur ai ishte kandidat për deputet i Vetëvendosjes. Shefi i njësisë hetuese të policisë, sipas tij, i tha se nuk bëhej fjalë për hajna ordinerë dhe jo për pasuri, por për kërkim të diçkaje tjetër. Ai e lexon këtë si sinjal të ndjekjes permanente.
Pastaj vjen 2017, atentati i Murat Jasharit ndaj Azem Vllasit më 12 mars, dhe Ramabaja thotë se emri i tij u lakua në portale të afërta me SHIK-un, madje u publikua edhe një fotografi. Ai pretendon se me urdhër të Hashim Thaçit, në bashkëpunim me drejtorin e atëhershëm të AKI-së Dritan Gashi, ishin angazhuar dy oficerë të AKI-së me identitete të falsifikuara për përcjelljen e tij11. Ai thotë se raporti i tyre ishte profesional, nuk kishin shpikur atë që ai nuk e kishte thënë, por drejtori i tyre e kishte falsifikuar raportin për ta mbuluar kërkesën e prokurorit për material shtesë, në mënyrë që i targetuari zt Ramabaja të mbahej në paraburgim. Ky është një pretendim serioz dhe kërkon hetim serioz
Përvojat e tij brenda burgut, Ramabaja i përshkruan si një përzierje degradimi moral dhe rreziku fizik. Ai thotë se në tre muajt e parë kishte tendencë ta dëmtonin shpirtërisht duke e mbajtur në një ambient me kriminelë ordinerë të dënuar rëndë. Pastaj përmend epizodin e gazit lotsjellës të lëshuar në sasi të mëdha nëpër dritaren e vogël të derës. “Na pat ngulfatë pothuajse,” tha ai. Ai thotë se dera u hap pas njëzet minutash dhe se çështja u mbyll duke e akuzuar një gardian për pakujdesi. Ai shton se ai rast nuk ishte hetuar si duhet. Këtu, ne nuk kemi dokumente të pavarura në dorë në këtë tekst. Por dëshmia e tij, e thënë në mënyrë të drejtpërdrejtë, është pjesë e mozaikut që kërkon verifikim.
Pse heshti shoqëria kosovare për kaq gjatë?
Ramabaja nuk e redukton në një arsye. Ai flet për frikë, për kompromat, për blerje, për plaçkitje ekonomike, për kapje të drejtësisë, nga njësitë hetimore në polici deri tek kupola e shtetit. Ai përmend edhe Gjykatën Kushtetuese si strukturë që, sipas tij, ka mbetur gardiane e interesave të një elementi të inkriminuar. Kjo është një tezë politike, e diskutueshme, por e rëndësishme si tregues i mosbesimit të thellë. Në një shtet ku shoqëria nuk beson se gjykatat e saj mund të zbardh krime politike, edhe e vërteta bëhet e huaj. Dhe e huaja, pastaj, pritet ose me shpresë, ose me mllef.
Në këtë pikë, ai flet për mitin e komandantit. Ai e quan të gjallë edhe sot, sepse historia e mirëfilltë e UÇK-së, sipas tij, nuk është shkruar. Ai thotë se ka hezitim që të shkruhet pa u përmbyllur procesi i Hagës. Dhe ai shpreh një paradoks që e përjeton shoqëria kosovare.
“Ia kemi lënë në dorë Gjykatës së Hagës të na sjell bazamentin e historisë së UÇK-së,” thotë Ramabaja.
Pastaj shton një kritikë tjetër. Ai thotë se strategjia e mbrojtjes së avokatëve të Thaçit ka qenë e orientuar ta mbrojë klientin “në dëm të imazhit të UÇK-së”, duke mos mohuar madje akuza për krime të UÇK-së, të cilat ai i quan jo reale në përgjithësi. Këtu, sërish, duhet të jemi të saktë. Krimet e luftës si kategori nuk mohohen me deklarata. Ato hetohen. Ato gjykohen. Ato provohen ose rrëzohen me standarde ligjore. Ajo që Ramabaja kërkon është ndarja e UÇK-së si vlerë kolektive nga individët që, sipas tij, e shfrytëzuan emblemen e saj për pushtet e për krim12.
Në fund, ai e vendos çështjen në një horizont moral. Ai thotë se e vërteta duhet për ta shpëtuar atë që mund të shpëtohet nga imazhi i UÇK-së. Ai e quan UÇK-në kryevlerë politike të kësaj pjese të Shqipërisë, që prej ushtrisë së Skënderbeut dhe Ushtrisë Çlirimtare të Luftës së Dytë Botërore. Ai thotë se kjo vlerë nuk duhet lënë “në mëshirën e vagabondëve” që fshihen pas emblemës. Dhe ai kërkon përgjegjësi individuale. Kjo është një kërkesë që tingëllon e thjeshtë, por në Kosovë është një gur i rëndë. Sepse për dy dekada, shumë njerëz kanë mësuar se pyetja vetë është e rrezikshme. Në një atmosferë ku pyetja trajtohet si tradhti, heshtja bëhet mënyrë mbijetese.
Në hulumtimin tonë të 4 shkurtit, ne kemi shkruar se kur një sistem mbështetet në frikë dhe në kontroll të narrativës, ai do të mbrohet duke e bërë llogaridhënien të duket e rrezikshme. Pas botimit, pamë se si një pjesë e reagimit nuk u përqendrua te faktet dhe te kundërargumentet, por te delegjitimimi i ekipit tonë13, te akuzat e identitetit, te kërkesat për pasoja shtetërore ndaj fjalës. Ramabaja e sheh këtë si vazhdimësi. Në Kosovë një debat nuk fitohet me prova. Fitohet duke e bërë kundërshtarin të papranueshëm.
Kur e pyeta se a mund të dalë e vërteta për vrasjet politike pa proces ndërkombëtar, ai ishte kategorik për gjendjen aktuale. Ai tha se struktura aktuale e sistemit të drejtësisë në Kosovë do ta pengojë me çdo çmim fillimin e një procesi të tillë. Por ai shton se funksionaliteti i Republikës do ta sjell përpara këtë qëllim, sidomos “tek pas vetingut”. Ai e lidh këtë edhe me pengesat politike, me frikën që sipas tij e ka ushqyer pushteti in periudha të caktuara, dhe me një betejë për ta shtyrë reformën. Pastaj jep një datë si kthesë. Ai e quan 14 shkurtin 2021 një “revolucion të heshtur demokratik”, që sipas tij u përsërit më 28 Dhjetor 2025 në mënyrë plebishitare14. Ky është interpretim politik. Por ai shërben si shenjë se për Ramabajën, historia nuk është e mbyllur. Ajo është ende në gjykim.
Dhe pastaj, në fund, ai e bëri thirrjen më të drejtpërdrejtë të gjithë bisedës. Ai iu drejtua atyre që, sipas tij, kanë qenë të informuar drejtpërdrejt për rastin tragjik të Beadin Hallaqit.
“Të flasin hapur, qartë,” tha ai. “Nuk kanë pse të heshtin më.”
Ai shtoi se njëri prej tyre, sipas informacioneve që ka, kanë dëshmuar në Hagë, por dëshmia vetëm atje dhe jo e plotë nuk mjafton.
“Rasti i Beadin Hallaqit vret në ndërgjegjen e të gjithë atyre që e kanë pasur shok dhe e kanë pasur drejtues politik,” thotë Ramabaja, dhe veçanërisht të strukturës drejtuese të LPK-së që, sipas tij, “për fat të keq hesht ende”.
Një shtet i vogël, i dalë nga lufta, shpesh e ka një tundim. Ta ngatërrojë krenarinë me imunitetin. Ta ngatërrojë heroizmin me paprekshmërinë. Ta ngatërrojë pyetjen me tradhtinë. Dhe në atë ngatërresë, krimet, nëse kanë ndodhur, gjejnë strehë jo vetëm te autorët, por edhe te frika kolektive. Gazetaria, kur është e ndershme, nuk e merr rolin e gjykatës. Ajo merr rolin e dritës. Ajo ndan çfarë është e dokumentuar nga çfarë pretendohet. Ajo e kërkon provën. Ajo e mbron burimin kur rreziku është real. Ajo e shkruan kujdesshëm, sepse një fjali e pakujdesshme mund të shërbejë si armë në duar të atyre që e duan mjegullën.
Dëshmia e Ramabajës nuk e vërteton fajësinë penale të askujt. Por ajo shton një element tjetër në atë që ne, më 4 shkurt, e quajtëm metodë. Ajo ofron një rrëfim të brendshëm, të një njeriu që thotë se ka qenë objekt ndjekjeje, fabrikimi, izolimi, dhe rreziku. Ajo e përshkruan se si etiketa “spiun” mund të hapë rrugën për zhdukje. Ajo e përshkruan se si një proces penal mund të shërbejë si instrument politik. Ajo e përshkruan se si frika mund të shitet dhe të blihet, dhe se si heshtja mund të bëhet valutë. Dhe mbi të gjitha, ajo e shtron pyetjen e njëjtë që shtron edhe hulumtimi ynë. Nëse ka kaq shumë rrëfime të pavarura që flasin për të njëjtin mekanizëm, çfarë do të thotë kjo për një shoqëri që, për dy dekada, ka mësuar ta ulë zërin sa herë që përmendet përgjegjësia.
Kosova nuk rrezikon vetëm drejtësinë, nëse këto krime mbeten pa emër dhe pa përgjegjësi. Ajo rrezikon gjuhën e saj morale. Sepse nëse një shoqëri e mëson veten se e vërteta është luks, atëherë ajo e kthen veten në peng. Dhe pengu, siç e dinë mirë njerëzit e këtij vendi, nuk vritet gjithmonë me armë. Ndonjëherë vritet me pritje të pafundme, me dosje që nuk hapen, me dëshmi që mbeten gjysmë, me frikë që trashëgohet si shtëpi e vjetër, me çelësa që kalojnë nga një brez në tjetrin.
Në këtë muzg të gjatë të historisë sonë, ku e vërteta shpesh ngjan me një relikt të groposur nën shtresat e rënda të heshtjes institucionale, dëshmitë si kjo e Sadri Ramabajës mbeten si ato thirrmat që vijnë nga fundi i një pusi të thellë. Ato nuk kërkojnë thjesht dëgjim, por një lloj çlirimi moral që vetëm drejtësia e kulluar mund ta ofrojë. Kosova nuk mund të ecë pafundësisht mbi një tokë të minuar me varre pa emra dhe me dosje që flasin me gjuhën e mbytjes, sepse një liri që ushqehet me harrimin e krimeve të brendshme, herët a vonë, do të lëngojë nga gangrena e cinizmit. Gazetaria bëri detyrën e saj: hapi dritaren mbi mjegullën. Tani, barra i mbetet ndërgjegjes së këtij populli dhe guximit të atyre magjistratëve që do të duhet të dëshmojnë se ligji nuk është një leckë që fshin gjurmët e gjakut të pushtetit, por një teh që ndan epokën e errët të atentateve nga agimi i vërtetë i një Republike të dinjitetshme. Historia, kjo gjykatëse e pamëshirshme që nuk njeh afate parashkrimi, po pret pas derës, dhe asnjë rrethim mediatik apo inxhinieri narrative nuk do të mund ta mbajë atë jashtë përgjithmonë.
Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit
Strategjia e Thaçit e shndërroi Kosovën në një shtet vrasës, ku krijoheshin “atmosfera atentati” për ta arsyetuar neutralizimin e kundërshtarëve dhe për t’i futur besnikët në një cikël borxhi. — Kronika B Hulumtim.
Media nuk po pyeste “a është e vërtetë?”. Media po pyeste “kush po e pëlqen?” dhe “pse po e pëlqen?”.
Ky artikull është në gjuhën shqipe dhe është pjesë e një serie në të cilën Albanian Post ka publikuar dokumente zyrtare të UNMIK-ut që sugjerojnë detaje rreth vrasjes së Xhemajl Mustafës dhe rasteve të tjera. Në të thuhet se raporti i UNMIK-ut përmend persona që ishin vëzhguar duke monitoruar Mustafën përpara vrasjes së tij. — Albanian Post.
Whispers of Blood and Borders: How France Backed Thaçi’s Rise
Behind Kosovo’s fragile independence lies a web of secret deals, assassinations, and foreign meddling. The Gunpowder Chronicles digs where no one else dares. — The GPC I Unit.
Ohlokracia (Lagje olhokratësh):
Ky term rrjedh nga greqishtja e vjetër (ochlos - turmë dhe kratos - pushtet) dhe përfaqëson një formë të degjeneruar të demokracisë. Për dallim nga demokracia ku sundon populli i organizuar nën ligje, në ohlokraci pushteti bie në duart e një turme të papërgjegjshme, shpesh të udhëhequr nga demagogë që manipulojnë emocionet dhe frikën. Në kontekstin e bisedës, Ramabaja e përdor këtë term për ta përshkruar një klasë politikanësh që, sipas tij, nuk kanë formim shtetëror, por i kanë uzurpuar institucionet përmes forcës dhe populizmit, duke e shndërruar qeverisjen në një mjet për përfitime klanore.
Republika e Qenve:
Kjo është një referencë filozofike dhe politike që lidhet me një rend ku vlerat njerëzore dhe dinjiteti institucional janë zëvendësuar nga instinktet e mbijetesës dhe lufta për dominim “territorial”. Metafora sugjeron një shoqëri ku ligji i më të fortit mbizotëron mbi ligjin e shtetit dhe ku besnikëria ndaj liderit (si ndaj “kryetarit të kopesë”) vlen më shumë sesa integriteti moral. Duke e krahasuar Kosovën e pasluftës me këtë model, Ramabaja godet degradimin e moralit publik dhe shndërrimin e garës politike në një betejë ku “kafshimi” (eliminimi) i kundërshtarit është mjeti kryesor i komunikimit.
LPK (Lëvizja Popullore e Kosovës):
LPK-ja ishte organizata kryesore politike ilegale që operoi brenda dhe jashtë Kosovës (veçanërisht në mërgatë) nga fillimi i viteve ‘80 deri në përfundim të luftës. Ajo konsiderohet si “baza amë” prej së cilës lindi Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK). E formuar mbi ideologjinë e çlirimit kombëtar, LPK-ja shërbeu si krahu politik që mobilizoi njerëzit dhe mjetet financiare për luftën e armatosur. Megjithatë, si çdo lëvizje e rritur në ilegalitet të thellë, ajo u shoqërua nga fraksione të brendshme dhe përplasje të ashpra për drejtimin e saj, detaje këto që Sadri Ramabaja i përmend si pikënisje të konflikteve që më vonë, sipas tij, degjeneruan në eliminime politike.
Ukshin Hoti:
Një nga intelektualët dhe veprimtarët më rrezatues të lëvizjes kombëtare në Kosovë, profesor i së Drejtës Ndërkombëtare dhe autor i veprës monumentale “Filozofia Politike e Çështjes Shqiptare”. Hoti u burgos disa herë nga regjimi serb për shkak të qëndrimeve të tij pro-republikës. Ai u zhduk në rrethana misterioze më 16 maj 1999, ditën kur duhej të lirohej nga burgu i Dubravës. Përmendja e tij në bisedë nga Ramabaja nuk është e rastësishme; ai trajtohet si “viktima absolute” e një sistemi që nuk i duronte figurat me integritet të lartë intelektual, duke mbetur deri më sot plagë e hapur e historisë dhe simbol i drejtësisë së munguar.
Nocioni esencial i shtetit-qytetari aktiv në përballje me drejtësinë e kapur
Më 4 tetor 2017, në Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës “Adem Jashari”, jam përballur me një situatë tepër specifike: segmente me ndërgjegje profesionale e kombëtare brenda AKI-së më paralajmëronin për planin që kishte hartuar Policia për të më arrestuar dhe njëkohësisht më sugjeronin të largohem për disa muaj. — Sadri Ramabaja.
Pse Faktet Tronditën Median e Kosovës
Një hulumtim mbi vrasjet politike mjaftoi që rendi mediatik në Kosovë të dridhej, duke zbuluar jo gabimet tona, por mekanizmat e mbrojtjes së pushtetit kriminal. — Kronika B Hulumtim.
Sadri Ramabaja rrëfen takimin me agjentët e AKI-së — Kallxo.com
A po vritet UÇK-ja me dorën e ligjit?
Ndërsa prokuroria kërkon 45 vite burg, Kosova përballet me provën e saj më të rëndë: balancimin e llogaridhënies individuale me mbrojtjen e rrëfimit të saj kombëtar. — Kronika B Analizë.
Reagimi që e konfirmoi raportimin tonë
Duke nxitur urrejtjen në vend të debatit, OVL-ja e vërtetoi raportimin tonë. Reagimi i saj aktivizoi një proces presioni dhe delegjitimimi që përputhet me modelin e vrasjeve politike të Hashim Thaçit. — Kronika B Hulumtim.
Kosova Rikthen Mandatin Demokratik
Me një mandat të tretë, Lëvizja Vetëvendosje mori miratimin qytetar për sovranitet, integritet institucional dhe rezistencë ndaj ndikimit politik dhe kriminal të Serbisë. — Kronika B Politikë.