Emri i Bardhyl Ajetit Ende Pret Drejtësi

Përkujtimi i Bardhyl Ajetit nuk ka kuptim pa kërkesën për llogaridhënie. Demokracia nuk mbrohet me ceremoni, por me të vërtetën dhe drejtësinë.

Më 3 qershor 2005, Bardhyl Ajeti u qëllua në rrugën drejt Prishtinës. Më 25 qershor, trupi i tij nuk arriti më ta mbante barrën e plumbit dhe ai vdiq në një spital të Milanos. Sot, më 26 qershor 2026, Kosova nuk e përkujton vetëm një gazetar të vrarë. Kosova përballet me një akuzë më të madhe se vrasja vetë. Përballet me një shtet që e la vrasjen të bëhej zakon, heshtjen të bëhej doktrinë, dhe frikën të bëhej rend publik.

Bardhyl Ajeti nuk ishte viktimë e një nate të errët pa autor. Ai ishte gazetar në Bota Sot, një gazetë që për vite me radhë e pagoi çmimin e të qenit në anën e gabuar të pushtetit të pasluftës. Ai shkruante në një Kosovë ku fjala “tradhtar” nuk ishte thjesht fyerje. Ishte paralajmërim. Ishte dënim pa gjykatë. Ishte shenjë që vendosej mbi ballin e dikujt përpara se plumbi të nisej.

Vrasësit e Bardhyl Ajetit nuk janë dënuar. Ky është fakti juridik. Por përgjegjësia morale dhe politike nuk mund të fshihet pas formulës së ftohtë “autorë të panjohur”. Në Kosovën e Hashim Thaçit, shumë autorë mbetën të panjohur sepse sistemi ishte ndërtuar për t’i bërë të tillë. SHIK-u, aparati i errët i pasluftës, nuk kishte nevojë të linte nënshkrim. Ai linte atmosferë. Fillimisht vinte shpifja. Pastaj izolimi. Pastaj heshtja e kolegëve. Pastaj goditja. Pastaj arkivi i pluhurosur i një prokurorie që nuk guxonte ose nuk donte ta shihte zinxhirin.

Kjo është arsyeja pse Bardhyl Ajeti nuk mund të përkujtohet me qirinj të vegjël dhe fjali të kujdesshme. Ai duhet të përkujtohet me emra, me rend kronologjik, me zemërim të kthjellët, dhe me një akuzë që Kosova e ka shmangur për dy dekada. Mandati kriminal rrotativ i Hashim Thaçit, rrjeti i tij politik, aparati i SHIK-ut dhe kultura e pandëshkueshmërisë që ata e prodhuan, e kthyen Kosovën në një vend ku komandantë lufte, politikanë, aktivistë, bashkëpunëtorë të Ibrahim Rugovës, gazetarë dhe dëshmitarë mund të neutralizoheshin pa pasojë.

Kjo nuk është poezi. Është hartë varrezash.

Para Bardhyl Ajetit kishte emra të tjerë. Pas tij pati frikë të tjera. Në mes ishte e njëjta metodë. Haki Imeri. Xhemajl Mustafa. Bekim Kastrati. Enver Maloku. Shefki Popova. Lista nuk është thjesht kronologji vdekjesh. Është biografia e një republike që u mor peng nga njerëz që e përdorën luftën si patentë për pushtet, dhe pushtetin si leje për vrasje.

Dy atentatet ndaj Presidentit Ibrahim Rugova dhe dhuna ndaj rrethit të tij politik nuk mund të trajtohen si kapituj të ndarë nga vrasjet e gazetarëve. Janë pjesë e së njëjtës klimë. Rugova e përfaqësonte një Kosovë civile, perëndimore, institucionale, të ngadaltë ndoshta, por të mbështetur mbi idenë se shteti nuk ndërtohet mbi frikën. Thaçi dhe aparati i tij përfaqësuan diçka tjetër. Një pushtet që e kuptoi shumë herët se kush e kontrollon frikën, e kontrollon edhe kujtesën.

Bardhyl Ajeti u vra në atë Kosovë.

Ai nuk vdiq vetëm nga plumbi. Ai vdiq nga një rend që kishte mësuar ta quante gazetarin armik. Ai vdiq nga një shoqatë gazetarësh që shumë shpesh zgjodhi diplomacinë e heshtjes përpara detyrës morale. Ai vdiq nga një komunitet publik që mësoi ta ulë zërin kur emrat bëheshin të rrezikshëm. Ai vdiq nga ndërkombëtarët që e preferuan stabilitetin e rremë mbi drejtësinë e vështirë. Ai vdiq nga Kosova që nuk guxoi ta pyeste pyetjen e plotë.

Kush përfitoi nga vdekja e tij?!

Kjo pyetje është më e rëndësishme se pyetja kush e tërhoqi këmbëzën. Në një sistem atentatesh, dorasi është shpesh njeriu më pak i rëndësishëm. Më i rëndësishëm është ai që e krijon nevojën politike për vrasje. Ai që e prodhon gjuhën. Ai që shpërndan etiketën. Ai që e siguron heshtjen. Ai që e lë prokurorinë pa sy. Ai që i mëson dëshmitarët se kujtesa mund të kushtojë jetë.

Unë e njoh këtë metodë jo nga librat. E njoh sepse më ka ndjekur.

Kur u përfshiva në hulumtimin e pretendimeve rreth vdekjes së atij që njihej si dëshmitari X në Gjermani¹, në dosjen e akuzave për krime lufte që lidhej me Fatmir Limajn, i cili më pas u shpall i pafajshëm, unë e pashë se si presioni fillon pa zhurmë. Fillon me thirrje. Me paralajmërime. Me njerëz që të këshillojnë për të mirën tënde. Me miq që të thonë të ndalesh. Me armikun që flet përmes gojës së dikujt që duket i afërt.

Në shtator 2011, burri i komandantes rajonale të policisë, i lidhur me rrethin e Hashim Thaçit, e kishte thirrur babain tim të ndjerë dhe i kishte thënë fjalët që ende e mbajnë erën e një shteti mafioz.

“Ndale djalin tënd nga ajo që po bën, ose do të vritet”.

Në janar 2012, pas hetimit tim mbi krimin policor dhe rrjetet e korrupsionit të lidhura me pushtetin e Thaçit, pasi kisha paralajmëruar se do ta çoja rastin në gjykatë në maj të atij viti², shtëpia ime u rrethua nga njësi speciale të armatosura rëndë. Në orën 5 të mëngjesit, ata pretenduan rrejshëm se duhej të paraqitesha në gjykatë³. Vetëm rrugës për në Prishtinë mesazhi u bë i qartë. Nuk duhej as ta mendoja dorëzimin e padisë kundër autorëve të dyshuar. Unë tashmë e kisha identifikuar njërin prej tyre si Faruk Ibrahimi, shofer personal i komandantes rajonale Elmina Mahmuti. Lidhjet e saj familjare me rrethin e Thaçit nuk ishin detaj periferik. Ishin pjesë e arkitekturës së mbrojtjes.

Në vitin 2015, dikush më ofroi 300 mijë euro për ta tërhequr rastin dhe për të heshtur. Refuzova.

E përmend këtë jo për ta vendosur veten në qendër të përkujtimit të Bardhyl Ajetit, por për ta thënë se metoda që e vrau atë nuk ka vdekur. Ajo vetëm ka ndërruar kostum. Dikur vinte me plumba në rrugë. Më pas erdhi me polici, gjykata, oferta parash, portale, shpifje, kallëzime penale⁴, dhe komente publike që kërkojnë varjen e gazetarit në mes të Prishtinës. Manuali është i njëjtë. Fillimisht vritet emri. Pastaj bëhet më e lehtë të sulmohet trupi.

Sot, kur e kujtojmë Bardhyl Ajetin, nuk kemi të drejtë të flasim me gjysmë zëri. Çdo fjali e butë për vrasjen e tij është një shërbim për vrasësit. Çdo përkujtim pa akuzë është një ceremoni për pandëshkueshmërinë. Çdo shoqatë gazetarësh që e përmend emrin e tij pa kërkuar përgjegjësi politike për sistemin që e mundësoi vrasjen e tij, nuk po nderon Bardhylin. Po i pastron duart.

Kosova nuk ka dështuar vetëm ta zbardhë vrasjen e Bardhyl Ajetit. Kosova ka dështuar ta mbrojë kuptimin e gazetarisë. Sepse gazetaria nuk është dekor i demokracisë. Është organi i saj i frymëmarrjes. Kur vritet gazetari, nuk vritet vetëm njeriu. Vritet mundësia e qytetarit për të ditur. Vritet e drejta për të pyetur. Vritet besimi se fjala mund të jetë më e fortë se frika.

Bardhyl Ajeti ishte 28 vjeç. Një jetë që duhej të ishte ende në fillim u kthye në provë të përjetshme kundër një shteti që nuk pati guxim ta mbrojë të vërtetën. Ai nuk duhet të kujtohet si viktimë e pafat. Ai duhet të kujtohet si dëshmi. Dëshmi se Kosova e pasluftës nuk u helmua nga armiqtë e jashtëm vetëm. Ajo u helmua nga njerëzit që hynë në institucione me gjuhën e çlirimit dhe sollën me vete moralin e nëntokës.

Nëse Kosova dëshiron të jetë republikë, jo pronë private e ish komandantëve, ajo duhet të kthehet te Bardhyl Ajeti. Te rruga ku u qëllua. Te spitali ku vdiq. Te dosja që nuk foli. Te shoqatat që heshtën. Te redaksitë që kalkuluan. Te prokurorët që nuk shkuan deri në fund. Te SHIK-u që ende endet mbi politikën kosovare si hije e papranuar. Te Hashim Thaçi dhe sistemi i tij, që duhet të gjykohen jo vetëm në Hagë për kapituj të luftës, por në kujtesën kombëtare për republikën e frikës që e ndërtuan pas saj.

Bardhyl Ajeti nuk kërkon lot nga ne. Ai kërkon guxim.

Dhe nëse Kosova ende ka nder, sot duhet ta thotë qartë. Nuk mjafton të pyesim kush e vrau Bardhyl Ajetin. Duhet të pyesim kush e bëri të mundur që vrasja e tij të mbetej pa drejtësi për 21 vjet.

Përgjigjja nuk është në errësirë. Errësira është përgjigjja.

---

---

1. Death of War Crimes Witness Casts Cloud on Kosovo — The New York Times

2. IFJ/EFJ Backs Call for Probe into Assault against Photographer in Kosovo — IFJ

3. Xhymshiti Sërish Punë me Gjyqësi — Gazeta JNK

Elmi Reçica dhe Aktivizimi i Manualit të Atentateve

Raportimi ynë ngriti nji pyetje se kush në fund të fundit e aktivizon presionin politik. Më 10 qershor, Elmi Reçica doli me i dhanë nji përgjigje kësaj pyetje. — Kronika B

4.