Emri i Smith në mes të përplasjes
Dokumentet e reja zbulojnë përmasën e hetimit të Jack Smith ndaj Presidentit Donald Trump, ndërsa në Kosovë emri i Smith vazhdon të keqpërdoret politikisht.
Dokumentet e reja të publikuara në Washington nuk e rishkruajnë historinë e Jack Smithit. Ato e zgjerojnë atë. Dhe për Kosovën, ku emri i prokurorit amerikan është futur prej kohësh në qendër të një lufte të ashpër narrative rreth Hashim Thaçit, kjo ka rëndësi jo sepse konfirmon fantazitë politike që janë ushqyer në Prishtinë, por sepse ndihmon të ndahet më qartë ajo që dihet nga ajo që është sajuar.
Sipas një raportimi të Politico1, të botuar më 24 mars 2026, dosje të reja nga hetimi i ish këshilltarit special Jack Smith tregojnë se ekipi i tij kërkoi t’i hartëzonte lidhjet ndërmjet aleatëve më të zëshëm republikanë të Presidentit Donald Trump në Kongres dhe figurave kyçe të përpjekjes për ta përmbysur rezultatin e zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020. Në këto materiale, emra të njohur të Partisë Republikane, përfshirë Kevin McCarthy, Lindsey Graham, Ted Cruz, Lee Zeldin, Andy Biggs dhe Paul Gosar, shfaqen si objekt interesi për hetuesit, jo domosdoshmërisht si të akuzuar, por si figura nga të cilat kërkoheshin të dhëna telefonike dhe kontakte për të ndërtuar atë që prokurorët e quanin inferenca logjike provuese2 mbi veprimet dhe qëllimin e Trumpit dhe surrogatëve të tij.
Ky është një zhvillim me peshë në politikën amerikane, sepse e bën më të qartë shtrirjen e hetimit që Smith e drejtoi mbi përpjekjet për t’i përmbytur zgjedhjet e vitit 2020. Por për publikun shqiptar në Kosovë, pesha e tij është edhe tjetërkund. Ai i rikthen në qendër dy pyetje që janë përdorur shpesh në mënyrë të paqartë ose të shtrembëruar.
Çfarë po hetonte Jack Smith në Shtetet e Bashkuara.
Dhe a ka ndonjë lidhje reale kjo me rolin e tij të mëparshëm në Hagë, ku ai shërbeu si Prokuror i Specializuar në çështjet e Dhomave të Specializuara të Kosovës?
Përgjigjja e parë është e drejtpërdrejtë. Dokumentet e cituara nga Politico tregojnë se Smith po ndiqte një hetim të gjerë penal mbi rrjetin politik, institucional dhe personal që e rrethoi Donald Trumpin pas humbjes së zgjedhjeve të vitit 2020. Sipas atij raportimi, hetuesit u mbështetën edhe te materiali i mbledhur më parë nga komiteti hetimor i Dhomës së Përfaqësuesve për 6 janarin3, duke kërkuar të kuptonin se si komunikimet mes ligjvënësve republikanë, Mark Meadowsit, Rudy Giulianit, John Eastmanit dhe figurave të tjera mund të ndihmonin në rindërtimin e zinxhirit të vendimmarrjes dhe koordinimit politik që çoi drejt sulmit mbi Shtëpinë e Bardhë.
Përgjigjja e dytë kërkon më shumë kujdes, sepse pikërisht aty debati për Kosovën është mjegulluar më shumë. Raportimi i Politicos nuk sjell asnjë provë se puna e Smithit në Amerikë e shpjegon në mënyrë prapavepruese punën e tij të mëhershme në Hagë. Nuk tregon se aktakuza ndaj Hashim Thaçit ishte pjesë e ndonjë lufte të fshehtë amerikane kundër Trumpit. Nuk tregon se zemërimi i mëvonshëm i Trumpit ndaj Smithit e bën automatikisht të dyshimtë çështjen e Kosovës. Dhe nuk e mbështet idenë, kaq të përhapur në një pjesë të debatit publik shqiptar, se çdo sulm republikan ndaj Smithit në Washington është edhe një sulm ndaj vetë Dhomave të Specializuara.
Kjo është pika ku kronologjia ka më shumë vlerë se retorika. Gjykata dhe Prokuroria e Specializuar e Kosovës nuk u krijuan nga Jack Smithi dhe as nga administrata Biden. Ato u ngritën mbi bazën e një marrëveshjeje ndërkombëtare, amendamenteve kushtetuese dhe ligjit të miratuar nga Kuvendi i Kosovës në vitin 2015. Donald Trump hyri në Shtëpinë e Bardhë në janar 2017. Jack Smith u emërua Prokuror i Specializuar në vitin 2018, përmes një procesi të udhëhequr nga Bashkimi Evropian. Aktakuza ndaj Hashim Thaçit u bë publike në qershor 2020, kur Trump ishte ende president i Shteteve të Bashkuara. Vetëm më vonë, në nëntor 2022, Smith u emërua këshilltar special në SHBA për hetimet që përfshinin Presidentin Trump. Sulmet politike të Trumpit ndaj Smithit shpërthyen pas kësaj, kur Smith nisi çështjet penale amerikane kundër tij.
Ky rend i ngjarjeve nuk është detaj teknik. Është boshti që ndan raportimin nga propaganda. Sepse për disa vjet me radhë, në një segment të zhurmshëm të hapësirës mediatike dhe politike në Kosovë, është promovuar ideja se konflikti personal dhe politik ndërmjet Trumpit dhe Smithit në SHBA duhet lexuar si çelës për ta kuptuar, delegjitimuar ose rrëzuar procesin ndaj Thaçit në Hagë. Por kjo lidhje është ndërtuar më shumë mbi nevojën politike sesa mbi faktet publike.
Dokumentet e reja të cituara nga Politico vetëm sa e thellojnë këtë dallim. Ato e paraqesin Smithin në rolin që ai luajti në Amerikë, si prokuror që kërkonte të rindërtonte rrjetet e kontaktit, ndikimit dhe koordinimit rreth përpjekjes për t’i përmbysur zgjedhjet e 2020-ës. Ato tregojnë një metodë hetimore të gjerë dhe agresive, që përfshinte kërkesa për të dhëna telefonike ndaj figurave të larta republikane dhe shqyrtim të kujdesshëm të komunikimeve mes aktorëve kyç. Kjo mund të ushqejë kritika legjitime politike dhe juridike në SHBA, veçanërisht nga republikanët që e konsiderojnë hetimin të motivuar politikisht. Por nuk e ndryshon natyrën institucionale dhe kohore të rolit të tij në Kosovë.
Në fakt, për audiencën kosovare, pyetja më e rëndësishme që del nga ky zhvillim nuk është nëse Smith ishte agresiv si prokuror. Kjo tashmë dihej. Pyetja është pse kaq shumë energji publike në Kosovë është shpenzuar për ta paraqitur këtë agresivitet në SHBA si provë të një komploti të mëhershëm kundër UÇK-së dhe kundër figurave të saj politike. Kjo pyetje bëhet edhe më e rëndë kur shihet se mbështetja zyrtare amerikane për Dhomat e Specializuara nuk ka qenë pronë e një partie të vetme në Washington. Ajo ka kaluar nëpër administrata të ndryshme (përfshirë edhe ajo e Presidentit Trump), me tone të ndryshme, por me një qëndrim të përgjithshëm të pandryshuar se procesi duhet të ecë dhe Kosova duhet të bashkëpunojë.
Kjo nuk do të thotë se çdo kritikë ndaj Dhomave të Specializuara është e pavlefshme. Nuk është. Në Kosovë ekziston një mosbesim real dhe i rrënjosur ndaj tribunalit, i ushqyer nga kujtesa e luftës, nga perceptimi se drejtësia ndërkombëtare ka qenë shpesh selektive dhe nga fakti se procesi në Hagë është zhvilluar larg publikut që e ndjen më afër plagën e konfliktit. Po ashtu, është krejt legjitime të shtrohen pyetje për ritmin e procedurave, për standardet provuese, për ndikimin politik të gjykimeve dhe për mënyrën se si ndërtohet legjitimiteti i një gjykate të tillë në sytë e shoqërisë që e prek. Por këto janë pyetje serioze. Dhe ato dobësohen, nuk forcohen, kur ngatërrohen qëllimisht me grindjet e mëvonshme të politikës amerikane.
Ajo që raportimi i ri nga Washingtoni na lejon të shohim me më shumë kthjelltësi është vetë figura e Jack Smithit si objekt i dy luftrave të ndryshme politike. Në Amerikë, ai u bë fytyra juridike e përballjes me Donald Trumpin pas vitit 2022. Në Kosovë, ai ishte bërë më herët emri më i njohur i një prokurorie që ngriti aktakuzë ndaj ish presidentit Hashim Thaçi dhe figurave të tjera të larta të luftës dhe pasluftës. Këto dy histori preken te i njëjti njeri, por nuk lindin nga i njëjti shkak. Përpjekja për t’i bërë një histori të vetme ka qenë e dobishme politikisht për disa aktorë, sepse krijon një tregim emocionalisht të thjeshtë. Prokurori që ndoqi Trumpin është i njëjti prokuror që goditi Thaçin. Pra, sipas këtij rrëfimi, sulmi ndaj Smithit në Amerikë duhet të kuptohet edhe si shfajësim i Thaçit në Kosovë. Por kjo është shumë më afër sloganit sesa analizës.
Në këtë kuptim, materiali i Politicos nuk e ndihmon kampin që është përpjekur të shesë një lidhje të tillë. Përkundrazi, e bën më të dukshme natyrën specifike të hetimit amerikan. Smith po ndiqte kontakte, telefonata, ndërmjetësime dhe koordinim politik brenda një përpjekjeje për ta sfiduar transferimin e pushtetit në SHBA. Ai po kërkonte prova rreth rolit të ligjvënësve republikanë, jo sepse ata ishin shqiptarë, kosovarë apo të lidhur me UÇK-në, por sepse ishin pjesë e orbitës politike të Donald Trumpit në momentin më kritik të krizës amerikane paszgjedhore. Asgjë në atë përshkrim nuk e shndërron automatikisht punën e tij në Hagë në zgjatim të së njëjtës kauzë.
Për lexuesin në Kosovë, kjo duhet të shërbejë si një ftesë për qetësi analitike në një debat që shpesh është mbushur me zhurmë, mllef dhe teprime. Rasti i Thaçit në Hagë nuk do të kuptohet më mirë duke projektuar mbi të hakmarrjet e Trumpit. As nuk do të sqarohet duke e lexuar çdo lajm nga Washingtoni si kod të fshehtë për fatin e ish presidentit të Kosovës. Nëse ka një mësim nga dokumentet e reja amerikane, ai është më i thjeshtë. Jack Smithi, si prokuror, ka vepruar në dy teatro të ndryshme, në kohë të ndryshme, nën mandate të ndryshme dhe mbi baza juridike të ndryshme. Të gjitha përpjekjet për t’i shkrirë këto dy fusha në një fabul të vetme politike mund të jenë të leverdishme për propagandën, por nuk i shërbejnë kuptimit publik.
Pikërisht këtu hyn përgjegjësia e gazetarisë. Jo për t’i zbukuruar faktet me zemërim fisnor, por për t’i vendosur ato në rendin e tyre të vërtetë. Dokumentet e publikuara në SHBA tregojnë se hetimi i Smithit ndaj përpjekjes për t’i përmbytur zgjedhjet e vitit 2020, ka qenë më i gjerë nga sa dihej më parë. Kjo është një histori amerikane me pasoja të rëndësishme për politikën amerikane. Për Kosovën, rëndësia e saj qëndron te mundësia për ta parë më kthjellët se si emri i një prokurori është përdorur për të ushqyer rrëfime që shpesh kanë kërkuar jo të shpjegojnë realitetin, por ta zëvendësojnë atë.
Në fund, fakti kryesor mbetet i pandryshuar. Aktakuza ndaj Hashim Thaçit u ngrit gjatë presidencës Trump. Zemërimi i Trumpit ndaj Jack Smithit erdhi më vonë, pasi Smith u kthye në SHBA dhe u vu në krye të hetimeve federale që e shënjestruan vetë Presidentin Trump. Çdo përpjekje për ta kthyer këtë rend në të kundërt nuk është sqarim. Është manipulim. Dhe në një vend ku kujtesa e luftës, drejtësia, pushteti dhe media përplasen çdo ditë, dallimi ndërmjet këtyre dy gjërave mbetet jetik.
How Jack Smith connected the dots between GOP lawmakers, Trump aides in 2020 election probe
New documents reveal the extent of the former special counsel’s efforts to investigate the president. — POLITICO.
Inferenca logjike provuese është një përfundim që nxirret nga analiza e fakteve dhe provave të mbledhura, për të lidhur ngjarje, veprime ose qëllime në një kuadër të arsyetuar juridik.
“6 janari” i referohet datës 6 janar 2021, kur një turmë mbështetësish të Donald Trumpit sulmoi ndërtesën e Shtëpisë së Bardhë në Washington, në përpjekje për ta ndaluar çertifikimin zyrtar të rezultatit të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020. Kongresi ishte mbledhur për ta konfirmuar fitoren e Joe Bidenit, por procedura u ndërpre për disa orë ndërsa protestuesit hynë me forcë në ndërtesë, duke shkaktuar dhunë, dëme dhe viktima. Ngjarja u hetua gjerësisht nga autoritetet federale dhe një komitet i posaçëm i Kongresit, dhe u bë qendrore në hetimet penale ndaj përpjekjeve për ta përmbysur rezultatin zgjedhor.