Fryma e Thaçit në prokurorinë e sotme
Prokurori Bekim Kodraliu e ka përdorur dorën e shtetit për ta goditur hulumtuesin Shkëlzen Gashin, duke i ringjallur kështu metodat e vjetra të Hashim Thaçit mbi kontrollin e mendimit.
Ajo që ka ndodhur në Kosovë gjatë javës që po lëmë pas nuk ishte thjesht një debat publik. Nuk ishte as vetëm një përplasje rreth një ekspozite, as vetëm një zemërim i ligjshëm i të mbijetuarve dhe familjarëve të viktimave, të cilët panë në paraqitjen e një pjese të së vërtetës së luftës një shtrembërim të padurueshëm. Ajo që ndodhi ishte diçka më e rëndë. Ishte ai çast i rrallë kur shteti, në vend se të qëndrojë mbi furtunën, hyn vetë në të. Ishte ai çast kur pushteti, në vend se ta dallojë kufirin mes gabimit, debatit, hulumtimit dhe krimit, nis ta shkrijë këtë kufi në një mjegull të rrezikshme. Dhe është pikërisht në këtë mjegull që republikat e reja fillojnë të marrin erë të vjetër.
Kur ky skandal i rëndë dhe i turpshëm nisi të shpalosej para syve të publikut, ne e udhëzuam këshilltaren tonë ligjore Ezra Leibowitz që ta shikojë me kujdes rrjedhën juridike të ngjarjeve, bazën kushtetuese të veprimeve të shtetit, si dhe shkallën e dëmtimit të të drejtave dhe lirive themelore të studiuesit Shkëlzen Gashi. Pas një pune të përbashkët, duke e shqyrtuar dokumentin e prokurorit Bekim Kodraliu1, Kushtetutën e Republikës së Kosovës, Kodin Penal, Kodin e Procedurës Penale, si dhe instrumentet evropiane dhe ndërkombëtare të të drejtave të njeriut që zbatohen drejtpërdrejt në Kosovë, këto janë gjetjet tona.
Rendi i ngjarjeve ka peshë. Dhe në raste si ky, kronologjia nuk është dekor. Është vetë argumenti.
Së pari erdhi polemika publike për ekspozitën mbi masakrat në Kosovë e orkestruar nga operatori Berat Buzhala dhe aleatët e tij2. Pastaj erdhën reagimet politike3, zhurma mediatike, shfryrjet morale, anatemimet, shpalljet e ngutshme të fajit e të tjera. Më pas hyri prokuroria4. Dhe sapo prokuroria hyri, çështja pushoi së qeni vetëm kontestim publik mbi kujtesën, metodën, faktet ose përgjegjësinë morale të autorit. Ajo u bë çështje kushtetuese. U bë çështje lirish. U bë çështje e kufirit mes shtetit të së drejtës dhe shtetit që fillon ta ndëshkojë mendimin, jo sepse mendimi është provuar si krim sipas ligjit, por sepse ai është shpallur i padurueshëm në shesh.
Kjo është pika ku duhet të ndalemi.
Sepse republikat nuk bien menjëherë nga një tank, as gjithmonë nga një grusht shteti. Ato shpesh rrëshqasin ngadalë, me zhurmë dokumentesh, me vulë institucioni, me arsyetime urgjence, me bastisje të quajtura procedurë, me marrje në pyetje të quajtura ligjshmëri, dhe me fjalor publik që fillon të flasë për të vërtetën historike si pronë të shtetit, e jo si fushë e vështirë, e dhimbshme dhe e pambyllur e hulumtimit njerëzor.
Në themel të kësaj çështjeje qëndron një pyetje shumë më e madhe se vetë Shkëlzen Gashi. A ka të drejtë shteti i Kosovës, në emër të mbrojtjes së të vërtetës së luftës, ta shndërrojë një studiues në subjekt penal për shkak të interpretimit, për shkak të kategorizimit, për shkak të mënyrës se si ka lexuar, ose ka lexuar keq, burime dhe të dhëna.
Dhe përgjigjja jonë, në bazë të Kushtetutës së Kosovës dhe të rendit evropian të lirive, është e qartë.
Jo.
Jo pa e kaluar atë prag të ngushtë, rigoroz dhe të provueshëm që e kërkon ligji penal.
Jo me analogji morale.
Jo me indinjatë.
Jo me patriotizëm procedural.
Jo me gjuhë simbolike.
Vetëm me elemente të plota, të ngushta dhe të qarta të veprës penale. Përndryshe, nuk kemi më sundim të ligjit. Kemi ndëshkim të mendimit.
Neni 141 i Kodit Penal, mbi nxitjen e përçarjes dhe mosdurimit, nuk është krijuar për t’i ndëshkuar studiuesit që gabojnë. Nuk është krijuar për t’i hetuar autorët që e ofendojnë ndërgjegjen publike. Nuk është krijuar për ta kriminalizuar interpretimin e luftës, sado i gabuar, sado i papërgjegjshëm ose sado lëndues të jetë ai interpretim. Ky nen, në një rend demokratik, duhet të lexohet ngushtë. Ai synon nxitjen publike të urrejtjes, të përçarjes dhe të mosdurimit ndërmjet grupeve të mbrojtura. Synon gjuhën që e ndez konfliktin, jo mendimin që e shkakton indinjatën. Synon thirrjen reale për armiqësi, jo gabimin në klasifikim historik.
Ky dallim është themelor. Sepse po u shemb ky dallim, shteti e fiton një armë të frikshme. E fiton të drejtën praktike për ta quajtur kriminal çdo mendim që shpallet i dëmshëm për narrativën kombëtare. Dhe sapo të ndodhë kjo, nuk është më vetëm Shkëlzen Gashi në rrezik. Në rrezik futet gazetari. Futet historiani. Futet arkivisti. Futet studiuesi. Futet familjari që i boton kujtimet e veta. Futet dëshmitari që nuk përputhet me verzionin e duhur. Futet vetë e drejta për të kërkuar.
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, në këtë pikë, është më e qartë se e gjithë zhurma e javës së kaluar. Ajo i bën të drejtat dhe liritë themelore të pacenueshme. Ajo e bën drejtpërdrejt të zbatueshme Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe instrumente të tjera ndërkombëtare. Ajo kërkon që të drejtat kushtetuese të interpretohen në përputhje me jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Ajo e mbron jetën private, paprekshmërinë e banesës, fshehtësinë e komunikimeve, lirinë e shprehjes, lirinë e medias, të drejtën për proces të rregullt, të drejtën për mjete juridike efektive dhe, çka është posaçërisht me rëndësi këtu, lirinë e krijimtarisë shkencore dhe artistike.
Le ta themi thjesht. Kushtetuta e Kosovës nuk e mbron vetëm të drejtën për të folur. Ajo i mbron edhe kushtet nën të cilat njeriu mund të mendojë, të kërkojë, të mbledhë material, të ruajë shënime, të krijojë arkiv, të ndërtojë tezë, madje edhe të gabojë pa e ndier menjëherë frymën e shtetit te dera. Pikërisht për këtë arsye, ndërhyrja në shtëpinë e një studiuesi, sekuestrimi i telefonit, i kompjuterit, i shënimeve dhe i materialeve të punës, nuk është vetëm veprim teknik i hetimit. Është hyrje e shtetit në laboratorin e mendimit.
Dhe aty gjendet një nga shkeljet më të rënda të kësaj çështjeje.
Neni 36 i Kushtetutës e mbron jetën private dhe familjare, paprekshmërinë e banesës dhe fshehtësinë e komunikimeve. Këto nuk janë formula të bukura për letër. Janë mure mbrojtëse kundër shtetit. Bastisja e banesës nuk është mjet i zakonshëm për ta disiplinuar mendimin publik. Ajo mund të lejohet vetëm në kushte të rrepta ligjore, kur është vërtet e nevojshme, proporcionale dhe e mbështetur në bazë të qartë procedurale. Në rendin kushtetues, shtëpia nuk është zgjatim i prokurorisë. Shtëpia është kufi. Dhe kur shteti e kalon atë kufi pa domosdoshmëri të vërtetë dhe pa proporcionalitet të plotë, e shkel jo vetëm privatësinë e individit, por vetë qytetarinë e tij.
Në rastin e Shkëlzen Gashit, problemi nuk qëndron vetëm te fakti i kontrollit. Problemi qëndron te themeli i kontrollit. Nëse baza reale e dyshimit penal është, në thelb, se një studiues e ka dëmtuar ose ndryshuar të vërtetën e luftës, atëherë e gjithë pesha e ndërhyrjes bie mbi një tokë kushtetuese të lëkundshme. Sepse shteti nuk mund të ngrejë dyshim penal mbi një vlerësim ideologjik të përmbajtjes. Ai duhet të provojë elemente të qarta ligjore të një neni penal të lexuar ngushtë. Çdo gjë tjetër është arbitraritet i veshur me kostum juridik.
Kjo është pikërisht arsyeja pse ne e shohim këtë rast jo si gabim të izoluar, por si simptomë të një sëmundjeje më të vjetër. Kosova po përballet sërish me tundimin e njohur të pushtetit, për ta zëvendësuar debatin me procedurën ndëshkuese, për ta zëvendësuar korrigjimin me bastisjen, për ta zëvendësuar kritikën me frikësimin institucional. Dhe këtu hyn hija më e rëndë e kësaj historie.
Sepse kushdo që e ka ndjekur me vëmendje jetën publike të Kosovës pas luftës, e di se forma më e rrezikshme e kontrollit nuk ka qenë gjithmonë vrasja e drejtpërdrejtë. Më shpesh ka qenë ndërtimi i atmosferës që e bën të mundur neutralizimin. Së pari shënjestrohet njeriu5. Pastaj etiketohet. Pastaj ndahet nga bota morale. Pastaj shpallet rrezik. Pastaj hyjnë mekanizmat. Ndonjëherë hyjnë mediat. Ndonjëherë hyjnë shërbimet. Ndonjëherë hyjnë organet e rendit. Dhe kur në fund hyn institucioni me fjalorin e vet të ftohtë procedural, publiku e ka përtypur tashmë idenë se dënimi është i merituar.
Në hulumtimin tonë6 për atë që e kemi quajtur “manuali i atentateve” të Hashim Thaçit, ne e kemi dokumentuar, përmes burimeve, dëshmive, kronologjive dhe materialeve publike, një metodë të përsëritur të konsolidimit të pushtetit, ku dhuna, frikësimi, zhdukja e kufirit mes rivalit dhe armikut, kompromat-i, fushatat e diskreditimit dhe përdorimi i institucioneve për ta vulosur stigmën, bashkohen në një arkitekturë të vetme sundimi. Ne kemi qenë të kujdesshëm atëherë dhe jemi të kujdesshëm edhe sot. Jo çdo rast është provë direkte e së njëjtës dorë. Por disa raste e mbajnë erën e së njëjtës mendësi. Dhe kjo çështje, fatkeqësisht, e mban po atë erë.
Nuk po themi se çdo prokuror në këtë rast është pjesë e vetëdijshme e një komande të vjetër politike. Nuk po themi se çdo akt procedural është urdhër i fshehtë nga hija e një njeriu të burgosur në Hagë. Kjo do të ishte e lehtë, por jo serioze. Ajo që po themi është më e rëndë. Po themi se Kosova nuk është çliruar ende plotësisht nga refleksi politik që ai rend e normalizoi. Po themi se mënyra se si reagon pushteti ndaj një figure të stigmatizuar publikisht, mënyra se si ligji thirret pas një fushate indinjate, mënyra se si bastisja shndërrohet në mësim publik për të tjerët, të gjitha këto e bëjnë të dukshme vazhdimësinë e një logjike, edhe kur fytyrat, format dhe mjetet kanë ndryshuar.
Ky është verzioni modern i së njëjtës sëmundje. Dikur njeriu neutralizohej me plumb. Sot, metoda duket më e rafinuar, mund të neutralizohet me dosje, me sekuestrim, me damkë publike, me dyshim penal, me shkatërrim reputacional, me hyrje në shtëpi, me kontroll të arkivit personal, me frikë të shpërndarë në të gjithë klasën e njerëzve që merren me mendim. Nuk ka më nevojë gjithmonë për kufomë në rrugë, nëse mund të prodhohet i njëjti efekt përmes tmerrit ligjor.
Dhe ky efekt është real. Ai quhet efekt ftohës. Në jurisprudencën evropiane, ai është ndër dëmet më serioze që mund t’i shkaktojë shteti lirisë së shprehjes dhe veprimtarisë me interes publik. Sepse bastisja e një studiuesi nuk flet vetëm me të. Ajo u flet të gjithëve. U flet historianëve, gazetarëve, hulumtuesve, aktivistëve, dëshmitarëve, profesorëve, studentëve, familjeve që i ruajnë arkivat private, e madje edhe zyrtarëve të ndershëm që mund të kenë dokumente në sirtar. U thotë se ka një pikë ku kërkimi mund të pushojë së qeni akt qytetar dhe të kthehet në rrezik personal.
Kjo është arsyeja pse dimenzioni evropian i këtij rasti është po aq i rëndë sa ai i kushtetutës së vendit.
Neni 8 i Konventës Evropiane e mbron jetën private, banesën dhe korrespondencën.
Neni 10 mbron lirinë e shprehjes, të drejtën për të marrë dhe për të dhënë informacion.
Gjykata Evropiane e ka theksuar vazhdimisht se këto të drejta nuk e mbrojnë vetëm rezultatin përfundimtar të fjalës publike, por edhe mjetet përmes të cilave ajo ndërtohet. Kur shteti hyn në materialet e punës së një gazetari, studiuesi ose autori me rol publik, ai e cenon jo vetëm një individ, por edhe të drejtën e publikut për të marrë informacion dhe analizë pa frikë. Kur kjo bëhet pa domosdoshmëri të qartë dhe pa proporcionalitet të dëshmuar, ndërhyrja bëhet e pajustifikueshme në një shoqëri demokratike.
E njëjta gjë vlen edhe për Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike.
Neni 17 i ndalon ndërhyrjet arbitrare ose të paligjshme në privatësi, familje, banesë dhe korrespondencë.
Neni 19 e mbron lirinë e mendimit dhe të shprehjes.
Në Kosovë, këto norma nuk janë diku larg, në një qiell deklaratash ndërkombëtare. Ato janë pjesë e rendit tonë të zbatueshëm. Janë ligj që flet këtu. Janë detyrim që bie mbi prokurorin po këtu. Janë kufi që duhej ta kishte ndalur dorën e shtetit po këtu.
Dhe megjithatë, ajo që e pamë nuk ishte përmbajtje, kujdes dhe ngushtësi penale. Ishte përshkallëzim.
Këtu lind edhe ironia më e hidhur e gjithë kësaj historie. Kosova, për vite të tëra, ka dështuar ta ndërtojë një regjistër zyrtar, gjithëpërfshirës, profesional dhe të pakontestueshëm të viktimave të luftës dhe të krimeve serbe. Ky boshllëk nuk është teknik. Është moral. Është politik. Është institucional. Dhe pikërisht për shkak të këtij boshllëku, në terren kanë hyrë autorë, organizata, hulumtues, arkiva private, nisma të pjesshme, interpretime të mangëta dhe nganjëherë projekte me gabime të rënda. Mirëpo kur një shtet e lë bosh fushën e së vërtetës për vite me radhë, ai nuk e fiton pastaj të drejtën morale që ta kriminalizojë i pari njeriun që gabon brenda asaj fushe të braktisur. Së pari ai duhet të japë llogari për boshllëkun e vet.
Një shtet serioz, do të thoshte, ne kemi dështuar ta ndërtojmë arkivin tonë. Prandaj përgjigjja jonë ndaj pasaktësisë do të jetë ndreqja, transparenca, debati publik, mobilizimi i institucioneve shkencore, krijimi i një regjistri të besueshëm, mbrojtja e kujtesës me saktësi.
Një shtet i pasigurt, nuk e pranon boshllëkun që e ka krijuar vetë. Ai nuk e ndreq me përulësi mungesën e arkivit, mungesën e regjistrit, mungesën e së vërtetës së sistemuar. Ai bën diçka tjetër, më të rrezikshme. E kthen forcën e vet mbi njeriun që ka hyrë në atë zbrazëti dhe përpiqet ta ndëshkojë atë për kaosin që vetë shteti e ka lënë pas. Kjo nuk është mbrojtje e së vërtetës. Kjo është fshehje e dështimit përmes forcës.
Në pikëpamje juridike, lista e të drejtave të cenuara ose të rrezikuara në këtë rast është e gjerë.
Është cenuar e drejta për privatësi dhe paprekshmërinë e banesës.
Është cenuar fshehtësia e komunikimeve dhe e materialeve personale të punës.
Është cenuar liria e shprehjes.
Është cenuar liria e krijimtarisë shkencore dhe intelektuale.
Është vënë në rrezik e drejta për proces të rregullt ligjor, sepse kur një hetim ngrihet mbi një bazë penale të shtrirë përtej kuptimit të saj të ngushtë, e gjithë procedura fillon e helmuar.
Është vënë në provë edhe vetë parimi i legalitetit penal, sipas të cilit askush nuk mund të ndiqet penalisht me analogji morale ose me zgjerim oportun të një norme ndëshkuese. Në rrafshin evropian dhe ndërkombëtar, në lojë janë Neni 8 dhe Neni 10 i Konventës Evropiane, si dhe Neni 17 dhe Neni 19 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike.
Por përtej listës juridike, mbetet pyetja më e rëndë, ajo që nuk mund të mbyllet me një procesverbal.
Çfarë lloj republike po ndërton Kosova nëse përgjigjja e saj ndaj një interpretimi të kontestuar të luftës është hyrja penale në shtëpinë e studiuesit. Çfarë lloj sigurie ka e vërteta historike nëse mbrohet jo me arkiv, rigorozitet, metodë dhe qartësi, por me sekuestrim dhe dyshim penal. Çfarë ndodh me një komb kur fillon ta ngatërrojë kujdesin për kujtesën me të drejtën e shtetit për ta bastisur mendimin.
Kjo pyetje është edhe më e rëndë në Kosovë, sepse ne e dimë çmimin e frikës. E dimë çmimin e listave. E dimë çmimin e etiketimit. E dimë çmimin e atmosferave ku njeriu shpallet i rrezikshëm përpara se të dëgjohet si qytetar. E dimë çmimin e shtetit që nuk e vret domosdoshmërisht menjëherë trupin, por fillon duke e vrarë lirinë e të menduarit, duke e vrarë sigurinë e fjalës, duke e vrarë besimin se ligji është mur dhe jo grackë.
Kjo është arsyeja pse, sipas gjetjeve tona, ky rast nuk duhet lexuar si epizod i izoluar. Duhet lexuar si kambanë. Si shenjë se nën sipërfaqen institucionale të republikës sonë, ende lëvizin reflekse të një epoke që Kosova nuk e ka varrosur dot si duhet. Epopeja e çlirimit duhej të na çonte te republika e ligjit. Por sa herë që pushteti, nën presionin e zhurmës, fillon ta trajtojë një studiues si kërcënim penal për shkak të leximit të së kaluarës, ne e ndiejmë sërish frymën e asaj epoke të errët, ku neutralizimi i kundërshtarit nuk fillonte gjithmonë me krismë të pushkës, por me ndërtimin e klimës që e bënte krismën, ose zëvendësuesin e saj modern, të pranueshëm.
Ne nuk po e mbrojmë gabimin (nëse ka pasur një të tillë). Nuk po e mbrojmë pasaktësinë (nëse konfirmohet verifikueshëm se ka pasur një të tillë). Nuk po e mbrojmë as papërgjegjësinë metodologjike, nëse ajo ka ekzistuar. Ne po e mbrojmë një parim pa të cilin as e vërteta e luftës nuk mund të mbrohet dot. Që shteti nuk ka të drejtë ta kriminalizojë hulumtimin, interpretimin ose shprehjen publike, përveçse në rastet tepër të kufizuara ku ligji penal, i lexuar ngushtë dhe me prova të qarta, e lejon një gjë të tillë. Dhe se bastisja e shtëpisë së një studiuesi, sekuestrimi i materialeve të tij dhe futja e tij në orbitën penale, në një rast të tillë, përbëjnë jo vetëm tejkalim, por një kërcënim serioz ndaj vetë arkitekturës kushtetuese të Kosovës.
Nëse Kosova lejon që ky kufi të bjerë, atëherë dëmi nuk do të mbetet vetëm tek ky rast. Ai do të shtrihet më gjerë. Do të bëhet mësim për të tjerët. Do të hyjë në palcën e jetës publike. Do të prodhojë vetëcenzurë. Do ta varfërojë kërkimin. Do ta dobësojë gazetarinë. Do ta bëjë kujtesën më të pambrojtur, jo më të fortë. Dhe kështu, në emër të mbrojtjes së të vërtetës së luftës, republika do të fillojë ta gërryejë mjetin e vetëm me të cilin e vërteta mund të mbijetojë, lirinë.
Kjo do të ishte fitorja më e errët e manualit të vjetër vrastar që duket se Kosova e ka trashëguar nga mandatet 20 vjeçare të Hashim Thaçit dhe aleatëve të tij. Jo rikthimi i tij si relikë, por mbijetesa e tij si refleks. Jo si urdhër i shkruar, por si mënyrë e mësuar e sjelljes së shtetit. Dhe nëse ky refleks nuk emërtohet sot, nesër ai do të paraqitet si normalitet.
Prandaj ne mbetemi tek ky përfundim. Në bazë të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, në bazë të standardeve evropiane të të drejtave të njeriut, dhe në bazë të vetë parimeve minimale të një shteti demokratik, veprimet e ndërmarra kundër Shkëlzen Gashit mbajnë shenja të qarta të cenimit serioz të të drejtave dhe lirive themelore. Ato nuk duken si mbrojtje e ngushtë dhe rigoroze e rendit kushtetues. Duken si një akt i rëndë i shtetit që, nën peshën e indinjatës dhe hijes së zakoneve të vjetra të pushtetit, ka hyrë në territorin ku republikat fillojnë ta tradhtojnë vetveten.
Në një vend si Kosova, ky nuk është vetëm gabim juridik.
Ky është alarm kombëtar.
Urdhëresa e Prokurorit Bekim Kodraliu, 30 Mars, 2026.
Pse Berat Buzhala u tmerrua nga raporti i BIRN për Rusinë
Berat Buzhala nuk i mbrojti viktimat. Ai e ekzekutoi një operacion informativ. Duke e sulmuar Shkëlzen Gashin, ai synoi Albin Kurtin, për t’i fshehur gjurmët e dezinformimit rus në Kosovë. — Kronikë Mbi Median.
Kur Viktima Puthet me Xhelatin
LDK-ja dikur shënjestër e atentateve, sot e bekon gjahun institucional të pushtetit vrastar të Hashim Thaçit ndaj mendimit të lirë. Një parti që harron gjakun e vet për një grimë hakmarrjeje politike. — KOMENT.
Njoftim nga Prokuroria Speciale — PS RKS.
Prishtinë, 30 mars 2026 - Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës është duke zhvilluar veprime hetimore lidhur me rastin e ekspozitës “Masakrat në Kosovë 1998–1999” në sheshin “Nënë Tereza”, në Prishtinë.
Në kuadër të hetimeve, është intervistuar një person Sh.G., nën dyshimin për veprën penale “Nxitja e përçarjes dhe mosdurimit”.
Gjithashtu, në vendbanimin e të dyshuarit, është realizuar një urdhër kontrolli nga hetuesit e Departamentit për Krime të Rënda, me qëllim sigurimin e provave relevante për hetimin.
Rasti është duke u trajtuar në procedurë të rregullt hetimore.
 | A guest post by
|
 | A guest post by
|