Fundi i Një Iluzioni në Washington dhe Pasojat e Tij në Prishtinë
Ndërsa Richard Grenell largohet nga Kennedy Center, në Kosovë mbetet një pyetje e rëndë. Pse presidentja mori pjesë në një takim me Grenellin që nuk ishte zyrtar amerikan.
Sot, dy nga gazetat më me peshë në Shtetet e Bashkuara raportojnë për fundin e një epizodi që për vite me radhë ne e raportuam. The Washington Post1 dhe The Independent2 shkruajnë se Richard Grenell po largohet nga posti i presidentit të John F. Kennedy Center for the Performing Arts. Vendimi u konfirmua nga vetë Donald Trump. Në vend të tij pritet të vendoset një administrator operacional, Matt Floca, ndërsa Grenell do të mbetet vetëm si këshilltar pa pagesë.
Ky është fakti i sotëm. Por historia që çon deri këtu nuk fillon sot. Dhe nuk është e vogël.
Unë nuk kam nevojë t’i shtoj dramë kësaj historie. Mjafton ta lexoj kronologjikisht.
Karriera publike e Grenellit u ndërtua mbi afërsinë politike me Trumpin. Ai u ngrit në orbitën e administratës së parë të Trumpit dhe në vitin 2020 mori përkohësisht drejtimin e komunitetit amerikan të inteligjencës. Ishte një rol i përkohshëm, i kontestuar, dhe i lidhur drejtpërdrejt me besnikërinë politike ndaj presidentit. Jo me përvojën klasike të një drejtuesi të inteligjencës.
Para kësaj ai kishte qenë ambasador amerikan në Gjermani, një mandat që përfundoi mes polemikave politike në Berlin pasi deklaratat e tij publike u interpretuan nga politikanë gjermanë si ndërhyrje në politikën e brendshme. Edhe aty modeli ishte i njëjtë. Zhurmë politike. Autoritet institucional i brishtë.
Pas vitit 2020, ambicia e tij për t’u bërë figurë qendrore e politikës së jashtme amerikane u përplas me realitetin. Emri i tij u përmend për poste të mëdha. Por nuk u materializua asgjë. Nuk u bë sekretar shteti. Nuk u bë arkitekt i vijës zyrtare amerikane.
Në vend të kësaj, trajektorja e tij filloi të ngushtohej.
Në Ballkan, për vite me radhë, Grenell projektoi një aurë ndikimi. Në Kosovë dhe në Serbi, emri i tij u përdor si simbol i afërsisë me Shtëpinë e Bardhë. Shumë politikanë vendorë e trajtuan opinionin e tij si politikë zyrtare amerikane3.
Por edhe këtu realiteti filloi të dalë në sipërfaqe.
Ai nuk arriti t’i siguronte Aleksandar Vuçiqit një takim simbolik me Trumpin në momentet kur Beogradi kërkonte pikërisht atë imazh për konsum diplomatik dhe politik4. Nuk arriti ta vendosë Vuçiqin në qendër të ceremonive që prodhojnë legjitimitet ndërkombëtar.
Edhe në New York, gjatë javës së Assamblesë së Përgjithshme të OKB-së, përpjekjet e tij për të ndërtuar optikë politike rreth rolit të tij prodhuan më shumë mjegull sesa substancë.
Në shtator të vitit të kaluar, Grenell organizoi një takim që u paraqit publikisht si një mbledhje e liderëve të Ballkanit Perëndimor me mbështetje amerikane5. Ne e verifikuam atë takim. Nuk ishte një iniciativë e qeverisë amerikane. Nuk kishte status institucional amerikan.
Megjithatë një fakt mbetet.
Në atë takim mori pjesë edhe presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani.
Dhe kjo është pika ku historia nuk është më vetëm për Grenellin.
Sepse deri sot presidentja nuk ka dhënë një shpjegim të qartë institucional pse mori pjesë në një takim që mbante optikën e autoritetit amerikan ndërkohë që në realitet mbështetej në markën personale të një aktori politik informal që i shërben Serbisë dhe Rusisë.
Një presidente e një shteti të ri nuk mund të lëvizë në hapësira të tilla pa përgjegjësi publike. Nuk mund të shfaqet në skena të paqarta ndikimi dhe më pas ta zgjedhë heshtjen.
Kjo heshtje sot bëhet edhe më e rëndë në dritën e zhvillimeve të fundit6.
Sepse ndërkohë që aura e Grenellit në Washington po tkurret hap pas hapi, në Prishtinë pasojat e politikës së aurës vazhdojnë.
Presidentja e Kosovës ka ndërmarrë një hap ekstrem institucional duke shpërndarë parlamentin7 në një moment kur rezultati elektoral i 28 dhjetorit kishte prodhuar një konfigurim politik që favorizonte një forcë që pretendon konsolidimin e shtetit dhe shtrirjen e sovranitetit të Kosovës përballë presionit të vazhdueshëm nga Serbia.
Kjo nuk është më çështje simbolike. Është çështje e rendit kushtetues8.
Sepse kur një presidente merr pjesë në rrjete të paqarta politike jashtë vendit, refuzon ta shpjegojë natyrën e tyre, dhe më pas ndërmerr veprime që përmbysin ekuilibrin institucional të brendshëm në një moment kritik politik, pyetjet bëhen të pashmangshme.
Historia e Grenellit sot është historia e një influence që u fry më shumë sesa peshonte. Nga drejtues i përkohshëm i inteligjencës amerikane, në operativ politik pa post të qëndrueshëm, në drejtues të një institucioni kulturor që tani po mbyllet për dy vite dhe që ai vetë po e lë pas vetëm një vit pas marrjes së detyrës.
Por historia e Kosovës nuk mund të lejohet të ndërtohet mbi karriera të tilla të paqëndrueshme.
Sepse sa herë që një klasë politike e vogël mbështetet mbi ndërmjetës informalë në vend të institucioneve, rezultati është gjithmonë i njëjtë. Kur aura zhduket, mbetet vetëm zbrazëtia.
Dhe për Kosovën, një shtet ende në proces konsolidimi përballë presionit të vazhdueshëm nga Serbia, zbrazëtia institucionale nuk është luks politik.
Është rrezik shtetëror.
Kennedy Center president Richard Grenell steps down
The Trump loyalist who led the arts institution through a year of upheaval leaves months before the center is scheduled to be shut down for renovations. — The Washington Post.
Trump’s Kennedy Center chief to step down ahead of two-year closure for renovations — The Independent.
Grenell dhe Pushteti që Nuk Kthehet Më
I dëbuar me turp nga Gjermania, i përjashtuar si i pabesueshëm nga inteligjenca amerikane, i nderuar nga Serbia dhe tani i degraduar në një teatër pa ndikim, pa relevancë dhe pa të ardhme. — Kronika B Politikë dhe Çështje Publike.
Trump i Mbyll Derën Vuçiqit, Grenell Shitet ende në Ballkan
Vuçiq nuk u largua nga Florida i sëmurë, por i përzënë, pa fotografi, pa fuqi, pa asnjë derë të hapur në Perëndim. — Kronika B Boshti Ndërkombëtar.
Autoriteti i Rremë i Grenellit dhe Dështimi i Protokolleve në Ballkan
Liderët ballkanikë ranë pre e farsës së Grenellit në takimin mashtrues të orkestruar nga Serbia; dështimet protokollare kërkojnë përgjegjësi, ndryshe helmohen marrëdhëniet me SHBA. — Kronika B Lajme dhe Raportim.
Rreshtimi i Rrezikshëm i Presidencës me Arkitektët e Kaosit
Shpërndarja e parlamentit nuk ishte akt kushtetues, por një lëvizje e dëshpëruar. Osmani po e përdor autoritetin presidencial për t’i mbrojtur agjendat e saj të fshehta dhe ambiciet personale. — Kronika B Hulumtime.
Kur Presidentja djeg shtëpinë për ta shpëtuar karrigen
Dekreti i Presidentes Osmani nuk është zgjidhje, por një zjarrvënie e ftohtë mbi kuvendin, duke e shndërruar bojkotin e parashikueshëm në një thikë pas shpine për kushtetutën e Kosovës. — Kronika B Politika Kombëtare.
Kushtetuesja Ndalon Tentativën për Uzurpim të Pushtetit Presidencial
Kushtetuesja ngrin shtetin për të ndalur arbitraritetin Presidencial. Shpërndarja e Kuvendit pas vetëm një seance të dështuar ngre dyshime për një tentativë autoritare për t’i shmangur procedurat. — Kronika B Politika Kombëtare.