Le të flasim për argumentin se deputetët që nuk e shtypën butonin “kundër” Speciales duhet sot të kërkojnë falje, sepse ky argument e ngatërron qëllimisht regjistrin teknik të votimit me qëndrimin politik që Vetëvendosje e kishte bërë publik, me fjalë, protesta dhe mos-pjesëmarrje në votë.
Në këtë debat duhet filluar nga kronologjia, jo nga kujtesa selektive. Gjykata Speciale nuk ra nga qielli më 3 gusht 2015. Rrënja juridike e saj ishte raporti i Dick Martyt i vitit 2011. Pas atij raporti, Bashkimi Evropian krijoi Task-Forcën Speciale Hetuese, SITF, për t’i hetuar pretendimet. Vetë Dhomat e Specializuara e thonë sot shprehimisht se juridiksioni i tyre lidhet me pretendimet e raportuara në raportin e Këshillit të Evropës dhe se, pasi SITF1 deklaroi në vitin 2014 se kishte prova të mjaftueshme për ngritjen e aktakuzave, u kërkua një mekanizëm gjyqësor për trajtimin e tyre.
Pra, debati i vitit 2015 nuk ishte thjesht: “A jeni për drejtësi apo kundër drejtësisë?”
Pyetja ishte shumë më e rëndë, a duhej Kosova ta ndryshonte Kushtetutën dhe ta ndërtonte një mekanizëm të jashtëzakonshëm, me seli jashtë vendit, pikërisht mbi procesin që kishte lindur nga raporti i Martyt?
Vetëvendosje e kishte përgjigjen e vet shumë kohë përpara votimit: JO.
Më 26 qershor 2015, kur u bë përpjekja e parë, Vetëvendosje jo vetëm që ishte kundër, por e mbështeti edhe protestën kundër themelimit të Gjykatës. Në komunikatën e saj të asaj kohe, të cituar nga Radio Evropa e Lirë, ajo e quante projektin “sistem paralel të drejtësisë” dhe argumentonte se ai rrezikonte ta shtrembëronte të vërtetën mbi luftën çlirimtare. Në atë votim amendamenti dështoi, me 75 vota për, shtatë kundër dhe dy abstenime.
Ky ishte reagimi i Hashim Thaçit
Kjo është pika që sot po zhduket nga rrëfimi: mos-pjesëmarrja në votim nuk është e njëjtë me mbështetjen e një ligji. Sidomos jo kur ajo mos-pjesëmarrje shoqërohet me deklarata publike kundër tij, kundërshtim parlamentar dhe mbështetje të protestave kundër tij. Mund të debatohet nëse bojkoti ishte taktika më e mirë parlamentare. Por nuk mund të rishkruhet bojkoti si neutralitet dhe, aq më pak, si votë e fshehur për Specialen.
Më 3 gusht 2015 çështja u kthye përsëri në Kuvend. Këtë herë amendamenti kaloi: 82 deputetë votuan për, pesë kundër dhe një abstenoi. Burimet e kohës regjistrojnë se deputetët e opozitës që kundërshtonin Gjykatën nuk morën pjesë në votim, edhe pse debatuan kundër saj.
Dhe këtu hyn Hashim Thaçi.
Është historikisht e pasaktë të thuhet se Thaçi “e krijoi vetë” Gjykatën. Ajo u themelua me ndryshim kushtetues dhe ligj të miratuar nga Kuvendi, pas marrëveshjeve ndërmjet Kosovës dhe BE-së. Por është po aq e pasaktë të fshihet roli i tij politik në shtyrjen e procesit. Thaçi, atëherë zëvendëskryeministër, ministër i Jashtëm dhe kryetar i PDK-së, doli në foltoren e Kuvendit dhe u kërkoi deputetëve ta votonin. Ai e paraqiti themelimin si një vendim të vështirë, por të nevojshëm për ruajtjen e partneritetit me SHBA-në, BE-në dhe rrugën euroatlantike të Kosovës.
Kjo është përgjegjësia politike që nuk mund të tretet sot në lojëra semantike rreth pyetjes se kush e shtypi apo nuk e shtypi butonin “kundër”.
Vetëvendosje mund të kritikohet për një mijë gjëra. Mund të analizohet taktika e saj, retorika, madje edhe mënyra se si e konceptonte drejtësinë ndërkombëtare. Por një gjë nuk mund t’i vishet: ajo nuk i dha votat që e krijuan Specialen. Përkundrazi, dokumentet e kohës tregojnë se e kundërshtoi publikisht procesin dhe argumentoi se një gjykatë e ndërtuar në këtë mënyrë krijonte një trajtim selektiv të luftës së UÇK-së.
Deputeti i Vetëvendosjes Rexhep Selimi 2015
Nga ana tjetër, historia nuk e lejon as një thjeshtim tjetër. Nuk mund të thuhet sot se të gjitha pretendimet që dolën nga ai proces ishin të rreme. Më 16 shtator 2026, Trupi Gjykues i Dhomave të Specializuara shpalli Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin fajtorë në shkallë të parë për krime lufte, përfshirë ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Gjykata i shpalli të pafajshëm për krime kundër njerëzimit. Kjo është ajo që e vendosi gjykata, pavarësisht debatit politik për origjinën e institucionit.
Por kjo nuk e ndryshon votimin e vitit 2015. Një aktgjykim i vitit 2026 nuk mund ta rishkruajë procesverbalin politik të vitit 2015.
Prandaj, formula “edhe Vetëvendosje duhet të kërkojë falje sepse nuk votoi kundër” nuk është analizë historike. Është lojë me foljen “votoi”. E shkëput një sekondë procedurale nga muaj të tërë kundërshtimi publik dhe pastaj e përdor atë për t’i shpërndarë përgjegjësinë atyre që nuk dhanë votën vendimtare.
Reagimi i Albin Kurtit 2015
Specialen nuk e krijuan ata që protestuan kundër saj. E krijuan votat që thanë “PO”.
Dhe më 3 gusht 2015 ato vota janë të regjistruara.
Historia mund të jetë e pakëndshme. Procesverbali, për fat të keq për propagandën, nuk ka turp.
Reagimi i Berat Buzhalës për Gjykatën Speciale
Pas asaj që sapo e lexuat qëndrojnë orë, ditë e nganjëherë muaj punë hulumtuese. PROFILER LAB do të na japë fuqinë teknike për të gjetur më shumë, më shpejt dhe për të verifikuar më mirë.
Ndihmoni ta ndërtojmë.
PROFILER LAB - për Kosovën
UÇK-ja nuk mund të përdoret më për ta fshehur Thaçin
Ushtria Çlirimtare e Kosovës nuk lindi për Hashim Thaçin dhe historia e saj nuk fillon e nuk përfundon me të. Ajo lindi nga rezistenca e një populli që, pas dekadash represioni serb, kishte arritur n…
Gjykata Speciale ndez polemika në Kosovë: Pranon prova nga Serbia
Një vendim i fundit i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë për të pranuar dokumente si prova materiale nga institucionet shtetërore të Serbisë, përfshirë Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe S…
SITF - Special Investigative Task Force (Task-Forca Speciale Hetuese)
Bashkimi Evropian e krijoi SITF-in në vitin 2011, pas raportit të Dick Martyt të miratuar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës në janar 2011. EULEX-i kishte nisur një hetim paraprak më 27 janar 2011, ndërsa SITF filloi punën si strukturë e posaçme në shtator të atij viti. Me seli në Bruksel, e financuar nga BE-ja dhe e përbërë vetëm nga stafi ndërkombëtar, ajo ishte administrativisht e lidhur me EULEX-in, por gëzonte autonomi hetimore dhe prokuroriale. Mandati i saj ishte t’i hetonte penalisht pretendimet e raportit Marty, përfshirë rrëmbime, ndalime të paligjshme, keqtrajtime, vrasje, krim të organizuar dhe pretendimet për trafikim organesh, si dhe krime të lidhura me to.
Nën drejtimin fillestar të prokurorit amerikan Clint Williamson, SITF intervistoi qindra dëshmitarë në disa shtete dhe shqyrtoi mijëra faqe dokumentesh. Në korrik 2014, Williamson deklaroi se hetimi kishte krijuar bazë të mjaftueshme për ngritjen e aktakuzave për disa prej krimeve të hetuara. Për pretendimin specifik të trafikimit të organeve, ai tha se kishte “indikacione bindëse” se raste të tilla mund të kishin ndodhur në shkallë shumë të kufizuar, por se provat në atë fazë nuk mjaftonin për ngritjen e aktakuzave për këtë pjesë të çështjes.
SITF-i teknikisht nuk u “shpërbë”. Në shtator 2016, pas ndryshimeve kushtetuese dhe Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar të miratuar nga Kuvendi i Kosovës më 3 gusht 2015, personeli, hetimet dhe mandati i SITF-it u transferuan te Zyra e Prokurorit të Specializuar (SPO). David Schwendiman, drejtuesi i fundit i SITF-it, u bë prokurori i parë i specializuar.