Kapitali Rus me Flamurin Amerikan në Kosovë
Pas flamurit amerikan të ContourGlobal, dokumentet dhe strukturat korporative zbulojnë një histori më të ndërlikuar, ku rrugët e kapitalit dhe energjisë çojnë drejt interesave të lidhura me Moskën.
Kur institucionet pushojnë së funksionuari si hapësira të debatit politik, përplasjet më të rëndësishme përfundimisht zhvendosen në rrjetet sociale. Kjo ndodhi edhe këtë fundjavë, kur ish Kryeministri Ramush Haradinaj publikoi një status në Facebook1, i cili më pas u shpërnda gjerësisht nga mediat. Në atë postim, Haradinaj ndërtoi një akuzë politike të drejtpërdrejtë kundër Kryeministrit Albin Kurti, duke pretenduar se ky i fundit e kishte hequr taksën ndaj Serbisë dhe e kishte hapur tregun për mallrat serbe, e kishte anuluar projektin Contour Global që do ta bënte Kosovën të pavarur energjetikisht, kishte refuzuar një projekt amerikan të gazit dhe, si rezultat i këtyre vendimeve, kishte krijuar varësi ekonomike dhe energjetike nga Serbia.
Në fund të statusit, Haradinaj ngriti një pyetje që synonte më shumë se sa një debat politik.
“Kush është ky njeri. Çka don ky njeri nga Kosova”, shkroi Haradinaj.
Pyetja është e rëndë. Por edhe më e rëndë është përgjegjësia që vjen kur një ish Kryeministër zgjedh ta ndërtojë argumentin e tij mbi ngjarje historike që paraqiten vetëm pjesërisht. Sepse problemi me statusin e Haradinajt nuk është se përmban vetëm fakte të pasakta. Problemi është se ai përpiqet ta prodhojë një përfundim politik duke i shkëputur faktet nga konteksti i tyre dhe duke i lënë jashtë pikërisht ato zhvillime që e ndryshojnë krejt kuptimin e historisë që ai po e rrëfen.
Më e dukshme kjo bëhet te pretendimi i tij për taksën 100 për qind. Është e vërtetë që më 21 nëntor 2018, si Kryeministër, Haradinaj e vendosi taksën ndaj mallrave serbe. Askush nuk e konteston këtë. Por është po aq e vërtetë se kur flet për heqjen e saj, ai ndalet pikërisht në momentin që i shërben narrativës së tij. Sipas postimit, më 1 prill 2020 Albin Kurti e hoqi taksën dhe e hapi tregun për mallrat serbe. Mirëpo kjo nuk është ajo që ndodhi. Më 31 mars 2020, Qeveria Kurti e zëvendësoi taksën me reciprocitet në tregti ndaj Serbisë, një masë që në praktikë vazhdoi ta bllokonte hyrjen e mallrave serbe. Ngjarja vendimtare që Haradinaj nuk e përmend është ajo që ndodhi më pas. Më 6 qershor 2020, Qeveria e Avdullah Hotit e shfuqizoi reciprocitetin dhe e hapi tregun për mallrat serbe pa kushte. Ky ishte momenti kur u hoq pengesa reale. Dhe pikërisht këtu historia bëhet e pakëndshme për verzionin e Haradinajt, sepse Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ishte pjesë e atij koalicioni qeverisës. Nëse përgjegjësia për hapjen e tregut duhet kërkuar diku, atëherë nuk mund të fshihet fakti se partia e Haradinajt ishte pjesë e qeverisë që e mori atë vendim.
Po aq problematik është përdorimi i fotografisë së kamionëve që presin në kufirin Kosovë-Serbi. Në statusin e tij, Haradinaj e paraqet këtë si provë të dështimit të politikave të qeverisë aktuale. Por një kolonë kamionësh në kufi nuk flet vetvetiu. Ajo mund të interpretohet në mënyra krejt të ndryshme, varësisht nga konteksti. Sipas fakteve të paraqitura, ajo që e dallon periudhën aktuale nga shumë prej qeverive të mëhershme është se një numër rrugësh ilegale që dikur shfrytëzoheshin për kalimin e mallrave tashmë janë mbyllur. Nëse mallrat detyrohen të kalojnë nëpër pika zyrtare kufitare, atëherë pritjet në kufi nuk janë domosdoshmërisht dëshmi e mungesës së kontrollit. Përkundrazi, ato mund të jenë pasojë e një kontrolli më të madh. Në këtë kuptim, fotografia që Haradinaj e përdor si argument kundër qeverisë mund të lexohet edhe si dëshmi e diçkaje krejt tjetër nga ajo që ai synon ta provojë.
Në qendër të statusit të tij qëndron edhe projekti Contour Global, të cilin ai e paraqet si mundësinë e humbur të Kosovës për pavarësi energjetike. Por edhe këtu rrëfimi i tij ndalet pikërisht aty ku fillojnë pyetjet më serioze. Sipas të dhënave që i posedon redaksia jonë, marrëveshja ishte nënshkruar në kundërshtim me Ligjin e Prokurimit Publik. Kostoja e projektit ishte pothuajse dyfish më e lartë se mesatarja ndërkombëtare për projekte të krahasueshme. Kompanisë private i garantohej një fitim i lartë, ndërsa rreziku financiar transferohej pothuajse tërësisht te shteti dhe qytetarët. Mbi të gjitha, projekti parashihte rritje të tarifave të energjisë elektrike prej së paku 60 për qind. Theksi duhet vendosur te fjala së paku, sepse marrëveshja nuk parashihte një kufi maksimal të çmimit, por vetëm një çmim të synuar. Kjo do të thotë se barra financiare për qytetarët mund të ishte edhe më e lartë sesa parashikimet fillestare. Kur këto elemente lihen jashtë, projekti paraqitet si një histori suksesi e sabotuar. Kur përfshihen, ai shfaqet si një marrëveshje që ngre pyetje serioze për interesin publik.
Po aq selektiv është edhe trajtimi i çështjes së energjisë elektrike. Haradinaj pretendon se gjatë vitit të kaluar Kosova ka importuar energji në vlerë prej rreth 259 milionë euro. Sipas fakteve që redaksia jonë i ka parë, kjo shifër është e fryrë afërsisht një herë e gjysmë. Por edhe sikur të lihet mënjanë debati për shumën e saktë, mbetet pyetja më e rëndësishme. Pse është rritur importi. Sipas argumentimit të paraqitur, një pjesë e rëndësishme e importeve lidhet me investime të mëdha në kapacitetet prodhuese të KEK-ut, investime që nuk ishin kryer që nga ndërtimi i termocentraleve. Në këtë rast, importi nuk paraqitet si pasojë e dorëzimit të sektorit energjetik, por si pasojë e ndërhyrjeve që synojnë ta forcojnë atë në afat më të gjatë. Në të njëjtën kohë, të dhënat e prodhimit tregojnë se gjatë viteve kur Haradinaj ishte Kryeministër, KEK-u regjistroi disa nga nivelet më të ulëta të prodhimit në dekadën e fundit, nëse përjashtohen vitet kur njësitë ishin jashtë funksionit për shkak të investimeve. Kjo e bën edhe më të vështirë për ish Kryeministrin të paraqitet si autor i një epoke të suksesit energjetik të pakontestueshëm.
Pretendimi për projektin e gazit është ndoshta shembulli më domethënës i mënyrës se si ndërtohet një narrativë politike duke i fshehur pjesët më të rëndësishme të historisë. Haradinaj e përshkruan atë si një projekt amerikan që u refuzua nga Kurti. Megjithatë, sipas informacionit të paraqitur nga ish Ministrja e Ekonomisë, projekti nuk ishte ide amerikane, por produkt i qeverive të mëhershme të Kosovës. Më e rëndësishmja, në kohën kur po promovohej, nuk ishte përcaktuar as burimi i gazit, as çmimi me të cilin do të sigurohej, as ndikimi që do të kishte në tarifat e energjisë. Këto nuk janë detaje teknike. Janë pyetjet themelore mbi të cilat ndërtohet ose rrëzohet një projekt energjetik. Pa përgjigje për to, pretendimi se Kosova e humbi një mundësi historike mbetet më shumë deklaratë politike sesa përfundim i mbështetur në analizë.
Detaji më domethënës lidhet me Ferronikelin. Sipas informacioneve të dokumentuara që ne i kemi parë, projekti i hartuar në kohën e qeverive të mëhershme parashihte ndërtimin e një gypi gazi në vlerë prej 20 milionë eurosh për ta furnizuar kompaninë, me financim nga taksapaguesit amerikanë përmes MCC-së. Por, sipas të njëjtit informacion, menaxhmenti i Ferronikelit deklaronte se gazin nuk do ta përdorte për prodhim dhe se ndoshta do ta përdorte për ngrohje gjatë dimrit, nëse çmimi do të ishte i favorshëm. Nëse kjo është e saktë, atëherë lind një pyetje për të cilën Haradinaj me sa duket nuk preferon të flasë. Pse duhej të ndërtohej një infrastrukturë e kushtueshme publike për një përdorues që nuk kishte asnjë plan të qartë për ta përdorur atë.
Në fund, statusi i Haradinajt nuk rezulton të jetë një debat mbi taksën, energjinë apo gazin. Ai është një shembull se si ndërtohet një narrativë politike duke zgjedhur vetëm ato pjesë të historisë që e mbështesin një përfundim të parapërcaktuar. Kur hiqet reciprociteti nga kronologjia, krijohet përshtypja se Kurti e hapi tregun për Serbinë. Kur hiqen kushtet e marrëveshjes së Contour Global, krijohet përshtypja se Kosova e humbi një projekt të shkëlqyer. Kur lihen jashtë mangësitë e projektit të gazit, krijohet përshtypja se vendi refuzoi një mundësi strategjike pa arsye. Dhe kur hiqen përgjegjësitë e qeverive ku merrte pjesë vetë AAK-ja, historia rishkruhet në mënyrë që e gjithë barra politike të bjerë mbi kundërshtarin.
Prandaj pyetja më e rëndësishme nuk është ajo që e shtroi Haradinaj në fund të postimit të tij. Nuk është “Kush është ky njeri”. Pyetja që meriton përgjigje është një tjetër. Pse, sa herë që politika kosovare përpiqet ta shpjegojë të tashmen, e ndjen nevojën ta fshehë të kaluarën. Sepse pikërisht aty, në ato pjesë që mungojnë, gjendet zakonisht e vërteta që publiku duhet të dijë.
Flamuri Amerikan si Mbulesë për Kapitalin Rus
Projekti Kosova e Re nuk përfaqësonte thjesht një dështim strategjik apo një kontratë të keqe energjetike në historinë e pasluftës së rajonit. Ai ishte një operacion i sofistikuar i fshehjes së ndikimit gjeopolitik rus pas një fasade të pastër perëndimore. Përgjatë viteve, kompania ContourGlobal u shit rregullisht nga ish-kryeministri Ramush Haradinaj si një investitor strategjik amerikan, një narrativë që gjeti mbështetje edhe në deklaratat e zhurmshme të zyrtarëve të administratës Trump si Richard Grenell. Megjithatë, një analizë e thellë e strukturës së saj korporative dhe shtrirjes gjeografike tregon se pas logos Made in USA fshihej një rrjet i ndërlidhur kompanish holding dhe offshore, të lidhura në mënyrë të pandashme me ekosistemin e gazit rus dhe parajsat financiare të përdorura tradicionalisht nga oligarkët e Kremlinit për të depërtuar në tregjet strategjike evropiane.
Maritsa East 3 dhe Varësia nga Gazprom
Flamuri amerikan që Haradinaj e valëviti në dhjetor të vitit 2017 shërbeu si një mbulesë politike për ta fshehur realitetin e zymtë operacional të kompanisë në rajon. Për ta kuptuar natyrën e vërtetë të ContourGlobal, vëmendja duhet kthyer nga Bullgaria, një shtet ku tregu i energjisë është dominuar historikisht nga gjigantët rusë si Lukoil dhe Gazprom, të cilët kontrollojnë rafineritë kryesore dhe pjesën dërrmuese të tregut të karburanteve atje. Në këtë terren të minuar gjeopolitik, ContourGlobal e zotëron dhe e operon termocentralin Maritsa East 3, një gjigant prej 908 megavatësh që prodhon mbi 10% të energjisë elektrike të Bullgarisë. Ky impiant vazhdon të mbështetet në gazin natyror që rrjedh përmes tubacionit TurkStream, një projekt strategjik i Gazpromit i projektuar për ta anashkaluar Ukrainën dhe për ta çimentuar varësinë e plotë të Ballkanit nga burimet e kontrolluara prej Moskës zyrtare.
ContourGlobal mund t’i ketë zyrat qendrore në Nju Jork, por në terrenin ballkanik ajo noton në të njëjtin ujë të ndotur energjetik që Rusia e përdor si armë shantazhi gjeopolitik.
Labirinti Ligjor: Luksemburg, Qipro dhe Evazioni i Sanksioneve
Struktura korporative e ContourGlobal dëshmon se ekspozimi i saj ndaj interesave ruse nuk ishte një koincidencë operacionale, por një dizajn i qëllimshëm financiar për ta fshehur pronësinë reale. Kompania mëmë rezulton e regjistruar në Luksemburg, ndërsa degët holding që do t’i menaxhonin projektet në Kosovë dhe Shqipëri u vendosën në Qipro2, një ishull që ka shërbyer prej dekadash si qendër e pastrimit të parave për kapitalin rus dhe si mekanizëm për shmangien e sanksioneve perëndimore. Ndonëse vetë emri ContourGlobal i ka evituar listat zyrtare të sanksioneve, raportet e inteligjencës financiare dhe të dhënat e korporatave tregojnë se kompania ka funksionuar si një hallkë jetësore në zinxhirin energjetik të Vladimir Putinit, duke u bërë pjesë e një ekosistemi që i mbron dhe ndihmon në zgjerimin e interesave të Kremlinit në Evropën Lindore.
Ndërhyrja e Albin Kurtit dhe Alarmimi i Institucioneve Ndërkombëtare
Kur Haradinaj e promovonte pavarësinë energjetike të Kosovës përmes kësaj kontrate, dokumentet tregojnë se ai në fakt po e formonte një varësi të re, të maskuar me simbole perëndimore. Këtë rrezik asimetrik e identifikoi administrata e Albin Kurtit, e cila me të marrë pushtetin e bllokoi projektin, duke e parandaluar një lidhje afatgjatë me një kompani me implikime të dyshimta gjeopolitike. Ky alarmim nuk ishte thjesht një qëndrim politik lokal, pasi institucionet më të mëdha financiare në botë kishin sinjalizuar të njëjtat probleme:
Tërheqja e mbështetjes institucionale ndërkombëtare për projektin "Kosova e Re" brenda një harku kohor prej vetëm një muaji ekspozoi dështimin e parakohshëm të këtij plani energjetik. Në tetor të vitit 2018, Banka Botërore deklaroi zyrtarisht ndërprerjen e përkrahjes së saj3, duke u arsyetuar me politikat globale të tranzicionit nga qymyri drejt energjisë së ripërtëritshme. Megjithatë, raportet e prapaskenës dhe inteligjenca financiare sugjeronin një realitet tjetër, atë të mungesës së plotë të fizibilitetit ekonomik dhe rreziqeve të larta financiare që bartte kontrata. Kjo krizë e kredibiliteti u vulos përfundimisht në nëntor të po atij viti, kur Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) konfirmoi zyrtarisht refuzimin e financimit. Përtej deklaratave sipërfaqësore, vendimi i BERZH-it bazohej në gjetjet se projekti jo vetëm që cenonte rregullat e tregut të lirë, por shkelte hapur edhe parimet e së drejtës ndërkombëtare të energjisë, duke bërë që dy shtyllat kryesore të financimit global ta braktisnin projektin si të paqëndrueshëm dhe ligjërisht të dyshimtë.
Akt Kapitullimi dhe Grabitje me Leje Shtetërore
Cilësimi që Kurti i bëri kësaj kontrate si një akt kapitullimi konfirmohet nga klauzolat financiare të marrëveshjes, të cilat dëshmojnë për një asimetri të frikshme në dëm të buxhetit të shtetit. Sipas dokumenteve zyrtare që i ka parë redaksia jonë, nëse shteti e prishte kontratën ose e dëmtonte investitorin, dëmshpërblimi i garantuar ishte 19.7 milionë euro. Në të kundërtën, nëse investitori e dëmtonte shtetin, kompensimi kufizohej në vetëm 8 milionë euro. Kjo strukturë financiare nuk e përfaqësonte një kontratë të barabartë biznesi, por një transferim të pakushtëzuar të riskut financiar te qytetarët e Kosovës. Sot, si pasojë e atij nënshkrimi të papërgjegjshëm, Kosova ka paguar mbi 21 milionë euro dëmshpërblim pas humbjes në Arbitrazhin Ndërkombëtar4.
Loja e Fundit: Projekti Amerikan i Gazit
Dështimi i projektit Kosova e Re nuk e ndali përpjekjen për ta integruar Kosovën në rrjete të jashtme energjetike pa fizibilitet ekonomik. Menjëherë pas kësaj, Haradinaj filloi promovimin e të ashtuquajturit projekt amerikan i gazit. Megjithatë, analizat teknike konfirmojnë se Kosova nuk e zotëron as infrastrukturën dhe as nevojën emergjente për këtë burim, dhe se çdo projekt gazi në rajon, pavarësisht nëse mbart etiketa amerikane, përfundon në mënyrë të pashmangshme te rubinetat dhe varësia strategjike nga Moska.
Kur qeveria Kurti i refuzoi këto projekte, akuzat për antiamerikanizëm shërbyen si mjet presioni politik. Por të dhënat e gjetura nga KRONIKAT E BARUTIT, e dëshmojnë të kundërtën, sepse refuzimi i një projekti që e zgjeron influencën financiare të Kremlinit në Ballkan nuk është një qëndrim kundër Washingtonit, por një akt i mbrojtjes së sovranitetit kombëtar. Fakti që struktura të caktuara politike në Prishtinë refuzojnë ta pranojnë këtë realitet përbën rrezikun më të madh për sigurinë kombëtare të vendit.
The Cyprus Confidential Investigation – Russian Oligarchs, Sanctions Evasion, and Shell Companies
Source: ICIJ (International Consortium of Investigative Journalists): Inside Cyprus Confidential: The data-driven journalism that helped expose an island under Russian influence. (2023, November 14).
How Cyprus rose to become the beating heart of the Putin regime’s shadow financial system
Russia dominated the island’s banking system under the watch of the European Union.
https://www.icij.org/investigations/cyprus-confidential/cyprus-model-politics-tax-haven-russian-wealth/
World Bank Withdrawal of Support for Kosovo Coal Plant, October 2018
Source: Prishtina Insight: World Bank will not support new coal power plant in Kosovo. (2018, October 10).
Full URL: https://prishtinainsight.com/world-bank-will-not-support-new-coal-power-plant-in-kosovo/