Koha, Express dhe Top Channel dhe Çmimi i frikshëm i "Neutralitetit"
Frekuenca e Beogradit: Nga Tirana në Prishtinë, mediat po dështojnë para hijeve të vitit 1999. Përsëritja e Vuqiçit pa kontekst është pastrim i gjakut nga e kaluara gjenocidale e Serbisë në Kosovë.
Sot po ndodh diçka e rrezikshme, jo në Teheran, por në Tiranë. Një televizion kombëtar merr fjalët e Aleksandar Vuqiçit, i vendos në ekran si lajm i thjeshtë, dhe i lë të kalojnë pa peshë morale, pa kundërshti faktike, pa kujtesë historike. Kjo nuk është gazetari. Kjo është stenografi e pushtetit të tjetrit, e importuar në gjuhën tonë, me shirit të kuq dhe me zë folësi.
Top Channel raportoi1 se Vuçiç e krahasoi sulmin e SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit me bombardimet e NATO-s në vitin 1999. E paraqiti si “deklaratë” dhe si “pasojë afatgjatë globale”, pra si një fjali që kërkon vetëm riprodhim. Por Vuqiçi nuk është një komentues neutral. Ai e ndërton karrierën e tij mbi rishkrimin moral të vitit 1999, mbi barazimin e agresorit me shpëtimtarin, dhe mbi ringjalljen e mitit se Kosova “u bë” përmes një gënjeshtre humanitare. Ky është boshti i propagandës së tij dhe Top Channel e shërbeu pa antidot.
Në disa raportime2 të tjera të disa prej mediave në Kosovë sikur Gazeta Express dhe të përditshmen Koha Ditore, Vuqiçi shkon më tej. Ai thotë se “u gënjye” për “katastrofë humanitare” në vitin 1999 dhe se synimi ishte ndryshimi i regjimit në Beograd dhe pavarësia e Kosovës3. Ky nuk është gabim i pafajshëm interpretimi. Është mohim politik i një historie dhune shtetërore, dhe një përpjekje për ta kthyer krimin në dekor, ndërsa viktimën në pretekst.
Këtu Top Channel, Gazeta Express dhe Koha Ditore nuk mund të fshihet pas arsyetimit “ne vetëm raportuam”. Një agjenci raportimi sikur Reuters, AP ose AFP mund ta bëjë këtë arsyetim, sepse funksioni i tyre është qarkullimi i shpejtë i deklaratave. Një transmetues kombëtar, një gazetë e përditshme kombëtare me ndikim masiv, ka detyrim tjetër. Detyrimin t’i thotë publikut kush po flet, pse po e thotë, dhe çfarë kërkon të fshehë. Nëse nuk e bën, nuk është neutral. Është bashkëpunëtor në pastrimin e kuptimeve.
Dhe kush është Vuqiçi?
Ai ka qenë ministër i Informacionit nën regjimin e Sllobodan Millosheviqit, në vitet kur propaganda ishte oksigjeni i makinës së dhunës gjenocidale. Ai nuk ishte një kalimtar në korridor, ai ishte një nga rojet e zërit publik të shtetit, një portë që vendoste se çfarë quhej e vërtetë dhe çfarë quhej “armike”. Kjo është biografi politike, jo fyerje.
Kur një njeri me atë biografi thotë se 1999 ishte gënjeshtër humanitare, detyra minimale e një redaksie shqiptare është t’ia kujtojë publikut se 1999-ta nuk ishte metaforë televizive. Ishte kulmi i një projekti shtetëror dhune në Kosovë, dhe Millosheviqi u akuzua nga Tribunali i Hagës për krime të rënda në Kosovë, Bosnje dhe Kroaci. Kjo është korniza e fakteve, pa të cilën çdo krahasim i Vuqiçit është një mashtrim i gatshëm për konsum.
Top Channel, Koha Ditore dhe Gazeta Express e shumë media të tjera që shkruajnë shqip nuk e bënë këtë. Nuk i thanë publikut se ky lloj krahasimi është mekanizëm propagandistik. Nuk i thanë lexuesit shqiptar se barazimi i NATO-s me agresionin serb është mënyra se si Beogradi e zhvendos fajin nga aparati i vet i dhunës gjenocidale te Perëndimi. Nuk i tha se kjo gjuhë prodhon një Kosovë të bërë prej tymi, ku përgjegjësia shpërndahet si mjegull dhe krimi mbetet pa autor.
Dhe pastaj vjen pjesa më e errët. Top Channel nuk është vetëm një redaksi. Është pjesë e një ekosistemi politik ku pushteti në Tiranë ka tentakula, në ekran, në reklamë, në liçenca, në privilegje, në qasje. Në një regjim të tillë, media mësohet ta ngatërrojë “kujdesin” me “bindjen”, dhe “balancën” me frikën për ta thënë gjënë e saktë kur ajo saktësi i prek interesat e kryeministrit.
Sepse në Tiranë, problemi nuk është vetëm Vuqiçi. Problemi është edhe Edi Rama dhe normalizimi i afrisë së tij me Beogradin4, bash në kohën kur Parlamenti i Shqipërisë refuzon rezoluta për njohjen e gjenocidit serb në Kosovë5, dhe kur ky refuzim mbështillet me gjuhën e pragmatizmit.
Këtu hyn në lojë hipokrizia e madhe. Një qeveri që kërkon nga publiku ndjeshmëri kombëtare në fjali, por shmang përgjegjësinë institucionale në votë. Një kryeministër që i do turmat si dekor, por i frikësohet një fjale të shkruar në dokument, sepse ajo fjalë ia prish komfortin diplomatik me Beogradin. Dhe një media që i shërben këtij komoditeti duke e trajtuar propagandën e Vuqiçit si “deklaratë” dhe jo si sulm ndaj kujtesës.
Kjo është e papranueshme, jo sepse kërkon patriotizëm sentimental, por sepse kërkon minimumin moral të profesionit. Nëse një transmetues shqiptar ia jep mikrofon Vuqiçit për të thënë se 1999-ta ishte gënjeshtër, ai i detyrohet publikut t’ia thotë edhe këtë. Se 1999 ishte vit i dëbimeve masive, i terrorit shtetëror, i shkatërrimit sistematik, i gjenocidit dhe se propaganda ishte instrument, jo dekor. Se Vuqiçi nuk është thjesht president që “komenton Iranin”, por një aktor që kërkon ta rivendosë pafajësinë morale të një tradite politike që nuk është shkëputur kurrë seriozisht nga mohimi.
E vërteta tjetër është se Serbia nuk e ka ndryshuar thelbin e qëndrimit të saj ndaj Kosovës. Nuk e ka njohur Kosovën. Mban gjallë një kulturë politike ku mohimi dhe relativizimi janë klimë. Jo më larg se tre vjet më parë bëri agresion paraushtarak territorial ndaj Kosovës. Dhe sa herë Perëndimi shpërqendrohet nga Ukraina apo nga Lindja e Mesme, kjo kulturë e rrezikut rritet, sepse dritaret e revizionizmit hapen.
Prandaj kritika ndaj Top Channel dhe mediave tjera në Kosovë e gjetiu, duhet të jetë e ashpër, por e saktë.
Ju nuk jeni telall i Beogradit, apo jam gabim unë?
Ju jeni institucion publik, edhe kur jeni privat. Ju jeni kujtesë e përbashkët, edhe kur bëni sikur jeni vetëm ekran. Dhe kur një njeri me të kaluarën e Vuqiçit hedh helm mbi vitin 1999, detyra juaj nuk është t’i jepni jehonë marrëzive të tij, por ta çarmatosni gënjeshtrën e tij me kontekst, me fakte, me emra, me përgjegjësi.
Në fund, kjo nuk është vetëm çështje gazetarie. Është çështje sovraniteti moral. Një shoqëri që e lë propagandën serbe të kalojë në prime time pa kundërpeshë, fillon ta humbasë betejën pa e kuptuar. Jo betejën e armëve, por betejën e kuptimit. Dhe kur humbet kuptimi, gjithçka tjetër bëhet e negociueshme, edhe varret.
Në këtë teatër të shpëlarjes së historisë, ku ekranet e Tiranës e tastierat e Prishtinës shërbejnë si altoparlantë për arkitektët e vjetër të tmerrit, nuk jemi thjesht dëshmitarë të një dështimi profesional, por të një dorëzimi moral. Kur makineria mediatike e kryeqyteteve tona pranon t’i riciklojë mbetjet e propagandës së Beogradit pa asnjë sforcim etik, ajo nuk po e raporton lajmin, por po asiston në fshirjen e varreve. Ky asfiksim i qëllimshëm i kujtesës, i ushqyer nga pragmatizmi cinik i pushtetit politik, po e kthen Shqipërinë dhe Kosovën tonë në një laborator ku krimi i dikurshëm nuk rishkruhet, por thjesht avullohet në emër të një komuniteti imagjinar interesash. Është një tradhti e ftohtë, e kryer me ndriçim skenik dhe zëra të krehur, që synon ta shndërrojë tragjedinë e vitit 1999 nga një gur themeltar të lirisë, në një anekdotë të bezdisshme që pengon darkat diplomatike. Në fund, kur e vërteta trajtohet si mall i negociueshëm, nuk mbetet më asgjë për t’u mbrojtur, mbetet vetëm heshtja e frikshme e një kombi që po harron se si quhet dhimbja e tij.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç: Sulmi ndaj Iranit si bombardimet e NATO-s në ish-Jugosllavi në 1999 — Top Channel.
Vucic opposes Israel and the US attack on Iran, they are lying like it’s 1999 — Gazeta Express.
Vučić links the attack on Iran to NATO intervention in 1999 — Koha Ditore.
Tirana, Beogradi dhe Pyetja e Madhe e Besnikërisë
Ndërsa sytë e botës janë mbi Teheran dhe Ukrainë, në Kosovë po lëviz diçka më e heshtur, më e errët dhe potencialisht më destabilizuese. — Kronika B Politika Kombëtare.
Rama nuk njeh gjenocidin serb në Kosovë
Një ditë para protestës, Rama rrëzoi rezolutën për njohjen e gjenocidit; të nesërmen thirri turmat pro “çlirimtarëve”, ndërsa sulmon Kosovën për t’i shërbyer oreksit Beogradit. — Kronika B Hulumtim.