Kryeziu, Grenell dhe Mashtrimi i Opinionit Publik
Kadri Kryeziu, me lavdet e tij për Richard Grenellin, po ushqen një narrativë të rrezikshme pro-Beogradit, duke relativizuar fakte të dokumentuara dhe minuar të vërtetën.
Të mërkurën në mëngjes, një lexues i rregullt dhe shpesh sfidues, Zijadin Sahiti, më “thirri” në një postim të Kadri Kryeziut, ish-anëtar i Gjykatës Kushtetuese dhe komentator i shpeshtë në televizione. Z. Kryeziu kishte publikuar në Facebook1 një status lavdërues për Richard Grenellin, të cilin e përshkruante “mik të shqiptarëve… diplomat i rryer”, i emocionuar që “nuk ka kthim prapa te idetë e së shkuarës” dhe i bekuar nga “miqësia dhe aleanca jonë strategjike me Amerikën.” Ai postoi edhe një foto nga një takim i Grenellit me komunitetin shqiptaro-amerikan në Michigan.
Sahiti, në komente2, lidhi postimin me një nga postimet e mia për Grenellin3. Prej vitit 2020 kam dokumentuar publikisht veprimtarinë e tij: rolin e tij në rrëzimin e qeverisë Kurti4 përmes presionit të orkestruar politik e fushatave dezinformuese; shtyrjen e idesë së rrezikshme të shkëmbimit të territoreve5; nderimin me dekoratën më të lartë nga Beogradi6 vetëm një muaj pas sulmit paramilitar në Banjë7; shfaqjet e përsëritura krah nacionalistëve të sanksionuar në rajon8; dhe konfliktet serioze të interesit me aktorë të huaj, të dokumentuara nga media të mëdha perëndimore9. Gjerësisht, pra, nuk po flasim për z. Grenell si përfaqësues të politikës zyrtare të SHBA-ve sot, por për një operativ të diskredituar që mban gjallë ndikimin në Ballkan përmes rrjeteve politike dhe imazhit të rremë të autoritetit amerikan.
Çfarë tha Kadri Kryeziu dhe pse ka rëndësi?
Postimi i z. Kryeziut është një manual retorike se si pastrohet imazhi i një figure problematike:
Apel tek emocioni, jo tek fakti: “populli i Kosovës është vërtet mik i sinqertë i Amerikës.” Po, por dashuria ndaj SHBA-ve nuk është çek i bardhë për këdo që pozon si “ambasador”.
Tërheqja në autoritet personal: “fjalët e tij shumë të zgjedhura… dëshmoi që është vërtet një diplomat i rryer.” Vlerësim pa asnjë provë dhe në kontrast me dosjen publike të Grenellit.
Lajthitja e barazimit: nga respekti për Amerikën te përkëdhelja e një individi që është nderuar nga Beogradi10 dhe ka shtyrë axhenda destabilizuese në Kosovë.
Përdorimi i diasporës si stoli: Michigan, “shtet vendimtar”, komunitet “i vlerësuar nga Presidenti Trump”. Kjo krijon iluzionin se çfarëdo që bën Grenell është automatikisht legjitim sepse “pëlqehet” nga rrethe pranë Presidentit Trump.
Ky është problem publik, jo semantik. Kur një figurë me profilin e z. Kryeziut i jep platformë një personi si Grenell si “mik i shqiptarëve”, ai ndihmon të normalizohet një axhendë që për vite ka synuar të dobësojë institucionet e Kosovës dhe të zhbëjë vijat e paqes në Ballkan.
“Faktet nuk janë mendime”
Në komente, z. Kryeziu e relativizoi çështjen: “secili e ka mendimin e vet… koha do të gjykojë.” Unë iu përgjigja: “Faktet nuk janë ‘mendime’.” Dallimi është themelor për demokracinë: mendimet janë interpretime; faktet janë të verifikueshme dhe të matshme. Kur një “mendim” bie ndesh me fakte të dokumentuara, ai nuk është më këndvështrim i padëmshëm, bëhet dezinformim.
Shembujt janë publikë dhe të njohur për këdo që kërkon t’i shohë: rrëzimi i qeverisë në 2020 përmes presionit të manipuluar nga rrjete të afërta me Grenellin; shtyrja e “shkëmbimit të territoreve” të dënuar nga diplomatët kryesorë europianë; dekorimi nga Beogradi menjëherë pas sulmit në Banjë të veriut të Mitrovicës; takimet me Milorad Dodikun11, nacionalist serb i sanksionuar12 dhe i afërt me Kremlinin. Këto nuk janë “mendime të mia”, por ngjarje të verifikuara që përbëjnë dëshmi të regjistrimeve publike.
Kur i ballafaqova këto fakte me etiketat e bukura të z. Kryeziut, ai u tërhoq pas formulës “le të pajtohemi që të mos pajtohemi”. Por kjo nuk është çështje shijesh editoriale. Kur dikush me megafon publik i jep legjitimitet një operativi të diskredituar si “mik i Kosovës”, ka pasoja konkrete: i hapet dera relativizimit të krimeve të Beogradit, stigmatizohen institucionet tona si “pengesa e paqes”, dhe publiku mësohet ta ngatërrojë propagandën me diplomacinë.
Anatomia e një shmangieje
Lexoni se si rrëshqet biseda, hap pas hapi:
Kryeziu: “Ambasadori Grenell… mik i shqiptarëve… diplomat i rryer.”
Unë: “Faktet nuk janë ‘mendime’… barazimi i gjetjeve të verifikuara me propagandë politike është ngatërrim i qëllimshëm nocionesh.”
Kryeziu: “Përdorimi i fjalës ‘fakte’ nga ana juaj nuk i bën ato automatikisht të tilla… tregohuni më të përmbajtur.”
Unë: “Ato janë të dokumentuara, të mbështetura nga burime të pavarura dhe media serioze.”
Kryeziu (sërish): “Koha do të gjykojë… unë kam mendimin tim.”
Ky nuk është debat. Ky është refuzim i verifikimit. Kur përballë provave të dokumentuara përgjigjja është “kam mendimin tim”, nuk po mbrohet liria e shprehjes; po relativizohet e vërteta. E në një vend me ekosistem mediatik të brishtë, refuzimi i së vërtetës është lëndë djegëse.
Çfarë fshihet pas kornizës “mikut”
Të quash Grenellin “mik i shqiptarëve” nuk është konstatim, është kornizë politike. Ajo kornizë:
e mbështjell në flamur amerikan një aktor që ka punuar sistematikisht për të riformatuar kufijtë dhe balancat në rajon sipas interesave të Beogradit;
e fshin dallimin mes Shteteve të Bashkuara si aleat strategjik dhe një ish-zyrtari që nuk flet për politikën zyrtare të Washingtonit;
e zhvendos debatin nga llogaridhënia e fakteve te sentimentalizmi i diasporës dhe kredencialet e fotografive.
Është e njëjta taktikë që kemi parë kur televizione private, me interesa të ndërthurura me oligarkë vendorë, e shesin një biznesmen13 si “bërës marreveshjesh” në Washington14 dhe një ish-të dërguar të diskredituar si “ende në detyrë”. Është teatër influence, jo diplomaci.
Pse ky është rrezik publik?
Z. Kryeziu del shpesh në ekrane. Kur ai thotë “Grenell është mik i Kosovës”, publikut i shitet ideja se kushdo që kundërshton Grenellin është “anti-amerikan”. Ky është rreziku: përmes shantazhit simbolik me Amerikën, lehtësohet përplasja me qeveri të dala nga vota e lirë dhe normalizohet ndërhyrja e aktorëve të jashtëm në politikën tonë të brendshme. Përvoja e vitit 2020 e provoi sa shpejt mund të rrëshqasim15.
Dhe po, ka edhe një pasojë tjetër: ulja e standardit të debatit publik. Kur figura me autoritet juridik relativizojnë faktet si “mendime”, ata u japin sinjal mediave se standardi i vetëm i pranueshëm është “balanca” midis të vërtetës dhe gënjeshtrës. Ky është kapitullim, jo pluralizëm.
Në fund të debatit, z. Kryeziu shkroi: “Secili mban përgjegjësi për qëndrimet e veta.” Pikërisht. Përgjegjësia nuk matet me fraza të shkurtra, por me përballje me provat. Kur i kërkova të rishikojë qëndrimin përballë fakteve të regjistruara lidhur me Grenellin dhe t’i shpjegojë publikut se kujti i shërben pozicionimi i tij, interesit të Republikës së Kosovës apo narrativës së Serbisë, ai zgjodhi heshtjen. Është e drejta e tij. Po ashtu, është detyrimi im profesional ta them qartë: heshtja nuk është argument. Ndaj, kur një komentator me ndikim injoron faktet dhe i shet publikut një imazh të rremë, ai duhet sfiduar.
I dashur lexues, ky nuk është shkrim për t’u “pajtuar që të mos pajtohemi”. Është thirrje për t’u pajtuar me standardin:
Faktet mbi opinionet.
Transparenca mbi narrativat.
Institucionet e Kosovës mbi rehatinë personale të grupeve mediatike.
Grenell nuk flet për SHBA-të. Ai nuk është diplomat në shërbim të paqes në Ballkan. Kush e paraqet ndryshe me qëllim apo nga pavetëdija, po i shërben një kornize që e zhbën realitetin dhe dëmton interesin tonë kombëtar.
Z. Kryeziu, me gjithë titujt dhe përvojën, nuk mund të fshihet pas formulave “secili ka mendimin e vet” dhe “koha do të gjykojë”. Koha ka folur mjaft për të kuptuar se cilët janë miqtë e Kosovës dhe se cilët janë miqtë e një axhende që kërkon ta zbehë sovranitetin e saj. Në këtë kuptim, këshilla ime për redaksitë televizive është e thjeshtë: mos e ngatërroni autoritetin e ekranit me autoritetin e së vërtetës. Dhe për publikun: kërkoni prova, jo parulla.
Sepse, po, “faktet nuk janë mendime.” Dhe kur faktet flasin, detyra jonë është t’i dëgjojmë edhe kur prishin komoditetin e narrativave të bukura.
Prandaj, z. Kryeziu, nuk është më çështje statusesh në Facebook apo të fjalëve të përgjithshme për “miqësi” dhe “koha do të gjykojë”. Koha ka gjykuar. Faktet janë të dokumentuara, të verifikueshme, dhe ato e nxjerrin Richard Grenellin si një figurë që ka punuar për të dobësuar institucionet e Kosovës dhe për të avancuar interesat e Beogradit. Kur ju, me vetëdije ose jo, e shisni këtë imazh të rremë si “mik i shqiptarëve”, ju nuk po ushtroni të drejtën e mendimit, por po bëheni pjesë e një zinxhiri që ushqen dezinformim, propagandë dhe rrezik real për shtetin tonë.
Prandaj, unë ju sfidoj publikisht për një debat të hapur me shkrim ose të planifikuar online ku të vendosim përballë njëri-tjetrit provat dhe argumentet. Jo thjesht për të treguar kush ka të drejtë, por për t’i dhënë publikut atë që meriton: të vërtetën, të zhveshur nga retorika dhe sentimentalizmat. Nëse besoni në qëndrimin tuaj, dilni dhe mbrojeni para fakteve. Nëse jo, atëherë heshtja juaj do të mbetet dëshmia më e fortë se pozicioni që keni mbajtur nuk i shërben Kosovës, por një axhende që shkon kundër saj.
Koha për të gjykuar nuk është nesër, është sot.
Dhe unë jam gati.
A jeni edhe ju?
Grenelli is honored in Serbia by Vuçiqi, mentions Hashim Thaçi — KOHA Ditore.
Vucic presents Richard Grenell with Order of the Serbian Flag, 1st class: You are a friend of Serbia — Telegraf.rs
Një Vit Pas Banjës: Roli i Perëndimit në Përshkallëzimin Ballkanik të Serbisë
Një vit pas sulmeve në Banjë, agresioni i Serbisë dhe lehtësimet e Perëndimit ndaj saj vazhdojnë të destabilizojnë Kosovën, duke ngritur pyetje për sigurinë rajonale dhe përgjegjësitë ndërkombëtare. — KB.
When Kosovo’s Oligarch Sides with Its Foe
Shkëlqim Devolli’s embrace of Richard Grenell isn’t diplomacy, it’s a grotesque alliance with a discredited enemy of Kosovo, democracy, and truth, dressed up as statesmanship. — The GPC.
The Guardian (2020), ‘Kosovan acting PM accuses Trump envoy of meddling’, 20 April (https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/kosovan-acting-pm-accuses-trump-envoy-of-meddling).
Richard Grenell did not disclose payments for advocacy work on behalf of a Moldovan politician whom the U.S. later accused of corruption. — ProPublica.
Richard Grenell’s paid consulting included work for U.S. nonprofit funded mostly by Hungary - Washington Post.
Bosnian Serbs award Putin with medal of honour
Separatist leader awards Russian president with medal for ‘patriotic concern’ for Bosnia’s Republika Srpska entity. — AL Jazeera.
UK announces sanctions under Bosnia and Herzegovina sanctions regime: 11 April 2022 — UK Gov.
Treasury Sanctions Destabilizing Actors and Financial Enablers in Republika Srpska — U. S., Gov Treasury.
US imposes sanctions targeting Bosnian Serb leader Dodik's network of firms — Reuters.
Propaganda që e shet Kosovën: Devolli dhe Klan Kosova
Klan Kosova, lavatriçja e propagandës që shëndërron trillimet në ‘lajme’ për Kosovën. Shërbimi Sekret Amerikan ‘nën shërbim’ të një biznesmeni të Kosovës? Fantazi apo trillim i Klan Kosovës? — KB.
Shkëlqim Devolli dhe Richard Grenell diskutojnë bashkëpunimin ekonomik dhe marrëdhëniet aktuale SHBA-Kosovë — Klan Kosova.
Shkëlqim Devolli dhe Richard Grenell diskutojnë bashkëpunimin ekonomik dhe marrëdhëniet aktuale SHBA-Kosovë — ABC News.