Kur Shteti Harron Ushtarin
Në një kohë tensionesh me Serbinë, neglizhenca ndaj FSK-së është e papranueshme. Përgjegjësit duhet të japin llogari, jo arsyetime.
Më 24 shtator 2023, në Bajë të Zveçanit, Kosova u përball me atë që institucionet e saj dhe partnerët ndërkombëtarë e përshkruan si sulmin më serioz ndaj rendit kushtetues që nga shpallja e pavarësisë. Një grup i armatosur serb, i organizuar dhe i pajisur në nivel paramilitar, hyri në territorin e Republikës së Kosovës. Polici Afrim Bunjaku u vra në krye të detyrës. Synimi ishte i qartë. Të sfidohej sovraniteti i Kosovës dhe të testohej aftësia e shtetit për t’u mbrojtur.
Në muajt që pasuan, debati publik u përqendrua me të drejtë tek Serbia, tek strukturat që e mbështetën operacionin dhe tek rreziku i përsëritjes së skenarëve destabilizues në veri. Por raporti i fundit1 i Zyrës Kombëtare të Auditimit për Ministrinë e Mbrojtjes nxjerr në pah një problem tjetër, po aq shqetësues. Jo atë që vjen nga jashtë kufirit, por atë që po e gërryen kapacitetin mbrojtës të Kosovës nga brenda.
Raporti konstaton se pjesëtarët e Forcës së Sigurisë së Kosovës nuk janë kompenzuar për kujdestaritë e tyre gjatë pothuajse gjithë vitit 2025. Pagesat janë bërë vetëm për muajin janar. Për pjesën tjetër të vitit, kompenzimi është zëvendësuar pjesërisht me ditë pushimi, aq sa nuk do të pengoheshin aktivitetet operative të FSK-së. Detyrimet e papaguara kanë arritur në 2.87 milionë euro dhe tashmë kanë filluar paditë kundër Ministrisë së Mbrojtjes.
Ky nuk është thjesht një problem administrativ.
Ky nuk është as një debat teknik mbi procedura buxhetore.
Ky është një dështim institucional që prek drejtpërdrejt themelet e mbrojtjes kombëtare.
Në çdo shtet serioz, ushtari është hallka e fundit që shteti lejon të dështojë. Pajisjet mund të vonohen. Projektet mund të shtyhen. Tenderët mund të zvarriten. Por njeriu që qëndron në rojë, ai që e kryen shërbimin operacional, ai që është i gatshëm të përgjigjet në rast emergjence kombëtare, nuk lihet pa pagesën që i takon.
Në Kosovë ndodhi pikërisht e kundërta.
Shteti kërkoi gatishmëri maksimale nga pjesëtarët e FSK-së, ndërsa vetë nuk e përmbushi obligimin minimal ndaj tyre.
Më shqetësues është fakti se raporti i auditimit tregon se problemi nuk ishte i panjohur. Ministria e Mbrojtjes kishte kërkuar vazhdimisht buxhet shtesë nga Ministria e Financave për t’i mbuluar obligimet. Kërkesat nuk gjetën mbështetje. Në të njëjtën kohë, rregullorja që duhej t’i adresonte specifikat e orarit të punës në FSK mbeti e papërfunduar për vite me radhë.
Kjo e zhvendos pyetjen përtej Ministrisë së Mbrojtjes.
Kush e mori vendimin që kjo çështje të mos trajtohej me urgjencë?
Kush e lejoi grumbullimin e një detyrimi prej gati tre milionë eurosh ndaj personelit ushtarak?
Kush e vlerësoi se kjo nuk përbënte rrezik për funksionimin e institucionit më kritik të sigurisë së vendit?
Nëse problemi buron nga kufizimet ligjore, atëherë ligji ka dështuar.
Nëse problemi buron nga rregulloret, atëherë rregulloret kanë dështuar.
Nëse problemi buron nga vendimmarrja njerëzore, atëherë kanë dështuar njerëzit që e kishin përgjegjësinë të vepronin.
Asnjë prej këtyre mundësive nuk është e pranueshme.
Kosova nuk ndodhet në një periudhë normale sigurie. Serbia vazhdon ta refuzojë njohjen e shtetit të Kosovës. Strukturat destabilizuese nuk janë zhdukur. Retorika kërcënuese nuk është ndalur. Kapacitetet ushtarake serbe vazhdojnë të zgjerohen. Vetëm një shtet i papërgjegjshëm mund ta tolerojë dobësimin e moralit dhe të besimit brenda forcës së vet mbrojtëse në një moment të tillë.
Në raportin e auditimit, kjo paraqitet si çështje e kompenzimit të kujdestarive.
Në realitet, është çështje e kontratës morale midis shtetit dhe ushtarit.
Kur një pjesëtar i FSK-së e kryen detyrën e tij dhe nuk e merr kompenzimin e garantuar me ligj, mesazhi që e merr nuk është financiar. Mesazhi është institucional. Është ndjenja se sakrifica e tij mund të shtyhet për më vonë, të neglizhohet ose të humbasë në korridoret e byrokracisë.
Kjo është pikërisht ajo që një shtet nuk duhet t’i komunikojë forcës së vet mbrojtëse.
Prandaj kjo çështje nuk mund të mbyllet me shpjegime procedurale.
Qeveria duhet të veprojë menjëherë.
Duhet të publikohet një sqarim i plotë dhe transparent për publikun. Duhet të identifikohen vendimet, vonesat, institucionet dhe personat përgjegjës që çuan në krijimin e kësaj gjendjeje. Nëse kufizimet ligjore kanë prodhuar një rezultat absurd ku shteti nuk është në gjendje ta paguajë personelin e vet ushtarak, atëherë ligji duhet ndryshuar pa humbur kohë. Nëse pengesat kanë qenë administrative ose menaxheriale, atëherë përgjegjësit duhet të largohen dhe të mbajnë përgjegjësi.
Nuk mund të ketë asnjë zonë rehatie për dështime të tilla.
Sepse kur një shtet përballet me kërcënime reale ndaj territorit dhe sovranitetit të tij, neglizhenca ndaj forcës mbrojtëse nuk është gabim teknik.
Është cenim i interesit kombëtar.
Dhe interesi kombëtar nuk mund të presë.