Kush e Mësoi Hisen Berishën të Flasë Kështu?
Fjalët e Hisen Berishës nuk prodhojnë të vërtetë. Ato prodhojnë mjegull, dyshim dhe konfuzion, sipas modelit klasik të dezinformimit lindor.
E dëgjova Hisen Berishën me kujdesin që njeriu duhet ta ruajë për fjalët që dalin nga goja e atyre që pretendojnë se flasin në emër të luftës, shtetit dhe kujtesës. Nuk e dëgjova si zhurmë studioje. Nuk e dëgjova si grindje të zakonshme televizive. E dëgjova si dokument. Në vende të brishta, ku drejtësia shpesh vonohet, ku arkivat janë të plagosura dhe ku vdekjet politike mbeten si gurë në fund të ujit, një fjali e thënë në televizion mund të mos jetë thjesht fjali. Mund të jetë operacion.
Berisha tha1 se deklarata e Fitore Pacollit kishte vetëm një mangësi, se nuk ishte thënë në gjuhën serbe dhe nuk ishte shkruar në cirilikë. Pastaj shtoi se “80%” e një partie politike, në rastin e tij Lëvizjes Vetëvendosje, sipas tij, duhej parë për lidhje me ish Jugosllavinë, Serbinë dhe nostalgjinë për atë regjim. Kur u pyet për fakte, ai nuk dha dokumente. Nuk paraqiti prova. Nuk solli dosje. Ai ofroi një siguri të stërmadhe, pastaj një premtim të mjegullt.
“Cilin të doni emër, mi çoni me listë ose mi thoni këtu në studio, mund t’ju bëj një biografinë”, tha ai.
Kjo është fjalia ku njeriu duhet të ndalet.
Sepse këtu nuk kemi gazetari, as debat, as argument politik. Kemi një teknikë të vjetër të aparateve të dezinformimit. Fillimisht përvijohet armiku i brendshëm. Pastaj ky armik nuk trajtohet më si kundërshtar politik, por si trup i huaj, si mbetje e armikut historik, si zgjatim i Serbisë, si hije e Jugosllavisë. Kështu funksiononte propaganda e vjetër jugosllave. Kështu funksionon edhe propaganda ruse sot. Kundërshtari nuk kundërshtohet. Ai shpallet i dyshimtë në origjinë, në gjak, në biografi, në kujtesë.
Në Moskë, kundërshtari shpallet “agjent i huaj”. Në Beogradin e viteve nëntëdhjetë, shqiptari paraqitej si rrezik, jo si qytetar. Në Kosovën e sotme, në gojën e Berishës, kundërshtari politik përshkruhet si zë i Beogradit, si nostalgjik i Jugosllavisë, si njeri që nuk duhet dëgjuar, por çrrënjosur moralisht para publikut. Ky është modeli. Nuk synon të bindë me prova. Synon ta kontaminojë perceptimin.
Pastaj erdhi fjalia më e rëndë.
Duke folur për Fitore Pacollin, Berisha tha se në “kuloaret e Prishtinës” thuhet se ajo “e ka shtyrë nga ballkoni, e ka vrarë Arbnor Deharin”.
Ai e paraqiti këtë si diçka që qarkullon. Jo si provë. Jo si akt hetimor. Jo si përfundim gjyqësor. Si thashethem. Por thashethemi, kur del nga goja e një figure publike në një studio televizive, nuk mbetet thashethem. Ai bëhet instrument. Ai bëhet plumb pa gëzhojë.
E kam parë këtë teknikë më parë. Ajo nuk kërkon që publiku ta besojë plotësisht akuzën. Ajo kërkon vetëm që publiku të dyshojë. Kjo është zemra e luftës informative ruse. Nuk është gjithmonë ndërtimi i një të vërtete të rreme. Shpesh është shkatërrimi i besimit se e vërteta mund të ekzistojë fare.
Në rastin e Arbnor Deharit, pesha morale e emrit është e jashtëzakonshme. Arbnor Dehari ishte vëllai i Astrit Deharit. Arbnori është raportuar si i vdekur nga vetëvrasja. Astrit Dehari vdiq në qelinë e paraburgimit në Prizren. Familja e tij dhe mbështetësit e tij kanë këmbëngulur publikisht se ai u vra. Për vite me radhë, rasti i Astrit Deharit ka mbetur një nga plagët më të mëdha të Kosovës së pasluftës, me pyetje mbi provat, ekspertizat, përgjegjësinë institucionale dhe heshtjen e gjatë të sistemit.
Këtu qëndron thelbi i operacionit që unë e shoh te fjalët e Berishës.
Ai nuk e akuzon drejtpërdrejt Vetëvendosjen për vdekjen e Astrit Deharit në qeli. Kjo do të ishte politikisht dhe faktikisht më e vështirë, sepse Astriti vdiq nën mbikëqyrjen e institucioneve shtetërore të sigurisë dhe burgjeve, në një kohë kur Vetëvendosje nuk i kontrollonte ato struktura. Prandaj rruga e manipulimit zhvendoset. Merret vëllai. Merret Arbnor Dehari. Hidhet një akuzë e pambështetur publikisht kundër një figure të Vetëvendosjes. Pastaj publiku lihet ta bëjë vetë lidhjen e errët, nga Arbnori te Astriti, nga tragjedia familjare te partia politike, nga dhimbja te dyshimi.
Ky është operacion psikologjik. Nuk kërkon të provojë. Kërkon të ngatërrojë.
Nëse publiku fillon të pyesë jo më “kush kishte kontroll mbi qelinë ku vdiq Astrit Dehari?”, por “mos ndoshta edhe Vetëvendosje ka diçka për të fshehur?”, atëherë operacioni e ka arritur qëllimin e vet.
Jo sepse e ka zbuluar të vërtetën. Por sepse e ka zhvendosur vëmendjen nga vendi ku duhet të qëndrojë.
Më duket e pamundur të mos e lidh këtë me rastin Hamdi Sopa.
Hamdi Sopa, zyrtar i Qeverisë së Kosovës, vdiq në janar 2013 pasi ra nga një ndërtesë në Prishtinë. Policia e cilësoi rastin si “vdekje në rrethana të dyshimta”. Më pas, gruaja dhe vajzat e tij u arrestuan nën dyshime për vrasje, ndërsa ato i mohuan akuzat. Për publikun, rasti mbeti i rëndë dhe i mjegullt. Për familjen, ishte një katastrofë mbi katastrofë. Një vdekje e dhunshme në rrethana të dyshimta u pasua nga një narrativë që e drejtoi shikimin kah familja. Kjo është pikërisht ajo që duhet të shqyrtohet në çdo rast të tillë. Kush e ndërton tregimin e parë? Kush përfiton nga drejtimi i dyshimit? Kush e ka fuqinë ta zhvendosë pyetjen nga struktura te individi, nga sistemi te familja, nga përgjegjësia publike te drama private?
Kur e dëgjoj Berishën ta përdorë formulën “e ka shtyrë nga ballkoni”, nuk e dëgjoj vetëm një fjalë të papërgjegjshme. E dëgjoj jehonën e një metode. Një njeri bie nga lartësia. Pastaj fillon lufta për tregimin. Vetëvrasje, vrasje, aksident, familje, kuloare, thashetheme. Fakti zëvendësohet nga mjegulla. Dhe në mjegull, ata që e kanë përvojën në aparate ndikimi lëvizin më lirshëm se qytetarët e zakonshëm.
Për këtë arsye, informacioni që ka redaksia jonë në Londër është i rëndësishëm. Berisha nuk duhet parë vetëm për fjalët e tij në studio, por edhe për rrjetin shoqëror dhe politik ku ai është parë të lëvizë. Sipas informacionit të redaksisë sonë, të mbështetur jo vetëm në fotografi, por edhe në vëzhgime të burimeve ndërkombëtare të sigurisë në Kosovë, ai është parë në afërsi dhe shoqërim me Fatmir Shehollin, njeriun që u arrestua në Kosovë nën dyshimin për spiunazh2. Ky nuk është fakt anësor. Është fakt thelbësor për kontekstin publik, sepse kur një njeri përdor teknika të luftës informative dhe njëkohësisht është parë në afërsi me figura të dyshuara për lidhje me shërbime të huaja, publiku ka të drejtë të kërkojë përgjigje.
Unë nuk po them se një fotografi e dënon njeriun. Nuk po them se një afërsi shoqërore është aktakuzë. Por në gazetari, afërsitë kanë rëndësi, sidomos kur përputhen me modelin e fjalëve, me teknikën e insinuatës dhe me mënyrën e prodhimit të dyshimit publik. Kur gjuha e një njeriu ecën si doktrinë e dezinformimit, kur akuzat e tij tingëllojnë si operacione psikologjike, kur shoqërimet e tij prekin figura të dyshuara për spiunazh, atëherë pyetjet bëhen legjitime.
Kush e trajnoi këtë gjuhë?
Kush ia mësoi këtë teknikë?
Kush e mësoi ta përdorë dhimbjen e familjeve si mjet për t’i sulmuar kundërshtarët politikë?
Sepse fjalët e Berishës nuk janë të rastësishme. Ato ndjekin një rend.
Së pari, ai i quan kundërshtarët zë të Serbisë. Kjo është delegjitimim i armikut të brendshëm.
Së dyti, ai përdor përqindje të mëdha pa prova, “80%”, për të krijuar përshtypjen e një zbulimi të madh. Ky është autoritet i rremë statistik.
Së treti, ai thotë se mund t’i bëjë biografinë kujtdo. Ky është kërcënim me dosje, një teknikë e njohur e kulturës policore të ish Jugosllavisë.
Së katërti, ai e hedh një akuzë për vdekje duke e fshehur pas formulës “thuhet”. Ky është pastrim i përgjegjësisë përmes thashethemit.
Së pesti, ai e lidh një tragjedi familjare me një lëvizje politike. Ky është kontaminim emocional.
Së gjashti, ai e zhvendos pyetjen nga vdekja e Astrit Deharit në qeli te vdekja e Arbnor Deharit jashtë saj. Kjo është zhvendosje e terrenit të përgjegjësisë.
Këto nuk janë gabime retorike. Këto janë shenja metode.
Në doktrinën ruse të luftës informative, nuk mjafton ta thuash një gënjeshtër. Duhet të krijosh një ekosistem ku e vërteta bëhet e lodhshme, ku qytetari dorëzohet, ku çdo fakt duket i dyshimtë, ku çdo viktimë mund të fajësohet dhe ku çdo krim mund të kthehet në debat televiziv. Në traditën jugosllave të shërbimeve, dosja, biografia, insinuata dhe komprometimi moral ishin mjete kontrolli. Berisha i përdor të gjitha këto me një lehtësi shqetësuese.
Dhe kjo është arsyeja pse unë e shoh daljen e tij në T7 jo si epizod, por si simptomë.
Kosova nuk është vetëm duke u përballur me debat të ashpër politik. Ajo është duke u përballur me një luftë për kujtesën. Kush do ta tregojë luftën? Kush do t’i tregojë vdekjet? Kush do ta përcaktojë fajin? Kush do t’i marrë në dorë emrat e të vdekurve dhe do t’i përdorë si armë kundër të gjallëve?
Unë nuk e kam për detyrë të besoj Berishën. E kam për detyrë ta dëgjoj, ta analizoj dhe ta vendos në kontekst. Dhe konteksti më çon te një përfundim i qartë. Në atë studio, ai nuk foli si njeri që kërkon drejtësi. Ai foli si njeri që prodhon dyshim. Nuk foli si dëshmitar i një fakti. Foli si operator i një narrative. Nuk e ndihmoi publikun të kuptojë. E shtyu publikun në mjegull.
Në shoqëritë normale, kur dikush ka prova për një vrasje, shkon në prokurori. Kur dikush ka informacion për një krim, kërkon hetim. Kur dikush ka përgjegjësi publike, e ruan masën e fjalës. Por kur dikush hedh akuza të tilla në studio, pa prova publike, duke përdorur “kuloaret” si burim dhe dhimbjen e familjeve si skenë, atëherë nuk kemi të bëjmë me guxim. Kemi të bëjmë me papërgjegjësi të organizuar.
Prandaj pyetja ime për Hisen Berishën është e thjeshtë.
Kush të mësoi ta bësh këtë?
Kush të mësoi ta marrësh një vdekje dhe ta kthesh në armë politike?
Kush të mësoi ta hedhësh akuzën si thashethem, që të mos mbash barrën e provës?
Kush të mësoi ta zhvendosësh vëmendjen nga qelia ku vdiq Astrit Dehari te emri i vëllait të tij?
Kush të mësoi ta përdorësh Serbinë si pasqyrë për çdo kundërshtar, ndërsa vetë shfaqesh në afërsi me njerëz të arrestuar nën dyshime për spiunazh, por për Serbinë?
Unë e di pse i njoh këto shenja. Sepse, duke raportuar për operacionet ruse të ekspanzionit në ish republikat sovjetike, e kam studiuar doktrinën e tyre. Kam parë si e ndërtojnë dyshimin. Kam parë si e përdorin viktimën kundër vetë të vërtetës. E kam parë se si e bëjnë publikun të lodhet nga faktet. E kam parë se si ecën propaganda kur vishet me kostumin e patriotizmit.
Dhe kur dikush ecën si patë, bën zhurmë si patë dhe sillet si një patë, publiku ka të drejtë të pyesë nëse po e sheh vërtet një patë.
Në këtë rast, pyetja nuk është vetëm çfarë tha Hisen Berisha. Pyetja është çfarë operacioni përfaqëson fjala e tij.
TENSIONE TË MËDHA në studio, ESKALON Hisen Berisha, nuk dëgjon as pyetjet.. GODET Kurtin! | T7 — TV T7 YouTube. [3:58]