Kush e Ngriti Hashim Thaçin dhe Çfarë Mori Serbia në Këmbim?
Forcat serbe u larguan në vitin 1999, por gjatë mandatit të Hashim Thaçit Beogradi rifitoi ndikim politik në Kosovë përmes marrëveshjeve që e pasqyronin modelin francez të kompromisit me Serbinë.
A ishte Hashim Thaçi partneri që Franca e zgjodhi për ta menaxhuar Kosovën pas luftës, ndërsa kundërshtarët politikë që refuzonin t’i nënshtroheshin projektit të tij përjashtoheshin, kërcënoheshin dhe, sipas pretendimeve të Prokurorisë së Specializuar, shënjestroheshin me dhunë deri në vrasje?
Apo ishte figura që Parisi e identifikoi, e legjitimoi dhe më pas e mbështeti në marrëveshje që e lanë Serbinë të lidhur me rendin politik, kushtetues dhe territorial të Kosovës?
Dokumentet e shfletuara nga ekipi ynë në Londër i udhëhequr nga Dr Adrian Markham, nën udhëheqjen redaksionale të kryeredaktorit Vudi Xhymshiti dhe redaktorit politik Michael Sheppard, çojnë nga Rambujeja te kontaktet e DGSE-së, nga Pierre-Henri Bunel te Marrëveshja e Brukselit, nga lobimi i Majorelle PR te projekti i kufijve me Aleksandar Vuçiqin. Burime të njohura me këtë histori ngrenë pyetjen nëse autoritetet franceze mund të kenë pasur dijeni për luftën e brendshme përfshirë këtu vrasjet politike kundër kundërshtarëve të Thaçit. Deri tani, kjo nuk është provuar publikisht.
Por tabloja është mjaftueshëm e rëndë për një kërkesë të qartë: Franca duhet t’i hapë arkivat, ta shpjegojë marrëdhënien e saj me Thaçin dhe të tregojë çfarë dinte për ngritjen e tij, metodat e pushtetit dhe marrëveshjet që e mbajtën Beogradin brenda Kosovës.
Franca mori pjesë në luftën ajrore që e detyroi regjimin e Sllobodan Millosheviqit t’i largonte forcat ushtarake dhe policore nga Kosova. Por dokumentet, dëshmitë ushtarake dhe marrëveshjet politike të tri dekadave të fundit tregojnë se Parisi nuk e trajtoi kurrë çlirimin e Kosovës si një proces të pakushtëzuar shkëputjeje nga Serbia.
Politika franceze ishte më e ndërlikuar.
Franca e kundërshtoi dhunën e regjimit serb, mori pjesë në bombardimet e NATO-s dhe më vonë e njohu pavarësinë e Kosovës. Në të njëjtën kohë, ajo mbrojti për vite me radhë ruajtjen e Jugosllavisë, kufizoi disa objektiva të fushatës ajrore, këmbënguli në përfshirjen e Rusisë dhe Kombeve të Bashkuara, sponsorizoi një marrëveshje që e linte Kosovën formalisht brenda Jugosllavisë dhe mbështeti procese politike që e ruajtën Beogradin si palë vendimtare për të ardhmen e Kosovës.
Në qendër të kësaj historie ndodhet Hashim Thaçi.
Në Rambuje, ai u ngrit nga një figurë e UÇK-së në udhëheqësin e delegacionit shqiptar. Më vonë, si kryeministër dhe president, ai mbështeti marrëveshje që integruan strukturat serbe në sistemin kosovar, e krijuan bazën për një asociacion të komunave me shumicë serbe dhe hapën diskutimin për ndryshimin e kufijve.
Disa prej këtyre vendimeve përputheshin me preferencën franceze për stabilitet, marrëveshje me Beogradin dhe shmangie të zgjidhjeve që mund të shiheshin si humbje e plotë serbe.
Por përputhja politike nuk është provë e komandimit të fshehtë.
Materialet publike nuk provojnë se Thaçi i merrte vendimet sipas urdhrave të Francës. Ato tregojnë se Parisi e identifikoi herët, mbajti kontakt me të, e trajtoi si bashkëbisedues të rëndësishëm dhe më vonë u bë një hapësirë e rëndësishme lobimi për projektet e tij politike.
Pyetja që mbetet nuk është nëse Franca e krijoi Hashim Thaçin nga zero.
Pyetja është nëse Parisi e identifikoi një figurë që tashmë kishte pushtet brenda UÇK-së, e ndihmoi të fitonte legjitimitet ndërkombëtar dhe më pas e shfrytëzoi gatishmërinë e tij për marrëveshje që e ruanin Serbinë brenda arkitekturës politike të Kosovës.
Doktrina franceze para Kosovës
Qasja franceze ndaj shpërbërjes së Jugosllavisë nuk filloi me luftën e Kosovës.
Nën presidentin François Mitterrand, Franca e kundërshtoi shpërbërjen e shpejtë të federatës jugosllave dhe njohjen e menjëhershme të republikave që kërkonin pavarësi. Mitterrand besonte se njohja e nxituar e kufijve të rinj mund ta përshpejtonte luftën dhe se Jugosllavia duhej ruajtur ose transformuar përmes marrëveshjes politike1.
Kjo politikë ndryshonte nga qasja gjermane, e cila e mbështeti më fuqishëm njohjen e Sllovenisë dhe Kroacisë.
Franca e paraqiste pozicionin e saj si përpjekje për të mos e përshkallëzuar konfliktin. Por pasoja politike ishte se ruajtja e federatës i jepte përparësi strukturës shtetërore të dominuar nga Beogradi dhe ushtrisë jugosllave, në një kohë kur ato po përdoreshin gjithnjë e më shumë në interes të politikës serbe.
Edhe në Bosnjë, politika franceze ishte e mbështetur në neutralitet formal ndërmjet palëve, rol të fuqishëm të Kombeve të Bashkuara, përfshirje të Rusisë dhe shmangie të veprimeve që mund të paraqiteshin si rreshtim i plotë kundër serbëve.
Mitterrand vizitoi Sarajevën e rrethuar në qershor 1992 dhe ndihmoi në hapjen e aeroportit për ndihmat humanitare. Vizita u paraqit si akt i guximshëm, por kritikët e politikës së tij argumentuan se diplomacia humanitare e zëvendësoi për një kohë presionin ushtarak ndaj forcave që e mbanin qytetin nën rrethim2.
Kjo trashëgimi nuk u zhduk plotësisht kur Jacques Chirac u bë president në vitin 1995.
Chirac përdori një gjuhë më të vendosur ndaj forcave serbe në Bosnjë dhe e mbështeti një reagim më të fuqishëm ushtarak. Por Franca vazhdoi ta konsideronte Rusinë, Këshillin e Sigurimit dhe ruajtjen e një ekuilibri ndërmjet fuqive si pjesë të domosdoshme të çdo zgjidhjeje në Ballkan.
Kjo qasje do të shfaqej përsëri në Kosovë.
Rambujeja dhe kufiri i vetëvendosjes
Në shkurt të vitit 1999, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar i bashkësponsorizuan bisedimet në Rambuje.
Marrëveshja e propozuar premtonte vetëqeverisje demokratike për Kosovën, institucione legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore, zgjedhje dhe mbrojtje të të drejtave të komuniteteve3.
Por ajo nuk e njihte Kosovën si shtet.
Teksti mbështetej në sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë. Institucionet federale do të vazhdonin të kishin kompetenca në fusha si politika e jashtme, mbrojtja, monedha dhe tregtia e jashtme. Zgjidhja e statusit përfundimtar do të shtyhej për pas një periudhe të ndërmjetme prej tri vjetësh [3].
Kjo ishte një ofertë për autonomi të gjerë, jo për pavarësi.
Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara e përshkroi rezultatin e Rambujesë si marrëveshje për autonomi substanciale, duke e respektuar njëkohësisht sovranitetin dhe integritetin territorial të Jugosllavisë4.
Kjo gjuhë ishte në përputhje me politikën tradicionale franceze. Kosova mund të fitonte institucione, mbrojtje ndërkombëtare dhe një masë të lartë vetëqeverisjeje, por jo shkëputje të menjëhershme juridike nga Beogradi.
Megjithatë, dokumenti nuk ishte thjesht një dhuratë për Millosheviqin.
Aneksi ushtarak parashihte një forcë të udhëhequr nga NATO-ja, largim ose reduktim të forcave jugosllave dhe liri të gjerë veprimi për trupat ndërkombëtare. Beogradi e refuzoi marrëveshjen. Delegacioni shqiptar e nënshkroi në Paris më 18 mars 19995.
Refuzimi serb e rrëzon pretendimin se Rambujeja ishte hartuar vetëm për ta mbrojtur Millosheviqin.
Por nuk e ndryshon faktin se modeli politik i propozuar ia ruante Jugosllavisë sovranitetin formal mbi Kosovën.
Rambujeja ishte njëkohësisht presion ndaj Millosheviqit dhe kufizim ndaj aspiratës shqiptare për pavarësi.
Si u ngrit Thaçi në tryezën franceze
Rambujeja ishte çasti kur Hashim Thaçi fitoi legjitimitet ndërkombëtar në përmasa që nuk i kishte pasur më parë.
Në delegacion ndodheshin Ibrahim Rugova, udhëheqësi politik me mbështetjen më të gjerë elektorale, dhe Bujar Bukoshi, kryeministri i qeverisë së Kosovës në ekzil. Megjithatë, Thaçi u shfaq si drejtues i delegacionit dhe si personi që mund të fliste në emër të strukturës së armatosur.
Dosja përfundimtare e Prokurorisë së Specializuar thotë se autoriteti i Thaçit mbi pjesëtarë të UÇK-së dhe delegacionit ishte i dukshëm. Sipas saj, ndërkombëtarët e kishin kuptuar se një marrëveshje nuk mund të arrihej pa përfshirjen e UÇK-së6.
Arnaud Danjean drejtonte sektorin e DGSE-së për Ballkanin ndërmjet viteve 1998 dhe 2000 dhe ishte i përfshirë në dosjen e Rambujesë7.
Danjean ka përshkruar një marrëdhënie kontakti dhe mbledhjeje informacioni me Thaçin.
Pierre Siramy, pseudonimi i ish-zyrtarit të DGSE-së Maurice Dufresse, ka bërë një pretendim më të rëndë. Sipas tij, Franca vendosi në nivele të larta ta mbështeste Thaçin dhe marrëdhënia u shndërrua në rekrutim8.
Deri tani nuk është publikuar ndonjë dokument rekrutimi, dosje operative, regjistër pagese, emër i koduar ose urdhër që e provon këtë pretendim.
Prandaj, ajo që mund të thuhet është se inteligjenca franceze kishte kontakt të drejtpërdrejtë me Thaçin, mblidhte informacion prej tij dhe e konsideronte figurë me rëndësi.
Nuk mund të thuhet ende si fakt i provuar se Thaçi ishte agjent i kontrolluar nga DGSE-ja.
Por kontakti kishte pasoja politike.
Në Rambuje, Franca nuk po bisedonte më vetëm me përfaqësuesit institucionalë të Kosovës. Ajo po ndihmonte në vendosjen në qendër të tryezës të një përfaqësuesi të strukturës së armatosur, autoriteti i të cilit do të rritej më tej pas luftës, mbi të cilin duket se ata kishin kontroll.
Franca në luftën e NATO-s
Kur Beogradi e refuzoi marrëveshjen dhe forcat serbe e përshkallëzuan fushatën e dhunës në Kosovë, NATO e nisi Operacionin Allied Force më 24 mars 1999.
Franca mori pjesë në operacion.
NATO thotë se fushata 78-ditore synonte ta ndalte dhe ta kthente mbrapsht katastrofën humanitare në Kosovë. Aleanca kërkonte përfundimin e dhunës, tërheqjen e forcave serbe, vendosjen e një pranie ndërkombëtare dhe kthimin e refugjatëve9.
Chirac e mbështeti operacionin dhe Franca dërgoi avionë në fushatë.
Por mënyra se si u zhvillua fushata e tregon anën tjetër të politikës franceze.
Gjenerali amerikan Michael Short, i cili i drejtonte operacionet ajrore të NATO-s, deklaroi se Franca kundërshtoi në mënyrë të përsëritur objektiva të propozuara dhe se këto kufizime mund ta kishin zgjatur fushatën10.
Short kërkonte një goditje të fuqishme dhe të hershme ndaj qendrave të komandimit, infrastrukturës, energjisë dhe objektivave strategjike pranë Beogradit. Procesi politik i NATO-s kërkonte miratimin e aleatëve, ndërsa qeveritë kishin mundësi t’i kundërshtonin objektivat që i konsideronin tepër të rrezikshme ose politikisht të papranueshme.
Franca nuk ishte e vetmja që vendoste kufizime. Fushata zhvillohej nga një aleancë prej 19 shtetesh dhe vendimet për objektivat ishin subjekt i negociatave të vazhdueshme.
Megjithatë, dëshmia e Short e identifikon Parisin si një prej qeverive që e përdori më shpesh ndikimin e vet për ta kufizuar listën e goditjeve.
A ishte ky sabotim?
Provat publike nuk e mbështesin ende këtë përfundim.
Franca mund të argumentonte se po përpiqej ta ruante unitetin e aleancës, ta minimizonte dëmin ndaj civilëve dhe ta shmangte një përshkallëzim të pakontrolluar me Rusinë.
Por nga këndvështrimi operacional, kufizimi i objektivave i dha regjimit serb më shumë kohë për t’i shpërndarë forcat, për ta vazhduar dëbimin e shqiptarëve dhe për t’iu përshtatur mënyrës së luftimit të NATO-s.
Politika e kujdesit kishte një çmim që paguhej nga civilët e pambrojtur dhe të pa-armatosur në Kosovë.
Oficeri francez që ia dha Beogradit objektivat
Rasti i majorit Pierre-Henri Bunel është prova më e drejtpërdrejtë e një depërtimi francez në sigurinë e fushatës së NATO-s.
Bunel punonte në përfaqësinë franceze pranë NATO-s në Bruksel. Ai u shpall fajtor se i kishte dhënë një kontakti jugosllav informacione sekrete për llojin dhe natyrën e objektivave të mundshme që aleanca po i shqyrtonte për sulm11.
Veprimet ndodhën ndërmjet korrikut dhe tetorit 1998, përpara fillimit të bombardimeve.
Bunel u dënua në Francë për kalimin e informacionit të klasifikuar te një fuqi e huaj [11].
Avokati i tij pretendoi se ai kishte vepruar në emër të një shërbimi francez. Ky pretendim nuk u provua publikisht në proces dhe shteti francez e trajtoi Bunelin si autor të një veprimi individual të paligjshëm12.
Kjo çështje ngre pyetje që meritojnë përgjigje të plota. Çfarë dëmi operativ shkaktoi rrjedhja. Cilat objektiva u komprometuan. A u ndryshuan planet. Cilët zyrtarë jugosllavë e morën materialin. A kishte Bunel kontakte të tjera. Dhe mbi çfarë baze pretendonte se vepronte për një strukturë franceze.
Pa dosjen e plotë gjyqësore dhe materialet e deklasifikuara, përgjigjja mbetet e pjesshme.
Mbështete gazetarinë që nuk blihet. Donacioni yt e mbron të vërtetën, i fuqizon hulumtimet tona dhe na mban të pavarur përballë pushtetit dhe interesave.
Pas luftës dhe sovraniteti i shtyrë
Lufta përfundoi me largimin e forcave serbe, por jo me pavarësinë e menjëhershme të Kosovës.
Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit autorizoi praninë ndërkombëtare, parashikoi vetëqeverisje substanciale dhe iu referua sovranitetit dhe integritetit territorial të Jugosllavisë13.
Kjo formulë pasqyronte kompromisin ndërmjet fuqive perëndimore, Rusisë dhe Kinës.
Kosova u çlirua praktikisht nga kontrolli ushtarak serb, por mbeti për vite pa status të përfunduar. Serbia e humbi kontrollin efektiv, por nuk u përjashtua juridikisht nga çdo pretendim.
Ky ishte lloji i rendit që politika franceze e kishte parapëlqyer që nga fillimi. Ndërhyrje për ta ndalur dhunën, administrim ndërkombëtar, autonomi ose vetëqeverisje dhe shtyrje e vendimit përfundimtar.
Pavarësia u shpall vetëm më 17 shkurt 2008 dhe Franca e njohu atë.
Njohja ishte një ndarje e rëndësishme nga formula e vjetër e sovranitetit jugosllav. Por pavarësia erdhi e mbikëqyrur, me kufizime kushtetuese, mekanizma ndërkombëtarë dhe detyrime të gjera për mbrojtjen e komunitetit serb.
Këto mbrojtje ishin të domosdoshme për një shtet demokratik. Por arkitektura e krijuar e la Kosovën me sovranitet të kufizuar dhe me një marrëdhënie të pazgjidhur me Serbinë.
Thaçi dhe Marrëveshja e Brukselit
Në vitin 2013, Hashim Thaçi dhe kryeministri serb Ivica Daçiç e inicializuan Marrëveshjen e Parë të Parimeve për Normalizimin e Marrëdhënieve14.
Marrëveshja parashihte integrimin e policisë dhe drejtësisë serbe në veri brenda sistemit juridik të Kosovës. Ajo gjithashtu krijonte bazën për një asociacion ose bashkësi të komunave me shumicë serbe.
Për Kosovën, marrëveshja synonte shpërbërjen e strukturave të sigurisë dhe drejtësisë që kontrolloheshin drejtpërdrejt nga Beogradi.
Për Serbinë, ajo siguronte rol të organizuar politik për komunat serbe dhe nuk kërkonte njohjen e pavarësisë së Kosovës.
Marrëveshja e afroi Serbinë me negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Kosovës i hapi rrugë më të qartë drejt Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit [16].
Thaçi e paraqiti atë si konsolidim të sovranitetit në veri.
Kundërshtarët argumentuan se asociacioni krijonte mundësi për një nivel të veçantë pushteti etnik, të cilin Serbia mund ta përdorte për ndikim të përhershëm brenda Kosovës.
Franca, si një nga fuqitë kryesore të Bashkimit Evropian, e mbështeti dialogun dhe normalizimin. Qasja ishte e njëjtë me logjikën e përdorur në Rambuje. Konflikti nuk zgjidhej përmes humbjes së plotë politike të njërës palë, por përmes një marrëveshjeje që e ruante Beogradin si partner të domosdoshëm.
Projekti i kufijve dhe gjurma franceze
Përputhja më e dukshme ndërmjet politikës së Thaçit dhe hapësirës franceze të ndikimit u shfaq në projektin për ndryshimin ose korrigjimin e kufijve.
Në vitin 2018, Thaçi dhe presidenti serb Aleksandar Vuçiq folën publikisht për mundësinë e një marrëveshjeje që mund të përfshinte ndryshim territorial.
Propozimi krijoi kundërshtim të madh në Kosovë dhe ndërmjet aleatëve perëndimorë.
Një hulumtim i BIRN e zbuloi se Qeveria e Kosovës kishte paguar 168 mijë euro kompaninë franceze Majorelle PR and Events. Dokumentet tregonin se kompania kishte punuar për promovimin në Francë të pozicionit të Kosovës lidhur me modifikimet territoriale15.
BIRN raportoi se ambasadori i Kosovës në Francë, Qëndrim Gashi, e kishte diskutuar idenë me gazetarë francezë. Një gazetar i Le Monde-s tha se propozimi i ishte paraqitur si rrugë drejt paqes16.
Debati për ndryshimin e kufijve nuk u zhvillua vetëm në Ballkan. Ai u mbështet publikisht edhe nga disa analistë dhe lobues në Perëndim. Më 11 tetor 2018, Daniel P. Vajdich, ish-këshilltar për politikën e jashtme në Senatin amerikan, botoi në The Washington Post artikullin “Let Serbia and Kosovo Define Their Own Peace”, ku argumentonte se bashkësia ndërkombëtare duhej t’i lejonte Kosovës dhe Serbisë të arrinin një marrëveshje edhe nëse ajo përfshinte korrigjim ose shkëmbim territoresh17.
Vajdich nuk ishte një komentues i panjohur. Biografia e tij profesionale e paraqet atë si ish-këshilltar për politikën e jashtme në Senatin e Shteteve të Bashkuara dhe drejtues të kompanisë Yorktown Solutions, me angazhim të gjatë në çështjet e Evropës Qendrore, Lindore dhe Ballkanit18. Presidenca e Serbisë ka dokumentuar gjithashtu takime zyrtare ndërmjet presidentit Aleksandar Vuçiq dhe Daniel Vajdichit19.
Kjo periudhë përkoi edhe me rikthimin e Ramush Haradinajt në pushtet pas ndalimit të tij në Francë, në janar 2017, mbi bazën e një urdhërarresti të Serbisë20. Gjykata franceze e refuzoi ekstradimin dhe e liroi në prill21. Vetëm pesë muaj më vonë, Haradinaj u zgjodh kryeministër me një shumicë që përfshinte edhe Listën Serbe, subjektin e mbështetur nga Beogradi22.
Në mars 2018, qeveria e tij e çoi përpara ratifikimin e marrëveshjes së demarkacionit me Malin e Zi23, të cilën Haradinaj e kishte kundërshtuar më parë duke pretenduar se Kosova humbiste territor. Në korrik të po atij viti, ai priti në Zyrën e Kryeministrit24 Milan Radoiçiqin, nënkryetar të Listës Serbe dhe figurë qendrore të pushtetit informal të Beogradit në veri25.
Vetëm një muaj më vonë, në gusht 2018, qeveria e Haradinajt e mbylli Institutin për Hulumtimin e Krimeve të Luftës26, institucionin shtetëror që dokumentonte krimet e kryera nga forcat serbe dhe jugosllave në Kosovë. Zyrtarisht, puna e tij duhej të kalonte në një departament të ri, por ish-drejtuesit e institutit thanë se struktura zëvendësuese nuk kishte personel dhe kapacitete reale.
Nuk ka prova publike se arrestimi në Francë, mbështetja e Listës Serbe, takimi me Radoiçiqin dhe mbyllja e institutit ishin pjesë e një marrëveshjeje të vetme. Por kronologjia tregon se, në të njëjtën periudhë kur projekti territorial i Thaçit kërkonte legjitimitet në Paris, qeveria e Kosovës po thellonte varësinë nga strukturat politike të kontrolluara nga Beogradi dhe po e dobësonte mekanizmin shtetëror për dokumentimin e krimeve të Serbisë27.
Nëse ky raportim ka vlerë për ty, ndihmoje të vazhdojë. Kontribuo sot për gazetari të pavarur, të guximshme dhe në shërbim të publikut.
Përputhja që kërkon përgjigje
Nga Rambujeja te Marrëveshja e Brukselit dhe projekti për ndryshimin e kufijve, një vijë politike përsëritet: Serbia largohej nga kontrolli i drejtpërdrejtë, por ruhej si palë vendimtare për të ardhmen e Kosovës.
Në secilën prej këtyre fazave, Hashim Thaçi ishte aktor qendror.
Ai e nënshkroi Rambujenë, u ngrit si drejtues i qeverisë së përkohshme, e inicializoi marrëveshjen e vitit 2013 dhe më pas promovoi korrigjimin territorial me Aleksandar Vuçiqin. Këto vendime i dhanë Serbisë rol të vazhdueshëm politik pa e detyruar ta njihte Kosovën.
Dosja përfundimtare e Prokurorisë së Specializuar pretendon se ambicia e Thaçit dhe bashkëpunëtorëve të tij shkonte përtej çlirimit dhe synonte marrjen e kontrollit politik përmes shtypjes së kundërshtarëve, përfshirë njerëz të lidhur me Ibrahim Rugovën, Bujar Bukoshin, LDK-në dhe FARK-un. Këto janë pretendime të Prokurorisë, jo ende përfundime gjyqësore.
Materialet publike nuk provojnë se Franca dhe Serbia e krijuan bashkërisht këtë operacion. Ato nuk provojnë urdhra, pagesa ose koordinim ndërmjet DGSE-së, shërbimeve serbe dhe Thaçit.
Por ato provojnë diçka tjetër të rëndë.
Franca e identifikoi Thaçin herët, mbajti kontakt me të dhe e trajtoi si partner në kohën kur ai po e margjinalizonte udhëheqjen politike të Kosovës. Një ish-zyrtar i DGSE-së ka pretenduar se marrëdhënia arriti deri në rekrutim, ndërsa Arnaud Danjean e ka kundërshtuar këtë dhe e ka përshkruar Thaçin si kontakt.
Prandaj, përfundimi më i fortë që mund të mbrohet është ky: Franca ndihmoi në ngritjen politike të një figure, vendimet e së cilës e mbajtën Beogradin të lidhur me rendin kushtetues, territorial dhe institucional të Kosovës.
Thaçi mund ta ketë quajtur këtë pragmatizëm.
Por rezultati ishte se Serbia nuk e njohu Kosovën, nuk hoqi dorë nga pretendimet e saj dhe vazhdoi ta ushtronte ndikimin përmes veriut, strukturave politike, asociacionit dhe dialogut.
Nëse Thaçi ishte vetëm partner i Francës apo edhe instrument i saj, kjo nuk është provuar.
Por është një pyetje që Franca mund ta mbyllë vetëm duke i hapur arkivat e DGSE-së.
Shënimet dhe burimet
France and the Dissolution of Yugoslavia
Burimi: Christopher Jones, France and the Dissolution of Yugoslavia, University of East Anglia, Doktoratë, 2016.
Vegëza:
https://ueaeprints.uea.ac.uk/58570/1/Chris_Jones_3707741.pdf
Përshkrimi i burimit:
Ky studim akademik, i bazuar në dokumente arkivore, korrespondencë diplomatike dhe materiale shtetërore franceze, analizon politikën e Francës gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë. Burimi përdoret për ta dokumentuar se Parisi e favorizonte ruajtjen e federatës jugosllave dhe kundërshtonte njohjen e menjëhershme të republikave që kërkonin pavarësi.
Mitterrand, in Sarajevo, Pledges to Break Siege
Burimi: Los Angeles Times, 29 qershor 1992.
Vegëza:
https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-06-29-mn-888-story.html
Përshkrimi i burimit:
Artikulli dokumenton vizitën e presidentit francez François Mitterrand në Sarajevën e rrethuar dhe vendimin për hapjen e korridoreve humanitare. Burimi përdoret për ta ilustruar qasjen franceze që privilegjonte diplomacinë dhe ndërhyrjen humanitare përpara përshkallëzimit ushtarak.
Interim Agreement for Peace and Self-Government in Kosovo
Burimi: United Nations Peacemaker, Interim Agreement for Peace and Self-Government in Kosovo (Rambouillet Agreement), 23 shkurt 1999.
Vegëza:
https://peacemaker.un.org/fr/node/9377
Përshkrimi i burimit:
Teksti origjinal i Marrëveshjes së Rambujesë. Burimi provon se dokumenti parashihte autonomi substanciale për Kosovën, por e ruante integritetin territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë dhe nuk garantonte pavarësi të menjëhershme.
Secretary-General Welcomes Conclusion of Rambouillet Negotiations
Burimi: Kombet e Bashkuara, Zyra e Sekretarit të Përgjithshëm, 23 shkurt 1999.
Vegëza:
https://press.un.org/en/1999/19990223.sgsm6902.doc.html
Përshkrimi i burimit:
Deklarata zyrtare e OKB-së e konfirmon se marrëveshja e Rambujesë parashihte autonomi substanciale për Kosovën duke e respektuar sovranitetin dhe integritetin territorial të Jugosllavisë. Burimi e mbështet analizën juridike të statusit të Kosovës para luftës.
Kosovo Air Campaign
Burimi: North Atlantic Treaty Organization (NATO), Kosovo Air Campaign.
Vegëza:
https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49602.htm
Përshkrimi i burimit:
Faqja zyrtare e NATO-s e përmbledh kronologjinë dhe objektivat e Operacionit Allied Force. Burimi dokumenton se delegacioni shqiptar pranoi marrëveshjen e Rambujesë, ndërsa autoritetet jugosllave e refuzuan atë, duke çuar në ndërhyrjen ushtarake.
Public Redacted Version of Corrected Version of Prosecution Final Trial Brief
Burimi: Zyra e Prokurorit të Specializuar, Dhomat e Specializuara të Kosovës, 22 maj 2026.
Vegëza:
https://www.scp-ks.org/en/cases/hashim-thaci-et-al
Përshkrimi i burimit:
Parashtresa përfundimtare publike e Prokurorisë në çështjen Thaçi dhe të tjerët. Dokumenti përdoret për ta analizuar rolin e Hashim Thaçit gjatë Rambujesë dhe autoritetin e tij brenda UÇK-së. Ky është qëndrim i Prokurorisë dhe jo vendim gjyqësor.
Arnaud Danjean
Burimi: European People’s Party (EPP Group), Biografia zyrtare e Arnaud Danjean.
Vegëza:
https://www.eppgroup.eu/who-we-are/our-members/arnaud-danjean
Përshkrimi i burimit:
Biografia zyrtare dokumenton karrierën e Danjean në inteligjencën franceze dhe konfirmon se ai e drejtoi sektorin e DGSE-së për Ballkanin nga viti 1998 deri në vitin 2000, periudhë që përfshin negociatat e Rambujesë.
Secret Service – La République de l’ombre
Burimi: Pierre Siramy (Maurice Dufresse), La République de l’ombre dhe intervistat publike mbi dokumentarin Secret Service.
Vegëza:
https://www.dailymotion.com/video/x6hm8nt
Përshkrimi i burimit:
Materiali përmban pretendimet publike të ish-oficerit të DGSE-së Pierre Siramy se Franca mbështeti Hashim Thaçin dhe se marrëdhënia evoluoi në rekrutim. Artikulli e trajton këtë si pretendim publik të pakonfirmuar nga dokumente operative të deklasifikuara.
NATO’s Role in Kosovo
Burimi: North Atlantic Treaty Organization (NATO), NATO’s Role in Kosovo.
Vegëza:
https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_48818.htm
Përshkrimi i burimit:
Burimi zyrtar përshkruan arsyetimin, objektivat dhe rezultatet e ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë. Ai përdoret për ta dokumentuar kohëzgjatjen e fushatës dhe qëllimin e deklaruar për ndalimin e katastrofës humanitare.
France Faulted for Limiting Targets During Kosovo Conflict
Burimi: Radio Free Europe / Radio Liberty, tetor 1999.
Vegëza:
https://www.rferl.org/a/1092462.html
Përshkrimi i burimit:
Raportimi citon gjeneralin amerikan Michael Short, i cili deklaron se Franca kundërshtoi vazhdimisht një numër objektivash të propozuara për bombardim gjatë Operacionit Allied Force. Burimi përdoret për t’i analizuar kufizimet politike të vendosura mbi fushatën ajrore.
Decorated French Veteran Convicted of Treason
Burimi: Associated Press, 12 dhjetor 2001.
Vegëza:
https://www.seattlepi.com/national/article/Decorated-French-veteran-convicted-of-treason-1074346.php
Përshkrimi i burimit:
Artikulli dokumenton dënimin e ish-majorit francez Pierre-Henri Bunel për kalimin e informacionit sekret mbi objektiva të NATO-s tek një kontakt jugosllav. Burimi shërben për t’i dokumentuar faktet e çështjes penale.
French Major Faces Trial for Leaking War Plan to Serbs
Burimi: The Guardian, 18 tetor 2001.
Vegëza:
https://www.theguardian.com/world/2001/oct/19/balkans.warcrimes
Përshkrimi i burimit:
Raportimi e paraqet procesin gjyqësor ndaj Pierre-Henri Bunel dhe përfshin pretendimin e mbrojtjes se ai kishte vepruar në interes të një shërbimi francez. Artikulli e paraqet këtë si pretendim të mbrojtjes, jo si fakt të provuar.
Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara
Burimi: Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara, Rezoluta 1244 (1999).
Vegëza:
https://undocs.org/S/RES/1244(1999)
Përshkrimi i burimit:
Rezoluta zyrtare që vendosi administrimin ndërkombëtar të Kosovës pas luftës. Burimi përdoret për të dokumentuar bazën juridike të UNMIK-ut dhe referencën ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë.
Statement by the President of the European Council on the Agreement Reached in the EU-Facilitated Dialogue
Burimi: Këshilli Evropian, 19 prill 2013.
Vegëza:
https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/136059.pdf
Përshkrimi i burimit:
Deklarata zyrtare konfirmon arritjen e Marrëveshjes së Parë të Brukselit ndërmjet delegacioneve të udhëhequra nga Hashim Thaçi dhe Ivica Daçiq. Burimi përdoret për të dokumentuar përmbajtjen dhe rëndësinë politike të marrëveshjes.
Kosovo Taxpayers’ Money Was Used to Promote Border Changes
Burimi: Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), 28 maj 2020.
Vegëza:
https://balkaninsight.com/2020/05/28/kosovo-taxpayers-money-was-used-to-promote-border-changes/
Përshkrimi i burimit:
Hulumtimi dokumenton përdorimin e fondeve publike të Kosovës për kontraktimin e kompanisë franceze Majorelle PR and Events në funksion të promovimit të idesë për ndryshimin e kufijve në Francë.
More Land Swap Lobbying Uncovered
Burimi: Prishtina Insight / Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), 9 qershor 2020.
Vegëza:
https://prishtinainsight.com/more-land-swap-lobbying-uncovered/
Përshkrimi i burimit:
Artikulli zgjeron hulumtimin mbi aktivitetin lobues në Francë për projektin e shkëmbimit territorial, duke dokumentuar kontaktet e ambasadorit të Kosovës në Paris me gazetarë dhe aktorë të opinionit publik francez.
Let Serbia and Kosovo Define Their Own Peace
Burimi: Daniel P. Vajdich, The Washington Post, 11 tetor 2018.
Përshkrimi i burimit:
Artikulli argumenton se Kosova dhe Serbia duhet të lejohen të arrijnë një marrëveshje përfundimtare, edhe nëse ajo përfshin korrigjim ose shkëmbim territoresh. Burimi përdoret për ta dokumentuar mbështetjen publike të një analisti amerikan për projektin territorial të promovuar nga Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq.
Daniel P. Vajdich
Burimi: Biografia zyrtare e Daniel P. Vajdich, Yorktown Solutions.
Vegëza: https://www.yorktownsolutions.com/team/daniel-vajdich/
Përshkrimi i burimit:
Biografia profesionale dokumenton karrierën e Daniel Vajdich si ish-këshilltar për politikën e jashtme në Senatin amerikan dhe drejtues i kompanisë Yorktown Solutions. Burimi përdoret për ta identifikuar autorin dhe rolin e tij në çështjet e politikës së jashtme dhe Ballkanit.
Kronologjia që Washingtoni nuk mund ta quajë më rastësi
Raportimet tona i paraprinë largimit të Gabriel Escobarit, Jeffrey Hovenierit dhe Christopher Hillit. Një burim i verifikuar i Qeverisë së Shteteve të Bashkuara thotë se kjo nuk ishte rastësi.
Serbian President Aleksandar Vučić Meets Daniel Vajdich
Burimi: Presidenti i Republikës së Serbisë, njoftim zyrtar.
Vegëza:
https://www.predsednik.rs/en/press-center/news/president-vucic-met-with-daniel-vajdich
Përshkrimi i burimit:
Njoftimi zyrtar i Presidencës së Serbisë dokumenton takimin ndërmjet presidentit Aleksandar Vuçiq dhe Daniel Vajdich. Burimi përdoret për të vërtetuar ekzistencën e kontakteve zyrtare ndërmjet tyre. Ai dokumenton takimin, por nuk provon në vetvete natyrën apo shkallën e marrëdhënies së tyre politike ose profesionale.
Patriarch of Serbia met representatives of the Congress of Serbian-American Friendship: https://orthodoxtimes.com/patriarch-of-serbia-met-representatives-of-the-congress-of-serbian-american-friendship/
Ramush Haradinaj Arrested in France on Serbian Warrant
Burimi: The Guardian, 5 janar 2017.
Vegëza:
https://www.theguardian.com/world/2017/jan/05/kosovo-former-pm-arrested-in-france-on-serbian-warrant
Përshkrimi i burimit:
Artikulli dokumenton ndalimin e Ramush Haradinajt nga autoritetet franceze mbi bazën e një urdhërarresti të lëshuar nga Serbia. Burimi përdoret për ta vendosur kronologjinë e arrestimit dhe procedurës së ekstradimit që parapriu rikthimin e tij në politikën kosovare.
French Court Rejects Serbia’s Extradition Request for Haradinaj
Burimi: Reuters, 27 prill 2017.
Vegëza:
Përshkrimi i burimit:
Raportimi konfirmon vendimin e Gjykatës së Colmarit për ta refuzuar kërkesën e Serbisë për ekstradimin e Ramush Haradinajt dhe lirimin e tij. Burimi përdoret për ta dokumentuar përfundimin e procedurës gjyqësore në Francë.
Kosovo Parliament Elects Ramush Haradinaj Prime Minister
Burimi: Radio Free Europe / Radio Liberty, 9 shtator 2017.
Vegëza:
https://www.rferl.org/a/kosovo-haradinaj-new-prime-minister/28726185.html
Përshkrimi i burimit:
Raportimi dokumenton zgjedhjen e Ramush Haradinajt si kryeministër të Kosovës dhe përbërjen e shumicës parlamentare që përfshinte edhe Listën Serbe, subjektin politik të mbështetur nga Beogradi.
Kosovo Parliament Ratifies Border Demarcation Agreement with Montenegro
Burimi: Radio Free Europe / Radio Liberty, 21 mars 2018.
Vegëza:
https://www.rferl.org/a/kosovo-ratifies-border-deal-with-montenegro/29115105.html
Përshkrimi i burimit:
Artikulli dokumenton ratifikimin e marrëveshjes së demarkacionit ndërmjet Kosovës dhe Malit të Zi nga Kuvendi i Kosovës. Burimi përdoret për të treguar se qeveria e Haradinajt e mbështeti ratifikimin e marrëveshjes, të cilën ai e kishte kundërshtuar gjatë kohës sa ishte në opozitë.
Kosovo PM Criticised for Meeting Northern Powerbroker
Burimi: Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), 13 korrik 2018.
Vegëza:
Përshkrimi i burimit:
Hulumtimi dokumenton takimin e kryeministrit Ramush Haradinaj me Milan Radoiçiqin në Zyrën e Kryeministrit dhe reagimet publike që pasuan. Burimi përdoret për ta vendosur kronologjinë e kontakteve institucionale me një figurë me ndikim të madh në strukturat politike serbe në veri të Kosovës.
Who is Milan Radoicic: The ‘Shadow Power’ of Kosovo Serbs
Burimi: Prishtina Insight, 29 shtator 2023.
Vegëza:
https://prishtinainsight.com/who-is-milan-radoicic-the-shadow-power-of-kosovo-serbs-mag/
Përshkrimi i burimit:
Analiza paraqet rolin politik dhe ekonomik të Milan Radoiçiqit në veriun e Kosovës dhe lidhjet e tij me Listën Serbe dhe Beogradin. Burimi përdoret për të shpjeguar pse ai konsiderohej figurë kyçe e pushtetit informal serb në Kosovë.
Mbyllja e Institutit për Hulumtimin e Krimeve të Luftës
Burimi: Ismet Salihu, intervistë në KTV, Mbyllja e Institutit për Hulumtimin e Krimeve të Luftës, 17 maj 2019.
Përshkrimi i burimit:
Ish-drejtuesi i Institutit shpjegon rrethanat e mbylljes së institucionit, mungesën e konsultimeve, reduktimin e kapaciteteve dhe arsyet pse departamenti zëvendësues, sipas tij, nuk kishte mundësi reale ta vazhdonte dokumentimin e krimeve të luftës.
Si u la në harresë dokumentimi i krimeve të luftës në Kosovë
I krijuar vetëm në vitin 2011, dymbëdhjetë vjet pas luftës, gjatë qeverisjes së Hashim Thaçit dhe nën Ministrinë e Drejtësisë së Hajredin Kuçit, Instituti për Hulumtimin e Krimeve të Luftës hyri në histori jo për fuqinë që pati, por për mënyrën si u la të dobësohej për shtatë vjet rresht. Në gusht të vitit 2018, vetëm pak javë pasi kryeministri
Kosovo Tries Again to Establish War Crimes Research Institute
Burimi: Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), 27 tetor 2020.
Vegëza:
https://balkaninsight.com/2020/10/27/kosovo-tries-again-to-establish-war-crimes-research-institute/
Përshkrimi i burimit:
Hulumtimi përshkruan mbylljen e Institutit në vitin 2018, arsyetimin zyrtar të qeverisë së atëhershme dhe përpjekjet për rikrijimin e tij. Burimi përdoret për ta dokumentuar vazhdimësinë institucionale dhe debatet rreth dokumentimit shtetëror të krimeve të luftës.