Sot, Kuvendi i Republikës së Kosovës nuk e mbrojti Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës. UÇK-ja nuk kishte nevojë të mbrohej nga ky aktgjykim, sepse gjykata nuk e kishte gjykuar UÇK-në si luftë çlirimtare. Sot Kuvendi bëri diçka tjetër. Me 99 vota për, asnjë kundër dhe asnjë abstenim, pushteti dhe opozita u bashkuan për ta paraqitur para qytetarëve një proces penal kundër katër individëve si një betejë për “pastërtinë e luftës”. Kjo nuk është ajo që e thotë aktgjykimi. Dhe kur 99 deputetë e votojnë një deklaratë politike që e mjegullon një dallim kaq themelor, problemi nuk është më vetëm retorika e partive. Problemi bëhet institucional.
Gjykata e tha këtë para se të hynte në provën e parë, dëshmitarin e parë apo përgjegjësinë e secilit të akuzuar. Çështja kishte të bënte me veprimet dhe sjelljen e Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.
“Ky rast nuk ka të bëjë me legjitimitetin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe synimin e saj për një Kosovë të pavarur.” deklaroi Paneli.
Pastaj shkoi edhe më tej. Përgjegjësia penale para Dhomave të Specializuara është vetëm personale. Akuzat, tha gjykata, lidhen vetëm me përgjegjësinë penale individuale të të akuzuarve.
Këtu do të duhej të përfundonte mashtrimi politik se në Hagë u gjykua lufta çlirimtare. Nuk përfundoi. Sot ai mashtrim i mori 99 vota në Kuvendin e Kosovës.
Deklarata e miratuar nga Kuvendi kërkon veprime shtetërore për “mbrojtjen e së vërtetës dhe pastërtisë së luftës” dhe i kundërshton përpjekjet për ta vënë në dyshim luftën çlirimtare. Por aktgjykimi që Kuvendi pretendon se po e kundërshton nuk e shpalli luftën të papastër. Nuk vendosi se përpjekja e shqiptarëve për çlirim ishte kriminale. Nuk e barazoi Serbinë me Kosovën. Nuk e mohoi represionin serb. Nuk i vendosi në bankën e të akuzuarve mijëra luftëtarë të UÇK-së. I vendosi katër njerëz. Dhe pikërisht këtë dallim sot politika kosovare u përpoq ta tretë në flamur.
Madje aktgjykimi e bën një dallim që Kuvendi sot duket se nuk dëshiroi t’ua shpjegonte qytetarëve. Paneli tha se nuk ishin kriminale qëllimet që të akuzuarit kërkonin të arrinin. Kriminale, sipas gjetjes së tij, ishin mjetet e përdorura për një pjesë të këtyre qëllimeve, përkatësisht arrestimi sistematik, ndalimi, keqtrajtimi dhe vrasja e njerëzve që konsideroheshin ose përshkruheshin si kundërshtarë. Ky është dallimi mes çlirimit dhe krimit. Mes qëllimit politik dhe mjetit kriminal. Mes UÇK-së dhe individit. Pikërisht këtë vijë një Republikë serioze duhet ta ruante me fanatizëm. Kuvendi sot e bëri të kundërtën.
Dhe nuk mund të thuhet se Paneli thjesht pranoi gjithçka që i ofroi Prokuroria. Përkundrazi. Prokuroria kishte ngritur gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit. Gjykata i rrëzoi. Ajo e konstatoi se Prokuroria nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm elementin juridik se sulmi ishte drejtuar kundër një popullsie civile dhe, rrjedhimisht, nuk i shpalli të provuara akuzat për persekutim, burgim, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje të detyruar si krime kundër njerëzimit.
Ky fakt ka rëndësi të jashtëzakonshme. Një gjykatë që do të ishte nisur për ta kriminalizuar UÇK-në nuk do ta kishte rrëzuar një pjesë kaq të madhe të çështjes së Prokurorisë. Një Panel që po e kërkonte një verdikt politik nuk do ta kishte bërë dallimin juridik mes asaj që Prokuroria pretendoi dhe asaj që kishte arritur ta provonte përtej dyshimit të arsyeshëm. Aktgjykimi mund dhe duhet të sfidohet në apel aty ku Mbrojtja beson se Paneli ka gabuar. Kjo është drejtësi. Por ta zëvendësosh përmbajtjen e aktgjykimit me një histori tjetër, dhe pastaj ta luftosh atë histori të shpikur, nuk është drejtësi. Është politikë.
Sepse ajo që gjykata e gjeti të provuar është shumë më konkrete dhe shumë më e tmerrshme sesa sllogani “po gjykohet UÇK-ja”.
Paneli konstatoi se të paktën 385 njerëz u privuan arbitrarisht nga liria në vende ndalimi të kontrolluara nga UÇK-ja në 14 komuna të Kosovës dhe në zona të Shqipërisë veriore. Shumë prej tyre u morën nga shtëpitë ose rrugët, u rrahën, u lidhën, u verbuan dhe u etiketuan “bashkëpunëtorë serbë”, “spiunë” dhe “tradhtarë”. Gjykata tha se, me përjashtime shumë të kufizuara, nuk kishte prova se këta njerëz (viktimat) kishin kryer veprimtari kriminale apo përbënin kërcënim legjitim sigurie. Madje konstatoi se nuk kishte prova të besueshme se personat e ndaluar ishin në të vërtetë “spiunë”, “tradhtarë” ose “bashkëpunëtorë”, siç pretendohej ndaj tyre.
Këta njerëz nuk janë fusnotë e historisë sonë.
Ata janë historia jonë.
Paneli e gjeti se 348 persona iu nënshtruan trajtimit mizor dhe se 303 prej tyre iu nënshtruan torturës. Përshkrimet në aktgjykim nuk janë metafora politike. Janë njerëz të mbajtur në bodrume, shkolla dhe stalla. Njerëz të rrahur me kondakë pushkësh, shkopinj, bishta sëpatash, shufra metalike dhe kabllo elektrike. Njerëz të varur me kokë poshtë. Njerëz të rrahur derisa e kishin humbur vetëdijen.
Paneli e gjeti gjithashtu se 96 njerëz që nuk merrnin pjesë aktive në luftime u vranë. Disa u qëlluan. Të tjerë vdiqën nga rrahjet. Trupat e disa prej tyre nuk u gjetën kurrë.
Pastaj vjen ajo që duhej ta kishte ngrirë sallën e Kuvendit para se 99 duar të ngriheshin në ajër. Paneli konstatoi se të katër të akuzuarit e ndanin një qëllim të përbashkët kriminal, kontribuuan në mënyrë të qenësishme në të dhe synonin kryerjen e krimeve që lidhen me të. Mbi këtë bazë, Paneli i shpalli penalisht përgjegjës për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave. Ky është aktgjykimi i shkallës së parë. Mund të apelohet. Mund të ndryshohet. Mund të rrëzohet pjesërisht ose më gjerë nga instanca e apelit. Por deri atëherë, kjo është ajo që ka konstatuar një gjykatë pas një procesi ku u dëgjuan 273 dëshmitarë, u pranuan 5,467 prova dhe u prodhuan 29,238 faqe transkript.
Dhe çfarë bëri Kuvendi i Kosovës me këta njerëz?
I vendosi përsëri pas katër burrave të fuqishëm.
Kjo është pjesa moralisht e neveritshme e spektaklit të sotëm. Kuvendi foli gjatë për luftën, historinë, Serbinë, NATO-n, lirinë, UÇK-në dhe katër të dënuarit. Por shteti ynë ka një çerek shekulli që nuk ka arritur t’u japë përgjigje familjeve të shqiptarëve të vrarë politikisht, gazetarëve të vrarë, intelektualëve të vrarë, aktivistëve politikë të vrarë dhe ish luftëtarëve të vrarë. Sot klasa politike e zbuloi papritur një pasion të jashtëzakonshëm për drejtësinë. Vetëm se, si tepër shpesh në Kosovën e pasluftës, drejtësia bëhet urgjente kur në bankën e të akuzuarve janë të fuqishmit.
Ku ishte ky unitet për Xhemajl Mustafën?
Ku ishin këta deputetë për Enver Malokun?
Ku ishin ata për Haki Imerin?
Ku ishin këta politikanë për Smajl Hajdarajn?
Ku ishin për Shaban Manajn?
Ku ishte Kuvendi ynë për Tahir Zemajn, Enes Zemajn dhe Hasan Zemajn?
Ku ishin për Bekim Kastratin?
Ku ishin këta të kalbun për Bardhyl Ajetin?
Ku ishin për Ekrem Rexhën, komandant Drinin?
Ku ishin këta për Behajdin Allaqin?
Këtu duhet të jemi po aq rigorozë sa kërkojmë të jetë gjykata. Aktgjykimi i 16 shtatorit nuk provon se Thaçi, Veseli, Selimi apo Krasniqi e urdhëruan secilën prej këtyre vrasjeve të pasluftës. Disa prej tyre bien jashtë periudhës së juridiksionit të çështjes. Për disa autorët vazhdojnë të mos jenë përcaktuar gjyqësisht. Të thuhej ndryshe do të ishte ta bënim pikërisht atë që po e kritikojmë, ta zëvendësonim provën me bindjen politike.
Por kjo nuk e shpëton Kuvendin nga pyetja.
Pse shteti që sot i gjeti 99 vota për katër njerëz nuk gjeti kurrë 99 vota për një strategji kombëtare për zbardhjen e vrasjeve politike?
Pse nuk pati një deklaratë të harmonizuar nga Vetëvendosje, PDK, LDK, AAK dhe grupet e tjera që e kërkonte hapjen sistematike të dosjeve, mbrojtjen e dëshmitarëve, auditimin e hetimeve të dështuara dhe përgjegjësi institucionale për secilin gazetar, intelektual, aktivist dhe ish luftëtar të vrarë?
Pse Republika nuk foli “me një zë” për ta?
Ndoshta sepse të vdekurit nuk kanë parti parlamentare. Nuk kanë autobusë. Nuk kanë grupe deputetësh. Nuk kanë konferenca shtypi. Nuk kanë ushtri llogarish në Facebook. Kanë vetëm familje që plaken dhe varre që nuk votojnë.
Dhe pikërisht këtu deklarata e sotme bëhet politikisht e shëmtuar.
Serbia kreu krime monstruoze në Kosovë. Kjo nuk është në diskutim në këtë proces. Vetë Paneli e tha shprehimisht se çështja nuk merrej me krimet që forcat dhe paramilitarët serbë i kryen kundër shqiptarëve të Kosovës. Krimet e regjimit të Millosheviqit duhet të dokumentohen, ndiqen dhe kujtohen pa asnjë hamendje. Por pikërisht për këtë arsye ato nuk duhet të përdoren si perde retorike sa herë që një shqiptar akuzohet ose dënohet për krime kundër një shqiptari tjetër.
Vrasja e një shqiptari nuk bëhet më pak shqiptare sepse Serbia vrau më shumë.
Tortura e një shqiptari nuk bëhet më pak torturë sepse Millosheviqi ishte kriminel.
Një nënë shqiptare nuk e humb të drejtën për drejtësi sepse vrasësi i djalit të saj mund të ketë folur shqip.
Dhe një luftë e drejtë nuk bëhet e padrejtë vetëm sepse brenda saj disa njerëz kryejnë krime.
Kjo është pikërisht pjekuria morale që Kuvendi duhej t’ia demonstronte sot vendit. Në vend të saj, na ofroi një ekuacion të vjetër dhe të rrezikshëm. Katër individë bëhen UÇK. UÇK-ja bëhet lufta. Lufta bëhet Kosova. Dhe kushdo që e prek përgjegjësinë penale të katër individëve paraqitet sikur e ka prekur kombin.
Jo.
Hashim Thaçi nuk është Kosova.
Kadri Veseli nuk është Kosova.
Rexhep Selimi nuk është Kosova.
Jakup Krasniqi nuk është Kosova.
Dhe pikërisht sepse UÇK-ja ishte shumë më e madhe se këta katër burra, dënimi i tyre nuk mund të jetë dënim i UÇK-së.
Në fakt, insistimi për t’i bërë sinonime është një padrejtësi ndaj mijëra luftëtarëve të UÇK-së që nuk e torturuan askënd, nuk vranë civilë, nuk burgosën kundërshtarë politikë dhe nuk e përdorën luftën për t’fituar pushtet mbi shqiptarët e tjerë. Nëse Kuvendi dëshiron vërtet ta mbrojë pastërtinë e luftës, duhet së pari të pushojë së lidhuri pastërtinë e saj me pafajësinë e domosdoshme të çdo udhëheqësi të saj.
Sepse ky është absurdi që na është shitur për vite. Nëse Thaçi është fajtor, na thuhet se UÇK-ja qenka fajtore. Nëse UÇK-ja ishte e drejtë, atëherë Thaçi duhet të jetë i pafajshëm. Ky është një mashtrim logjik aq elementar sa nuk do të duhej të mbijetonte pesë minuta në një parlament serioz.
Një ushtri mund të zhvillojë një luftë të drejtë dhe një komandant mund të kryejë krim.
Një popull mund të jetë viktimë e represionit shtetëror dhe një pjesëtar i atij populli mund ta torturojë një bashkëkombës.
Kosova ka qenë viktimë e Serbisë, por kjo nuk e përjashton mundësinë që shqiptarët të kenë qenë viktima të shqiptarëve.
Asnjëra nuk e anulon tjetrën.
Madje vetë gjykata e demonstroi standardin që politika jonë sot refuzoi ta aplikonte. Aty ku Prokuroria nuk e bindi përtej dyshimit të arsyeshëm, Paneli dha pafajësi. Aty ku incidentet nuk u provuan, nuk dha dënim. Aty ku veprat binin jashtë juridiksionit të tij, nuk i trajtoi si krime lufte. Dhe aty ku e konsideroi se prova e plotësonte standardin penal, dha dënim. Ky është procesi që duhet sulmuar juridikisht në apel nëse ka gabime, jo zëvendësuar politikisht me një mit më të përshtatshëm.
Edhe më shqetësuese është se ky proces u zhvillua në atë që vetë Paneli e përshkroi si një klimë të vazhdueshme frikësimi të dëshmitarëve. Disa dëshmitarë të Prokurorisë tërhoqën deklarata të mëparshme, shmangën hollësi, gënjyen, përsëritën formula të mësuara ose i ndryshuan rrëfimet. Gjykata tha se disa mund të kenë pasur frikë për sigurinë e tyre dhe të familjeve të tyre dhe se masat mbrojtëse ishin të nevojshme pikërisht për shkak të rrezikut me të cilin përballeshin viktimat dhe dëshmitarët.
Në një Republikë normale, ky paragraf do të prodhonte alarm kombëtar.
Në Kosovë kjo me sa duket prodhon heshtje.
Kuvendi sot mund të kishte thënë diçka madhështore. Mund të kishte thënë se lufta e UÇK-së për çlirim ishte e drejtë, se krimet e Serbisë nuk relativizohen, se katër të dënuarit kanë të drejtë absolute ta sfidojnë aktgjykimin në apel dhe, njëkohësisht, se Republika i respekton viktimat shqiptare, serbe dhe rome dhe nuk do të ndërhyjë politikisht në përcaktimin e përgjegjësisë individuale.
Mund të kishte kërkuar drejtësi për të gjithë.
Në vend të kësaj, e zgjodhi mburojën e kalbun.
Dhe ka diçka pothuajse groteske në faktin se politikanë që për vite kanë jetuar në një shtet ku disa prej vrasjeve politike më të rënda mbeten të pazbardhura, sot ngrihen për të na ligjëruar mbi drejtësinë. Republika kishte 25 vjet për të treguar se sa shumë i interesonin viktimat. Kishte prokurori. Kishte polici. Kishte qeveri të PDK-së, LDK-së, AAK-së dhe Vetëvendosjes. Kishte presidentë, kryeministra, ministra të drejtësisë, komisione parlamentare dhe miliona euro për institucione.
Ku është drejtësia?
Nuk po du deklarata, as kurora me lule, as fjalime për dëshmorët.
Drejtësia. Ku ështe drejtësia?
Kush e vrau Xhemajl Mustafën?
Kush e vrau Enver Malokun?
Kush e vrau Smajl Hajdarajn?
Kush e vrau Shaban Manajn?
Kush e vrau Tahir Zemajn?
Kush e vrau Haki Imerin?
Kush e vrau Bekim Kastratin?
Kush e vrau Bardhyl Ajetin?
Këto pyetje janë më të vjetra se shumë prej karrierave të deputetëve që votuan sot. Republika ende nuk ka përgjigje për to.
Prandaj problemi i 28 shtatorit 2026 nuk është se Kuvendi e mbrojti UÇK-në. Ai kishte çdo të drejtë ta riafirmonte karakterin çlirimtar të luftës dhe çdo deputet kishte të drejtë ta kritikonte aktgjykimin. Problemi është se e lidhi këtë mbrojtje me kundërshtimin e një konstatimi penal për katër individë, duke krijuar përsëri përshtypjen se gjykata e kishte vënë në bankën e të akuzuarve historinë e Kosovës.
Kjo është rrenë.
Dhe Kuvendi e dinte, ose kishte detyrimin ta dinte.
Aktgjykimi është publik. Fjalët janë aty. Provat e përmbledhura janë aty. Pafajësitë janë aty. Dënimet janë aty. Viktimat janë aty.
Nuk mund ta lexosh fjalinë “Ky rast nuk ka të bëjë me legjitimitetin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe synimin e saj për një Kosovë të pavarur.” — dhe pastaj t’i thuash popullit se duhet një strategji shtetërore për ta mbrojtur UÇK-në nga ai aktgjykim pa e shpjeguar se çfarë saktësisht në aktgjykim e kriminalizon luftën çlirimtare. Kuvendi sot nuk e bëri këtë. Ai e deklaroi premisën dhe votoi mbi të.
Kjo është mënyra se si prodhohet një gënjeshtër politike pa pasur nevojë që secili deputet ta shqiptojë një gënjeshtër të drejtpërdrejtë. Ndërtohet një kornizë e rreme, përsëritet aq gjatë sa bëhet aksiomë dhe pastaj votohet sikur të ishte fakt.
Dhe viktimat zhduken përsëri.
Kjo është ajo që nuk duhet falur moralisht.
Sepse në fund të këtij procesi nuk janë vetëm katër burra në Hagë dhe 99 deputetë në Prishtinë. Janë edhe njerëzit që u morën nga shtëpitë. Ata që u quajtën tradhtarë. Ata që u rrahën. Ata që u torturuan. Ata që u vranë. Familjet që nuk i gjetën trupat. Dëshmitarët që patën frikë të flisnin. Dhe jashtë kufijve të kësaj aktakuze janë familjet e një vargu gazetarësh, intelektualësh, aktivistësh politikë dhe ish luftëtarësh të vrarë që vazhdojnë të presin përgjigje nga Republika.
Ata nuk janë më pak Kosovë se Hashim Thaçi.
Gjaku i tyre nuk është më pak shqiptar.
Familjet e tyre nuk kanë më pak të drejtë për drejtësi.
Dhe UÇK-ja nuk bëhet më e madhe duke i harruar ata.
Bëhet më e madhe vetëm nëse Kosova është mjaftueshëm e ndershme për të thënë se lufta e saj për liri nuk i dha askujt të drejtë për ta torturuar, vrarë ose zhdukur një njeri tjetër. Pikërisht ky duhet të jetë ndryshimi moral mes shtetit që shqiptarët luftuan për ta krijuar dhe regjimit prej të cilit luftuan për t’u çliruar.
Kosova nuk e nderon luftën duke e bërë atë strehë për individin. E nderon duke e bërë lirinë të vlejë edhe për viktimën.
Sot Kuvendi e kishte mundësinë të qëndronte me luftën çlirimtare, me të drejtën e të dënuarve për apel dhe me viktimat njëkohësisht.
Në vend të kësaj, 99 deputetë e zgjodhën një histori më të lehtë.
Katër burra u bënë përsëri UÇK-ja. UÇK-ja u bë përsëri Kosova. Dhe viktimat u lanë përsëri jashtë derës.
Republika nuk mund të vazhdojë kështu.
Sepse patriotizmi nuk matet me sa fort e mbron një njeri të fuqishëm kur gjykata e dënon. Matet edhe me atë që e bën kur viktima nuk ka pushtet, nuk ka parti, nuk ka televizion dhe nuk ka më as zë.
Nëse Kuvendi e dëshiron vërtet një “strategji të përbashkët shtetërore”, le ta bëjë një.
Le t’i hapë dosjet e vrasjeve politike. Le t’i rishikojë hetimet e dështuara. Le t’i mbrojë dëshmitarët. Le t’i ndjekë autorët pa pyetur cilës parti i përkasin. Le t’ua japë familjeve të vrarëve atë që ua ka borxh prej një çerek shekulli.
Dhe le ta lërë apelin e Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit aty ku duhet të jetë, në gjykatë, mbi prova dhe ligj.
Sepse Kosova nuk ka nevojë për 99 deputetë që ta mbrojnë historinë nga një aktgjykim që shprehimisht thotë se nuk po e gjykon atë histori.
Ka nevojë për 99 deputetë që ta kenë guximin ta shikojnë historinë në sy.
Edhe pjesën e saj që dhemb.
Sidomos atë.
UÇK-ja nuk mund të përdoret më për ta fshehur Thaçin
Ushtria Çlirimtare e Kosovës nuk lindi për Hashim Thaçin dhe historia e saj nuk fillon e nuk përfundon me të. Ajo lindi nga rezistenca e një populli që, pas dekadash represioni serb, kishte arritur n…