Lirim Mehmetaj dhe Rënia e Maskës së Gazetarit

Rasti Mehmetaj tregon si dezinformimi funksionon, narrativë e rreme, shmangie, sulm personal dhe heshtje, pikërisht siç e përshkruajnë studiuesit e propagandës ruse moderne ndërkombëtare sot.

Kur një gazetar kapet në një pasaktësi serioze, ka dy rrugë. E para është rruga profesionale. Ai kthehet te burimi, rishikon fjalinë, pranon gabimin ose e mbron me prova, dhe nëse gaboi e korrigjon. E dyta është rruga e operatorit. Ai nuk i përgjigjet pyetjes, por e zhvendos pyetjen. Nuk e sqaron faktin, por e sulmon pyetësin. Nuk e korrigjon gabimin, por ndërton një skenë ku ai shfaqet si viktimë dhe tjetri si i dyshimtë.

Në WhatsAppin tonë me Lirim Mehmetajn, ajo që u pa nuk ishte gazetari në punë. Ishte skenar shmangieje.

Pyetjet tona ishin të thjeshta dhe të kufizuara. A mund të citonte një fjali nga NZZ ku thuhej se Bislimi dhe Gjuriç janë takuar mes vete. Pse e paraqiti një format shumëpalësh si takim sekret bilateral. Pse nuk e korrigjoi pasi gazetari i NZZ tha se nuk ka shkruar për takim mes tyre. Pse nuk e publikoi mohimin zyrtar të Qeverisë. Dhe pse askush nuk e konfirmoi pretendimin e tij pas 24 orësh. Këto pyetje nuk kërkojnë certifikatë. Nuk kërkojnë letërnjoftim. Kërkojnë përgjigje. Dhe pikërisht aty filloi teatri.

Këto pamje dokumentojnë përpjekjen formale dhe profesionale të redaksisë për të kërkuar llogaridhënie mbi shkrimet e 6 janarit. Pyetjet janë të drejtpërdrejta, të fokusuara në fakte dhe i referohen vetëm përmbajtjes së publikuar. Ato tregojnë momentin kur i kërkohet autorit të mbrojë ose të korrigjojë pretendimet e veta, sipas standardeve bazë të gazetarisë.

Përgjigjja e parë e tij nuk ishte përmbajtje. Ishte kusht. Dërgo çertifikatën e medias. Pastaj flasim. Kur i thamë se informacioni publik ekziston dhe se pyetjet nuk varen nga dokumentet, ai e nguli edhe më fort kushtin. Pastaj kërkoi letërnjoftim personal. Jo vetëm një verifikim kontakti, por një kërkesë e qartë për dokument identiteti. Në praktikën normale të gazetarisë, ky është një devijim i hapur. Një redaksi nuk kërkon letërnjoftim nga një pyetës për t’iu përgjigjur një pyetjeje faktike mbi një publikim të vetin. Një redaksi i përgjigjet pyetjes ose nuk i përgjigjet. Kaq.

Kjo lëvizje është e njohur për çdo studiues të dezinformimit. Quhet zhvendosje procedurale. Kur dikush nuk mund ta mbrojë pretendimin, ai e fut debatin në një korridor burokratik pa fund. Kush je ti. A je media. Provoje. Pastaj flasim. Qëllimi nuk është verifikimi. Qëllimi është vonesa. Dhe nëse vonesa zgjat mjaftueshëm, publiku lodhet. Disa harrojnë faktin fillestar. Disa fillojnë të merren me anësoret. Dhe narrativi i rremë qëndron në ajër edhe pa prova, sepse askush nuk e pa momentin e korrigjimit.

Këto pamje tregojnë reagimin e mëvonshëm të Lirim Mehmetajt. Në vend të përgjigjeve faktike, ai zhvendos debatin te kërkesa për dokumente personale, kërcënime, etiketime dhe sulme ad hominem. Galeria ilustron qartë strategjinë e shmangies, eskalimin verbal dhe refuzimin e vazhdueshëm për t’u përballur me pyetjen thelbësore, pse u publikua një pretendim i pavërtetë dhe pse nuk u korrigjua.

Pastaj vjen hapi tjetër. Kurth i barrës së provës. Ai nuk sjell prova për pretendimin e vet, por kërkon prova të shumta nga pala tjetër për të folur. Në shkencën e komunikimit, kjo është një teknikë e vjetër manipulimi. Ai që e bëri pretendimin duhet ta provojë. Ai që e sfidon ka të drejtë të pyesë. Mehmetaj e përmbysi këtë rend. Ai tha në thelb. Unë nuk kam detyrim të përgjigjem për sa kohë ti nuk më jep dokumente. Kjo është një mënyrë e bukur për të thënë. Nuk do të përgjigjem.

Kur kjo nuk mjaftoi, ai kaloi në diskreditim personal dhe kërcënim. Ai përdori gjuhë fyese. Pastaj kërcënoi me organet e rendit për paraqitje të rrejshme. Kjo është një tjetër shenjë e operatorit. Gazetari që ka fakte nuk ka nevojë të kërcënojë. Ai citon. Ai korrigjon. Ai sqaron. Kërcënimi është mjet presioni për ta mbyllur gojën e pyetësit, jo për ta ndriçuar publikun.

Më pas, ai solli linke të palëve të treta për të na diskredituar dhe për ta zhvendosur bisedën në një proces moralizimi dhe baltosjeje. Edhe kjo është pjesë e së njëjtës paketë. Jo përgjigje. Por zhurmë. Jo argument. Por insinuatë. Jo sqarim. Por mjegull. Kur publiku sheh mjegull, ai e humb busullën. Dhe pikërisht ky është synimi i mjegullës.

Në literaturën ndërkombëtare për dezinformimin rus, studiues si Peter Pomerantsev e përshkruajnë këtë si strategji që nuk kërkon të të bindë për një të vërtetë, por të të rraskapitë nga e vërteta. Timothy Snyder e lidh me relativizimin e realitetit, ku çdo gjë bëhet e diskutueshme dhe asgjë nuk korrigjohet. Studiuesit e institucioneve si RAND e kanë quajtur këtë model si teknikë e volumit dhe shpejtësisë, ku narrativi përsëritet, korrigjimi shmanget dhe debati tërhiqet në anësore. Në një rast si ky, një vëzhgues ndërkombëtar do të thoshte se po shohim sjellje që përputhet me një doracak operativ, jo me etikën bazë të një redaksie.

Po të shikosh edhe më ftohtë, problemi nuk është vetëm se ai kërkoi çertifikatë. Problemi është se ai nuk i preku fare pyetjet.

• Ai nuk tha. Ja citati nga NZZ ku thuhet takimi. Sepse nuk ekziston.

• Ai nuk tha. Ja prova që Bislimi dhe Gjuriç u takuan. Sepse nuk e kishte.

• Ai nuk tha. Ja pse nuk e korrigjova. Sepse korrigjimi do ta shkatërronte skenarin.

Në vend të kësaj, ai ndërtoi një lojë ku ai pretendon se nuk e di kujt po i përgjigjet. Ndërkohë që në të njëjtën frymë na akuzon, na etiketon dhe na kërcënon. Kjo është kontradiktë e pastër. Nëse nuk e di kush je, nuk mund të ndërtosh aktakuzë për atë që pretendon se je. Kjo tregon se nuk kërkon sqarim. Kërkon të fitojë kohë dhe të gjejë një shkas për mos përgjigje.

A është kjo provë se ai është trajnuar nga rusët. Këtu duhet të jemi të kujdesshëm dhe të ndershëm. Trajnimi specifik nga një shërbim i caktuar kërkon prova të nivelit tjetër. Por ajo që mund të thuhet me përgjegjësi është kjo. Sjellja e tij është konsistente me taktika të njohura të luftës informative të stilit rus. Nëse kjo vjen nga trajnim formal, nga këshillim lokal, apo nga imitimi i një metode që funksionon, rezultati është i njëjtë. Publiku manipulohet. Faktet shtyhen në periferi. Dhe llogaridhënia zëvendësohet me teatër.

Në standardet ndërkombëtare të gazetarisë, nga kodet etike të shoqatave profesionale te manualet e redaksive serioze, ka një vijë të qartë. Kur gabon, korrigjon. Kur citon, citon saktë. Kur sfidohesh, përgjigjesh me prova. Kur nuk ke prova, e thua. Në bisedën tonë, Mehmetaj nuk bëri asnjërën. Ai nuk veproi si redaktor që mbron saktësinë. Ai veproi si menaxher i dëmit që e mbron narrativën. Kjo është diferenca mes gazetarisë dhe operacionit.

Dhe këtu vjen dimensioni i sigurisë kombëtare. Kosova dhe Serbia janë në tension të vazhdueshëm. Çdo narrativë që e shndërron diskrecionin diplomatik në tradhti, që e paraqet dialogun si komplot, që e shtyn publikun drejt cinizmit dhe histerisë, i shërben interesit të atyre që duan destabilizim. Nuk ka nevojë të jesh spiun për të qenë i dobishëm për një agjendë të huaj. Mjafton të jesh i gatshëm të ndërtosh mjegull në momentin e duhur. Një operator i tillë është rrezik sepse nuk e fiton betejën duke e bindur shumicën. Ai e fiton duke ngatërruar mjaftueshëm njerëz sa të dobësohet besimi te institucionet, te media serioze dhe te vetë koncepti i së vërtetës.

Në fund, gjëja më e rëndësishme që del nga këto mesazhe nuk është se ai na quajti diçka. Është se ai nuk dha asnjë përgjigje. Asnjë citat. Asnjë korrigjim. Asnjë pranim. Asnjë sqarim. Vetëm kushte, kërcënime dhe baltë. Një gazetar i vërtetë do ta kishte mbyllur këtë në dy fjali. Ja ku e thotë NZZ. Ose ja pse e korrigjoj. Ai nuk e bëri sepse nuk mundi. Dhe pikërisht kjo e ekspozon, më shumë se çdo editorial.

---