Lufta e re për çmimet tavan në Kosovë
Qeveria Kurti i riktheu ligjet për çmimet tavan dhe sigurimet shëndetësore duke e sfiduar sërish Gjykatën Kushtetuese në një përpjekje për ta kontrolluar koston e jetesës në interes të qytetarit.
Të premten, më 3 prill 2026, Qeveria e Kosovës doli nga mbledhja e saj e tetë me një grusht projektligjesh që, të marra së bashku, japin pamjen e një shteti që po përpiqet ta rimarrë kontrollin mbi disa prej plagëve më të vjetra dhe më të dukshme të jetës publike, nga çmimet që lëvizin më shpejt se pagat, te shëndetësia që prej vitesh mbetet peng i mungesës së sigurimit të detyrueshëm.
Në qendër të ditës ishin dy nisma që mbajnë mbi vete jo vetëm peshën e nevojës sociale, por edhe hijen e një historie të afërt juridike dhe politike. Kabineti i kryeministrit Albin Kurti e miratoi projektligjin për masat e përkohshme të produkteve themelore në raste të veçanta të destabilizimit të tregut, si dhe projektligjin për sigurimin e detyrueshëm të kujdesit shëndetësor, dy iniciativa që gjatë mandatit të kaluar ishin rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese dhe që tani po kthehen, të rishkruara, si një provë e re e vullnetit të qeverisë për t’i shtyrë përpara.
Për rikthimin e ligjit që në opinion njihet si ligji për çmimet tavan, momenti nuk është i rastësishëm. Në javët e fundit, rritja e fortë e çmimit të karburanteve ka ushqyer frikën për një valë të re shtrenjtimi, sidomos për produktet bazike, në një vend ku kujtesa e krizave të çmimeve është ende e freskët dhe ku çdo lëvizje në pompa përkthehet shpejt në ankth familjar, në shportë ushqimore dhe në tavolinën e darkës. Brenda pak javësh, çmimi i një litri naftë në Kosovë ka arritur deri në 1.79 euro, nga 1.33 euro sa ishte më 3 mars, duke shtuar presionin mbi një treg tashmë të ndjeshëm ndaj goditjeve të jashtme.
Duke folur në mbledhjen e qeverisë, Kurti e paraqiti projektligjin si një përgjigje ndaj përvojës së drejtpërdrejtë të qytetarëve.
“Po e sjellim për miratim këtë projektligj, i cili vjen si përgjigje e domosdoshme ndaj një realiteti e përvoje që qytetarët tanë e kanë përjetuar: rritje të papritura të çmimeve, paqartësi në treg dhe mungesë e mekanizmave për mbrojtje”, tha ai.
Sipas tij, nisma synon të vendosë “një baraspeshë të domosdoshme ndërmjet funksionimit të lirë të tregut dhe përgjegjësisë së shtetit për ta mbrojtur interesin publik në situata të jashtëzakonshme”.
Kjo është përpjekja e dytë e madhe e qeverisë për të ndërtuar një mekanizëm ndërhyrjeje në treg. Ligji i mëparshëm ishte shpallur i pavlefshëm nga Gjykata Kushtetuese në vitin 2023. Tani qeveria thotë se është kthyer te e njëjta nevojë, por me një kornizë të rishikuar. Ministrja e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit, Mimoza Kusari-Lila, tha se hartimi i projektligjit të ri i ka marrë parasysh rekomandimet e Gjykatës Kushtetuese. Sipas saj, drafti i ri përcakton dy lloje masash të përkohshme, caktimin e marzhës tregtare për shitje me shumicë dhe pakicë, si dhe caktimin e çmimit maksimal të lejuar për produktet bazë.
Pesha e kësaj nisme nuk qëndron vetëm te teknika ligjore. Ajo qëndron te pyetja më e thjeshtë dhe më e vështirë e ekonomisë së përditshme në Kosovë, deri ku mund të lejohet tregu të vetërregullohet kur çmimet e sendeve themelore nisin ta marrin trajtën e një force ndëshkuese. Qeveria po përpiqet të thotë se shteti nuk mund të jetë vetëm spektator në kohë tronditjeje. Kundërshtarët e mëparshëm të ligjit kishin argumentuar se ndërhyrja e tillë e cenon lirinë e tregut. Konflikti, si edhe më parë, nuk është vetëm për çmimet, por për kufijtë e rolit të shtetit.
Thuajse paralelisht me këtë betejë, qeveria solli përsëri edhe projektligjin për sigurimin e detyrueshëm të kujdesit shëndetësor, një premtim i kahershëm, një mungesë strukturore dhe një barrë e rëndë për qytetarët që sëmuren në një sistem ku mbështetja publike është e pjesshme dhe shpesh e vonuar. Ligji i kaluar ishte rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese në janar, jo për përmbajtjen e tij në thelb, por për mënyrën e miratimit. Gjykata kishte gjetur shkelje procedurale në procesin ligjbërës, duke e kthyer çështjen prapa, në pikën ku politika duhet ta provojë se jo vetëm synimi, por edhe rruga drejt tij, duhet të jetë në pajtim me Kushtetutën.
Në mbledhjen e së premtes, ministri i Shëndetësisë, Arben Vitia, e quajti projektligjin “një nga nismat më të rëndësishme për të ardhmen e shëndetësisë në vendin tonë”. Sipas tij, ligji parashikon themelimin e fondit të sigurimit të detyrueshëm shëndetësor të Kosovës, përfshirjen e të gjithë popullatës, qasje universale në shërbime themelore dhe rritje të cilësisë së ofrimit të tyre. Ai parasheh po ashtu rregullimin e kontributeve për sigurimin shëndetësor si burim shtesë financimi, mbi buxhetin ekzistues të shtetit.
Kjo nuk është thjesht një reformë administrative. Është përpjekja për ta korrigjuar një mungesë që ka lënë pasoja të përditshme dhe të pabarabarta. Në Kosovë, shërbimet publike shëndetësore pa pagesë mbeten të kufizuara për kategori të caktuara, ndërsa pjesa tjetër e qytetarëve përballet me bashkëpagesa që mund të variojnë nga shuma modeste deri në qindra euro, varësisht nga trajtimi. Për rastet që nuk mbulohen në institucionet publike, barra kalon në procese të gjata burokratike dhe shpesh në xhepin e vetë pacientit. Kjo ka prodhuar për vite një realitet të njohur, ku sëmundja nuk matet vetëm me diagnozë, por edhe me mundësinë për ta paguar shërimin.
Në atë kuptim, rikthimi i ligjit për sigurimet shëndetësore përfaqëson më shumë se një ushtrim legjislativ. Ai prek një përpjekje rreth dhjetëvjeçare për të krijuar një skemë të detyrueshme që nuk do ta lërë qytetarin të vetëm përballë faturës. Për shtresat e varfra, pensionistët, rastet sociale dhe familjet me nevoja të larta mjekësore, kjo çështje është njëkohësisht politike dhe e drejtpërdrejtë, sepse pabarazia në shëndetësi është gjithmonë edhe pabarazi në jetë.
Përtej këtyre dy projektligjeve, mbledhja e së premtes shpalosi edhe një hartë më të gjerë të ambicieve qeveritare. U miratua projektligji për shtetësinë e Kosovës, që synon t’i përcaktojë mënyrat e fitimit, regjistrimit, rifitimit, humbjes dhe anulimit të shtetësisë. U miratua projektligji për provimin e maturës shtetërore, që rregullon statusin, përmbajtjen, kushtet dhe organizimin e tij. U miratua projektligji për shërbimet e pagesave, me synimin për një treg më të integruar dhe më të sigurt pagesash, si dhe ndryshimet në ligjin për kontabilitet, raportim financiar dhe auditim. Qeveria kaloi edhe projektligjin për Lojërat Mesdhetare Prishtina 2030, një nismë që synon t’i përcaktojë rregullat dhe përgjegjësitë institucionale për organizimin e edicionit të njëzetenjëtë të tyre.
Në të njëjtën mbledhje, qeveria miratoi edhe projektligjin për lëndët plasëse, një fushë ku shteti kërkon të përcaktojë kushte dhe kritere për prodhimin, shitjen, transportin, magazinimin, përdorimin, asgjësimin, testimin dhe vlerësimin e përputhshmërisë, duke përfshirë edhe shitjen me pakicë të artikujve piroteknikë, me arsyetimin e mbrojtjes së jetës, shëndetit, sigurisë, mjedisit dhe pronës.
Nga ana administrative dhe institucionale, qeveria emëroi bordin e drejtorëve të Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit “Hidrodrini” në Pejë, miratoi komisionin për shqyrtimin dhe vendosjen e zyrtarizimit të gjendjes faktike dhe mospërputhjeve me Regjistrin e të Drejtave të Pronës së Paluajtshme, si dhe aprovoi nismën për lidhjen e marrëveshjes së bashkëpunimit financiar dhe ushtarak ndërmjet Ministrisë së Mbrojtjes së Kosovës dhe Ministrisë së Mbrojtjes së Turqisë.
Po ashtu, u miratua ndarja e mjeteve financiare për Luginën e Preshevës, Plani i Veprimit për Qeverisje të Hapur 2026-2028, si dhe kërkesa e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve për 2,255,845 euro për mbulimin e obligimeve të papaguara nga organizimi i zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit 2025. Kabineti qeveritar u informua edhe për raportin mbi funksionimin e komunave për vitin 2025.
Në një deklaratë të dërguar pas mbledhjes, Zyra e shtypit e Qeverisë ka thënë për KRONIKAT E BARUTIT se kabineti “ka zhvilluar sot mbledhje të rregullt” dhe se në të janë miratuar projektligjet për shtetësinë, lëndët plasëse, sigurimin e detyrueshëm të kujdesit shëndetësor, provimin e maturës shtetërore, masat e përkohshme për produktet themelore në raste destabilizimi të tregut, ndryshimet në ligjin për kontabilitet, raportim financiar dhe auditim, shërbimet e pagesave dhe Lojërat Mesdhetare XXI Prishtina 2030. Zyra tha gjithashtu se qeveria ka miratuar vendime për emërime, marrëveshje bashkëpunimi, ndarje mjetesh financiare dhe planin për qeverisje të hapur.
Tani, të dy projektligjet kryesore të ditës, ai për çmimet dhe ai për sigurimet shëndetësore, duhet të kalojnë në Kuvendin e Kosovës. Aty do të fillojë faza tjetër, më politike, më e zhurmshme dhe zakonisht më pak e qartë se tekstet e shkruara në zyrat e ministrive. Por përtej procedurës, pyetja që mbetet është e thjeshtë. A mundet qeveria, pas pengesave kushtetuese të viteve të fundit, të ndërtojë kësaj here ligje që jo vetëm premtojnë mbrojtje, por edhe i mbijetojnë provës së Kuvendit, të Gjykatës dhe të realitetit.
Sepse në Kosovë, shpesh ligji lind dy herë. Herën e parë në tryezën e qeverisë. Herën e dytë në përplasjen me jetën e zakonshme të qytetarit. Dhe vetëm atje, mes çmimit të bukës, kostos së një vizite mjekësore dhe kohës së gjatë të pritjes për drejtësi institucionale, merret vesh nëse shteti ka prodhuar një zgjidhje, apo vetëm një tjetër premtim me vulë zyrtare.