Lufta Që Fillon Me Fjalë

Një mësues rus filmon klasën që po kthehet në kazermë, dhe na paralajmëron se propaganda fillon me fjalë, por përfundon me varre.

Sot po shkruaj për një film dokumentar që na hap sytë si me një goditje të ftohtë, sepse na tregon jo vetëm çfarë po i ndodh Ukrainës, por çfarë po i ndodh njeriut të zakonshëm rus nën Putinin, dhe si propaganda e kthen shkollën në kazermë, fëmijën në vegël, mësuesin në zëdhënës, e heshtjen në ligj. "Mr Nobody Against Putin" ndjek Pavel Talankin, një videograf shkolle në një qytet të vogël të Uralit, i cili filmon nga brenda mënyrën si regjimi e fut luftën në klasë, në ritualet e mëngjesit, në tekstet, në këngët dhe në frikën e përditshme. Ne po e sjellim këtë histori për lexuesit tanë shqiptarë sepse nuk është thjesht histori ruse. Është manual i një despotizmi modern që eksporton përçarje, korrupton politika, kap media dhe i dobëson shoqëritë nga brenda, njësoj siç kemi parë në Ballkan, në Kosovë¹ dhe në Evropë, kur agresioni i Serbisë dhe ndikimi rus përpiqen të na thyejnë vullnetin. Po shkruaj që ta kuptojmë se lufta nuk fillon me tanke, fillon me fjalë, me gënjeshtra të përsëritura, me "patriotizëm" të detyruar², dhe me njerëz që na kërkojnë ta ulim kokën për t'u dukur të mençur³. Dhe sepse nëse ne nuk e kuptojmë këtë sot, nesër do ta kuptojmë në mënyrën më të shtrenjtë.

Ne e pamë “Mr Nobody Against Putin”⁴ dhe na ra si një derë hekuri mbi ndërgjegje. Jo sepse na tregoi diçka të panjohur për Rusinë, por sepse na tregoi mekanizmin, mënyrën se si një shtet i tërë e kthen jetën e përditshme në vegël lufte, pa zhurmë, pa bujë, me urdhra, me rituale, me këngë, me lista, me raporte, me kamera që filmojnë bindjen.

Pavel Talankin thotë në fillim, “Ky jam unë. Në këtë moment ende nuk e kam idenë sa telashe do t’i krijoj vetes në të ardhmen.”

Pastaj ai na fut në një qytet të vogël, Karabash, një vend që bota e njeh për ndotjen, një vend ku njerëzit jetojnë rreth fabrikës, ku gjithçka është e ngushtë, si ajri i rëndë që ai e përshkruan, muret afrohen, hapësira mbyllet, frymëmarrja vështirësohet. Dhe kur muret afrohen në Rusinë e Putinit, ato nuk afrohen vetëm rreth një njeriu, ato afrohen rreth një shkolle, rreth një fëmije, rreth një fjale.

Ai nuk është gazetar, nuk është aktivist. Ai është njeriu që organizon ngjarje në shkollë, që bën video, që i do nxënësit dhe ndihet i dashur prej tyre. Ai thotë se e do nënën e tij, por nuk ia ka thënë kurrë, “Le të flasin lulet për mua.” Kjo fjali është më e fortë se çdo manifest, sepse na tregon çfarë njeriu është, i butë, i zakonshëm, i ngarkuar me një lloj turpi të ëmbël. Pastaj vjen shkurti 2022. Vjen fjalia e ftohtë e Putinit, ajo vjen si thirrje “operacioni special ushtarak”, dhe çdo gjë nis të ndryshojë. Në shkollë hyjnë “ngjarjet patriotike”, mësimet e detyruara, rreshtimet e mëngjesit, këngët, por bashkë me ushtrimet për luftë. Dhe Pavelit i thonë t’i filmojë. T’i ngarkojë në një bazë shtetërore, “si provë” se shkolla po i bindet qeverisë. Kjo është pika ku diktatura bëhet e dukshme. Jo me tankun që kalon nëpër oborr, por me dosjen që kalon nga klasa në klasë. Jo me një deklaratë madhështore, por me një urdhër të vogël, “filmoje”, “dërgoje”, “raportoje”.

Ne duhet ta kuptojmë këtë, sepse edhe te ne, edhe në Kosovë, edhe në Shqipëri, edhe në Britani, rreziku shpesh fillon me gjëra të vogla. Një fjalor që e ndan shoqërinë në “tanët” dhe “armiqtë”. Një media që ia mëson publikut të qeshë me institucionet. Një politikë që e shet kompromisin si mençuri dhe qëndrimin si çmenduri. Një diplomat i huaj që e trajton vendin si terren loje⁵, jo si shtëpi njerëzish.

Në dokumentar, një mësues historie flet me entuziazëm për “luftën hibride”, për sanksionet, për Evropën që gjoja po vuan më shumë se Rusia, për Francën që do të kthehet në kohën e kuajve, për Britaninë si “ishull i vogël”, për Ukrainën që “mund të shtypej për pak ditë”. Ai e thotë këtë para fëmijëve. Ky është krimi i vërtetë i propagandës. Nuk është vetëm gënjeshtra, është vendosja e gënjeshtrës në gojën e autoritetit, përballë fëmijëve, derisa të bëhet normalitet. Pastaj vjen ceremonia javore, himni, rregulli, bindja. Vjen ideja e tmerrshme që nxënësit të mësohen ta duan jo vendin, por komandën. Pavel e thotë qartë, në mënyrën e tij të qetë, se dashuria për atdheun nuk është flamur dhe himn, dashuria është të thuash, “kemi probleme dhe duhet të flasim për to.” Ky është kufiri midis një shoqërie të lirë dhe një shoqërie të zënë peng.

Unë e kam parë se çfarë ndodh kur shoqëria e humb këtë kufi. Si fëmijë i luftës në Kosovë 1997 dhe 1999, e kujtoj heshtjen e rëndë kur njerëzit nuk flisnin më me zë të lartë, jo se s’kishin çfarë të thoshin, por se e dinin se dikush dëgjonte. E kujtoj frikën që të hyn në kockë, jo si një klithmë, por si një zakon. Në Gjeorgji 2008, e pashë se si agresioni e shndërron një vend në hartë shenjash. Në Ukrainë 2014, 2022, 2023, 2024, 2025, e pashë se si lufta e kthen kohën në një seri ditësh të prera, si një film që këputet papritur. Dhe e pashë edhe një gjë tjetër, se propaganda gjithmonë vjen para municionit. Ajo e pastron rrugën. Ajo e shpjegon të keqen derisa të duket e arsyeshme.

Pavel tregon se si ndihet kur muret mbyllen. Ai thotë se e do punën, por nuk do të bëhet “piun i regjimit”. Ai e dorëzon dorëheqjen. Pastaj merr një mesazh nga jashtë, nga Evropa, një ofertë për ta kthyer këtë në film. Ai e kupton se kamera e tij është mbulesa më e mirë, dhe e tërheq dorëheqjen.

“Tani nuk jam vetëm videograf shkolle, jam regjisor.”

Është një kthesë e vogël, por me peshë të madhe. Sepse është vendimi për të mos u zhdukur brenda sistemit. Për të qenë dëshmitar. Për të lënë gjurmë. Diktatura e urren dëshminë.

Dhe ja ku është mësimi për ne. Rusia e Putinit nuk e mban shoqërinë vetëm me frikë, e mban me konfuzion dhe lodhje. E mban me rituale që të bëjnë të ndihesh fajtor po të mos marrësh pjesë. E mban me shpërblime të vogla për bindjen dhe ndëshkime të mëdha për fjalën. E mban me ligje që e quajnë “tradhti” të vërtetën. E mban me një makinë që e bën edhe mësuesin të duket ushtar. E mban me një gjuhë që i thotë njeriut, “nëse s’të pëlqen, ik.” Dhe kur kjo gjuhë hyn në shoqëri, ajo e vret idenë e bashkësisë. Ajo e prish besimin. Ajo i bën njerëzit të izolohen, si Pavel që thotë se është i lodhur se “nuk ka me kë të flasë”, por të paktën e ka kamerën.

Kjo nuk është vetëm histori ruse. Ky është paralajmërim ballkanik dhe evropian. Sepse Putini nuk e eksporton vetëm frikën. Ai e eksporton modelin. Modelin e kapjes së shtetit. Modelin e oligarkisë që vishet si patriotizëm. Modelin e mediave që bëhen zëdhënëse të interesave të errëta. Modelin e partive që e shesin dorëzimin si realizëm. Modelin e njerëzve publikë që e relativizojnë agresionin, që e quajnë viktimën provokuese, që e kthejnë të vërtetën në “opinione”.

Në Kosovë, ne e kemi ndier rrezikun në mënyrën tonë. Veriu, presioni, provokimet, rrjetet kriminale, shfrytëzimi i frikës dhe i varfërisë. Ne kemi parë se si sulmohet shtetësia jo vetëm me barrikada, por me narrativë. Me tallje të institucioneve tona. Me fushata që e paraqesin vetëmbrojtjen si faj. Me shkrime dhe studio që flasin sikur policia jonë e bën punën për teatër, sikur kapjet e armëve janë “skenar”, sikur udhëheqësit janë problem, jo agresioni. Unë nuk mund t’i trajtoj këto si gjëra të lehta, sepse e di çfarë ndodh kur publiku ushqehet çdo natë me përçmim për shtetin e vet. Një ditë zgjohemi dhe kuptojmë se shteti është bërë lodër. Dhe kur shteti bëhet lodër, atëherë dikush tjetër e merr seriozisht, Serbia e merr seriozisht, Moska e merr seriozisht, rrjetet e kontrabandës e marrin seriozisht.

Ne jemi dëshmitarë se partitë opozitare nuk u rreshtuan në një qëndrim të përbashkët sigurie, nuk u ulën në tryezë për të thënë, “ne jemi bashkë kundër agresionit.” Kjo, edhe kur është e mbështjellë me fjalë procedurash e opozitarizmi, është luks që një vend i rrezikuar nuk e ka. Opozita është e shenjtë në demokraci, por kur vjen puna te integriteti territorial dhe siguria, ne nuk mund të sillemi si turma që grindet ndërsa shtëpia digjet. Kjo nuk do të thotë ta heshtim kritikën. Do të thotë ta ndajmë kritikën nga sabotimi. Dhe sabotimi shpesh e vesh veten me kostum ligjërimi “pro perëndimor”, ndërsa punon që vendi të dorëzohet.

Sa për diplomatët e huaj, ne duhet të jemi të kujdesshëm, por edhe të kthjellët. Diplomacia është e domosdoshme. Por diplomacia e keqe, ajo që i trajton popujt si tabela shahu, krijon korrupsion moral. Kur qytetarët shohin se të korruptuarit shpërblehen, se demagogët promovohen, se zërat që e relativizojnë agresionin marrin mikrofon, atëherë njerëzit humbin besimin, dhe ky është terreni ku Rusia lulëzon. Rusia nuk ka nevojë të fitojë me dashuri, i mjafton që ne ta urrejmë njëri tjetrin. Pavel e dëgjon në shkollë, “na mundin vetëm nga brenda, duke futur përçarje.” Kjo fjali, edhe kur thuhet me qëllim propagandistik, e thotë të vërtetën e metodës.

Dhe Shqipëria.

Ne nuk e kemi luksin të jetojmë në iluzione vëllazërie kur interesat lëvizin në mënyrë të ftohtë. Dashuria për kombin nuk matet me flamuj në podiume, por me qëndrime në momente krize. Nëse politikat rajonale e anashkalojnë dhimbjen e Kosovës⁶, nëse relativizohet gjenocidi⁷, nëse krijohen hapësira ku Serbia ndihet e lirë të luajë me kufijtë⁸, atëherë kjo nuk është thjesht “pragmatizëm”. Është rrezik. Dhe rreziku, si në dokumentarin e Pavelit, vjen duke u normalizuar.

Në Britani dhe Evropë, ne e kemi parë se si operacionet ruse e godasin unitetin. Brexit ishte një plagë ndarjeje që u ushqye nga dezinformimi, nga ndjenjat, nga gënjeshtrat që tingëllojnë si “të vërteta të thjeshta”. Në kontinent, ne shohim qeveri dhe parti që luajnë me zjarrin, që e relativizojnë Ukrainën, që e bëjnë Putinin të duket si mbrojtës i traditës. Kjo është e njëjta recetë që në Karabash e kthen shkollën në kazermë. Nuk fillon me uniforma, fillon me fraza, me arsyetime, me cinizëm.

Ne duhet të flasim si njerëz të thjeshtë. Lufta nuk është debat në studio. Lufta është kur një vajzë shkruan letër sepse vëllai është në front dhe ajo pret një mesazh. Lufta është kur një djalë rruhet para se ta çojnë larg. Lufta është kur një qytet i vogël e sheh vdekjen, por nuk lejohet të flasë për numrat. Lufta është kur një mësues e kupton se po filmon fëmijë që po mësohen ta duartrokasin komandën. Lufta është kur ai thotë, “nëse ky film shfaqet në qytetin tim, ose do më vrasin, ose do më fusin në burg.” Ne nuk kemi nevojë të shohim gjak për ta kuptuar. Mjafton ta shohim frikën.

Dhe tani pyetja për ne, pse heshtim. Pse bëhemi të qetë kur duhet të bëhemi të rregullt dhe të vendosur. Pse e lemë propagandën të hyjë si mjegull⁹. Pse e lemë të na bindë se shteti ynë është qesharak¹⁰, se policia jonë gënjen¹¹, se udhëheqësit tanë janë armiq, se vetëmbrojtja është provokim. Pse e lemë të na bindë se duhet të dorëzohemi që të dukemi “të arsyeshëm”. Kjo është pika ku ne duhet të jemi të ashpër, jo nga urrejtja, por nga morali. Sepse kur një agresor e kupton se ti e tremb vetveten me lirinë tënde, ai e di se ka fituar.

Ne duhet të organizohemi. Ne duhet të bashkohemi. Jo të bëhemi një mendje për gjithçka, por të bëhemi një zemër për themelet. Sovraniteti. Liria e fjalës. Integriteti territorial. Drejtësia që nuk blihet. Media që nuk shitet. Politika që nuk shërben si portë për rrjete kriminale. Dhe mbi të gjitha, një shoqëri që nuk e tall vetveten kur është në rrezik.

Paveli, në fund, organizon ceremoninë e fundit të shkollës. Ai flet për dashurinë, për sakrificën, për zgjedhjet që vijnë nga zemra. Ai mbjell një pemë si simbol fillimi. Është e dhimbshme sepse është e bukur. Dhe është e bukur sepse është njerëzore. Kjo është arma jonë më e fortë kundër Putinit dhe imituesve të tij, njerëzorja. Ne nuk mund ta mundim propagandën vetëm me statistika. Duhet ta mundim me kujtesë, me dinjitet, me guxim, me një të vërtetë që s’ka nevojë të bërtasë.

Nëse sot nuk e marrim seriozisht, nesër do të na marrë seriozisht ajo. Dhe atëherë do të jetë vonë të pyesim, pse askush nuk foli. Ne duhet të flasim tani. Ne duhet të mbajmë qëndrim tani. Sepse një shoqëri nuk bie njëherësh. Ajo rrëshqet, pak nga pak, derisa një ditë e kupton se muret janë afruar dhe ajri nuk mjafton. Dhe atëherë, si Paveli, do të kërkojmë një kamerë, një dëshmi, një rrugë daljeje. Ne ende e kemi rrugën, por vetëm nëse ecim bashkë.

---

1. Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit

Strategjia e Thaçit e shndërroi Kosovën në një shtet vrasës, ku krijoheshin “atmosfera atentati” për ta arsyetuar neutralizimin e kundërshtarëve dhe për t’i futur besnikët në një cikël borxhi. — Kronika B Hulumtim.

2. A po vritet UÇK-ja me dorën e ligjit?

Ndërsa prokuroria kërkon 45 vite burg, Kosova përballet me provën e saj më të rëndë: balancimin e llogaridhënies individuale me mbrojtjen e rrëfimit të saj kombëtar. — Kronika B Analizë.

3. Heshtja e Kosovës përballë propagandës është e rrezikshme

Kosova po përballet me një fushatë të orkestruar dezinformimi. Heshtja e qeverisë rrezikon të gërryejë besimin publik dhe të minojë themelet e saj demokratike. — Kronika B Vëzhgimi Mbi Median.

4. Mr Nobody Against Putin — BBC iPlayer.

5. Diplomat apo Politikan? Aventurat e Gabuara të Jeff Hovenier në Kosovë

Ambasadori Hovenier, duke tejkaluar kufijtë diplomatikë, minon sovranitetin e Kosovës duke ndërhyrë në vendimet e saj të brendshme—duke u rreshtuar rrezikshëm me interesa që favorizojnë Beogradin. — Kronika B Kritikë.

Gabriel Escobar, Sfidat e Paanshmërisë mbi Integritetin e Diplomacisë Amerikane

Dëshmitë tregojnë se paanshmëria e Gabriel Escobar në dialogun Kosovë-Serbi është e komprometuar nga lidhjet financiare të gruas së tij me Ministrinë e Punëve të Jashtme të Serbisë. — Kronika B Hulumtim.

6. Pse Prishtina Duhet ta Presë Edi Ramën me Ngjyrën e Gjakut

Sot, rrugët e Prishtinës duhet të skuqen brutalisht. Jo për dhunë, por si pasqyrë e gjakut që Rama tenton ta fshijë me gomën e tradhtisë. — Kronika B Politikë.

7. Rama nuk njeh gjenocidin serb në Kosovë

Një ditë para protestës, Rama rrëzoi rezolutën për njohjen e gjenocidit; të nesërmen thirri turmat pro “çlirimtarëve”, ndërsa sulmon Kosovën për t’i shërbyer oreksit Beogradit. — Kronika B Politikë.

8. Pretendimi se Armë Serbe Kalojnë nëpër Shqipëri Po Merr Gjithnjë e Më Shumë Peshë

Pretendimet se Shqipëria po toleron kalimin e armëve serbe drejt veriut të Kosovës, të kombinuara me heshtjen zyrtare, po ngrenë shqetësime serioze për sigurinë rajonale. — Kronika B Hulumtim.

9. Pse Faktet Tronditën Median e Kosovës

Një hulumtim mbi vrasjet politike mjaftoi që rendi mediatik në Kosovë të dridhej, duke zbuluar jo gabimet tona, por mekanizmat e mbrojtjes së pushtetit kriminal. — Kronika B Hulumtim.

10. Sabotimi i Shtetit, Një Postim Pas Tjetrit

Një sharllatan i maskuar si gazetar ekspozoi shtyllën e sigurisë së Kosovës, duke i përqeshur masat mbrojtëse për një kryeministër të shënjestruar për atentat. Kjo nuk është satirë; është sabotim. — Kronika B Vëzhgimi Mbi Median.

11. Provokatori i Veriut: Arsenijevic Orkestron Përleshje të Reja, Buzhala e Mbështet Atë

Në Mitrovicën e veriut, një incident i ri me Aleksandar Arsenijeviç ndezi tensionet etnike, duke përplasur mbështetësit dhe autoritetet, ndërsa Berat Buzhala mbrojti të drejtën e tij për protestë. — Kronika B Vëzhgimi Mbi Median.