Më 7 Qershor, Në Votim Apo Në Gjykim?
Sa herë që Kosova përpiqet të konsolidohet si shtet, përballet me një krizë të re. Zgjedhjet e 7 qershorit mund të përcaktojnë nëse ky cikël do të thyhet.
Kosova po hyn në zgjedhjet e saj të treta parlamentare brenda më pak se gjashtëmbëdhjetë muajsh. Në çdo republikë normale, zgjedhjet janë shenja e frymëmarrjes së demokracisë. Në Kosovë, ato po fillojnë të ngjajnë me trokitjen e vazhdueshme të një alarmi që askush nuk dëshiron ta dëgjojë.
Më 7 qershor qytetarët do të kthehen sërish te kutitë e votimit. Zyrtarisht, shkaku është i thjeshtë. Kuvendi dështoi ta zgjedhë presidentin brenda afateve kushtetuese. Por kushdo që e shikon Kosovën përtej gjuhës sterile të procedurave e kupton se ky nuk është thjesht një aksident institucional. Kjo është një krizë e ndërtuar tullë pas tulle, pengesë pas pengese, deri në pikën ku shteti ka mbetur i bllokuar brenda vetes.
Ka diçka të çuditshme në mënyrën se si po përsëritet kjo histori. Sa herë që Kosova përpiqet të lëvizë përpara, sa herë që institucionet tentojnë të konsolidohen, sa herë që shteti përpiqet të sillet si shtet, diku shfaqet një mekanizëm bllokues. Një procedurë. Një bojkot. Një mungesë kuorumi. Një krizë e re.
Duket sikur republika po endet brenda një korridori të pafund ku çdo derë që hapet të nxjerr përsëri në të njëjtin vend.
Kjo është arsyeja pse zgjedhjet e 7 qershorit nuk janë thjesht zgjedhje. Ato janë referendum mbi aftësinë e Kosovës për ta qeverisur vetveten.
Në sfond të kësaj krize qëndron një realitet që shpesh harrohet. Serbia nuk e ka pranuar kurrë pavarësinë e Kosovës. Ajo vazhdon ta konsiderojë Kosovën pjesë të territorit të saj. Në shtatorin e vitit 2022, Beogradi formalizoi koordinimin e politikës së jashtme me Moskën. Një vit më vonë ndodhi sulmi paramilitar në Banjskë. U vra polici Afrim Bunjaku. U testuan kufijtë e durimit ndërkombëtar. U testuan edhe kufijtë e vetë shtetit të Kosovës.
Në atë moment, një republikë e kërcënuar do të duhej të reagonte me unitet.
Por Kosova reagoi me bllokadë.
Fondi i Sigurisë, i krijuar për t’i forcuar kapacitetet mbrojtëse të vendit, mbeti i ngrirë në labirinthet institucionale1. Në vend që sulmi në Banjskë të prodhonte një refleks mbrojtës kombëtar, ai prodhoi një refleks politik përplasjeje. Në vend të gatishmërisë, erdhi paraliza.
Kjo është tragjedia e vogël e përditshme e Kosovës moderne. Rreziku vjen nga jashtë, por bllokimi lind brenda.
Për shumë vite kemi menduar se kërcënimi kryesor ndaj Kosovës ndodhej matanë kufirit. Sot po bëhet gjithnjë e më e qartë se një pjesë e kërcënimit jeton brenda mekanizmave të vetë shtetit. Mbase jo domosdoshmërisht si tradhti e organizuar, por mbase edhe si kulturë politike që e vendos shkatërrimin e kundërshtarit mbi funksionimin e republikës.
Kjo kulturë e ka kthyer krizën në metodë qeverisjeje.
Nëse Serbia e shekullit të kaluar mbështetej te tanket, Serbia e sotme përfiton edhe nga diçka më e lirë dhe më efektive. Përfiton nga lodhja. Përfiton nga kaosi. Përfiton nga një opozitë politike në Kosovë që është kthyer në një operacion politik për ta bllokuar përparimin e konsolidimit të shtetit, përfiton nga një Kosovë që nuk arrin të marrë vendime, nuk arrin të formojë institucione dhe nuk arrin të krijojë stabilitet.
Nuk ke nevojë ta pushtosh një shtet nëse mund ta mbash të zënë duke u grindur me vetveten.
Kjo është arsyeja pse zgjedhjet e 7 qershorit kanë peshë që shkon përtej rotacionit politik. Ato do të tregojnë nëse Kosova mund të dalë nga cikli i krizave të prodhuara artificialisht apo nëse do të vazhdojë të sillet rreth vetes si një rrotë politike që nuk ndalet kurrë.
Pyetja nuk është vetëm kush do t’i fitojë zgjedhjet.
Pyetja është nëse, pasi të numërohen votat, republika do të jetë ende në gjendje të qeverisë vetveten.
Sepse historia na mëson se shtetet rrallë bien menjëherë. Ato lodhen. Bllokohen. Gërryhen nga brenda. Humbasin kohën e tyre në beteja të pafundme politike, derisa një ditë ta zbulojnë se armiku më i madh nuk ishte te porta, por në korridoret ku duhej të merreshin vendimet.
Kosova po i afrohet me shpejtësi atij momenti të rrezikshëm të vetëdijes.
Dhe pikërisht për këtë arsye, 7 qershori mund të jetë shumë më tepër sesa një ditë zgjedhjesh. 7 qershori, është referndumi.
Dhe kështu, i dashur lexues, i dashur votues, para se të shkosh drejt kutisë së votimit më 7 qershor, ndalu për një çast dhe pyete veten se çfarë është ajo që po voton në të vërtetë. A po voton për t’ua kthyer pushtetin atyre që për më shumë se dy dekada e drejtuan Kosovën, ndërkohë që shteti mbeti i zhytur në korrupsion, me institucione të kapura, me drejtësi të dobët dhe me një shoqëri që humbi besimin se politika mund të shërbejë për të mirën publike? A po voton për ata që sa herë përballen me pyetje për përgjegjësinë e tyre politike, strehohen pas lavdisë së UÇK-së, sikur kritika ndaj një politikani të ishte sulm ndaj vetë luftës çlirimtare? A po voton për ata që për vite të tëra e përdorën historinë si mburojë kundër llogaridhënies?
Apo po voton për një forcë politike që, pavarësisht gabimeve, i ka sfiduar strukturat paralele të Serbisë, e ka shtrirë sovranitetin në veri, ka tentuar reforma në drejtësi, e ka luftuar korrupsionin institucional dhe e ka përballuar rezistencën e një opozite që shpesh ka qenë më e interesuar ta rrëzojë qeverinë sesa ta ndihmojë shtetin? A po voton për ata që për herë të parë e kanë afruar shtetin te qytetari i zakonshëm, apo për ata që për vite të tëra e trajtuan shtetin si pronë private të klaneve politike?
Ndoshta unë gaboj. Ndoshta ka fakte që nuk i kam parë. Ndoshta ka argumente që nuk i kam dëgjuar. Por nëse kam gabuar diku, atëherë tregomë ku. Më thuaj se ku ishte ky zhvillim ekonomik që sot mungon. Më thuaj se ku ishte kjo drejtësi që sot ende kërkohet. Më thuaj se ku ishte ky sovranitet që për vite të tëra nuk guxonte të shtrihej në çdo cep të republikës. Më thuaj se kur Serbia u sfidua më fort se sot nga ata që kërkojnë t’u rikthehen çelësat e shtetit.
Sepse në fund të fundit, zgjedhjet nuk janë garë mes slloganeve. Janë gjykim mbi histori konkrete. Janë verdikt mbi atë që është bërë dhe mbi atë që është penguar të bëhet. Dhe kur ta hedhësh votën tënde, pyetja më e rëndësishme nuk është kush po të premton më shumë. Pyetja është shumë më e thjeshtë. Kujt do t’ia besosh të ardhmen e republikës dhe kush e ka merituar atë besim me veprat e veta?