Mekanizmi i Egër që i Ktheu Paratë e Diasporës në Ultimatim Likuidimi

Sipas dosjes së Hagës, rrethi i Thaçit e kërcënoi qeverinë Bukoshi me likuidim, duke e kthyer kontrollin e fondeve në një betejë për jetë a vdekje.

Në dosjen e Prokurorisë, termi “vëllavrasje” shpërfaqet si armë politike me pasoja vdekjeprurëse. Kur Hashim Thaçi e akuzoi Bujar Bukoshin për sponsorizim të vëllavrasjes, rrethi i tij nuk po e bënte thjesht një kritikë financiare. Ky etiketim moral i nxirrte drejtuesit e qeverisë në mërgim nga kategoria e rivalëve, duke i shpallur armiq të brendshëm. Për luftëtarët në terren, kjo gjuhë legjitimonte hakmarrjen dhe e shndërronte mosbindjen institucionale në tradhti kombëtare.

Sipas Prokurorisë, qeveria në mërgim e Bujar Bukoshit¹ nuk u sfidua vetëm politikisht. Ajo u kërcënua me likuidim sepse i mbante fondet, institucionet dhe një burim legjitimiteti që Shtabi i Përgjithshëm kërkonte ta nënshtronte.

Në dosjen përfundimtare të Prokurorisë së Specializuar², Bujar Bukoshi nuk del thjesht si figurë dytësore pranë Ibrahim Rugovës. Ai del si një nga nyjet kryesore të konfliktit të brendshëm shqiptar gjatë luftës, jo sepse kishte një ushtri më të fortë, por sepse kishte diçka që rrethi i Hashim Thaçit e shihte si pengesë për pushtetin, paranë, institucionet dhe legjitimitetin.

Në faqen 17 të dokumentit, Prokuroria shkruan se udhëheqja e UÇK-së dhe më pas e Qeverisë së Përkohshme të Kosovës u përpoq të paraqitej si zëri i vetëm i vërtetë i shqiptarëve dhe të ushtronte kontroll mbi Kosovën. Sipas dosjes, kjo përfshinte shtypjen dhe zhvendosjen e udhëheqjes ekzistuese politike shqiptare, e cila përbëhej kryesisht nga qeveria në mërgim e lidhur me LDK-në, Ibrahim Rugovën dhe Bujar Bukoshin.

Kjo fjali e vendos Bukoshin në qendër të një konflikti që shpesh është treguar vetëm si përplasje mes Rugovës dhe Thaçit. Por dosja tregon se beteja ishte më e gjerë. Rugova e përfaqësonte legjitimitetin politik. Bukoshi e përfaqësonte vazhdimësinë institucionale dhe financiare të Republikës së Kosovës në mërgim. Për një strukturë që, sipas Prokurorisë, kërkonte ta shpallte veten autoritetin e vetëm politik, ushtarak dhe financiar të luftës, Bukoshi ishte pengesë e drejtpërdrejtë.

Prandaj sulmi ndaj tij nuk ishte vetëm personal. Ishte sulm ndaj idesë se Kosova kishte institucione para se UÇK-ja ta shpallte monopolin mbi çlirimin.

Në faqen 20, Prokuroria shkruan se Shtabi i Përgjithshëm e paraqiti UÇK-në si forcën e vetme të ligjshme të armatosur, dhe se institucionet e krijuara nën qeverinë Bukoshi, përfshirë FARK-un, shiheshin si kërcënim për unitetin e UÇK-së dhe autoritetin e Shtabit të Përgjithshëm. Sipas dokumentit, FARK-u akuzohej se po i minonte aftësitë çlirimtare të UÇK-së, ndërsa edhe ushtarët e lidhur me LDK-në ose FARK-un që hynin në UÇK vazhdonin të trajtoheshin me dyshim.

Këtu e shohim thelbin e përplasjes. Nuk mjaftonte bashkimi kundër Serbisë. Bashkimi duhej të ndodhte vetëm nën Shtabin e Përgjithshëm. Çdo strukturë tjetër, edhe nëse e kishte të njëjtin qëllim kombëtar, konsiderohej rrezik. FARK-u nuk shihej si kapacitet ushtarak shqiptar që mund ta ndihmonte luftën, por si kanal i autoritetit të Bukoshit dhe Rugovës, pra si kërcënim ndaj komandës politike të rrethit të Thaçit.

Në korrik 1998, sipas faqes 130 të dokumentit, Hashim Thaçi dhe Rexhep Selimi e përfaqësuan Shtabin e Përgjithshëm në takime me kryeministrin Bujar Bukoshi dhe Ahmet Krasniqin, ministrin e mbrojtjes të qeverisë në mërgim. Prokuroria shkruan se Selimi e refuzoi propozimin e Bukoshit që forcat e UÇK-së t’u bashkoheshin forcave të qeverisë në mërgim.

Kjo është shumë domethënëse. Propozimi i Bukoshit, sipas këtij përshkrimi, kërkonte bashkim nën një ombrellë institucionale të qeverisë në mërgim. Refuzimi i Shtabit të Përgjithshëm tregonte se përplasja nuk ishte vetëm mbi strategjinë ushtarake, por mbi burimin e autoritetit. Kush do ta komandonte luftën. Kush do ta kontrollonte emrin e Kosovës. Kush do ta administronte trashëgiminë e saj politike pas luftës.

Pastaj vjen paraja.

Në faqen 21, Prokuroria shkruan se pretendimi i Shtabit të Përgjithshëm për autoritet ekskluziv u shoqërua nga një fushatë e qëndrueshme për të kërkuar pronësinë mbi fondet e mbledhura në emër të Kosovës. Sipas dosjes, komunikimet e Shtabit të Përgjithshëm i bënin thirrje qeverisë në mërgim, veçanërisht Bukoshit, t’ia dorëzonte UÇK-së fondet e mbledhura nga diaspora shqiptare e Kosovës, duke e paraqitur luftën e UÇK-së si marrësin e vetëm të ligjshëm të donacioneve.

Kjo është pika ku lufta politike bëhet luftë për arkën e kombit.

Diaspora kishte financuar mbijetesën institucionale të Kosovës për vite. Shkollat paralele. Strukturat politike. Qeverinë në mërgim. Veprimtarinë diplomatike. Pastaj luftën. Fondet nuk ishin vetëm para. Ishin dëshmi besimi. Kush i kontrollonte ato, e kontrollonte jo vetëm logjistikën, por edhe narrativën se kush e përfaqësonte sakrificën e shqiptarëve jashtë vendit.

Sipas Prokurorisë, Shtabi i Përgjithshëm nuk kërkoi thjesht ndihmë. Ai kërkoi dorëzim. Dhe, kur dorëzimi nuk ndodhi, gjuha u bë kërcënuese.

Në të njëjtën faqe, Prokuroria shkruan se kjo fushatë kulmoi me një seri ultimatumesh, ku kërcënohej se nëse fondet nuk dorëzoheshin, qeveria “tradhtare” do të ndiqej nga strukturat ushtarake të UÇK-së, sipas ligjeve të luftës. Dosja thotë se këto thirrje shoqëroheshin rregullisht me kritikë të ashpër dhe kërcënime ndaj Bukoshit dhe udhëheqjes tjetër të LDK-së, të cilët akuzoheshin se i kishin keqpërdorur fondet për qëllime përçarëse dhe korruptive.

Kjo nuk ishte gjuhë normale e debatit financiar. Kjo ishte kriminalizim politik i një qeverie rivale. Nëse qeveria në mërgim nuk ia dorëzonte paratë Shtabit të Përgjithshëm, ajo nuk konsiderohej thjesht kundërshtare. Ajo shpallej tradhtare dhe kërcënohej me ndjekje nga strukturat ushtarake të UÇK-së deri në likuidim fizik.

Në një luftë, një kërcënim i tillë nuk është metaforë.

Ai krijon leje. Ai e bën njeriun objektiv. Ai e shndërron mosbindjen financiare në tradhti kombëtare.

Në të njëjtën faqe, Prokuroria thotë se në një deklaratë të Drejtorisë Politike, Hashim Thaçi pretendoi se paratë ishin keqpërdorur nga Bukoshi dhe njerëzit rreth tij, dhe e akuzoi Bukoshin se i kishte përdorur fondet për të “sponsorizuar vëllavrasje”.

Kjo akuzë ishte më shumë se sulm ndaj menaxhimit të fondeve. Ishte akuzë morale me pasoja vdekjeprurëse. Ta akuzosh kryeministrin e qeverisë në mërgim se po sponsorizon vëllavrasje do të thotë ta nxjerrësh atë nga kategoria e rivalit politik dhe ta futësh në kategorinë e armikut të brendshëm.

Për Kosovën e vitit 1998 dhe 1999, kjo ishte helm. Sepse fjala “vëllavrasje” nuk përshkruante vetëm një krim. Ajo mobilizonte hakmarrje. Ajo i thoshte luftëtarit se armiku nuk ishte vetëm Serbia, por edhe njeriu që mbante një arkë tjetër, një ministri tjetër, një zinxhir tjetër komandues, një lidhje tjetër me diasporën.

Në faqen 21, Prokuroria shton se Thaçi përsëriti më vonë akuza të ngjashme. Në maj 1999, sipas dosjes, ai e akuzoi Bukoshin se e kishte sabotuar luftën dhe e përsëriti akuzën për keqpërdorim të fondeve.

Pra, figura e Bukoshit ndërtohej në tri shtresa akuze.

Së pari, ai nuk dorëzonte fondet.

Së dyti, ai i keqpërdorte ato.

Së treti, ai po sabotonte luftën dhe po sponsorizonte vëllavrasje.

Kjo është arkitekturë e delegjitimimit. Fillimisht dyshohet arka. Pastaj dyshohet qeveria. Pastaj dyshohet morali kombëtar i njeriut. Në fund, çdo veprim kundër tij mund të paraqitet jo si sulm ndaj pluralizmit shqiptar, por si mbrojtje e luftës.

Në faqen 22, Prokuroria shkruan se Shtabi i Përgjithshëm refuzoi t’i njihte institucionet e lidhura me LDK-në dhe zyrtarët e zgjedhur, duke i quajtur ato “fiktive”, të dështuara, mashtruese dhe përçarëse. Sipas dokumentit, të gjitha partitë politike duhej ta ndërprisnin veprimtarinë e pavarur dhe t’i betoheshin besnikëri absolute UÇK-së.

Në këtë klimë, Bukoshi nuk mund të mbetej thjesht kryeministër në mërgim. Ai duhej të shndërrohej në simbol të diçkaje të paligjshme, një qeverie fiktive, një arke të dyshimtë, një projekti që gjoja pengonte luftën. Dosja e Prokurorisë tregon se rreth tij u ndërtua pikërisht kjo figurë, jo vetëm rivali, por pengesa.

Në faqen 32, Prokuroria përshkruan bisedime të fundit të marsit 1999 me përfaqësues të qeverisë Bukoshi. Sipas dokumentit, Jakup Krasniqi ia bëri të qarta kushtet për pjesëmarrje, ta njihnin programin e UÇK-së, ta njihnin Qeverinë e Përkohshme, t’i nënshtroheshin komandës së Shtabit të Përgjithshëm, t’i respektonin rregulloret e UÇK-së, të hynin në Kosovë, dhe që selia e tyre në Tiranë t’i dorëzohej Ministrisë së Mbrojtjes së Qeverisë së Përkohshme.

Kjo nuk ishte ofertë koalicioni. Ishte akt nënshtrimi.

Qeverisë në mërgim nuk i kërkohej vetëm bashkëpunim. I kërkohej ta njihte programin e UÇK-së, t’i nënshtrohej komandës së Shtabit të Përgjithshëm dhe t’ia dorëzonte selinë e saj në Tiranë një ministrie të Qeverisë së Përkohshme. Me fjalë të tjera, Bukoshi mund të hynte vetëm si i dorëzuar.

Pak më vonë, sipas së njëjtës faqe, Shtabi i Përgjithshëm shpalli qartë se dy institucionet e vetme në Kosovë ishin Qeveria e Përkohshme, me Thaçin kryeministër, dhe UÇK-ja, e udhëhequr nga Shtabi i Përgjithshëm. Të tjerët, të identifikuar si Bujar Bukoshi dhe Halil Bicaj, quheshin mashtrues.

Këtu dosja është brutalisht e qartë. Nuk kishte vend për dy burime legjitimiteti. Nuk kishte vend për qeveri në mërgim. Nuk kishte vend për vazhdimësi institucionale të LDK-së. Kishte vetëm Qeveri të Përkohshme dhe UÇK. Kush nuk hynte brenda kësaj kornize, shpallej mashtrues.

Në faqen 33, Prokuroria shkruan se Krasniqi, tashmë si zëdhënës i Qeverisë së Përkohshme, përsëriti se të gjitha institucionet përveç UÇK-së ishin “fiktive”. Ndërkohë, Thaçi, duke përsëritur se Qeveria e Përkohshme ishte e vetmja qeveri e Kosovës, paralajmëroi publikun të distancohej nga “Bukoshi dhe mercenarët e tij”, duke e përshkruar Bukoshin si njeri që kishte “sabotuar luftën”.

Kjo është pika ku gjuha bëhet e rrezikshme për çdo njeri që kishte lidhje me qeverinë në mërgim. Nuk ishte vetëm Bukoshi. Ishin “mercenarët e tij”. Pra, kategoria zgjerohej. Nën të mund të hynin zyrtarë, ushtarë të FARK-ut, veprimtarë të LDK-së, njerëz të diasporës, mbledhës fondesh, ndërmjetës, mbështetës.

Një njeri etiketohet. Pastaj rrjeti i tij etiketohet. Pastaj çdo njeri pranë tij bëhet i prekshëm.

Në faqen 41, Prokuroria e lidh qeverinë Bukoshi drejtpërdrejt me kategorinë e atyre që akuzoheshin për “luftë speciale”. Ajo shkruan se ata që akuzoheshin se po bënin luftë speciale kundër UÇK-së, përfshirë anëtarët e LDK-së, qeverinë Bukoshi dhe FARK-un, u etiketuan sërish si bashkëpunëtorë dhe tradhtarë.

Kjo fjali e mbyll rrethin. Qeveria në mërgim nuk ishte vetëm rival financiar. Nuk ishte vetëm rival institucional. Ajo futet, sipas Prokurorisë, në kornizën e armikut të brendshëm.

Për publikun e Kosovës, kjo ka rëndësi të jashtëzakonshme. Sepse Bujar Bukoshi mund të kritikohet politikisht. Mund të pyetet për menaxhimin e fondeve. Mund të hetohet për vendime të kohës. Por në një shoqëri demokratike, asnjë mosmarrëveshje për fonde nuk e bën një qeveri rivale objekt ushtarak. Asnjë debat mbi komandën nuk e kthen pluralizmin në tradhti. Asnjë rivalitet për pushtet nuk e arsyeton kërcënimin me “ligje lufte”.

Sipas Prokurorisë, kjo ishte pikërisht mënyra se si rrethi i Thaçit e trajtoi Bukoshin, si pengesë që duhej thyer, jo si partner që duhej bindur.

Dhe këtu qëndron thelbi i kësaj pjese. Bukoshi nuk ishte vetëm njeriu i fondeve. Ai ishte dëshmi se Kosova kishte një shtet politik para shtetit të armatosur. Qeveria e tij në mërgim, me të gjitha dobësitë, gabimet dhe dyshimet që mund të ngrihen ndaj saj, ishte pjesë e vazhdimësisë së institucioneve të Rugovës. Ajo e lidhte diasporën me projektin e Republikës. Ajo mbante idenë se autoriteti buron nga përfaqësimi politik, jo vetëm nga pushka.

Për një strukturë që, sipas Prokurorisë, kërkonte kontroll të plotë mbi Kosovën, kjo ishte e papranueshme.

Prandaj Bukoshi duhej të përlyhej. Duhej të paraqitej si abuzues i fondeve. Duhej të përshkruhej si sabotues i luftës. Duhej të izolohej nga publiku. Duhej të shndërrohej në emër që njerëzit duhej ta shmangnin.

Duhet ta humbiste jo vetëm betejën politike, por edhe të drejtën morale për të qenë pjesë e historisë së çlirimit.

Dosja e Prokurorisë nuk është verdikt. Trupi gjykues ende duhet të vendosë çfarë është provuar dhe çfarë jo. Por dokumenti e hap një dritare të fortë mbi një mekanizëm të njohur në Kosovë, shndërrimin e rivalit institucional në tradhtar.

Në rastin e Bukoshit, sipas Prokurorisë, ky mekanizëm kaloi përmes tri rrugëve, paraja, komanda dhe njollosja publike.

Paraja duhej të merrej. Komanda duhej të nënshtrohej. Emri duhej të shkatërrohej.

Kjo është arsyeja pse historia e Bujar Bukoshit në këtë dosje nuk është vetëm histori fondesh. Është histori e një lufte për pronësinë politike të Kosovës. Një luftë brenda luftës, ku Serbia mbetej armiku i jashtëm, por ku brenda kampit shqiptar po vendosej se kush do ta kontrollonte shtetin që ende nuk kishte lindur.

---

---

Dr. Bujar Bukoshi ^{(13 maj 1947 – 10 qershor 2025)} ishte një nga themeluesit e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) dhe një figurë qendrore e rezistencës institucionale gjatë viteve '90. Pas shpalljes së Republikës së Kosovës në vitin 1991, ai u emërua Kryeministër i Qeverisë në Mërgim ^{(në ekzil)}, post të cilin e ushtroi deri në vitin 2000, duke organizuar nga Gjermania mbijetesën financiare e diplomatike të vendit dhe mbledhjen e fondeve nga diaspora përmes Fondit të Trepërqindëshit. Në periudhën e pasluftës, ai shërbeu si deputet, Ministër i Shëndetësisë dhe Zëvendëskryeministër i Kosovës. U nda nga jeta më 10 qershor 2025 në moshën 78-vjeçare, pas një sëmundjeje të rëndë.

1.

2. Public Redacted Version of ‘Corrected Version of “Prosecution Final Trial Brief” — SPO PDF File.