Për lavdinë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, për gjakun e shqiptarëve, për përgjegjësinë e atyre që e morën pushtetin në emër të lirisë dhe për dhimbjen e tmerrshme që e ndien njeriu kur drejtësia e prek edhe dikë për të cilin ende ruan dhembshuri.
Nuk e kisha ndërmend të shkruaja për Jakup Krasniqin sot. Por kur i pashë pamjet e vizitës së tij te familja, diçka m’u këput përbrenda. Për një çast, nuk e pashë as ish-kryetarin e Kuvendit, as zëdhënësin e UÇK-së, as njeriun e dënuar me 25 vjet burg. E pashë një burrë të moshuar, një baba, një njeri që po i përqafonte të vetët, duke e ditur se pas pak duhej t’i linte përsëri. Mendova për heshtjen që mbetet në një shtëpi pasi ai largohet, për karrigen e zbrazët, për pleqërinë që nuk pret dhe për përqafimet që një ditë mund të mos përsëriten më. Dhe, sinqerisht, më dhembi.
Por pastaj mendova për ata shqiptarë që nuk e patën kurrë mundësinë të ktheheshin te familjet e tyre. Për nënat që ende presin përgjigje, për fëmijët që u rritën pa baballarë dhe për njerëzit që u vranë nga duart e atyre që duhej t’i mbronin. Dhe aty e kuptova se dhimbja ime për Jakup Krasniqin nuk mund të më bëjë të hesht për përgjegjësinë e tij.
Prandaj po shkruaj. Sepse dua të besoj se ende jemi të aftë ta dallojmë njeriun nga veprimet e tij, lavdinë e UÇK-së nga krimet e individëve dhe gabimin njerëzor nga e keqja e bërë me vetëdije. Dua të besoj se mund të ndiejmë dhembshuri pa e tradhtuar drejtësinë.
Sepse mund të më dhimbset Jakup Krasniqi që po kthehet në burg, por nuk mund të më dhimbset më pak fëmija shqiptar, babai i të cilit nuk u kthye kurrë në shtëpi.
Ka diçka thellësisht njerëzore dhe njëkohësisht tragjike në këtë fotografi të Jakup Krasniqit. Një burrë i moshuar, me flokët e thinjura, me fytyrën e rënduar nga vitet dhe me dorën e ngritur, sikur po përshëndetet me një botë që dikur e njihte dhe që sot i është larguar përgjithmonë. Nuk e di çfarë mendon ai në atë çast. Nuk e di nëse mendon për fëmijët, për familjen, për vitet e luftës, për shokët që nuk jetojnë më, apo për ato vendime të së kaluarës që sot mund t’i rëndojnë më shumë se vetë muret e burgut. Por e di se kjo fotografi më dhemb. Dhe nuk kam turp ta them.
MË DHEMB NJERIU, POR NUK MUND TA HARROJ DREJTËSINË.
E shikoj Jakup Krasniqin në këtë fotografi dhe ndiej një trishtim që nuk di ta shpjegoj lehtë. E shoh një burrë të moshuar, një fytyrë të rënduar nga vitet, një dorë të ngritur në përshëndetje dhe një jetë që mund të përfundojë larg familjes. Më dhemb si njeri. Më dhemb pleqëria e tij. Më dhemb mendimi se sa pak kohë mund t’i ketë mbetur për t’i përqafuar njerëzit që i do.

Por pastaj më kujtohen ata shqiptarë që nuk patën as mundësinë e një përshëndetjeje të fundit. Ata që u vranë, familjet që mbetën duke pritur dhe nënat që nuk morën kurrë përgjigje.
Nuk e di çfarë mban Jakup Krasniqi në ndërgjegjen e tij. Nuk pretendoj ta njoh shpirtin e tij. Por e di se dhembshuria ime nuk mund ta zhbëjë përgjegjësinë që gjykata ia ka përcaktuar.
Sa e rëndë qenka me e pa një njeri që të dhimbsen vitet e mbetura të jetës së tij, e njëkohësisht me e ditë se ka familje të tjera të cilave nuk u ka mbetur asgjë përveç kujtimit.
Nuk ndiej gëzim për dënimin e tij. Ndiej dhimbje. Por nuk mund ta lejoj dhimbjen time për të të bëhet padrejtësi ndaj atyre që nuk janë më.
Sepse drejtësia nuk na kërkon të mos kemi zemër. Na kërkon të mos e humbim ndërgjegjen.
Jakup Krasniqi është dënuar me 25 vjet burg. Njëzet e pesë vjet. Për një burrë në moshën e tij, ky nuk është thjesht një numër në një aktgjykim. Është mundësia e tmerrshme që pjesën e mbetur të jetës ta kalojë larg shtëpisë, larg njerëzve të vet, larg mëngjeseve të zakonshme që ne të tjerët as nuk i vërejmë. Është mundësia që një ditë dikush ta hapë derën e shtëpisë së tij dhe ai të mos jetë më aty për të hyrë. Dhe kjo, pavarësisht gjithçkaje, është një dhimbje që vetëm një njeri pa ndjenja mund ta përqeshë.
Por unë nuk shkruaj për t’ia kërkuar drejtësisë mëshirën që ligji nuk ia njeh. Shkruaj sepse besoj se një shoqëri që nuk di të dallojë ndërmjet dhembshurisë dhe pafajësisë, ndërmjet lavdisë dhe përgjegjësisë, ndërmjet luftëtarit që e dha jetën për liri dhe politikanit që e përdori lirinë për pushtet, është një shoqëri që ende nuk është çliruar plotësisht nga e kaluara e vet.
Dua ta them diçka që ndoshta shumë njerëz nuk do ta kuptojnë, e disa të tjerë do ta keqinterpretojnë me qëllim. Unë, në gjithë vitet e vëzhgimit tim, nuk e kam krijuar bindjen ose përshtypjen se Jakup Krasniqi ishte një njeri i hajnisë, i babëzisë dhe i pasurimit të pangopshëm. Nuk e kam parë si një prej atyre njerëzve që e shikojnë Kosovën si arkë personale, që e masin atdhedashurinë me prona, tenderë, pasuri dhe privilegje. Mund të jem gabim. Nuk pretendoj se e njoh shpirtin e tij. Por ky është vlerësimi im njerëzor dhe nuk kam arsye ta fsheh vetëm sepse sot ai është një njeri i dënuar.
Madje, dua të besoj se Jakup Krasniqi nuk ka hyrë në luftë për t’i vrarë shqiptarët. Dua të besoj se nuk e ka ëndërruar eliminimin e intelektualëve, të patriotëve dhe të kundërshtarëve politikë. Dua të besoj se diku brenda tij ka ekzistuar një kufi moral që nuk do të kishte dashur ta kalonte. Por këtu përfundon dëshira ime dhe fillon përgjegjësia ime si gazetar. Sepse ajo që unë dua të besoj për një njeri nuk është domosdoshmërisht ajo që ai e ka bërë. Dhe ajo që ai nuk e ka dëshiruar personalisht nuk e përjashton përgjegjësinë për veprimet në të cilat mund të ketë marrë pjesë.
Këtu fillon tragjedia e Jakup Krasniqit. Jo vetëm te dënimi, por te roli i tij në një strukturë pushteti ku fjala mund të bëhej më e rrezikshme se arma. Ai ishte zëdhënës i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ishte njeriu që komunikonte në emër të një organizate të armatosur, në një kohë kur një komunikatë nuk ishte thjesht një dokument politik. Ishte një mesazh që mund të përcaktonte se kush konsiderohej patriot dhe kush tradhtar, kush ishte pjesë e popullit dhe kush paraqitej si armik i tij.
Dhe unë pyes: A e kuptonim ne atëherë, dhe a e kuptojnë sot ata që i shkruanin ato komunikata, se çfarë mund të ndodhte kur emri i një shqiptari vendosej në një dokument që e paraqiste si bashkëpunëtor, tradhtar apo kundërshtar të luftës? A e kuptonin se pas atij emri ishte një njeri? Se ai njeri kishte një nënë, një baba, një grua, fëmijë, një shtëpi ku dikush e priste të kthehej? Se një akuzë e bërë pa gjykim, në rrethanat e luftës, mund të shndërrohej në rrezik për jetën?
Nuk duhej ta tërhiqje vetë këmbëzën që fjala jote të kishte pasoja. Nuk duhej ta mbaje vetë litarin që një tjetër të përfundonte i lidhur. Dhe nuk duhej ta urdhëroje personalisht çdo krim që të lindte përgjegjësia për kontributin tënd në një sistem kriminal, nëse ai kontribut dhe lidhja e tij me krimet provoheshin sipas ligjit.
Kjo është pesha morale e një komunikate që shënjestron njerëz. Ajo nuk përfundon kur thahet boja. Nganjëherë fillon pikërisht atëherë.
Dhe pikërisht këtu unë e shoh dallimin ndërmjet Jakup Krasniqit dhe Hashim Thaçit. Jo si një dallim të shpallur përfundimisht nga gjykata për çdo qëllim të tyre të brendshëm, por si një dallim në gjykimin tim për rolet, karakteret dhe përgjegjësitë politike. Për Krasniqin ende kam pyetje, dyshime dhe dhembshuri. Për Thaçin e kam një gjykim politik shumë më të rëndë. E konsideroj atë përgjegjësin kryesor politik për mënyrën se si pushteti i ndërtuar rreth tij e trajtoi kundërshtarin si kërcënim dhe e shndërroi luftën për çlirim në burim legjitimiteti për sundim.
Për mua, kjo është një nga plagët më të rënda të historisë sonë moderne. Një popull që po përballej me dhunën e shtetit serb kishte nevojë për çlirimtarë, jo për zotër të rinj mbi jetën e tij. Kishte nevojë për njerëz që do ta mbronin të drejtën e shqiptarëve për të jetuar, për të menduar dhe për të mos u pajtuar me njëri-tjetrin. Sepse një shqiptar nuk bëhej tradhtar vetëm pse nuk e mbështeste Hashim Thaçin. Nuk bëhej armik i Kosovës vetëm pse kishte bindje të tjera politike. Dhe nuk e humbte të drejtën e jetës vetëm pse dikush me armë, pushtet apo autoritet politik vendoste se ai ishte pengesë.
Kosova nuk u çlirua që një shqiptar të kishte të drejtë të vendoste se cili shqiptar tjetër meritonte të jetonte.
Kjo është arsyeja pse refuzoj ta ngatërroj Ushtrinë e Lavdishme Çlirimtare të Kosovës me Hashim Thaçin. UÇK-ja nuk ishte pronë e tij. Nuk ishte trashëgimi e tij familjare. Nuk ishte një organizatë që ekzistonte për ta bërë atë sundimtar të Kosovës. Ajo ishte pjesë e një përpjekjeje historike për t’i dhënë fund shtypjes serbe, e mbështetur nga sakrifica e njerëzve që nuk kërkuan as pallate, as poste, as pushtet mbi jetën e të tjerëve. Shumë prej tyre nuk patën kohë as ta shihnin lirinë për të cilën luftuan.
Prandaj, kur kërkoj përgjegjësi për krimet e kryera nga individë të UÇK-së, nuk po e sulmoj luftën çlirimtare. Po e mbroj nga përvetësimi i atyre që duan ta përdorin lavdinë e saj si mburojë kundër drejtësisë. Një luftë e drejtë nuk i bën të drejta të gjitha veprimet e atyre që marrin pjesë në të. Një uniformë nuk e shenjtëron çdo dorë që e vesh. Një flamur nuk e pastron gjakun e një njeriu të pafajshëm.
Dhe nëse dikush e ka vrarë një shqiptar për bindjet e tij politike, ai nuk e ka mbrojtur Kosovën. Ai ka e kryer një krim kundër një njeriu që kishte po aq të drejtë mbi atë vend sa kushdo tjetër.
Unë nuk e di sa zemër duhet të ketë njeriu për ta parë Jakup Krasniqin, të moshuar, me dorën e ngritur në përshëndetje, dhe të mos ndiejë dhimbje.
Mua më dhemb.
Më dhemb mendimi për familjen që e përcjell, për përqafimin që mbaron shumë shpejt, për atë derë që mbyllet pas tij dhe për heshtjen që mbetet në shtëpi.
Por pastaj, o Zot.
Më kujtohen ato nëna shqiptare që nuk patën kujt t’ia hapnin derën më. Ato që i ruajtën rrobat e djemve, që ua shqiptuan emrat deri në frymën e fundit, që u plakën duke pritur një kthim që nuk erdhi kurrë.
Më kujtohen fëmijët që u rritën me fotografinë e babait në mur, që mësuan ta shqiptonin fjalën “baba” për një njeri që nuk mund t’u përgjigjej më. Dhe atëherë më pushton një dhimbje edhe më e rëndë, sepse e kuptoj se nuk kam të drejtë ta lejoj dhembshurinë për një të dënuar të ma errësojë kujtimin e atyre që nuk jetojnë më.
Unë nuk dua ta urrej Jakup Krasniqin.
Nuk dua t’ia përqesh pleqërinë, as t’ia mohoj familjes të drejtën për ta dashur. Por nuk e dua as një Kosovë ku emri i Hashim Thaçit, apo i kujtdo tjetër, të peshojë më shumë se jeta e një shqiptari të pafajshëm. Kam kaluar vite duke e parë vuajtjen njerëzore nëpër luftëra dhe kam mësuar se dhimbja e një nëne nuk ka parti, se gjaku i një të pafajshmi nuk e merr ngjyrën e flamurit të atij që e derdh dhe se asnjë lavdi ushtarake nuk mund ta shlyejë përgjegjësinë për një krim.
Ky është zgjimi kombëtar për të cilin dua të jetoj e të shkruaj: një Kosovë që ka guxim t’i dojë bijtë e saj pa i shpallur të pagabueshëm, t’i nderojë çlirimtarët pa i harruar viktimat dhe ta kërkojë të vërtetën edhe kur ajo ia copëton zemrën.
Sepse nuk ka tragjedi më të madhe për një popull sesa të çlirohet nga pushtuesi e pastaj të ketë frikë të kërkojë drejtësi prej njerëzve të vet. Dhe nëse një ditë fëmijët tanë na pyesin se çfarë bëmë kur e kuptuam se edhe shqiptarët kishin vrarë shqiptarë, unë nuk dua t’u them se heshta për hir të një emri, të një partie apo të një lavdie.
Dua të mund t’i shikoj në sy e t’u them:
“Më janë dhimbur edhe ata që u dënuan, por nuk i kam harruar kurrë ata që u vranë. Nuk kam mundur t’ua kthej jetën, por jam përpjekur që askush të mos ua vrasë edhe të vërtetën.”
HASHIM THAÇI DHE E VËRTETA QË KOSOVA NUK DESHTI ME E PA
Sot po shkruaj për nanat që u plakën tu i pritë bijtë që nuk u kthyen kurrë. Për fëmijët që u rritën tu e përqafu fotografinë e babës, pa e ndie kurrë dorën e tij në ballë. Për gratë që mbetën vetëm,…



Midis përshëndetjes me një të vdekur dhe asaj me një të gjallë që kthehet për në burg, pasi është dënuar për krime, mendoj se e para është pakrahasueshëm më e vështirë.