Nga Bondsteel te Hormuzi
Pasi vuri në dyshim NATO-n dhe kërcënoi tërheqjen nga Kosova, Trump tani kërkon ndihmën e aleatëve. Kriza në Hormuz zbulon koston e një aleance të trajtuar si pazar.
Ka një ironi të errët në mënyrën se si Donald Trump po i drejtohet sot aleatëve të tij. Për vite me radhë ai e trajtoi NATO-n jo si një bashkësi demokratike të ndërtuar mbi besimin dhe përgjegjësinë e përbashkët, por si një marrëveshje tregtare, një pazar ku mbrojtja kolektive matet me faturë dhe kërcënim. Aleatët u përqeshën, u kërcënuan, u poshtëruan. Europa u trajtua si barrë. Demokracitë si klientë të padëshiruar.
Tani, ndërsa lufta Izraelite me Iranin në të cilën SHBA-të janë të përfshirë po përhapet dhe ngushtica e Hormuzit është kthyer në një nyje krize për ekonominë botërore, i njëjti president kërkon nga të njëjtët aleatë që të dërgojnë anije, forca dhe besim për të shpëtuar nga një situatë që ai vetë e ndihmoi ta krijojë.
Është një moment që zbulon diçka më të thellë sesa një krizë diplomatike. Ai zbulon pasojat e një politike që për vite e ka gërryer besimin mes demokracive.
Trump ka kaluar një pjesë të madhe të karrierës së tij politike duke vënë në pikëpyetje themelin e aleancës transatlantike. Ai e quajti NATO-n të vjetruar. Hodhi dyshime mbi nenin 5, premtimin themelor se një sulm ndaj një anëtari është sulm ndaj të gjithëve. Ai kërcënoi hapur një vend aleat, Danimarkën, për territorin e Grinlandës. Në të njëjtën kohë, në Evropën Lindore, sjellja e tij ndaj agresionit rus në Ukrainë krijoi një atmosferë pasigurie që vetëm Kremlini mund ta kishte ëndërruar.
Aleancat nuk mbahen vetëm nga tanke dhe baza ushtarake. Ato mbahen nga besimi. Dhe besimi është gjëja që Trump e ka shpërndarë më bujarisht se kurrë.
Sot ai kërkon ndihmë. Ai kërkon që Evropa të dërgojë anije për ta hapur Hormuzin. Ai kujton Ukrainën dhe thotë se Amerika i ndihmoi evropianët, prandaj tani është radha e tyre. Por ky është një shtrembërim i thellë i realitetit. Mbështetja për Ukrainën nuk ishte një favor amerikan ndaj Evropës. Ishte mbrojtja e një parimi që mbron vetë rendin evropian, që kufijtë nuk mund të ndryshohen me forcë dhe se agresioni nuk mund të shpërblehet.
Në këtë kontekst, kërkesa e Trump tingëllon më pak si thirrje për solidaritet dhe më shumë si kërkesë për shpëtim.
Por ndoshta vendi ku kjo politikë shfaqet më qartë është Ballkani, një rajon që e njeh shumë mirë peshën e pranisë amerikane dhe çmimin e mungesës së saj.
Në Kosovë, prania amerikane në KFOR ka qenë për dekada një garanci jo vetëm ushtarake, por edhe politike. Kampi Bondsteel dhe trupat amerikane nuk janë vetëm një komponent i një misioni paqeruajtës. Ato janë një simbol i besimit se Perëndimi nuk do ta braktisë rajonin në momentet e pasigurisë.
Megjithatë, raportimet1 se administrata Trump po shqyrton kufizimin e trupave amerikane në Kosovë kanë shkaktuar alarm edhe në vetë Washingtonin. Një grup senatorësh dhe kongresistësh nga të dyja partitë i kanë kërkuar sekretarit të shtetit Marco Rubio që ta parandalojë një tërheqje të tillë, duke paralajmëruar se reduktimi i forcave amerikane mund ta destabilizojë jo vetëm Kosovën, por gjithë Ballkanin Perëndimor.
Ata kanë të drejtë të shqetësohen.
Kosova mbetet një nga vijat më të ndjeshme të sigurisë në Evropë. Tensionet me Serbinë vazhdojnë. Dialogu politik ka ngecur. Për vite me radhë sfidat shpërthenin në veri të vendit, shpesh duke e gjetur diplomacinë ndërkombëtare të papërgatitur. Sot, përplasjet dhe krizat e Serbisë kundër Kosovës janë përqendruar në Prishtinë, në parlament.
Në këtë realitet, prania e KFOR-it, dhe veçanërisht e trupave amerikane, nuk është thjesht një detaj teknik i një misioni ushtarak. Ajo është një pengesë strategjike ndaj aventurave nacionaliste dhe ndërhyrjeve të jashtme.
Një tërheqje amerikane do të kishte pasoja shumë më të mëdha sesa një riorganizim i një kontingjenti ushtarak. Ajo do të krijonte një boshllëk politik dhe psikologjik në një rajon ku Rusia prej kohësh kërkon të shfrytëzojë çdo dobësi të Perëndimit.
Nëse NATO dobësohet në Kosovë, sinjali që dërgohet nuk është vetëm për Prishtinën dhe Beogradin. Ai shkon deri në Moskë.
Kjo është arsyeja pse paradoksi i momentit është kaq i thellë. Presidenti që për vite ka vënë në dyshim vlerën e aleancave tani kërkon që ato të funksionojnë në mënyrë të përkryer. Presidenti që kërcënon ta zvogëlojë praninë amerikane në një rajon të brishtë si Ballkani kërkon që aleatët t’i rrezikojnë forcat e tyre në një luftë të zgjeruar në Lindjen e Mesme.
Aleancat nuk funksionojnë kështu.
Besimi nuk është një mekanizëm që mund të ndizet dhe fiket sipas nevojës së momentit. Ai ndërtohet ngadalë dhe shkatërrohet shpejt. Dhe kur një lider kalon vite duke e minuar atë, nuk mund të presë që në momentin e krizës të gjithë të vrapojnë për ta riparuar.
Për Kosovën dhe për rajonin, mesazhi është i qartë. Siguria nuk mund të merret si e mirëqenë. Aleancat duhen ruajtur jo vetëm me ushtarë, por edhe me parime.
Dhe për botën demokratike në tërësi, ky është një kujtim i ashpër se kërcënimi ndaj demokracisë nuk vjen vetëm nga armiqtë e saj të jashtëm. Ndonjëherë ai vjen edhe nga ata që pretendojnë ta udhëheqin.