Nga komandant lufte te fytyra e një politike kërcënuese
Nga Drenica në Libi, trajektorja e Sami Lushtakut tregon se si një komandant lufte shndërrohet në aktor politik i krimit të organizuar.
Nisa të merrem me dosjen publike të Sami Lushtakut jo për shkak të një pretendimi të vetëm, por sepse emri i tij më dilte vazhdimisht përpara, në dekada, në institucione, në forma të dhunshme pushteti që në teori duhet ta frenojnë njëra tjetrën. Gjykata. Policia. Media. Strukturat partiake. Aktorë të huaj. Ajo që në fillim dukej si një varg polemikash të shkëputura, me kalimin e kohës u kthye në një model që është e vështirë të hidhet poshtë si rastësi.
Fillimisht erdhën dokumentet.
Ndër materialet që i kemi verifikuar ishin edhe regjistra financiarë të viteve të luftës, ku listohen shpërndarje parash kesh të destinuara për komuna dhe zona operative në Kosovë. Një faqe, drejtuar Ministrit të Mbrojtjes, e thotë qartë se mjetet janë të destinuara për komuna dhe zona operative. Hyrjet janë të detajuara. Njëra përmend Njësinë e Prekazit nën Sami Lushtakun dhe shënon se Haki Geci ka marrë 230.000 marka gjermane më 23 korrik 1998. Të tjera listojnë autorizime dhe tërheqje për Podujevë, Ferizaj dhe Kaçanik, duke përfshirë shuma në franga zvicerane dhe marka gjermane, të datuara deri në nëntor dhe dhjetor 1998. Disa hyrje janë shënuar si urdhra për Zonën Operative IV, me shuma prej 50.000 dhe 20.000 markash gjermane. Faqja mban shënime me dorë dhe nënvizime, që sugjerojnë se urdhëresa është shqyrtuar më vonë. Por, ne nuk kemi mundur ta konfirmojmë zbatimin e saj.
Një dokument të dytë që e kemi ekzaminuar është një vërtetim zyrtar i datës 1 dhjetor 1998, i lëshuar në Prishtinë me kokëzimin e Republikës së Kosovës, Ministria e Ekonomisë dhe Financave. Dokumenti vërteton se më shumë se 200.000 marka gjermane i janë dorëzuar një agjencie të përshkruar si “Rusolia Turist” në Mynih. Aty thuhet se mjetet janë të destinuara për Skenderaj dhe se do të pranohen në zyrën e Hasan Berishës, në ambientet e ish “Banka e Ljubljanës” në Prishtinë. Përmendet Mujë Krasniqi si shoqërues i pranuesit të autorizuar. Ka nënshkrime si për dorëzimin, ashtu edhe për pranimin e mjeteve.
Këto dokumente, vetëm ato, nuk provojnë shkelje. Ato japin diçka tjetër, një hartë faktike të parasë, datave, vendndodhjeve dhe emrave. Ato tregojnë se shuma të mëdha të parave fizike (cash), vështirësisht për t’u gjurmuar, kanë kaluar nëpër duar të caktuara në një kohë të caktuar, në kushte ku mbikëqyrja ishte minimale dhe pushteti ishte i përqendruar.
Dokumente arkivore financiare nga viti 1998, lidhur me shpërndarjet fizike të parasë (cash) gjatë luftës në Kosovë.
Nga aty, e merr fjalën dosja publike.
Në vitin 2015, Gjykata Themelore në Mitrovicë, me një trup gjykues ku përfshiheshin edhe gjyqtarë të EULEX-it, shpalli aktgjykimin në rastet e njohura si Drenica 1 dhe Drenica 2, duke dënuar njëmbëdhjetë ish komandantë dhe ish-pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Sami Lushtaku, në atë kohë kryetar i Komunës së Skenderajt dhe ish komandant në zonën operative të Drenicës, u shpall fajtor për vrasjen e një civili shqiptar në shtator të vitit 1998 dhe u dënua me dymbëdhjetë vjet burg. Sipas gjykatës, viktima ishte qëlluar me armë zjarri në kokë, në një vend të papërcaktuar, ndërsa ishte i pafuqishëm, me duar të lidhura dhe duke kërkuar mëshirë për jetën. Trupi gjykues e cilësoi aktin si një formë të rëndë vrasjeje, të kryer në mënyrë brutale, duke theksuar se bëhej fjalë për një incident të izoluar, jo drejtpërdrejt të lidhur me përplasjet luftarake1. Në të njëjtin proces, Sylejman Selimi u dënua për torturimin e një të burgosuri civil në një qendër të improvizuar paraburgimi të UÇK-së në Likoc, ndërsa disa të pandehur të tjerë u dënuan për trajtim çnjerëzor, dhe disa u shpallën të pafajshëm për mungesë provash2. Ky aktgjykim u shoqërua me protesta publike, kontestime nga mbrojtja dhe të drejtën e apelimit nga të dyja palët, por mbeti një fakt i regjistruar gjyqësor se një gjykatë e Kosovës, me pjesëmarrje ndërkombëtare, e dënoi Sami Lushtakun për një vrasje të rëndë penale.
Unë nuk i kthehem meritave të atij procesi. E trajtoj si fakt të vendosur. Deri në vitin 2015, një gjykatë në Kosovë, me përfshirje të gjyqtarëve ndërkombëtarë, e kishte dënuar Sami Lushtakun për një krim të rëndë lufte.
Kapitulli tjetër lidhet me burgimin dhe arratisjen.
Në vitin 2014, ndërsa vuante dënimin, Lushtaku u arratis gjatë një transferimi në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës. Në atë kohë, episodi u përshkrua gjerësisht si simbol i brishtësisë së sistemit korrektues të Kosovës. Në dhjetor 2019, transmetuesi publik RTK raportoi3 se bashkëshortja e Lushtakut, Myrvete Hasani Lushtaku, e pranoi fajësinë për lehtësimin e arratisjes. Gjykata e dënoi me gjashtë muaj burg, dënim që me pëlqimin e saj u zëvendësua me gjobë prej 3.500 eurosh. Gjyqtari e tha qartë se dënimi me burg do të zëvendësohej me gjobë. Prokuroria këmbënguli se ajo kishte ndihmuar dhe lehtësuar arratisjen.
Ky nuk është thashethem. Është fakt i vendosur në gjykatë. Arratisja dhe ndihma e një familjareje të afërt e forcuan perceptimin se burgimi formal mund të negociohej përmes pushtetit informal.
Dimensioni ndërkombëtar shfaqet më herët.
Në dëshmi dhe rrëfime të publikuara nga administratorë ndërkombëtarë të pasluftës, Sami Lushtaku përmendet si shembull i një komandanti lokal arrestimi i të cilit dikur konsiderohej destabilizues. Në procedura në Hagë u lexuan fragmente nga një libër i shkruar nga një diplomat amerikan që kishte shërbyer në Kosovë pas luftës. Në ato fragmente, Lushtaku përshkruhet si ish lider i UÇK-së, më vonë i konsideruar një “lord lufte virtual”, për të cilin besohej se kishte qenë përgjegjës jo vetëm për terrorizimin e serbëve, por edhe për vrasjen e shqiptarëve të dyshuar si bashkëpunëtorë. Autori dëshmoi se arrestimi i Lushtakut në atë kohë rrezikonte trazira të gjera që do të kërkonin ndërhyrjen e KFOR-it, dhe se autoritetet zgjodhën t’i jepnin prioritet stabilitetit duke mbledhur prova të mjaftueshme.
Nuk e citoj këtë për ta zbukuruar gjuhën. E sjell për ta shpjeguar një logjikë qeverisëse që e formësoi mjedisin e pasluftës në Kosovë. Shteti, në formën e tij të hershme, herë pas here e peshonte ligjshmërinë kundrejt rrezikut që paraqisnin burra që komandonin besnikëri dhe frikë njëkohësisht të lidhur me rrjetet kriminale.
Pretendimet më këmbëngulëse dhe me pasoja rreth Lushtakut lidhen me paranë dhe shantazhin.
Në dhjetor 2020, në një intervistë televizive4, Nuredin Lushtaku pretendoi se gjatë luftës dhe menjëherë pas saj, fonde të destinuara për qëllime kolektive ushtarake u devijuan për përdorim privat. Ai foli për blerje tokash në periudha kur civilët nuk kishin strehë e ushqim, dhe përmendi shuma konkrete, përfshirë mbi një milion marka dhe shuma të tjera të marra, sipas tij, ditë pas përfundimit të luftës. Këto deklarime ishin pretendime, jo aktgjykime. Rëndësia e tyre qëndron te saktësia dhe fakti se u thanë publikisht, nga një person i emërtuar, në një shoqëri ku akuza të tilla shpesh kanë kosto personale.
Më vonë intervistova Gazmend Halilajn, avokat penalist dhe ish pjesëtar të UÇK-së, i cili më dha leje ta regjistroja bisedën në mënyrë të hapur dhe në procesverbal. Halilaj e përshkroi veten si pjesëtar të UÇK-së, më pas të Trupave Mbrojtëse të Kosovës, dhe më pas të Policisë së Kosovës, duke përfshirë hetimet dhe inteligjencën. Ai tha se prej vitesh pretendon se rreth 1.4 milion marka gjermane të lidhura me luftën janë marrë për përdorim privat nga Sami Lushtaku. Ai më tha se pasi foli publikisht për këtë, iu nënshtrua denigrimit, presionit dhe dhunës.
Halilaj përshkroi me detaje një atentat të pretenduar ndaj tij në prill 2020. E vendosi në një lokacion të saktë, e përshkroi automjetin, armët dhe rrjedhën e ngjarjes. Tha se mbijetoi rastësisht. Ai tha gjithashtu se më pas, në procedura gjyqësore, Sami Lushtaku u gjobit me 2.000 euro për kërcënim ndaj tij5, ndërsa persona të tjerë u ndoqën penalisht në lidhje me dhunën përreth rastit të tentim-vrasjes së Halilajt të organizuar nga Lushtaku. Ai theksoi se rezultati ligjor nuk kishte raport me peshën e akteve të pretenduara.
Unë e trajtoj rrëfimin e Halilajt si dëshmi. Nuk është provë për çdo pretendim që ai bën. Por vendos dy gjëra në dritë. Një dëshmitar i emërtuar, me histori profesionale të gjurmueshme, pretendon lidhje të drejtpërdrejtë mes të folurit për fonde të zhdukura të luftës dhe shënjestrimit me dhunë. Dhe gjykatat, të paktën një element frikësimi, e kanë pranuar përmes një gjobe.
Përtej parasë dhe dhunës, Halilaj dhe të tjerë pretendojnë një model më të gjerë. Ata përshkruajnë një sistem ku besnikëria politike imponohet përmes frikës, ku qasja në punë, kredi dhe mbrojtje varet nga rreshtimi, dhe ku institucionet përkulen për t’i mbrojtur ata në qendër. Këto pretendime përputhen me raportime të tjera dhe me përvoja të përshkruara nga disa bashkëbisedues, edhe pse janë të vështira për t’u matur me një metër të vetëm.
Ka pretendime të tjera serioze të lidhura me Sami Lushtakun që i paraprijnë luftës. Sipas pretendimeve të cituara nga dëshmitarë dhe bashkëbisedues që kam intervistuar gjatë dy viteve të fundit, Lushtaku ishte burgosur në vitet 1980 dhe ishte dënuar me pesë vjet për dhunë seksuale ndaj një të miture. Këto pretendime, në materialet që kam pasur në dispozicion, nuk shoqërohen me aktgjykime të qasshme publikisht.
Të njëjtat burime thonë se gjatë viteve 1990, Lushtaku jetoi në Gjermani si azilkërkues politik dhe u mbështet në ndihma sociale gjatë papunësisë. Pas masakrës së Prekazit, ai u kthye në Kosovë dhe në vitin 1998 u emërua komandant i Zonës Operative të Drenicës.
Gjatë luftës dhe sidomos pas saj, disa persona u zhdukën ose u vranë në rrethana që dëshmitarët i përshkruajnë si të dyshimta. Disa burime e paraqesin Lushtakun si figurë qendrore të dhunës politike të pasluftës në Kosovë, duke ia atribuar përgjegjësinë për organizimin e vrasjeve të synuara me motive politike, përfshirë vrasjen e profesor Haki Imerit. Këto pohime mbështeten në dëshmi dhe rrëfime, jo në verdikte përfundimtare gjyqësore.
Dëshmi të tjera ia atribuojnë Lushtakut përfshirjen në vrasje të tjera me motive politike, përfshirë atentatin ndaj Xhafer Behramit, drejtor shkolle në Xhubrel, kryetar lokal i LDK-së dhe anëtar i kryesisë së partisë për Skenderaj, ku u vranë Behrami dhe djali i tij, ndërsa një nip u plagos rëndë. Vite më vonë, vëllai i Behramit, i cili kishte dëshmuar para EULEX-it dhe në Hagë, u sulmua gjithashtu.
Pretendime të tjera e lidhin Lushtakun me pritën ndaj Gani Gecit, ku u vranë Besim Kastrati, ish luftëtar i UÇK-së dhe truprojë i Ibrahim Rugovës, dhe Bekim Kastrati, po ashtu ish luftëtar i UÇK-së dhe gazetar i gazetës Bota Sot, ndërsa Geci u plagos rëndë. Raporte të EULEX-it e kanë përmendur Agron Sulejmanin si vrasës me pagesë të dyshuar, me lidhje të drejtpërdrejta me Lushtakun.
Lushtaku është lidhur gjithashtu nga burime të inteligjencës dhe hetues me rrjete të krimit të organizuar dhe me aktivitete të paligjshme bixhozi. Ndërkohë, një fakt i verifikueshëm është se ai figuron në listën e sanksioneve të Departamentit Amerikan të Thesarit, Zyra e Kontrollit të Pasurive të Huaja, në kuadër të programit për Ballkanin, ku mbetet i listuar pas një përditësimi në gusht 20256.
Kjo listë përfshin emrin, datëlindjen dhe vendlindjen. Sanksionet nuk janë dënime penale. Por janë përcaktime formale të një qeverie të huaj se një individ paraqet kërcënim për stabilitetin, qeverisjen ose sigurinë.
Deri në vitin 2025, roli i Lushtakut ishte zhvendosur përsëri, nga subjekt gjykate në aktor politik të rrugës.
Në shkurt 2025, Lushtaku kishte shkaktuar incidente në Skenderaj që përfshinin kolonën7 e Kryeministrit Albin Kurti, ato u dënuan nga organizatat e shoqërisë civile. Ministrja e Drejtësisë akuzoi Lushtakun8 se tentoi të bllokonte lëvizjen e Kryeministrit duke përdorur një automjet komunal, ndërsa grupe mbështetësish hodhën fishekzjarre në përpjekje të dhunshme për ta prishur tubimin. Demokracia në Veprim i përshkroi incidentet si sulme ndaj procesit demokratik9. Në të njëjtën periudhë, dokumente gjyqësore tregonin se Lushtaku ishte gjobitur për kërcënim ndaj një avokati10, ndërsa të afërm të tij përballeshin me akuza në incidente të tjera të dhunshme.
Modeli i dhunshëm i Lushtakut nuk është i shpërthimeve të izoluara. Është model ku konkurrenca politike prek vazhdimisht kufirin e frikësimit dhe të ndërprerjes fizike.
Retorika u ashpërsua më vonë atë vit.
Më 13 shtator 2025, Lushtaku u shfaq në një emision politik11 në orar të shikueshmërisë së lartë në Klan Kosova. E pashë të gjithë transmetimin. Gjatë intervistës, ai u paraqit si mbrojtës i ligjshmërisë kundër një qeverie që e akuzoi se po shpërfillte vendime gjyqësore. Ai u bëri thirrje qytetarëve të dalin në rrugë dhe tha se ata që nuk e respektojnë kushtetutën duhet të tërhiqen zvarrë nëpër rrugët e Prishtinës. Tha se do të merrte pjesë vetë.
Në një vend me histori të afërt të dhunës politike, kjo nuk ishte gjuhë metaforike. Ishte thirrje e qartë për shtrëngim fizik, e dhënë me qetësi, në televizion kombëtar, nga një figurë e lartë politike.
Edhe platforma kishte rëndësi.
Klan Kosova është në pronësi të vëllezërve Devolli, interesat e të cilëve në biznes dhe media janë përballur me vëzhgim të vazhdueshëm. Kam shqyrtuar raportime që përshkruajnë ndërhyrje editoriale, ndalimin e storieve që implikonin interesat e pronësisë dhe sulme të koordinuara ndaj figurave politike që perceptoheshin si armiqësore ndaj atyre interesave. Renditja e Kosovës në lirinë e medias ka rënë ndjeshëm12, me vëzhgues që paralajmërojnë për një kulturë frike. Në këtë mjedis, vendimi për t’i dhënë Lushtakut skenë në orar të lartë për një retorikë të tillë nuk mund të shihet si neutral.
Zhvillimi i fundit e futi historinë në fushën e sigurisë ndërkombëtare.
Në janar 2026, Lushtaku postoi13 publikisht për një vizitë që e quajti zyrtare në Libi, duke falënderuar Khalifa Haftarin. Haftar nuk është aktor konvencional shtetëror. Ai është një komandant libian i lidhur me krime lufte, zhdukje me forcë dhe sulme ndaj civilëve. Ai është gjithashtu kanal qendror i ndikimit rus në Afrikën e Veriut14. Që nga viti 2016, Haftar ka ruajtur aleancë të qëndrueshme me Moskën, duke përfshirë mbështetje nga inteligjenca ushtarake ruse dhe Wagner, tash i ribërë si African Corps nën kontroll të drejtpërdrejtë shtetëror rus. Kjo është e dokumentuar në raporte të Kombeve të Bashkuara, në imazhe satelitore dhe në hetime të burimeve të hapura.
Galeria | Khalifa Haftar dhe lidhjet me Moskën.
Vizita e Lushtakut nuk ishte thjesht ceremoniale. Ishte sinjal politik. Burime të shumta me të cilat kemi folur ndër vite e përshkruajnë Lushtakun si nyje operative mes krimit të organizuar, politikës së pasluftës dhe rrjeteve të ndikimit të huaj në Ballkanin Perëndimor. Në këtë kontekst, një afrim publik me Haftarin nuk është anomali. Është deklarim rreshtimi.
Ekspertë të sigurisë me të cilët redaksia jonë është konsultuar në Londër dhe Berlin i përshkruajnë individët me profil si i Lushtakut si asete të përshtatshme për operacione hibride ruse. Jo ideologë, por aktorë të komprometuar. Njerëz, levat e të cilëve janë paraja, frikësimi dhe autoriteti informal. Përdorimi i simbolikës së luftës si mburojë personale përputhet saktësisht me këtë model.
Këto gjetje hulumtuese nuk janë gjyq. Janë paralajmërim. Një shoqëri që lejon që simbolet e çlirimit të ripërdoren si mburoja për shantazh e kërcënime dhe për ta arsyetuar rreshtimin me aleatë armiqësor të huaj, rrezikon të humbasë jo vetëm të ardhmen, por edhe kuptimin e së shkuarës. Në dekada, trajektorja e Sami Lushtakut ka ndjekur një vijë të qëndrueshme. Nga fonde lufte të paqarta tek dënimet në gjykatë. Nga arratisje nga drejtësia dhe lehtësim arratisjeje, tek frikësimi dhe mobilizim rrugësh për kryenrgitje ndaj qeverive legjitime. Nga kërcënim i brendshëm tek lidhjet me armiqt e jashtëm.
Nuk nisa të shkruaj për një njeri të vetëm. Deshta që ta kuptoj si mbijeton pushteti kur institucionet çalojnë. Te rasti i Sami Lushtakut, materiali është mjaft i gjerë dhe mjaft i përsëritur për të folur vetë.
Për qeveritë perëndimore që vazhdojnë të investojnë kapital politik, ndihmë sigurie dhe besueshmëri institucionale në Kosovë, figura si Sami Lushtaku përbëjnë një provë që nuk mund të shtyhet pafundësisht. Kur një aktor politik shfaqet në mënyrë të përsëritur në kryqëzimin e trashëgimisë së luftës, dhunës së pasluftës, sfidimit të institucioneve, përfshirjes në lista sanksionesh amerikane dhe ndërveprimeve me aktorë të lidhur me interesat strategjike ruse, si fuqi kundërshtare ndaj Kosovës dhe aleatëve të saj, çështja nuk është më nëse mekanizmat vendorë janë të aftë ta absorbojnë këtë ngarkesë.
Pyetja reale është nëse garantuesit ndërkombëtarë të projektit të sundimit të ligjit në Kosovë janë të gatshëm t’i trajtojnë këto modele të konsoliduara të rrezikut me të njëjtin seriozitet si incidentet e izoluara, dhe ushtrimin informal të pushtetit me të njëjtin rigorozitet si parimet që pretendojnë t’i mbrojnë. Ndërhyrja nuk kërkon spektakël apo përdorim force. Ajo mund të nisë me vëzhgim të strukturuar, koordinim ndërinstitucional dhe pasoja të qarta.
Historia në Kosovë si edhe në kontekste të tjera të brishta, tregon se kur figura të tilla menaxhohen në vend se të përballen, ato nuk neutralizohen. Ato përshtaten. Dhe koston e kësaj përshtatjeje nuk e paguajnë bartësit e pushtetit informal, por shoqëritë që institucionet perëndimore deklarojnë se synojnë t’i mbështesin dhe t’i mbrojnë.
Kosovo ‘Drenica Group’ Guerrillas Jailed for Wartime Crimes — Balkan Insight.
The Supreme Court of Kosovo, in a Panel composed of EULEX Judge Krassimir Mazgalov (Presiding and Reporting), EULEX Judge Arnout Louter and Supreme Court Judge Emine Mustafa as Panel members, and EULEX Legal Officer Sandra Gudaityte as the Recording Officer, in the criminal case against, among others, defendants JD, SL, SS — EULEX Court.
Ndihmoi në arratisjen e Sami Lushtakut në vitin 2014 nga QKUK-ja — RTK YouTube.
Ju mund at verifikoni këtë nëpërmjet web-faqes së Departamentit Amerikan të Shtetit ku Thesari e Publikon Listën e Saj të Zezë — Sanctions List Search - OFAC (LUSHTAKU, Sami)
Kurti kërkon votën në Drenicë mes hedhjes së mjeteve piroteknike — KOHA Ditore.
Postimi i Ministres Albulena Haxhiu në Facebook Post, 28 Janar, 2025.
DnV për tensionet në Skenderaj: Aktet e tilla bien në kundërshtim me parimet e demokracisë — KOHA Ditore.
Policia jep detaje për plagosjen e avokatit Gazmend Halilaj ku u përmend edhe Sami Lushtaku — IndeksOnline.
“Duhet t’i ngrehim zvarrë…”/ SHOKON Lushtaku: Duhet të dalim në rrugë – “Jehona Politike” — KLAN Kosova.
Ndikimi i Mafias: E Vërteta e Errët Pas Shtypit të Kosovës
Mafia dhe disa nga ambasadat e huaja e kanë shndërruar median e Kosovës në një vegël për manipulim, duke shkatërruar lirinë e shtypit dhe demokracinë. — Kronika B Vëzhgimi Mbi Median.