Pse Berat Buzhala u tmerrua nga raporti i BIRN për Rusinë
Berat Buzhala nuk i mbrojti viktimat. Ai e ekzekutoi një operacion informativ. Duke e sulmuar Shkëlzen Gashin, ai synoi Albin Kurtin, për t'i fshehur gjurmët e dezinformimit rus në Kosovë.
Pse u dogj shtëpia për një plesht? Opozita dhe mediat e tyre e asgjësuan ekspozitën e krimeve serbe vetëm për ta goditur Kurtin dhe mbuluar raportin BIRN-it.
Ajo që ndodhi rreth ekspozitës1 nuk ishte një reagim i zakonshëm publik. Nuk ishte një debat i thjeshtë mbi një gabim, as një përplasje spontane mendimesh. Ishte një operacion informativ i strukturuar, i zhvilluar në disa shtresa, në një kohë shumë të caktuar, dhe për qëllime shumë konkrete2.
Ne, si redaksi, e kemi ndjekur këtë proces hap pas hapi. Jo duke u mbështetur në përshtypje, por duke e rindërtuar kronologjinë, duke i krahasuar deklarimet publike, duke i vendosur ato në kontekstin politik dhe mediatik të Kosovës dhe duke i lexuar përmes kritereve të asaj që sot njihet gjerësisht si luftë informative.
Për ta kuptuar këtë, duhet të kthehemi pak mbrapa.
Në momentin kur shpërtheu debati për ekspozitën, Kosova nuk ishte në një gjendje të zakonshme politike. Vendi sapo kishte kaluar dy procese zgjedhore brenda një periudhe shumë të shkurtër, në shkurt dhe në dhjetor të vitit 2025. Në të dyja rastet, qytetarët e kishin dhënë të njëjtin mesazh, dëshironin që vendi të qeverisej nga një politikë reformiste, e përfaqësuar nga Albin Kurti.
Megjithatë, përkundër këtij mandati të përsëritur, vendi po shtyhej drejt një tjetër cikli zgjedhor. Kjo ka krijuar një tension të dukshëm politik. Një pjesë e opozitës, e paaftë për ta fituar betejën në kutinë e votimit, duket se ka nevojë për një terren tjetër, për një krizë, për një atmosferë që do ta ndryshonte perceptimin publik.
Në të njëjtën kohë, ndodhi diçka tjetër, shumë më e rëndësishme, por më pak e dukshme për publikun e gjerë.
BIRN Kosova dhe Kallxo.com publikuan3 një nga materialet më të rëndësishme investigative të viteve të fundit mbi dezinformimin. Aty nuk flitej për thashetheme. Flitej për një ekosistem. Për mënyrën se si narrativa të prodhuara në Rusi dhe të përpunuara në Serbi, përkthehen, adaptohen dhe hyjnë në hapësirën informative të Kosovës, edhe në gjuhën shqipe. Aty flitej se si arkitektura dezinformuese e Rusisë, ishte vënë në përdorim për ta përmbysur të vërtetën e Kosovës dhe për Kosovën në favor të politikave agresive e destabilizuese të Serbisë.
Në diskutimin publik që pasoi4, gazetarët dhe hulumtuesit e përfshirë e shpjeguan qartë rrezikun. Kreshnik Gashi theksoi se gabimi më i madh është të besohet se ky dezinformim nuk ndikon te publiku shqiptar. Sipas tij, ndikimi nuk matet vetëm në bindje, por në veprime konkrete, në frikë kolektive, në reagime spontane që nuk dihet kush i ka nxitur.
Muhamet Hajrullahu e formuloi edhe më drejtpërdrejt. Qëllimi i kësaj arkitekture nuk është të të bëjë pro rus. Qëllimi është të ta thyejë besimin. Të krijojë paqartësi. Të mbjellë dyshim. Të bëjë që qytetari të mos dijë më kujt t’i besojë.
Ky është thelbi i luftës informative moderne.
Dhe pikërisht në këtë moment, kur kjo çështje doli në sipërfaqe, shpërtheu kriza e ekspozitës.
Ekspozita në fjalë kishte për qëllim t’i rikujtonte krimet e kryera nga Serbia në Kosovë. Ajo ishte një përpjekje për të sjellë në hapësirë publike një histori që, për një pjesë të madhe të brezit të ri, po largohet gjithnjë e më shumë në kohë.
Është e vërtetë që ajo ekspozitë kishte probleme. Paneli mbi Dubravën preku një plagë shumë të ndjeshme dhe ngjalli reagim të fortë. Dhe ky reagim ishte i legjitim.
Por ajo që ndodhi më pas nuk ishte më reagim. Ishte jehonë.
Në një shoqëri normale, një gabim korrigjohet. Diskutohet. Përmirësohet. Nuk shkatërrohet i gjithë kuadri për shkak të një pjese.
Këtu ndodhi e kundërta.
Ekspozita nuk u sfidua si përmbajtje. Ajo u shndërrua në një objekt politik. Në një simbol. Në një armë.
Këtu hyn në lojë roli i figurave mediatike si Berat Buzhala.
Në vend që ta trajtonte konkretisht çështjen, ai e ndërtoi një narrativë tjetër. Ai nuk tha, ky është gabimi dhe kjo është e vërteta. Ai e zhvendosi debatin nga përmbajtja tek njerëzit. Nga faktet tek lidhjet. Nga ekspozita tek politika.
Ai e lidhi autorin e ekspozitës me Kryeministrin Albin Kurti. E paraqiti si pjesë të një rrethi politik. E zgjeroi sulmin tek persona të tjerë. E përdori gjuhën e kriminalizimit. Dhe e futi gjithë këtë në një narrativë më të madhe, ku ekspozita nuk ishte më një iniciativë kulturore, por një projekt i rrezikshëm politik.
Kjo nuk ishte rastësi.
Sepse kjo qasje i shërbente disa qëllimeve njëkohësisht.
Së pari, e largonte vëmendjen nga raporti i BIRN dhe Kallxo.com mbi dezinformimin. Një temë komplekse, që kërkon analizë, u zëvendësua me një dramë të thjeshtë, emocionale dhe të lehtë për konsum. Por, në të njëjtën kohë, duket se figura si Berat Buzhala u trazuan nga fakti që arkitektura që këta e kishin përdorur për t’i dhënë jehonë operacioneve destabilizuese të Serbisë në Kosovë tashmë ishte ekspozuar, të zhveshur nga mbrojtja e saj, ata u detyruan ta prodhonin një vërshim për ta zhvendosur vëmendjen.
Së dyti, operacioni për mbylljen e ekspozitës, e krijonte një vijë sulmi ndaj Albin Kurtit, duke e lidhur me një çështje të ndjeshme morale, pa hyrë në debat të drejtpërdrejtë politik.
Së treti, ky operacion, e godiste një ekspozitë që në thelb rikujtonte krimet serbe, diçka që nuk është në interesin e Serbisë, e cila për dekada ka investuar në zbehjen, relativizimin dhe shtrembërimin e kësaj historie.
Në këtë pikë, është e nevojshme të kuptohet se si funksionon një operacion i tillë.
Studiues ndërkombëtarë si Peter Pomerantsev kanë përshkruar modelin rus të propagandës si një sistem ku nuk ka një të vërtetë të vetme që duhet imponuar, por një realitet që duhet shpërbërë. Ku qëllimi nuk është ta bindësh publikun, por të krijosh një mjegull, ku çdo gjë duket e dyshimtë.
Studime të tjera kanë treguar se propaganda moderne funksionon përmes vëllimit dhe përsëritjes. Nuk ka rëndësi koherenca. Nuk ka rëndësi qëndrueshmëria. Ajo ndryshon vazhdimisht, duke e mbingarkuar hapësirën publike me informacione, deri në pikën ku publiku lodhet dhe e humb aftësinë për ta dalluar të vërtetën nga gënjeshtra.
Kjo është ajo që e pamë këtë javë që po e lëmë pas.
Një ditë në qendër të vemendjes ishte BIRN dhe kallxo.com. Pastaj një fotografi e vjetër e stafit të tij. Pastaj një insinuatë për lidhje me Beogradin. Pastaj ekspozita e Shkëlzen Gashit. Pastaj autori Shkëlzen Gashi. Pastaj Kryeministri Kurti. Pastaj patriotizmi. Pastaj tema krejt të tjera5.
Nuk ka një vijë të drejtë. Ka vetëm lëvizje.
Në diskutimin e Kallxo.com u theksua edhe një element tjetër shumë i rëndësishëm. Shpërndarja e këtyre narrativave shpesh nuk bëhet drejtpërdrejt nga aktorë të huaj. Ajo bëhet përmes njerëzve lokalë, që flasin gjuhën, kuptojnë kontekstin dhe duken të besueshëm.
Kjo është arsyeja pse këto operacione janë kaq efektive.
Ato nuk duken si ndërhyrje. Duken si debat i brendshëm.
Në këtë kuptim, reagimi i Buzhalës nuk është thjesht një opinion personal. Ai është pjesë e një dinamike të një bërthame më të gjerë, ku sulmi ndaj kredibilitetit të gazetarëve dhe mediave që e ekspozojnë dezinformimin bëhet një mënyrë për ta dobësuar vetë informacionin.
Dhe këtu qëndron rreziku më i madh.
Sepse në momentin kur publiku fillon të dyshojë në gjithçka, atëherë çdo e vërtetë bëhet e barabartë me çdo gënjeshtër.
Ekspozita nuk ishte problemi real.
Ajo ishte mjeti.
Ajo u përdor për ta mbuluar një debat shumë më të rëndësishëm. Për ta shpërqendruar vëmendjen nga një raport që tregonte se si funksionon dezinformimi në Kosovë. Për ta krijuar një krizë të re, më të zhurmshme, më të thjeshtë dhe më të kontrollueshme.
Dhe kjo është arsyeja pse duhet të kuptohet si një operacion informativ.
Jo sepse dikush dha një urdhër të vetëm. Por sepse shumë elemente, politike, mediatike dhe strategjike, u përputhën në të njëjtën kohë, duke prodhuar të njëjtin efekt.
Në fund, ajo që mbetet është një mësim i thjeshtë, por i rëndë.
Në një shoqëri të ngarkuar me histori, me trauma dhe me tension politik, e vërteta nuk rrëzohet gjithmonë me argument.
Shpesh ajo mbytet në zhurmë.
Si u deformua e vërteta përmes asociimit, asgjësimit dhe zhurmës
Së pari, ky operacion nuk ishte një klithmë për drejtësi, por një goditje ndaj kujtesës kolektive, e ndërtuar me ftohtësi dhe qëllim të qartë. Goditja ndaj Albin Kurtit nuk ishte një mospajtim politik, por një tentativë për diskreditim përmes asociimit. Duke e lidhur ekspozitën me kryeministrin, arkitektët e kësaj zhurme nuk synonin korrigjimin e historisë, por helmimin e perceptimit publik përpara një cikli të mundshëm zgjedhor. Ishte një fajësim i tërthortë, një kurth ku trauma e popullit u përdor si mjet për ambicie politike, duke e shndërruar dhimbjen e masakrës në një monedhë të pistë këmbimi për dobësimin e institucioneve.
Së dyti, u pa një përmbysje e qartë e logjikës publike, asgjësimi i tërësisë për shkak të një pjese. Me pretekstin e një gabimi në panelin e Dubravës, nuk u kërkua përmirësim, por shkatërrim. E gjithë ekspozita u kthye në objekt sulmi. Në vend që të korrigjohej një element dhe të ruhej mesazhi themelor, u zgjodh zhdukja e tij nga hapësira publike. Kjo i hoqi Kosovës një mundësi të rëndësishme për ta ruajtur kujtesën kolektive dhe për t’ia treguar brezave të rinj realitetin e krimeve të kryera gjatë luftës.
Në fund, kjo histeri shërbeu si një ekran tymi për ta mbuluar një çështje shumë më të madhe, ekspozimin e dezinformimit serbo-rus në Kosovë. Kur BIRN dhe Kallxo.com sollën në vëmendje publikisht mënyrën se si këto narrativa hyjnë dhe përhapen në hapësirën tonë mediatike, reagimi nuk erdhi në formën e debatit, por të vërshimit. U krijua zhurmë për ta zhvendosur vëmendjen. Duke goditur ekspozitën, u goditën edhe zbulimet investigative, duke u sulmuar individë të caktuar, u tentua të delegjitimohej vetë procesi i ekspozimit të së vërtetës. Kjo nuk ishte rastësi, por një mekanizëm tipik i operacioneve të luftës informative, ku e vërteta nuk përgënjeshtrohet, por mbulohet.
Ekspozita që ndezi përplasjen mbi të vërtetën e luftës në Kosovë
Në qendër të kryeqytetit, një ekspozitë mbi masakrat e luftës u hoq brenda pak ditësh, duke zbuluar jo vetëm përplasjen e narrativave, por boshllëkun e gjatë institucional mbi të vërtetën e luftës. — Lajme dhe Raportim.
Reagimi i vonuar ndaj Shkëlzen Gashit nuk ishte për të vërtetën
Libri qarkulloi dy vjet pa zhurmë. Pastaj ekspozita. Pastaj zemërim i orkestruar. Ata që heshtën dje, sot kërkojnë drejtësi. Ky nuk është reagim, është kalkulim. — Kronika B Politikë.
BIRN and Internews Kosova Report Maps Influence of Russian Disinformation in Kosovo — Prishtina Insight.
Operacionet lëvizëse të taktikave Ruse të zbatuara nga Berat Buzhala.
