Rama Pakt me Serbinë, Luftë me Kosovën?
Lajm i bujshëm: Tirana ka bllokuar zyrtarisht Donika Gërvallën. Një urdhër i prerë izolimi që shënon pikën më të ulët të marrëdhënieve mes dy shteteve shqiptare.
TIRANË — Në një zhvillim që i shton një shtresë të re tensioni marrëdhënieve tashmë të brishta mes dy qeverive shqiptare, autoritetet në Tiranë kanë ndërmarrë një hap të pazakontë diplomatik ndaj një anëtareje të kabinetit të Kosovës. Donika Gërvalla, ministre e drejtësisë dhe një nga figurat më të zëshme të politikës në Prishtinë, është vendosur në mënyrë joformale jashtë çdo angazhimi zyrtar në Shqipëri, sipas burimeve diplomatike dhe një zyrtari të lartë të ministrisë së jashtme1.
Vendimi nuk është shpallur publikisht. Nuk ka dekret, as komunikatë. Por në diplomaci, mungesa e një dokumenti nuk e zbeh peshën e një urdhri. Ai është përcjellë në mënyrë të drejtpërdrejtë tek ambasadorët shqiptarë në rajon, me një formulim të thjeshtë dhe të prerë, ministres së Kosovës nuk duhet t’i krijohet asnjë mundësi për vizita apo takime zyrtare në Shqipëri.
Në sipërfaqe, kjo duket si një përplasje personale. Në thelb, është diçka më e thellë.
Për ta kuptuar këtë epizod, duhet kthyer një hap pas. Në fund të shkurtit, kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, publikuan një artikull të përbashkët në një gazetë gjermane2. Në të, ata propozonin një rrugë të re për integrimin e Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian, jo anëtarësim të plotë, por hyrje në tregun e përbashkët edhe në zonën Schengen, pa të drejtë vetoje, pa komisionerë, pa përfaqësim të plotë politik.
Për lexuesin e zakonshëm, kjo mund të tingëllojë si kompromis teknik. Për Kosovën, ishte një alarm politik.
Sepse në këtë formulë, vendet trajtohen si të barabarta në hyrje, por jo në histori. Serbia hyn si shtet që nuk e njeh Kosovën. Kosova hyn si shtet që kërkon njohje. Në një strukturë të tillë, barazia bëhet iluzion, ndërsa asimetria bëhet rregull.
Donika Gërvalla e tha këtë pa hamendje. Në një intervistë në Prishtinë, ajo paralajmëroi se qytetarët e Kosovës nuk do ta falin këtë lëvizje. Se krijohet përshtypja, herë pas here, që kur Evropa e shtyn Vuçiqin drejt murit, del Rama dhe e tërheq mbrapsht. Dhe më tej, ajo artikuloi një vijë të qartë politike, Shqipëria nuk mund të ketë rrugë drejt Serbisë që nuk kalon nëpër Kosovë, as gjeografikisht, as ekonomikisht, as politikisht.
Në një rajon ku fjalët peshohen si monedhë, kjo ishte një deklaratë e rëndë.
Reagimi në Tiranë ishte i menjëhershëm, por jo publik. Brenda pak ditësh, sipas burimeve, kryeministri Rama urdhëroi ministrin e jashtëm, Ferid Hoxha, të ndërmarrë masa që ta izolojnë politikisht ministren kosovare nga territori shqiptar. Në një mbledhje online me ambasadorët, ky urdhër u artikulua si direktivë, jo si sugjerim.
“Si mund të guxojë ajo ta kritikojë kryeministrin tonë”, thuhet se ka thënë Hoxha, sipas një burimi të pranishëm.
Pas kësaj erdhi porosia operative, nuk duhet t’i krijohet asnjë mundësi për angazhim zyrtar në Shqipëri.
Në diplomaci, ky është një veprim i rrallë. Jo sepse ndalon hyrjen fizike, por sepse e ndalon ekzistencën politike.
Ky epizod nuk qëndron i izoluar. Ai lidhet me një model më të gjerë veprimi që ka marrë formë gjatë viteve të fundit dhe që në Prishtinë lexohet gjithnjë e më shumë si një rreshtim gradual i Tiranës me interesat strategjike të Beogradit.
Ky model nuk fillon me këtë rast. Ai ka një kronologji.
Fillon me nismën e ashtuquajtur Balkan i Hapur, një projekt i ndërtuar në boshtin Tiranë-Beograd, ku Kosova u la jashtë, jo për arsye teknike, por sepse nuk pranoi një kornizë neutrale ndaj statusit të saj shtetëror.
Vazhdon me përpjekjen e Ramës për ta dërguar draftin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe në kryeqytetet evropiane, pa e konsultuar qeverinë e Kosovës, një akt që në çdo standard diplomatik përbën anashkalim të drejtpërdrejtë të sovranitetit të një shteti.
Thellohet me retorikën e balancuar pas epizodeve të dhunshme në veri të Kosovës, ku agresioni dhe mbrojtja vendosen në të njëjtin plan gjuhësor.
Dhe arrin në këtë moment, ku një ministre e Kosovës sanksionohet politikisht, jo për një veprim armiqësor, por për një kritikë publike ndaj një linje që perceptohet si e afërt me Serbinë.
Në Tiranë, kjo paraqitet si pragmatizëm. Në Prishtinë, si zhvendosje.
Sepse në rajone të tilla, ku historia nuk është e kaluar por e pranishme, çdo veprim diplomatik ka dy lexime, atë që thuhet dhe atë që kuptohet.
Përkrahësit e kryeministrit Rama argumentojnë se një qasje e tillë është e nevojshme për ta zhbllokuar procesin e integrimit evropian, për t’i anashkaluar vetot dhe për të sjellë përfitime konkrete për qytetarët. Sipas tyre, realiteti kërkon fleksibilitet.
Kritikët në Kosovë dhe në një pjesë të spektrit politik shqiptar shohin diçka tjetër. Ata shohin një model ku fleksibiliteti ushtrohet gjithmonë në një drejtim. Ku kompromisi bëhet mbi kurrizin e Kosovës. Ku marrëdhënia me Beogradin ndërtohet edhe kur ajo krijon paqartësi dhe dëme të pariparueshme për Prishtinën.
Në këtë kontekst, vendimi për ta izoluar Donika Gërvallën nuk është thjesht reagim emocional. Është vazhdimësi.
Ai shndërron një debat politik në një akt institucional. Një fjalë në një kufizim. Një kritikë në përjashtim.
Dhe kështu, në një mënyrë të heshtur, por të qartë, krijohet një vijë e re ndarëse.
Jo mes Shqipërisë dhe Kosovës si kombe, por mes dy mënyrave të të kuptuarit të interesit.
Njëra që e sheh atë përmes ekuilibrave rajonalë. Tjetra që e sheh përmes një historie të pambyllur.
Në fund, pyetja nuk është vetëm pse u ndëshkua një ministre. Pyetja është më e gjerë dhe më e rëndë.
Në një rajon ku aleancat janë të brishta dhe kujtesa është e gjatë, kur një qeveri shqiptare fillon t’i përjashtojë zërat që e mbrojnë Kosovën në emër të një marrëdhënieje me Serbinë, kush përfiton nga kjo heshtje.
Dhe kjo është një pyetje që nuk i përket më vetëm diplomacisë.
I përket vetë drejtimit që po merr politika shqiptare në Ballkan.
Ky izolim shënon një precedent të errët dhe të pashlyeshëm. Është hera e parë në historinë e këtyre dy kombeve që një qeveri në Tiranë guxon të vendosë sanksione politike ndaj një ministri të Kosovës. Ky akt nuk është një tekë momentale, por kulmimi brutal i një strategjie sistematike të Edi Ramës, i cili po e shkëmben solidaritetin vëllazëror me një vasalitet të ftohtë ndaj interesave të Beogradit. Nga aventura e "Ballkanit të Hapur" e deri te hartimi i drafteve për Asociacionin pas shpinës së Prishtinës në favor të Beogradit, çdo lëvizje e Ramës ka shërbyer si një amortizator për presionin ndërkombëtar ndaj Serbisë, duke e lënë Kosovën të izoluar dhe të pambrojtur. Duke heshtur zërin e Gërvallës për të kënaqur egon e një partneriteti me Vuçiqin, Tirana zyrtare ka kaluar Rubikonin, ajo nuk po luan më rolin e vëllait të madh, por të prokurorit të interesave serbe, duke tradhtuar jo vetëm Prishtinën, por edhe vetë misionin historik të shtetit shqiptar në Ballkan.
