Si u zhdukën viktimat e Thaçit nga ekrani i Blendi Fevziut
Thaçi ndërtoi pushtet me grykë të pushkës, Fevziu ia dha altarin. Edhe pse, komandantët e luftës, gazetarët e intelektualët u vranë, Fevziu e zëvendësoi të vërtetën me një narrativë të rreme.
E pashë shfaqjen e asaj që u paraqit si intervistë e Hashim Thaçit, një tekst i para-shkruar, i kuruar, i paketuar dhe i dërguar për konsum publik si rrëfim njerëzor. Por para se t’i kthehem Thaçit, duhet të merrem me Blendi Fevziun dhe me atë skenë të turpshme ku gazetaria u ul në gjunjë para pushtetit.
Aty nuk pati intervistë. Pati shërbesë politike.
Fevziu nuk pyeti. Ai bekoi. Nuk hetoi. Ai pastroi. Nuk sfidoi. Ai ia hapi ekranit derën që një njeri i akuzuar për krime të rënda të paraqitej si martir i kombit.
Kjo nuk është gazetari. Kjo është larje publike e përgjegjësisë. Është përdorim i ekranit për ta zëvendësuar gjykimin me sentimentalizëm, provën me lot, viktimën me mit, pyetjen me përulje.
Një gazetar nuk e nis një intervistë me lutje për pafajësinë e subjektit të vet. Një gazetar nuk e vesh të akuzuarin me petkun e historisë para se të dëgjohet pyetja e parë. Një gazetar nuk i thotë publikut se drejtësia është padrejtësi vetëm sepse i akuzuari ka biografi politike. Kur e bën këtë, ai nuk është më gazetar. Është shërbyes i narrativës.
Dhe shërbyesi i narrativës është më i rrezikshëm se propagandisti i zakonshëm, sepse propagandisti të vjen me flamur në dorë, ndërsa ky të vjen me mikrofon dhe pretendon se po të informon.
Fevziu u përpoq ta shiste Hagën si gjyq ndaj UÇK-së. Kjo është gënjeshtra qendrore. Kjo është hileja morale. Ky është mashtrimi i madh mbi të cilin ndërtohet e gjithë skena.
Në Hagë nuk po gjykohet lufta çlirimtare. Nuk po gjykohet e drejta e Kosovës për liri. Nuk po gjykohen dëshmorët. Nuk po gjykohet populli. Po gjykohen individë të caktuar, për përgjegjësi të caktuara, mbi akuza të caktuara.
Kush e ngatërron këtë me qëllim, nuk po e mbron UÇK-në. Ai po e përdor UÇK-në si mburojë për njerëz që e përdorën emrin e saj për pushtet, frikë, plaçkë, vrasje dhe pandëshkueshmëri.
Ky është poshtërimi i dytë i luftës.
I pari ndodhi kur disa njerëz e kthyen lavdinë në plaçkë. I dyti po ndodh kur gazetarë me studio të mëdha përpiqen ta bëjnë këtë plaçkë të duket si sakrificë.
Fevziu nuk e mbrojti të vërtetën. Ai e mjegulloi atë. Ai nuk e nderoi luftën. Ai e përdori luftën për ta mbuluar pyetjen më të rëndësishme: çfarë ndodhi me Kosovën pas çlirimit, kush e frikësoi atë, kush e plaçkiti, kush e vrau fjalën e lirë, kush i heshti dëshmitarët, kush i shpalli kritikët armiq, kush i vraru komandantët e lirisë, kush i vrau mësuesit tanë, kush i vrau patriotët tanë, kush i vrau gazetarët, kush e vrau lirinë tonë.
Në vend që të pyeste për viktimat e strukturës vrastare të Hashim Thaçit, Fevziu ai foli për lavdinë. Në vend që të pyeste për frikën që Thaçi e kishte instaluar për më shumë se 20 vjet, Fevziu foli për historinë. Në vend që të pyeste për përgjegjësinë, ai foli për emocionin. Në vend që të bënte gazetari, ai bëri dekor për një mit.
Kjo është rënie profesionale. Por më shumë se kaq, është rënie morale.
Sepse kur një gazetar e merr anën e pushtetit kundër pyetjes, ai nuk gabon thjesht si profesionist. Ai po e tradhton funksionin publik të gazetarisë. Gazetaria nuk ekziston për t’ia larë fytyrën të fuqishmit. Ekziston për t’i vendosur përpara pasqyrës. Edhe kur ai ka qenë president. Edhe kur ka lexuar deklarata. Edhe kur ka firmosur marrëveshje. Edhe kur e mban mbi vete hijen e një epoke.
Biografia nuk është alibi. Lavdia nuk është imunitet. Lufta nuk është detergjent moral. Dhe studioja televizive nuk është gjykatë ku gazetari shpall pafajësi me zë të dridhur.
Nëse Fevziu do të kishte bërë gazetari, do t’kishte pyetur për ata që nuk flasin më. Për gazetarët që u shuan. Për intelektualët që u heshtën. Për kundërshtarët politikë që u etiketuan. Për njerëzit që u bënë shembull frike. Për familjet që për vite mbetën me varre, dyshime dhe heshtje. Për një Kosovë që doli nga dhuna e Serbisë dhe pastaj u detyrua ta mësonte një frikë të re, atë që vinte nga njerëz me gjuhë shqipe dhe me flamur në sfond.
Por ai nuk pyeti.
Ai zgjodhi ta bëjë të kundërtën. Zgjodhi ta vendosë ekranin në shërbim të një rrëfim-shpëtimi. Zgjodhi ta kthejë një proces gjyqësor në dramë kombëtare të një njeriu. Zgjodhi ta zëvendësojë gazetarinë me përlotje.
Lotët nuk janë provë. Dhimbja nuk është pafajësi. Izolimi nuk e fshin historinë.
Dhe asnjë zarf nga Haga nuk e pastron atë që Kosova e ka jetuar për njëzet-e-gjashtë vjet.
Ka një cinizëm të tmerrshëm në mënyrën se si njerëzit e fuqishëm kërkojnë dhembshuri pasi kanë ndërtuar karrierë mbi heshtjen e të tjerëve, mbi kokat e të tjerëve. Ka një paturpësi të rëndë kur ata që e kanë pasur shtetin në dorë, tani kërkojnë të trajtohen si viktima të vetme të historisë. Dhe ka një faj të veçantë kur gazetari i jep kësaj skene dritë, muzikë, solemnitet dhe lutje.
Fevziu nuk mund ta rishkruajë historinë nga studioja e tij. Nuk mund ta kthejë gazetarinë në pastrues publik të akuzave. Nuk mund ta shpallë UÇK-në të gjykuar për t’i shpëtuar individët nga pyetjet. Nuk mund ta veshë një njeri me gjithë flamurin, vetëm që askush të mos guxojë t’i shohë njollat.
Kjo është pikërisht metoda e pushtetit të pasluftës: kur pyetet individi, thirret kombi. Kur kërkohet llogari, përmendet lufta. Kur hapet dosja, ngrihet flamuri. Kur flasin viktimat, bërtet kori. Kur drejtësia afrohet, propaganda e quan sulm ndaj historisë.
Jo.
Historia nuk është pronë e askujt. Lufta nuk është mburojë për krimin. E lavdishmja UÇK, nuk është strehë private për ata që pas luftës sunduan me frikë, me grykën e pushkës. Dhe gazetaria nuk është lavatriçe për të pistat gjakatare të një pushteti vrasës.
Në atë emision, Fevziu nuk u soll si gazetar përballë një figure të rëndësishme publike. Ai u soll si njeri që kishte vendosur paraprakisht se cilën të vërtetë do ta lejonte të ekzistonte. Dhe kjo është më e rënda. Sepse gazetari mund të gabojë, mund të jetë i butë, mund të jetë i papërgatitur. Por kur gazetari e di se po e ngatërron kauzën me individin, luftën me pushtetin, drejtësinë me hakmarrjen, atëherë nuk kemi më dobësi profesionale. Kemi veprim të qëllimshëm.
Kemi operacion.
Dhe operatori nuk e kërkon të vërtetën. Ai prodhon atmosferë.
Në këtë rast, atmosfera ishte e qartë: ta paraqesë Thaçin si njeri që vuan për Kosovën, jo si njeri që duhet të përgjigjet para drejtësisë. Ta paraqesë Hagën si sulm ndaj kombit, jo si proces ndaj individëve. Ta paraqesë pyetjen si mungesë patriotizmi, jo si detyrë qytetare.
Kjo është e rrezikshme. Sepse popujt nuk shkatërrohen vetëm nga krimi. Shkatërrohen edhe nga ata që ia japin krimit gjuhën e nderit.
Dhe këtu qëndron përgjegjësia e Fevziut.
Ai nuk është një shikues i hutuar. Nuk është një komentues i rrjetit. Nuk është një njeri që nuk e di peshën e fjalës. Ai e di. Prandaj përgjegjësia është më e madhe. Ai e di se si ndërtohet miti. E di se si vendoset korniza. E di se çfarë bën një hyrje e gjatë, e ngarkuar me lavdi, para një publiku që ende e mban luftën si plagë dhe si krenari. Ai e di se kur thua “po gjykohet UÇK-ja”, ti nuk po informon. Ti po mobilizon emocione kundër drejtësisë.
Dhe kjo nuk është gazetari. Është sabotim moral.
Në fund, dallimi është i thjeshtë.
Gazetari pyet. Operatori shërben.
Gazetari e hap dritën. Operatori e hedh mjegullën.
Gazetari i afrohet viktimës. Operatori i afrohet pushtetit.
Gazetari nuk ka frikë nga e vërteta. Operatori ka frikë nga pyetja.
Blendi Fevziu mund ta ketë një studio të madhe, një arkiv të gjatë dhe një emër të njohur. Por atë natë, ai nuk qëndroi në anën e gazetarisë. Ai qëndroi në anën e një narrative që kërkon ta zëvendësojë drejtësinë me lavdi dhe përgjegjësinë me patetikë.
Dhe kjo duhet thënë qartë.
Nuk ka gazetari aty ku i akuzuari shpallet martir para se të pyetet për viktimat. Nuk ka integritet aty ku gjykata quhet padrejtësi vetëm pse e prek të fuqishmin. Nuk ka nder profesional aty ku UÇK-ja përdoret si perde për t’mbrojtur njerëz të veçantë nga llogaridhënia.
Çlirimtari i vërtetë nuk ka frikë nga pyetjet. As gazetari i vërtetë nuk ka frikë t’i bëjë ato.
Atë natë, Fevziu nuk e bëri as njërën, as tjetrën.