Aktgjykimi i 16 shtatorit në Hagë e ka hapur një debat që Kosova duhet ta zhvillojë me saktësi, jo me zë më të lartë. Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi janë shpallur fajtorë në shkallë të parë për krime lufte të ndalimit arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes. Paneli gjykues gjeti përgjegjësi penale për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Veseli me 18 dhe Selimi me 13. Në të njëjtin aktgjykim, të katër u shpallën të pafajshëm për krime kundër njerëzimit, sepse Prokuroria nuk provoi përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik të drejtuar kundër një popullsie civile1.
Këto janë faktet juridike prej të cilave duhet të fillojë çdo debat serioz. Ato nuk janë një deklaratë politike për UÇK-në dhe as një referendum mbi drejtësinë e luftës për çlirimin e Kosovës. Por nuk janë as një epizod që mund të reduktohet në katër emra pa e shqyrtuar atë që Paneli e gjeti për mënyrën se si u ushtrua pushteti gjatë luftës. Gjykatësit gjetën se katër të dënuarit kontribuuan në mënyrë domethënëse në një qëllim të përbashkët kriminal për shënjestrimin e kundërshtarëve të perceptuar të objektivave politike dhe ushtarake të UÇK-së, mes tyre shqiptarë të Kosovës të lidhur me LDK-në dhe FARK-un, persona të dyshuar për lidhje me autoritetet e RFJ-së ose Serbisë dhe pjesëtarë të disa pakicave, përfshirë romë dhe serbë2.
Pikërisht këtu fillon përgjegjësia e politikës për të mos e deformuar kuptimin juridik të aktgjykimit. Më 29 shtator, deputetja e PDK-së Vlora Çitaku e kundërshtoi ambasadorin britanik Jonathan Hargreaves dhe deklaroi se “UÇK është cilësuar si ndërmarrje e përbashkët kriminale”, duke e paraqitur këtë si thelbin e aktgjykimit. Ajo e akuzoi diplomatin se nuk e kishte lexuar aktakuzën dhe nuk e kishte përcjellë procesin, ndërsa sugjeroi se reduktimi i vendimit në përgjegjësinë e katër individëve mund t’i shërbejë një përpjekjeje për të “ble” vullnet ose paqe me Serbinë3.
Këtu duhet bërë një dallim që nuk është semantik. Aktgjykimi e ka gjetur ekzistencën e një qëllimi të përbashkët kriminal dhe kontributin e katër të dënuarve në të. Por kjo nuk është e njëjta gjë me një konstatim se UÇK-ja, si organizatë e tërë, është shpallur “ndërmarrje e përbashkët kriminale”. Vetë përmbledhja zyrtare e Dhomave të Specializuara e formulon gjetjen duke iu referuar katër të akuzuarve dhe kontributit të tyre në qëllimin e përbashkët kriminal të shënjestrimit të kundërshtarëve të perceptuar. Përgjegjësia penale që del nga aktgjykimi është përgjegjësi e personave të gjykuar sipas formave të përgjegjësisë të shqyrtuara nga Paneli. Pretendimi politik se gjykata e ka dënuar UÇK-në si tërësi shkon më larg sesa formulimi i publikuar nga vetë gjykata4.
Kjo nuk do të thotë se shqetësimi rreth mënyrës se si aktgjykimi mund të ndikojë në interpretimin historik të luftës është i palejueshëm. Përkundrazi, një aktgjykim që e gjen një qëllim të përbashkët kriminal mes figurave që mbanin role të rëndësishme në strukturat e UÇK-së ka pasoja të pashmangshme për historiografinë dhe debatin publik. Por pasoja historike nuk mund të përdoret për ta ndryshuar përmbajtjen juridike të vendimit. Ka dallim ndërmjet pohimit se disa udhëheqës të UÇK-së morën pjesë në një qëllim të përbashkët kriminal dhe pohimit se vetë lufta e UÇK-së, organizata në tërësi ose qëllimi i çlirimit të Kosovës u shpallën kriminale. Dokumenti publik i gjykatës mbështet të parin. Ai nuk e mbështet formulimin kategorik të të dytit5.
Edhe qëndrimi britanik duhet lexuar nga dokumenti dhe jo nga interpretimi që i bëhet atij. Më 16 shtator, ministri britanik për Evropën, Lord Wood of Anfield, deklaroi se Mbretëria e Bashkuar respekton pavarësinë e gjykatës dhe mbetet e përkushtuar ndaj drejtësisë, llogaridhënies dhe pajtimit. Në të njëjtën deklaratë, Londra riafirmoi mbështetjen për sovranitetin, pavarësinë dhe integritetin territorial të Kosovës, e rikujtoi rolin e saj përkrah aleatëve të NATO-s në vitin 1999 dhe mbështetjen për pavarësinë e Kosovës më 2008. Qeveria britanike tha shprehimisht se aktgjykimi nuk është gjykim mbi shtetësinë, sovranitetin ose të drejtën e Kosovës për ta përcaktuar të ardhmen e vet dhe se gjetjet e gjykatës6.
Kjo nuk e vendos Britaninë mbi kritikën. Asnjë aleat i Kosovës nuk është i përjashtuar nga shqyrtimi kritik dhe as mbështetja historike britanike për Kosovën nuk e bën automatikisht të saktë çdo pozicion të Londrës. Por kritika serioze kërkon ta kundërshtojë atë që Britania ka thënë realisht. Deri tani, pretendimi se qëndrimi britanik për aktgjykimin është një përpjekje për të “ble” paqe me Serbinë nuk është shoqëruar me prova publike që dokumentojnë një marrëveshje, kushtëzim ose shkëmbim të tillë. Pa prova të tilla, ky mbetet interpretim politik i Çitakut, jo fakt mbi motivin e politikës britanike7.
Një vijë e ngjashme argumentimi u përdor nga deputeti i PDK-së Artan Behrami. Ai e përshkroi mbështetjen britanike për drejtësinë ndërkombëtare si “miratim diplomatik” të një aktgjykimi që e quajti “antihistorik” dhe argumentoi se Britania, pikërisht për shkak të rolit të saj më 1999, duhet t’i nënshtrohet një standardi më të lartë në raport me Dhomat e Specializuara8. Ky është një argument politik që mund të debatohet. Por një aktgjykim penal nuk bëhet juridikisht i pavlefshëm sepse përplaset me një narrativë kombëtare dhe as mbështetja diplomatike për pavarësinë e një gjykate nuk përbën vetvetiu miratim të çdo arsyetimi juridik të saj.
Ka, ndërkohë, kundërargumente që duhen marrë seriozisht. Dhomat e Specializuara kanë qenë objekt kritikash politike në Kosovë që nga krijimi i tyre. Mbrojtja e të dënuarve e ka të drejtën t’i sfidojë gjetjet faktike dhe juridike të Panelit. Dhe aktgjykimi i 16 shtatorit nuk është përfundimtar. Më 29 shtator, Paneli i Apelit e zgjati afatin për njoftimet e apelit deri më 27 nëntor 2026, si për ekipet e mbrojtjes ashtu edhe për Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Paneli i Apelit përbëhet nga gjyqtarët Michèle Picard, Kai Ambos dhe Nina Jørgensen9. Për këtë arsye, çdo formulim që i trajton gjetjet e shkallës së parë si juridikisht përfundimtare do të ishte po aq i pasaktë sa përpjekja për t’i mohuar ato sikur të mos ekzistonin.
Berat Buzhala e zhvendosi debatin edhe më larg nga përmbajtja juridike e aktgjykimit. Duke reaguar ndaj ambasadorit britanik, ai shkroi se “Hashim Thaçi nuk është individ, është Churchilli i jonë”, pastaj solli si analogji bombardimet britanike të qyteteve gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai argumentoi gjithashtu se qëndrimi britanik rrezikon krijimin e një gjenerate antiperëndimore në Kosovë dhe se Perëndimi, duke kërkuar afrimin me një Serbi proruse, po dëmton një Kosovë properëndimore10.
Analogjia me Churchill-in dhe bombardimet e Gjermanisë nuk i përgjigjet pyetjes juridike që ndodhet para Kosovës. Aktgjykimi i Dhomave të Specializuara nuk shqyrtoi nëse përdorimi i forcës nga UÇK-ja kundër forcave serbe ishte i drejtë politikisht dhe as nëse populli i Kosovës kishte të drejtë të çlirohej nga represioni serb. Ai e shqyrtoi përgjegjësinë penale të katër personave për vepra konkrete kundër personave të mbrojtur nga e drejta humanitare. Ta krahasosh këtë me bombardimet strategjike të Luftës së Dytë Botërore nuk e rrëzon provën për ndalimin arbitrar, torturën ose vrasjen e një personi të caktuar siç është Behajdin Allaqi një prej shumë të tjerëve. Është analogji historike, jo përgjigje ndaj gjetjeve të Panelit.
Kjo është arsyeja pse personalizimi i UÇK-së në një individ është problematik edhe si mënyrë argumentimi. Hashim Thaçi ka luajtur rol të rëndësishëm në historinë politike të Kosovës. Ky fakt nuk e bën atë juridikisht sinonim të UÇK-së, një organizatë ku morën pjesë mijëra njerëz, dhe aq më pak sinonim të vetë Kosovës. Nëse përgjegjësia individuale barazohet me përgjegjësinë e luftës çlirimtare, atëherë çdo gjetje kundër një udhëheqësi mund të paraqitet si sulm ndaj të gjithë luftëtarëve. Pikërisht kjo logjikë e bën pothuajse të pamundur diskutimin e viktimave shqiptare, serbe, rome ose të komuniteteve të tjera pa e kthyer secilin rast në betejë për legjitimitetin e UÇK-së.
Aktgjykimi vetë tregon pse ky dallim ka rëndësi. Paneli gjeti përgjegjësi për vrasjen e 96 personave dhe torturimin e 303 të tjerëve, ndërsa në të njëjtën kohë refuzoi akuzat për krime kundër njerëzimit sepse Prokuroria nuk e përmbushi standardin e provës për elementin e kërkuar juridik. Ai gjithashtu i shpalli të akuzuarit të pafajshëm në lidhje me një numër incidentesh të veçanta të krimeve të luftës11. Ky rezultat nuk është as miratim i plotë i tezës së Prokurorisë dhe as rrëzim i saj. Është një aktgjykim që pranoi disa akuza dhe refuzoi të tjera sipas standardit penal të provës.
Për KRONIKAT E BARUTIT, ky është standardi që duhet të vlejë edhe jashtë sallës së gjyqit. Kundërshtimi i aktgjykimit është legjitim. Ankesa është pjesë e vetë sistemit të drejtësisë. Kritika ndaj arsyetimit juridik, mënyrës së krijimit të gjykatës, procedurës, pranueshmërisë së provave ose interpretimit të së drejtës është pjesë normale e një shoqërie demokratike. Por kritika e humb vlerën e saj kur për ta forcuar argumentin i atribuon aktgjykimit diçka që dokumenti nuk e thotë ose i atribuon një shteti aleat motive për të cilat nuk paraqiten prova.
Ka edhe një arsye institucionale pse ky debat nuk mund të trajtohet si një grindje e zakonshme politike. Marrëdhënia e Kosovës me Mbretërinë e Bashkuar nuk është abstrakte. Qeveria britanike e përkufizon misionin e saj në Kosovë përmes mbështetjes për sundimin e ligjit, të drejtat e njeriut, sigurinë, zhvillimin ekonomik, bashkëpunimin rajonal dhe integrimin euroatlantik. Londra vazhdon të deklarojë mbështetje për sovranitetin dhe integritetin territorial të Kosovës12. Kjo nuk do të thotë se politikanët kosovarë duhet të heshtin kur nuk pajtohen me Britaninë. Do të thotë se një përplasje me një partner të tillë duhet të ndërtohet mbi dokumente dhe argumente që mund t’i rezistojnë kontrollit, jo mbi pretendime të pambështetura për motive të fshehta.
Kosova nuk ka nevojë të zgjedhë ndërmjet kujtesës së luftës së saj çlirimtare dhe drejtësisë për njerëzit që gjykata e ka gjetur se u ndaluan, u keqtrajtuan, u torturuan ose u vranë. Këto dy të vërteta nuk e përjashtojnë njëra tjetrën. Ndërhyrja e NATO-s më 1999 dhe krimet e regjimit serb kundër shqiptarëve të Kosovës janë pjesë e historisë së konfliktit. Po aq real është detyrimi që pretendimet për krime të kryera nga individë të lidhur me palën shqiptare të hetohen dhe, kur provohen sipas ligjit, të gjykohen. Qeveria britanike vetë i ka vendosur këto dy elemente në të njëjtën deklaratë, duke shprehur krenari për rolin e NATO-s më 1999 dhe njëkohësisht mbështetje për pavarësinë e procesit gjyqësor13.
Kjo është pika ku debati publik duhet të bëhet më i saktë, jo më i zhurmshëm. Mbrojtja e historisë së UÇK-së nuk kërkon që qytetarët ta mohojnë përmbajtjen e një aktgjykimi të pafavorshëm për disa prej ish-udhëheqësve të saj. Mbrojtja e drejtësisë, nga ana tjetër, nuk kërkon që aktgjykimi i shkallës së parë të trajtohet si tekst i pagabueshëm ose përfundimtar. Dokumenti mund të kritikohet. Mund të apelohet. Mund të sfidohet juridikisht. Por së pari duhet lexuar për atë që thotë.
Përgjegjësia politike në këtë moment nuk është e njëjtë me përgjegjësinë penale të katër të dënuarve. Për figurat publike që po e interpretojnë aktgjykimin, përgjegjësia është ndaj saktësisë së fjalës së tyre dhe pasojës së saj në debatin publik. Kur thuhet se UÇK-ja është shpallur në tërësi ndërmarrje e përbashkët kriminale, dokumenti duhet ta tregojë pikërisht këtë. Kur thuhet se Britania po e përdor aktgjykimin për të blerë paqe me Serbinë, duhet të ekzistojë prova për këtë motiv. Kur paralajmërohet se qëndrimi i Londrës po prodhon një gjeneratë antiperëndimore, kjo duhet paraqitur si vlerësim politik, jo si fakt i konstatuar. Standardi nuk mund të ndryshojë sipas asaj se kujt i shërben pretendimi.
Në fund, prova më e fortë në këtë debat nuk është as reputacioni i një ambasadori, as autoriteti i një partie, as biografia e një ish-komandanti dhe as analogjia me një figurë historike britanike. Është dokumenti. Aktgjykimi i 16 shtatorit përmban gjetje të rënda penale kundër katër individëve dhe, njëkohësisht, kufizime të rëndësishme të tezës së Prokurorisë. Ai është vendim i shkallës së parë dhe do t’i nënshtrohet procesit të apelit. Deri atëherë, interesi publik i Kosovës shërbehet më mirë duke e diskutuar atë që gjykata ka gjetur realisht, duke e mbrojtur të drejtën e të dënuarve për ta sfiduar vendimin dhe duke mos e shndërruar UÇK-në, Britaninë apo vetë Kosovën në mburoja retorike për një debat që në thelb duhet të mbetet mbi provën, ligjin dhe përgjegjësinë individuale.
Pas asaj që sapo e lexuat qëndrojnë orë, ditë e nganjëherë muaj punë hulumtuese. PROFILER LAB do të na japë fuqinë teknike për të gjetur më shumë, më shpejt dhe për të verifikuar më mirë.
Ndihmoni ta ndërtojmë.
PROFILER LAB - për Kosovën
Kush flet për pastërtinë e luftës duhet të flasë edhe për gjakun e veprimtarëve të vrarë shqiptarë
Sot, Kuvendi i Republikës së Kosovës nuk e mbrojti Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës. UÇK-ja nuk kishte nevojë të mbrohej nga ky aktgjykim, sepse gjykata nuk e kishte gjykuar UÇK-në si luftë çlirimtare.…
[1] Kosovo Specialist Chambers, “Hashim Thaçi and co-defendants found guilty of war crimes”, 16 shtator 2026. Burimi konfirmon veprat për të cilat u shpallën fajtorë, numrat e personave të prekur sipas secilës vepër, dënimet dhe pafajësinë për krime kundër njerëzimit. https://prd-main.scp-ks.org/en/hashim-thaci-and-co-defendants-found-guilty-war-crimes
[2] Kosovo Specialist Chambers, “Hashim Thaçi and co-defendants found guilty of war crimes”, 16 shtator 2026. Burimi përmbledh gjetjen e Panelit për kontributin e katër të dënuarve në qëllimin e përbashkët kriminal dhe kategoritë e kundërshtarëve të perceptuar. https://prd-main.scp-ks.org/en/hashim-thaci-and-co-defendants-found-guilty-war-crimes
[3] KOHA, “Çitaku i reagon ambasadorit britanik: Mos na qitni hi syve”, 29 shtator 2026. Burimi dokumenton deklaratën publike të Vlora Çitakut. Ai provon se deklarata është raportuar, jo vërtetësinë e pretendimeve të saj për motivet britanike. https://www.koha.net/en/arberi/citaku-i-reagon-ambasadorit-britanik-mos-na-qitni-hi-syve
[4] Kosovo Specialist Chambers, “Hashim Thaçi and co-defendants found guilty of war crimes”, 16 shtator 2026. Përmbledhja zyrtare ia atribuon gjetjen për kontributin në qëllimin e përbashkët kriminal katër të dënuarve. https://prd-main.scp-ks.org/en/hashim-thaci-and-co-defendants-found-guilty-war-crimes
[5] Kosovo Specialist Chambers, “Hashim Thaçi and co-defendants found guilty of war crimes”, 16 shtator 2026. Burimi mbështet dallimin ndërmjet përgjegjësisë së personave të gjykuar dhe pretendimit më të gjerë politik se UÇK-ja në tërësi është shpallur organizatë kriminale. https://prd-main.scp-ks.org/en/hashim-thaci-and-co-defendants-found-guilty-war-crimes
[6] Foreign, Commonwealth and Development Office dhe Lord Wood of Anfield, “UK calls for calm following Kosovo Specialist Chambers judgment”, 16 shtator 2026. Deklarata zyrtare britanike përcakton qëndrimin e Londrës ndaj aktgjykimit, Kosovës dhe rolit britanik më 1999 dhe 2008. https://www.gov.uk/government/news/uk-calls-for-calm-following-kosovo-specialist-chambers-judgment
[7] KOHA, “Çitaku i reagon ambasadorit britanik: Mos na qitni hi syve”, 29 shtator 2026. Burimi dokumenton pretendimin e Çitakut për Serbinë. https://www.koha.net/en/arberi/citaku-i-reagon-ambasadorit-britanik-mos-na-qitni-hi-syve .
Foreign, Commonwealth and Development Office, “UK calls for calm following Kosovo Specialist Chambers judgment”, 16 shtator 2026. Burimi dokumenton qëndrimin e deklaruar britanik. https://www.gov.uk/government/news/uk-calls-for-calm-following-kosovo-specialist-chambers-judgment
[8] Gazeta Scanner, “Deputeti Behrami i reagon ambasadorit britanik, thotë se i dha ‘miratim diplomatik’ dënimit të krerëve të UÇK-së nga Haga”, 29 shtator 2026. Burimi dokumenton reagimin dhe argumentin publik të Artan Behramit. https://gazetascanner.com/deputeti-behrami-i-reagon-ambasadorit-britanik-thote-se-i-dha-miratim-diplomatik-denimit-te-krereve-te-uck-se-nga-haga/
[9] Kosovo Specialist Chambers, “Live Update”, 29 shtator 2026. Burimi konfirmon caktimin e Panelit të Apelit dhe zgjatjen e afatit për njoftimet e apelit deri më 27 nëntor 2026. https://www.scp-ks.org/en/live-update
[10] Demokracia, “Buzhala: Hashim Thaçi nuk është thjesht individ është Churchilli ynë”, 29 shtator 2026. Burimi dokumenton deklaratat e Berat Buzhalës, përfshirë analogjinë me Churchill-in, bombardimet e Gjermanisë dhe pretendimin për pasojat antiperëndimore. https://demokracia.com/buzhala-hashim-thaci-nuk-eshte-thjesht-individ-eshte-churchilli-yne/
[11] Kosovo Specialist Chambers, “Hashim Thaçi and co-defendants found guilty of war crimes”, 16 shtator 2026. Burimi konfirmon njëkohësisht dënimet për krime lufte, pafajësinë për krime kundër njerëzimit dhe pafajësinë lidhur me disa incidente të veçanta. https://prd-main.scp-ks.org/en/hashim-thaci-and-co-defendants-found-guilty-war-crimes
[12] Government of the United Kingdom, “Kosovo and the UK”. Faqja zyrtare përshkruan fushat e bashkëpunimit britanik me Kosovën dhe objektivat e deklaruara të misionit britanik. https://www.gov.uk/world/kosovo/news
[13] Foreign, Commonwealth and Development Office dhe Lord Wood of Anfield, “UK calls for calm following Kosovo Specialist Chambers judgment”, 16 shtator 2026. Deklarata vendos në të njëjtin qëndrim zyrtar mbështetjen britanike për Kosovën dhe respektimin e pavarësisë së procesit gjyqësor. https://www.gov.uk/government/news/uk-calls-for-calm-following-kosovo-specialist-chambers-judgment