Washingtoni ia mbyll derën Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe në Kosovë
Ligji i ri amerikan e kufizon Serbinë dhe mbështetësit e saj duke refuzuar modele etnike dhe duke e mbyllur rrugën e Asociacionit me Komuna Serbe të llojit 'Republika Srpska' brenda Kosovës sovrane.
Ligji amerikan për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare i këtij viti kaloi pothuajse pa zhurmë në ciklin e zakonshëm të politikës në Washington, por për Kosovën dhe Ballkanin Perëndimor ai përfaqëson një moment me peshë reale strategjike. Në tekstin e tij1, një dokument që zakonisht merret me buxhete, kapacitete ushtarake dhe kërcënime globale, Shtetet e Bashkuara kanë zgjedhur të kodifikojnë në ligj një seri qëndrimesh politike që deri tani kanë ekzistuar kryesisht si deklarata diplomatike. Ky veprim e zhvendos Kosovën nga fusha e retorikës në arkitekturën formale të sigurisë amerikane.
Ligji autorizon rreth 901 miliardë dollarë për mbrojtjen dhe, përmes një seksioni të dedikuar për Ballkanin Perëndimor2, e përshkruan rajonin si pjesë të interesit afatgjatë të sigurisë së SHBA-së. Brenda këtij kuadri, Kosova trajtohet si një faktor i drejtpërdrejtë i stabilitetit rajonal. Teksti afirmon mbështetjen për zhvillimin demokratik, sundimin e ligjit dhe integrimin euroatlantik të vendeve të rajonit, duke përfshirë perspektivën e anëtarësimit në NATO dhe Bashkimin Evropian. Nuk bëhet fjalë për një premtim formal apo një afat të përcaktuar, por për një orientim strategjik të shkruar tashmë në ligj federal amerikan.
Një element tjetër kyç është riafirmimi i mbështetjes amerikane për procesin e normalizimit të marrëdhënieve Kosovë-Serbi. Ligji e përkufizon këtë proces si të bazuar në njohjen reciproke dhe e lidh atë drejtpërdrejt me stabilitetin e qëndrueshëm në rajon. Po aq e rëndësishme është ajo që ligji refuzon. Teksti shprehimisht kundërshton ndarjen territoriale, shkëmbimin e territoreve apo ndryshimin e kufijve mbi baza etnike, duke e bërë këtë qëndrim pjesë të politikës së sigurisë kombëtare të SHBA-ve dhe jo thjesht një opinion të administratës së radhës.
Kjo gjuhë nuk është e re në thelb, por është e re në formë. Për herë të parë, kundërshtimi ndaj zgjidhjeve etnike për konfliktet në Ballkanin Perëndimor është i shkruar në një ligj që udhëzon politikën amerikane përtej cikleve zgjedhore. Kjo e bën më të vështirë çdo kthesë të ardhshme që do të legjitimonte ide të tilla si ndarja ose autonomitë etnike me kompetenca ekzekutive që do të cenonin funksionalitetin e shteteve ekzistuese.
Në këtë kontekst lind edhe debati rreth Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, i parashikuar në marrëveshjet e viteve 2013 dhe 20153, të nënshkruara nga Hashim Thaçi, Aleksandar Vuçiq dhe Isa Mustafa. Këto marrëveshje, të ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian, synonin integrimin e komunitetit serb në sistemin juridik të Kosovës, por formulimet e tyre lanë hapësirë për interpretime të ndryshme mbi natyrën dhe kompetencat e asociacionit.
Zyrtarisht, Shtetet e Bashkuara nuk e kanë shpallur Asociacionin si të papranueshëm në vetvete. Qëndrimi amerikan ka qenë i qëndrueshëm në një pikë thelbësore. Çdo marrëveshje duhet të jetë në përputhje me Kushtetutën e Kosovës dhe të mos krijojë struktura etnike që do të minonin sovranitetin dhe funksionalitetin e shtetit. Ligji i ri i mbrojtjes nuk e përmend Asociacionin drejtpërdrejt, por kundërshtimi i tij i qartë ndaj riorganizimeve politike mbi baza etnike ka ringjallur interpretimin se Washingtoni po i mbyll përfundimisht dyert çdo modeli që do të prodhonte një entitet me logjikë territoriale ose etnike brenda Kosovës.
Ky nuk është një anulim formal i marrëveshjeve të Brukselit, por është një sinjal i fortë politik. Duke e vendosur parimin e mosndryshimit të kufijve dhe të refuzimit të zgjidhjeve etnike në zemër të politikës së tij të sigurisë, SHBA po e ngushton hapësirën për interpretime që e shohin Asociacionin si një instrument autonomie politike. Në këtë kuptim, ligji i ri sugjeron se çdo zbatim i ardhshëm duhet të jetë teknik, jo territorial, integrues, jo ndarës.
Mesazhi që del nga ky dokument është i ftohtë, i matur dhe thellësisht strategjik. Kosova mbetet pjesë e interesit amerikan jo si një projekt sentimental i pasluftës, por si një element i rendit euroatlantik. Mbështetja është reale, por e kushtëzuar me funksionalitet shtetëror dhe refuzim të modeleve etnike që historia e rajonit i ka treguar si destabilizuese. Në këtë sens, ligji nuk garanton asgjë automatike, por vendos një vijë të qartë. Pa ndarje, pa kufij etnikë, pa struktura që e dobësojnë shtetin. Për Kosovën, kjo është një mbështetje që kërkon pjekuri politike po aq sa mirënjohje.
Summary of the Western Balkans Democracy and Prosperity Act — US Congress.