Rasti Buzhala dhe Manuali Rus
Nga gënjeshtrat për beneficione te delegjitimimi i votës, diskursi i Berat Buzhalës ndjek manualin rus të demoralizimit dhe destabilizimit shoqëror në Kosovë.
Siguria kombëtare e Kosovës nuk matet vetëm me kufij, polici dhe ushtri. Ajo matet edhe me hapësirën e informacionit. Me besimin e qytetarit te institucioni. Me kohezionin shoqëror. Me aftësinë e republikës për ta dalluar faktin nga inskenimi, krizën reale nga paniku i prodhuar.
Kur një ekosistem mediatik e kthen emocionin në provë, dhe shpifjen në interpretim, ai nuk bën thjesht opozitë. Ai prodhon cenueshmëri. Dhe cenueshmëria informative është hyrje e hapur për ndikim armiqësor, për shantazh politik, për destabilizim social.
Mesazhi i publikuar nga Berat Buzhala më 14 janar 20261 funksionon si shembull i kësaj logjike. Videoja hapet me një fragment të shkëputur të kryeministrit në detyrë për regjistrimin e fëmijëve në gjendjen civile, pra për një akt administrativ të lidhur me të drejta ligjore. Pastaj vjen një kthesë e menjëhershme nga administrata te poshtërimi moral. Nga politika publike te ndarja e shoqërisë në kategori. Nga një temë e diskutueshme te një armiqësi e prodhuar.
Kjo është teknika. Merret një fjali, i hiqet konteksti, i ngjitet një ndjenjë. Pastaj ndjenja shitet si fakt.
Në narracionin e tij, qytetari që jeton në Kosovë paraqitet si i përçmuar, ndërsa diaspora portretizohet si përfitues, si barrë, si e padrejtë, madje si e favorizuar politikisht. Ky nuk është debat për politika sociale. Ky është prodhim i një armiku të brendshëm.
Dhe kur diaspora kthehet në shënjestër kolektive, rreziku është i drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare. Sepse diaspora nuk është periferia e Kosovës. Është pjesë organike e kombit dhe e shtetit. Është mbështetje familjare dhe ekonomike. Është rrjet ndikimi dhe lobimi. Është urë me aleatët. Nëse një media e madhe e helmon këtë lidhje me dyshim dhe turp, ajo e godet kohezionin shoqëror, pra njërën nga mburojat kryesore të sigurisë.
Këtu hyn edhe problemi i gënjeshtrës dhe i akuzës pa provë. Kur një figurë publike thotë se diaspora po vjen të marrë beneficione, pa burim, pa dokument, pa metodologji, pa dallim mes kategorive ligjore, ai nuk po informon. Ai po krijon një bindje të rreme. Po e ndërton një turmë emocionale që nuk kërkon më të dhëna, por kërkon fajtorë.
Ky mekanizëm e dobëson shtetin në tri mënyra.
E para, delegjitimon institucionet. Kur publikut i servohet ideja se shteti po i poshtëron qytetarët brenda vendit dhe po i shpërblen të tjerët, atëherë rritet mosbesimi ndaj administratës, ndaj ligjit, ndaj vetë idesë së shtetit. Një shoqëri që nuk i beson institucionit, bëhet më e prekshme nga presioni, nga shantazhi, nga manipulimi.
E dyta, prodhon polarizim të dobishëm për aktorë armiqësorë. Serbia dhe rrjetet e saj nuk kanë nevojë të shpikin gjithçka, kur një pjesë e hapësirës informative në Kosovë e kryen punën e përçarjes nga brenda. Çdo fjalë që e kthen kosovarin kundër kosovarit, çdo fjali që e kthen diasporën në armik, çdo insinuatë që e shndërron votën në turp, e ul rezistencën e shoqërisë ndaj ndikimit të huaj.
E treta, zhvendos fajin nga humbja reale politike te shpifja kolektive. Kur rezultati zgjedhor është i qartë, dhe kur një pjesë e elitës mediatike nuk e pranon verdiktin, ajo kërkon një justifikim. Më i lehti është të sulmohet burimi i legjitimitetit, vota. Kështu ndërtohet një rrëfim ku problemi nuk është humbja, por votuesi. Jo programi i dështuar, por qytetari. Jo mungesa e besimit publik tek ta, por një komplot i shpikur.
E vërteta që duhet thënë pa histeri është kjo.
Shumica e elektoratit brenda Kosovës e votoi Albin Kurtin dhe partinë e tij për një mandat të tretë2. Diaspora nuk e zëvendësoi Kosovën. Diaspora e forcoi verdiktin e qytetarëve brenda vendit. Prandaj edhe sulmi ndaj diasporës është, në thelb, sulm ndaj rezultatit, sulm ndaj legjitimitetit, sulm ndaj idesë se shumica ka të drejtë të vendosë.
Nëse dikush dëshiron të flasë për rrymën, për importin, për menaxhimin e sektorit energjetik, kjo është temë legjitime. Por kur kjo përzihet me përbuzje ndaj qytetarit dhe me nxitje kundër diasporës, atëherë nuk kemi më kritikë. Kemi operacion emocional. Dhe operacioni emocional është mjet i njohur i luftës hibride, sepse synon ta bëjë shoqërinë të sillet kundër vetes.
Një shtet i vogël nuk rrëzohet gjithmonë me tanke. Shpesh rrëzohet me lodhje, me mosbesim, me përçarje, me bindjen se askush nuk është i pastër dhe se gjithçka është mashtrim. Kur ky cinizëm prodhohet çdo ditë nga altoparlantë mediatikë, ai kthehet në rrezik sigurie, jo thjesht në opinion.
Prandaj, mesazhe të tilla nuk duhen trajtuar si zhurmë rrjetesh. Duhet trajtuar si çështje e rendit demokratik dhe e sigurisë kombëtare. Sepse kur një shoqëri e humb aftësinë për ta njohur faktin, ajo e humb edhe aftësinë për t’u mbrojtur.
Pse ky narracion përputhet direkt me strategjitë ruse të dezinformimit dhe luftës psikologjike?
Ky nuk është thjesht një monolog i zemëruar i berat Buzhalës. Është një format. Një mënyrë e ndërtimit të realitetit që përkon me doktrinën ruse të luftës së informacionit, ku synimi nuk është të bindësh me fakte, por ta lodhësh publikun, ta turpërosh, ta frikësosh dhe ta ndash, derisa e vërteta të duket si një opsion mes shumë të tjerash.
Strategjia kryesore quhet “firehose of falsehood” (zorra e gënjeshtrave3). Është koncept i përshkruar nga studiues të RAND si Christopher Paul dhe Miriam Matthews. Thelbi i saj është i thjeshtë. Shumë pretendime, shumë emocione, shumë përsëritje, pak ose hiç prova, pastaj kalim i shpejtë në temën tjetër. Që publiku të mos ketë kohë të verifikojë, por të detyrohet të reagojë.
Shembulli i saktë në këtë rast. Në një video të vetme futen disa shtresa tronditjeje. “Gjysa e Kosovës s’ka rrymë” pastaj “qytetari këtu është i kategorisë së dytë” pastaj “diaspora merr beneficione” pastaj “ata e terrorizojnë tjetrin në rrjete”. Ky është ritëm tipik i “firehose”. Nuk ndërtohet një argument i verifikueshëm. Ndërtohet një gjendje nervore.
Strategjia e dytë quhet “reflexive control” (kontroll refleksiv). Është një traditë e studiuar gjerësisht në analizat perëndimore mbi mendimin strategjik rus, ku synimi është t’i shtysh kundërshtarët dhe publikun të marrin vendime që i shërbejnë agjendës së autorit, duke i ushqyer me stimuj emocionalë dhe korniza të rreme. Studiues si Thomas Rid e kanë shpjeguar këtë logjikë si manipulim i perceptimit, jo debat i fakteve.
Edhe këtu, stimuli është turpi dhe zemërimi. Qytetarit brenda vendit i thuhet se është “fatzi” dhe “inferior”. Diasporës i ngjitet etiketa e përfituesit. Qeverisë i ngjitet etiketa e përbuzjes ndaj shumicës. Rezultati i dëshiruar është që shoqëria të mos diskutojë më për politika publike, por të hyjë në konflikt identitar brenda vetes. Kjo është fitorja e një operacioni psikologjik. Jo bindja, por përçarja.
Strategjia e tretë është “scapegoating” (kokë turku). Në literaturën mbi propagandën dhe autoritarizmin, kjo shihet si teknikë klasike për t’i dhënë turmës një fajtor të thjeshtë kur realiteti është i pakëndshëm. Këtu kokë turku bëhet diaspora. Jo sepse ka prova, por sepse është e lehtë të shënjestrohet. Është larg, nuk përgjigjet në studio, dhe mund të portretizohet si masë pa fytyrë.
Këtë e kanë trajtuar në mënyra të ndryshme autorë si Peter Pomerantsev, Anne Applebaum dhe Timothy Snyder, kur flasin për propagandën moderne si prodhim i cinizmit, ku turmat mësohen të urrejnë “tjetrin” brenda kombit, sepse kështu shteti dobësohet pa u qëlluar asnjë plumb.
Strategjia e katërt është “delegjitimimi i institucioneve” përmes përmbysjes së moralit. Në vend që të diskutohet rreth procedurës, ligjit, kapaciteteve dhe përgjegjësive, publikut i servohet një gjykim moral total. “Ti këtu je më pak patriot” “ata atje janë më patriotë” “qeveria të trajton si kategori të dytë”. Ky nuk është raportim. Është çmontim i besimit.
Kjo metodë është e dokumentuar edhe në analizat e NATO StratCom dhe në punën e studiuesve të dezinformimit si Ben Nimmo, ku theksohet se aktori armiqësor fiton kur qytetari humb besimin te çdo autoritet dhe te çdo burim, dhe përfundon te një përfundim i vetëm. Asgjë nuk është e vërtetë, prandaj gjithçka lejohet.
Strategjia e pestë është “whataboutism” (po ti çka) dhe zhvendosja e temës. Kur hapet një temë konkrete, si regjistrimi civil i fëmijëve dhe e drejta ligjore, ajo devijohet në një skenë zemërimi për rrymën, pastaj në një gjyq moral për diasporën, pastaj në një thirrje për revoltë. Kjo teknikë e mbingarkon publikun dhe e heq fokusin nga pyetja e vetme që kërkon përgjigje me prova. Çfarë është fakt, çfarë është pretendim.
Mostrat konkrete në këtë rast janë të qarta.
E para. Krijohet një realitet total me shifra të mëdha, pa burim, pa dokument, pa kohë, pa metodë. “Gjysa e Kosovës nuk ka rrymë.” Një fjali e tillë kërkon të dhëna të sakta, jo performancë.
E dyta. Krijohet ndjenja e poshtërimit kolektiv. “Ti je qytetar i kategorisë së dytë.” Kjo nuk matet, kjo ngulitet.
E treta. Përdoret diaspora si objekt turpi. “Hajde regjistroji fëmijët me i marrë beneficionet.” Kjo e kthen një të drejtë ligjore në njollë morale. Ky është turpërim i projektuar.
E katërta. Përdoret frika si nxitës. Mesazhi i nënkuptuar është, ikni nga vendi, këtu s’ka jetë, këtu s’ka dinjitet. Kjo është gjuhë demoralizimi. Dhe demoralizimi është fazë e preferuar në operacione të luftës psikologjike, sepse e bën shoqërinë të dorëzohet para se të sulmohet.
Pikërisht për këtë arsye, ky narracion nuk është i padëmshëm. Ai është në përputhshmëri të plotë me modelet ruse sepse prodhon të njëjtin produkt final. Një publik të lodhur, të zemëruar, të turpëruar, të ndarë. Një republikë ku njerëzit e shohin njëri tjetrin si armik, jo si bashkëqytetar. Dhe kur kjo ndodh, hapësira bëhet e përshtatshme për ndërhyrje, për shantazh, për narracione të importuara dhe për rrjete që jetojnë nga kaosi.
Në fund, rreziku operacional është i qartë dhe nuk ka nevojë për zbukurim. Përçarja mes Kosovës brenda dhe diasporës nuk i shërben qytetarit. Delegjitimimi i votës nuk i shërben demokracisë. Cinizmi i vazhdueshëm ndaj institucioneve nuk e përmirëson shtetin. Përfituesi i vetëm nga këto narrativa është Serbia dhe çdo rrjet politik, mediatik apo kriminal që ka interes që Kosova të duket e paaftë për vetëqeverisje, e ndarë nga brenda dhe e lodhur nga mosbesimi. Kur qytetarët dyshojnë te njëri tjetri, kur vota paraqitet si mashtrim dhe shteti si armik, atëherë terreni për ndërhyrje, presion dhe destabilizim është tashmë i përgatitur. Ky nuk është debat opinionesh. Është cenim i drejtpërdrejtë i sigurisë kombëtare.
Kosova Rikthen Mandatin Demokratik
Me një mandat të tretë, Lëvizja Vetëvendosje mori miratimin qytetar për sovranitet, integritet institucional dhe rezistencë ndaj ndikimit politik dhe kriminal të Serbisë. — Kronika B Politikë.
“Firehose of falsehood” (zorra e gënjeshtrave) është një strategji e dezinformimit e identifikuar dhe përshkruar nga studiuesit e RAND Corporation, veçanërisht Christopher Paul dhe Miriam Matthews. Ajo përshkruan një metodë ku publiku bombardohet vazhdimisht me një sasi të madhe pretendimesh emocionale, të përsëritura dhe shpesh kontradiktore, pa prova dhe pa burime të verifikueshme. Qëllimi nuk është që gënjeshtrat të duken të besueshme në vetvete, por që publiku të lodhet, të konfuzohet dhe të humbasë aftësinë për ta dalluar faktin nga trillimi. Në këtë model, shpejtësia, volumi dhe emocionaliteti zëvendësojnë saktësinë, duke e bërë të vërtetën të duket si një opinion mes shumë të tjerash dhe duke minuar besimin publik te informacioni dhe institucionet.