Skema e vrasjeve politike të Hashim Thaçit

Strategjia e Thaçit e shndërroi Kosovën në një shtet vrasës, ku krijoheshin “atmosfera atentati” për ta arsyetuar neutralizimin e kundërshtarëve dhe për t’i futur besnikët në një cikël borxhi.

Në prill 2025 redaksia jonë u përball me një përpjekje për të na futur në një kurth të ndërtuar si honeytrap, me synimin për të prodhuar kompromat kundër nesh. Në vend që të tërhiqeshim, hulumtuam pse po ndodhte kjo. Ajo që zbuluam ishte e qartë dhe e rrezikshme, një rrjet i ndërthurur ruso serbo kosovar ishte vënë në lëvizje me nxitje të Hashim Thaçit dhe rrethit të tij për t’i goditur Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë¹. Fillimisht e trajtuam si çështje të sigurisë kombëtare, por ndërsa hetimi u thellua, u bë e qartë se kjo lidhej me një plagë më të vjetër të pasluftës, mënyrën se si u konsolidua pushteti, kush u shtyp gjatë rrugës dhe çfarë çmimi pagoi Kosova për atë shpejtësi.

Ajo që vijon në këtë artikull hulumtues është një përshkrim i një metodologjie dhe jo një verdikt. Është ndërtuar nga përputhja e informacionit nga të paktën katër burime, dy prej tyre ndërkombëtare, si dhe nga prova publike në Kosovë që i kemi verifikuar përmes dokumenteve, materialeve televizive dhe regjistrave institucionalë. Një burim i pestë është një intervistë publike që zhvilluam me Gazmend Halilajn, i cili e përshkruan veten si ish pjesëtar i UÇK-së, më pas i TMK-së dhe hetues i Policisë së Kosovës, dhe që thotë se u bë cak atentati pasi foli publikisht për vjedhje të dyshuara fondesh të luftës dhe operacione të përpjekjeve frikësuese të urdhëruara nga Sami Lushtaku. Dëshminë e tij e trajtojmë si dëshmi dhe jo si provë të çdo pretendimi që ajo përmban. Po ashtu, regjistrin publik e trajtojmë si shtyllë kurrizore të këtij hulumtimi, ndërsa atë që burimet përshkruajnë si muskuj, pjesën që lëviz kur askush nuk supozohet të shohë.

Shënimet e këtyre ndodhive fillojnë para paqes. Në fund të viteve nëntëdhjetë, Kosova nuk po e luftonte vetëm Serbinë, por po vendoste edhe se kush do ta trashëgonte shtetin që ende nuk ekzistonte. Kjo nuk është një mënyrë romantike e të shprehurit. Është thjesht realiteti politik i kryengritjeve kur komanda bëhet valutë. Besnikëria bëhet karrierë. Rivaliteti bëhet problem sigurie. Në atë mjedis, vija ndarëse mes strategjisë politike dhe mbijetesës personale është aq e hollë sa mund të kalohet pa u vënë re.

Pas qershorit 1999 bota ndryshoi më shpejt sesa mund të përshtateshin institucionet. Prania ndërkombëtare mbërriti, fillimisht si premtim, e më vonë si burokraci. UNMIK-u mori një rol të ndërtimit të shtetit në një shoqëri ku armët ishin të shumta dhe autoriteti i fragmentuar. EULEX-i do ta trashëgonte këtë përgjegjësi, i ngarkuar me sundimin e ligjit në një vend ku sundimi i forcës nuk ishte tërhequr plotësisht. Në atë hendek, sipas burimeve, u shfaq një lloj i veçantë dhune. Nuk ishte e rastësishme. Ishte selektive. Nuk synonte të terrorizonte një popullatë të tërë. Synonte të riorganizonte elitën.

Një vrasje që shpesh përshkruhet si vrasja e parë politike e pas luftës në Kosovë. Ishte vrasja e Haki Imerit më 2 nëntor 1999. Sipas rrëfimit që na dha një burim i cili thotë se ishte brenda rrethit të ngushtë të Thaçit dhe që tani jeton mes Kosovës dhe Zvicrës, Imeri nuk ishte vetëm organizator lokal i Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe mësues i respektuar. Ai ishte gjithashtu thellësisht i integruar shoqërisht në peizazhin e Drenicës që prodhoi shumë nga komandantët e luftës dhe një pjesë të madhe të udhëheqjes politike pas luftës. Ai e kishte mësuar Thaçin. I njihte familjet. Ishte një figurë, pavarësia e vazhdueshme e së cilës nuk mund të menaxhohej lehtë.

Burimi përshkruan një sekuencë që ka më shumë rëndësi sesa brutaliteti. Fillimisht erdhi afrimi i paraqitur si bisedë. Një takim. Një ftesë që dukej legjitime sepse lufta i kishte normalizuar strukturat e komandës dhe i kishte bërë disa burra arbitra të lëvizjes. Më pas erdhi autoriteti i inskenuar. Burra që paraqiteshin si polici ushtarake e UÇK-së. Shprehja është thelbësore. Ajo sinjalizon se operacioni, nëse rrëfimi është i saktë, mbështetej në mbetjen simbolike të institucioneve të luftës për të krijuar bindje. Nuk të duhet një dëshmi nëse frika tashmë të njeh.

Nga aty, sipas burimit, operacioni nuk u mbyll me aktin e dhunës, por kaloi në një fazë të dytë, po aq të rëndësishme, që shfaqet vazhdimisht në rrëfime të mëvonshme. Kjo fazë kishte të bënte me ndërtimin e narrativës. Sipas pretendimeve, mënyra se si u trajtua dhe u zhvendos trupi nuk ishte e rastësishme, por e menduar për ta orientuar hetimin dhe perceptimin publik drejt një fajtori tjetër. Faji u shndërrua në instrument politik, një armë që shërbente jo vetëm për të mbuluar autorët e vërtetë, por edhe për të goditur dhe komprometuar një rival. Emri që del vazhdimisht në këto rrëfime si përfitues negativ i kësaj skeme, pra si figura mbi të cilën synohej të binte dyshimi, është Rexhep Selimi.

Sipas këtij rrëfimi, ky nuk ishte një mashtrimi i vetëm. Ishte një mashtrim afatgjatë. Pretendimi është se për vite me radhë Selimi² u pozicionua si hija pas disa krimeve pas luftës, përfshirë vrasjen e Xhemajl Mustafës³, atentatin ndaj Fetah Rudit⁴ dhe vrasjen e Ekrem Rexhës⁵. Mekanizmi i përshkruar është i qëndrueshëm. Informacion i shkëputur nga konteksti u ushqye te hetuesit ndërkombëtarë. Sistemi u la ta bënte atë që bën zakonisht. U krijua një gjurmë letrash që dukej mjaft zyrtare për t’u përsëritur. Sipas këtyre burimeve, SHIK⁶-u, i përshkruar si një strukturë inteligjence e lidhur me rrethin e Thaçit, kishte rol qendror si në operacione ashtu edhe në dezinformim.

Këtu hyjnë burimet tona ndërkombëtare.

E para është regjistri institucional rreth vrasjes së Mustafës. Më 23 nëntor 2000 Mustafa u vra përpara banesës së tij në Prishtinë. UNMIK-u lëshoi një deklaratë⁷ duke shprehur indinjatë dhe duke e identifikuar atë si këshilltar të lartë të LDK-së. Një rrëfim i mëvonshëm nga Prishtina Insight⁸ vëren se asnjë i dyshuar nuk është akuzuar dhe se rasti mbetet një nga vrasjet politike me pasoja të pazgjidhura në Kosovë. Ky nuk është një detaj i vogël. Një vakum llogaridhënieje bëhet i përdorshëm. Kur askush nuk dënohet, kushdo mund të implikohet. Kur kushdo mund të implikohet, ai që kontrollon rrjedhën e nënkuptimeve i kontrollon kufijtë e frikës.

Fija e dytë ndërkombëtare është regjistri i krimeve të luftës dhe pushtetit pas luftës. Sami Lushtaku, në atë kohë kryetar i Komunës së Skenderajt dhe ish komandant në zonën operative të Drenicës, u shpall fajtor për vrasjen e një civili shqiptar në shtator të vitit 1998 dhe në maj 2015 një panel i EULEX-it në Gjykatën Themelore të Mitrovicës e dënoi me dymbëdhjetë vjet burg⁹. Sipas gjykatës, viktima ishte qëlluar me armë zjarri në kokë, në një vend të papërcaktuar, ndërsa ishte i pafuqishëm, me duar të lidhura dhe duke kërkuar mëshirë për jetën. Trupi gjykues e cilësoi aktin si një formë të rëndë vrasjeje, të kryer në mënyrë brutale, duke theksuar se bëhej fjalë për një incident të izoluar, jo drejtpërdrejt të lidhur me përplasjet luftarake. Në të njëjtin proces, Sylejman Selimi u dënua për torturimin e një të burgosuri civil në një qendër të improvizuar paraburgimi të UÇK-së në Likoc, ndërsa disa të pandehur të tjerë u dënuan për trajtim çnjerëzor, dhe disa u shpallën të pafajshëm për mungesë provash¹⁰.

Ky aktgjykim nuk është provë e vrasjeve të mëvonshme politike. Por ai e vendos një fakt të rëndësishëm për llojin e aktorit që ishte, për mjedisin në të cilin vepronte, dhe për seriozitetin me të cilin strukturat gjyqësore ndërkombëtare dhe vendore, të paktën në atë rast, i trajtuan pretendimet për dhunë. Ai gjithashtu ofron një urë mes dy botëve. Komandanti i luftës dhe zbatuesi politik pas luftës nuk janë role të ndara. Janë role të njëpasnjëshme.

Kjo urë bëhet qendrore për metodologjinë e përshkruar nga burimet. Pretendimi i tyre nuk është se Thaçi personalisht kryente vrasje. Është se ai formësoi një sistem ku vrasjet, kërcënimet dhe shkatërrimi i reputacionit ishin instrumente të konsolidimit politik, dhe ku burra të caktuar, përfshirë Lushtakun, funksiononin si zbatues.

Tregimi për Sami Lushtakun — Kronika B Hulumtim.

Këtu kronologjia ka rëndësi.

Së pari, eliminohen ose neutralizohen kundërshtarët në periudhën e paqëndrueshme të hershme pas luftës, kur misionet ndërkombëtare ende mësojnë terrenin dhe policia vendore është e dobët.
Së dyti, konsolidohen strukturat partiake.
Së treti, formalizohen rrjetet informale brenda sigurisë dhe inteligjencës.
Së katërti, kur rritet vëmendja, kalohet nga dhuna e vetme në një përzierje dhune, manipulimi ligjor dhe dezinformimi.

Burimet japin një përmbledhje të drejtpërdrejtë dhe vlen të citohet sepse kjo e kap logjikën e pretenduar në gjuhë të thjeshtë.

Hashim Thaçi jep urdhrin, SHIK-u ekzekuton, dhe departamenti i dezinformimit ua atribuon krimet të tjerëve në mënyrë që klani të dominojë dhe të përfitojë politikisht dhe materialisht.

“Metodologjia e supozuar” e konsolidimit të pushtetit të Hashim Thaçit: skemë e rrjedhës nga identifikimi i objektivit te afrimi, ekzekutimi dhe fajëzimi, e përforcuar nga kontrolli institucional dhe dezinformimi mediatik (përshkrim analitik, jo verdikt).

Është një formulim i qartë që e përmbledh këtë logjikë. Dhe, nëse do të ishte i saktë, do të përbënte një përshkrim në miniaturë të kapjes së shtetit. Por qartësia e një fjalie nuk e bën atë automatikisht të vërtetë. Ajo që mund ta bëjmë nuk është ta pranojmë si fakt, por t’i ndjekim me kujdes pikat ku ky rrëfim kryqëzohet me ngjarje dhe të dhëna që mund të verifikohen.

Një kryqësim i tillë është pretendimi se Thaçi e ka pranuar privatisht përgjegjësinë për vrasjen e Mustafës para Fatmir Limajt¹¹ në ditën e vrasjes, ku pretendohet të ketë thënë se “Kjo është puna jonë”.

Ne nuk mund ta verifikojmë në mënyrë të pavarur atë bisedë. Nuk ka asnjë regjistrim publik dhe asnjë nuk na u dha. Prandaj e paraqesim si një pretendim nga një burim që thotë se kishte afërsi me SHIK-un në atë kohë. Vlera e pretendimit nuk qëndron te cilësia dramatike. Qëndron te fakti se ai përputhet me metodën e përshkruar më gjerë. Metoda kërkon që një rreth i vogël të dijë mjaftueshëm për të koordinuar, ndërsa publiku të dijë vetëm mjaftueshëm për të pasur frikë.

Elementi i dezinformimit bëhet më i qartë në një grup të dytë pretendimesh që kemi marrë nga një burim tjetër. Sipas këtij burimi, pas vrasjes së Xhemajl Mustafës, informacion i qëllimshëm iu kanalizua misioneve ndërkombëtare, duke sugjeruar se Rexhep Selimi qëndronte pas vrasjes së Mustafës, atentatit ndaj Fetah Rudit dhe vrasjes së Ekrem Rexhës. Qëllimi, sipas këtij rrëfimi, ishte që institucionet ndërkombëtare të ktheheshin në përforcues të pavetëdijshëm të një narrative të rreme. Një taktikë e tillë do të ishte veçanërisht e sofistikuar, sepse shfrytëzon besueshmërinë e aktorëve ndërkombëtarë për të maskuar dhe “pastruar” një luftë të brendshme fraksionare. Ajo përputhet gjithashtu me një model më të gjerë të njohur në kontekste të tjera, ku kur një sistem është vetëm pjesërisht i ndërkombëtarizuar, operacionet e ndikimit fokusohen në pikat ku informacioni kalon nga aktorët lokalë te institucionet ndërkombëtare. Këto pika janë përkthimi, ndërlidhja dhe raportimi zyrtar, hallkat ku një narrativë e fabrikuar mund të marrë formë institucionale dhe të trajtohet si e besueshme.

Artikulli i publikuar¹² nga Albanian Post, media në pronësi të Baton Haxhiut, i autorësuar nga Lirim Mehmetaj, pretendon se bazohet në një dosje të UNMIK-ut ku përmendet një ish deputet me inicialet “S.R”. Në pjesën përkatëse të tekstit, “S.R” paraqitet si figurë kyçe rreth së cilës ndërtohet dyshimi për vrasjen e Xhemajl Mustafës, vrasjen e Ekrem Rexhës dhe atentatin ndaj Fetah Rudit, përmes lidhjeve të supozuara me persona që monitoronin viktimat dhe me autorët e dyshuar të ekzekutimeve. Edhe pse emri nuk shkruhet plotësisht, struktura e rrëfimit, pozicioni politik i përshkruar dhe konteksti kohor përputhen me atë që burimet tona ndërkombëtare e identifikojnë si referencë ndaj Rexhep Selimit. Ky konstrukt narrativ zhvendos vëmendjen nga autorët e drejtpërdrejtë dhe e fokuson fajin mbi një figurë politike specifike, duke e paketuar dyshimin si dokumentacion ndërkombëtar.

Vlerësimi ynë është se ky shkrim nuk funksionon si hetim i pavarur, por si pjesë e një operacioni më të gjerë dezinformimi. Baton Haxhiu, i njohur për linjën e tij editoriale të afërt me Beogradin dhe politikisht i lidhur me rrethin e Hashim Thaçit, shfaqet këtu jo thjesht si botues, por si nyje shpërndarëse e një narrative që i shërben njëkohësisht interesave serbe për ta diskredituar drejtësinë e pasluftës në Kosovë dhe interesave të brendshme për ta ridrejtuar përgjegjësinë politike. Në këtë kuptim, artikulli për “S.R” nuk synon zbardhjen e së vërtetës, por konsolidimin e një verzioni të dobishëm politikisht, ku mediat shndërrohen në zëdhënëse të operacioneve të fshehta dhe jo në instrumente të llogaridhënies.

Ne nuk i kemi parë vetë dorëzimet e supozuara të inteligjencës. Megjithatë kemi parë raportime publike që tregojnë se hetimet u përballën me pista kontradiktore dhe me pretendime për njohuri brenda misioneve ndërkombëtare. Për shembull, një rrëfim i atribuar Shoqatës së Gazetarëve të Serbisë pretendon¹³ se hetuesit e EULEX-it besonin se e dinin kush ishte përgjegjës për vrasjen e Mustafës dhe përmendin një të dyshuar. Ne nuk e trajtojmë këtë si përfundimtare. Por ajo mbështet pikën më të gjerë se rasti prej kohësh është rrethuar nga pohime për njohuri të fshehura dhe paralizë institucionale, një mjedis në të cilin dezinformimi lulëzon.

Një tjetër kryqëzim lidhet me mënyrën se si përshkruhen rivalët e brendshëm. Burimi i dytë pretendon se motivi i Thaçit për të kërkuar burgosjen dhe eliminimin e Rexhep Selimit ishte se Selimi kishte njohuri nga koha e luftës për vrasjen e një figure tjetër të lidhur me Thaçin. Nëse ky pretendim i veçantë i luftës është i provueshëm apo jo, shkon përtej asaj që mund ta vërtetojmë këtu. Ajo që mund të vërtetojmë është besueshmëria e strukturës së interesave. Në sistemet e dhunës klandestine¹⁴, njohuria është barrë. Një njeri që di shumë dhe nuk mund të kontrollohet në mënyrë të besueshme bëhet kërcënim, edhe nëse është besnik në aspekte të tjera. Heqja e një njeriu të tillë mund të paraqitet si drejtësi ose domosdoshmëri. Korniza është thelbësore.

Kjo na çon te një mjet tjetër që pretendohet se është përdorur për dy dekada. Komunikata 59. Në Kosovë, komunikatat e lëshuara në emër të UÇK-së gjatë luftës mbanin autoritet të jashtëzakonshëm simbolik. Në periudhën pas luftës, thirrja ndaj tyre mund të funksiononte si një verdikt retroaktiv. Një person i etiketuar tradhtar në një komunikatë lufte mund të dënohej shoqërisht, të izolohej ekonomikisht dhe të rrezikohej fizikisht, edhe nëse asnjë gjykatë nuk gjeti ndonjë faj. Në këtë kuptim, Komunikata 59, nëse është përdorur siç përshkruhet, do të ishte më pak një dokument dhe më shumë një armë.

Pretendimi i burimit është se Thaçi e qarkulloi Komunikatën 59 kundër Gani Gecit¹⁵, duke e paraqitur atë në rrethet e tij mediatike si vepër të Selimit. Pretendimi vazhdon. Selimi ka deklaruar publikisht¹⁶ se Thaçi e hartoi dhe e lëshoi komunikatën, dhe se Selimi i kërkoi atij të mos e publikonte sepse përmbante të pavërteta për Gecin.

Pasoja e pretenduar është serioze. Burimi thotë se pas qarkullimit të komunikatës, disa persona u vranë dhe Geci u plagos. Ne nuk mund ta verifikojmë zinxhirin shkakor siç është paraqitur. Por mund të identifikojmë metodën që pretendohet.

Hapi i parë, publikimi i një narrative delegjitimuese në gjuhën e besnikërisë së luftës.
Hapi i dytë, lejimi i kësaj narrative për të prodhuar liçencë shoqërore për dhunë.
Hapi i tretë, kur pasojat ndodhin, atribuimi i autorësisë tek një rival.

Në këtë skemë, komunikata nuk është thjesht propagandë. Është ndezje.

Rreth kësaj pike në kronologji, aparati partiak konsolidohet. Thaçi kalon nëpër role, nga udhëheqës lufte në udhëheqës politik, duke e vendosur dominimin e Partisë Demokratike të Kosovës dhe duke mbajtur postet më të larta shtetërore. Paralelisht, burimet pretendojnë se u ngulitën struktura inteligjence informale por efektive, të përshkruara si SHIK, të lidhura me pushtetin partiak, të përbëra nga besnikë të luftës to komprometuar e shantazhuar si Kadri Veseli, dhe të ngarkuara jo vetëm me mbikëqyrje por edhe me zbatim. Pretendime të tilla kanë qarkulluar prej kohësh në Kosovë dhe kanë qenë objekt raportimi dhe debati politik. Ne nuk i vendosim si fakte. Por vërejmë se vetë qëndrueshmëria e narrativës së SHIK-ut flet për një deficit institucional. Kur një shoqëri beson se ekziston një strukturë në hije, ky besim formëson sjelljen pavarësisht nëse struktura është aq e fuqishme sa pretendohet.

Pastaj, me forcimin e institucioneve, metoda e përshkruar zhvendoset nga dhuna e pastër drejt një qasjeje të përzier. Këtu burimi i pestë, intervista jonë me Gazmend Halilajn, bëhet veçanërisht i rëndësishëm sepse ilustron mekanikën e pretenduar të frikësimit dhe neutralizimit të tentuar në një periudhë më të vonshme, kur gjykatat, policia dhe mediat janë pjesë e ekosistemit të vrasjeve politike.

Gazmend Halilaj, avokat dhe ish hetues në Policinë e Kosovës, në Drenas, Kosovë. Halilaj foli për Gunpowder Chronicles në dhjetor 2025. (VX Photo/ Vudi Xhymshiti)

Ne e intervistuam Gazmend Halilajn në Drenas në fund të dhjetorit 2025, me lejen e tij të qartë për regjistrim dhe publikim. Sipas rrëfimit të tij, periudha e hershme pas luftës u karakterizua nga pandëshkueshmëria. Ai thotë se i mbijetoi dy tentativave për atentat. Halilaj përshkruan një klimë ku kundërshtarët fillimisht denigroheshin dhe etiketoheshin si pro serbë, dhe kur kjo dështonte, shënjestroheshin me dhunë. Veçmas, një atentat ndaj Halilajt më 14 prill 2020 është dokumentuar në raportimet mediatike në Kosovë¹⁷ dhe në mbulimin gjyqësor të mëvonshëm.

Ne nuk po i përsërisim detajet më grafike të rrëfimit të tij. Por mund ta përmbledhim strukturën e asaj që ai pretendon se i ndodhi në prill 2020, sepse struktura është zemra e këtij shkrimi. Ai thotë se foli publikisht për vjedhje të dyshuara të fondeve të luftës të lidhura me Sami Lushtakun, dhe se menjëherë pas kësaj vuri re mbikëqyrje dhe ndryshime në patrullimet policore pranë shtëpisë së tij. Ai pretendon se më 14 prill 2020 u sulmua nga burra të armatosur, arriti të shpëtojë, dhe se një luftë kyçe pas kësaj nuk ishte vetëm identifikimi i sulmuesve por edhe parandalimi i ndërtimit të një narrative institucionale që e fajësonte atë. Sipas fjalëve të tij, qëllimi ishte të paraqitej incidenti si i vetëshkaktuar, ta bënte atë kriminel dhe jo viktimë, dhe të shkatërronte besueshmërinë e tij.

Ky është verzioni modern i një taktike shumë të vjetër. Nëse nuk mund ta heshtësh dikë në heshtje, mund ta diskreditosh publikisht. Nëse e diskrediton publikisht, mund ta izolosh shoqërisht. Nëse e izolon shoqërisht, mund ta bësh dhunën ndaj tij më të lehtë, ose zhdukjen e tij më pak të kushtueshme. Halilaj pretendon se ekzistonte video material¹⁸ lidhur me incidentin dhe se kishte përpjekje për ta fshirë ose manipuluar atë. Ai thotë se vetëm ndërhyrja e aktorëve të jashtëm, përfshirë ambasadat, detyroi arrestime që megjithatë edhe pse u bënë, arrestimet nuk përputheshin me atë që ai beson se është e vërteta e kush e sulmoi. Ai më tej pretendon se rezultatet ligjore ishin jashtëzakonisht disproporcionale, përfshirë një gjobë për kanosje aty ku, sipas tij, sjellja përbënte tentativë vrasjeje. Ne nuk mund t’i gjykojmë këto pretendime. Por mund të vërejmë se sa saktë përputhen ato me metodën e përshkruar nga dy burimet për Thaçin. Një cikël i delegimit të dhunës, pastaj përdorimi i institucioneve, mediave dhe dokumenteve për të rishkruar autorësinë dhe fajin.

Rrëfimi i Halilajt përmban edhe një element tjetër që lidhet drejtpërdrejt me pretendimet e mëparshme. Krijimin e borxhit si mjet kontrolli. Ai përshkruan një sistem ku individët shtyhen fillimisht në veprime të paligjshme përmes përfitimeve ose mbrojtjes së premtuar dhe më pas mbahen nën kontroll përmes kompromatit¹⁹. Personi që kryen punën e pistë bëhet i varur nga ata që e kanë përfshirë. Kjo varësi shfrytëzohet për detyra të tjera, derisa ai individ të shndërrohet vetë në rrezik, moment në të cilin mund të hiqet qafe. E njëjta logjikë u artikulua edhe nga një bashkëbisedues gjatë raportimit tonë në Kosovën veriore në fund të vitit 2025.

Sipas një burimi të përshkruar si pjesë e rrethit të brendshëm të Hashim Thaçit, ish Presidenti i Kosovës përdorte një metodë shantazhi indirekte ku kundërshtarët e perceptuar paraqiteshin si kërcënim për palë të treta, të cilat më pas inkurajoheshin t’i “neutralizonin” në këmbim të mbrojtjes.

“Nëse Thaçi të donte të vdekur, ai nuk vepronte drejtpërdrejt”, pretendon burimi. “Ai do ta gjente dikë tjetër dhe do ta bindte se ti përbëje rrezik për jetën, pozitën ose interesat e tij. Më pas Thaçi do t’i premtonte mbrojtje nëse të hiqte qafe. Sapo kjo të ndodhte, ai person bëhej borxhli dhe i varur prej Thaçit, i detyruar të kryente eliminime të tjera sa herë që i kërkohej. Kur edhe vetë ai ekzekutues kthehej në barrë ose rrezik, Thaçi e zëvendësonte me një tjetër. Është një mekanizëm i vazhdueshëm nënshtrimi dhe përdorimi”.

I njëjti burim pretendon se Sami Lushtaku nuk ka marrëdhënie të mira me Hashim Thaçin prej më shumë se një viti, gjoja për shkak të frikës se Thaçi, aktualisht i ndaluar në Hagë, mund të ketë folur hapur për ngjarjet e së kaluarës dhe të implikojë bashkëpunëtorë të mëparshëm.

Sipas burimit, Lushtaku ka frikë se Thaçi mund të zbulojë detaje të përfshirjes së tij në vrasje nëse Thaçi do të bashkëpunnte me prokurorët e Hagës. Burimi më tej pretendon se Lushtaku mbetet ndër figurat politike më të rrezikshme në Kosovë për shkak të qasjes së tij të supozuar në rrjete të armatosura dhe mbrojtjes së vazhdueshme politike të lidhur me PDK-në.

Burimi pretendon se Lushtaku është përdorur më parë në operacione që përdorin të njëjtën metodologji të përshkruar më sipër dhe thotë se ai është i gatshëm të përdorë forcë vdekjeprurëse kundër kujtdo që perceptohet si kërcënim.

Burimi ka rënë dakord të ofrojë dokumentacion që synon të vërtetojë arsyet dhe rrethanat në të cilat ai pretendon se ka pasur qasje në këtë informacion. Ai thotë se nuk është nga Kosova veriore, por e ka zgjedhur qëllimisht rajonin si një zonë të përkohshme sigurie nga e cila donte të takohej me ne dhe të flasë. Ne e kemi verifikuar se burimi është shqiptar etnik dhe shtetas i Kosovës, por po mbajmë të fshehta detaje të tjera identifikuese për shkak të shqetësimeve të besueshme për sigurinë e tij.

Në këtë skemë, roli i supozuar i Lushtakut del më i qartë. Ai nuk paraqitet thjesht si figurë e dhunshme në karikaturën popullore, por si një organizator i kapacitetit të frikësimit dhe imponimit. Regjistri i tij publik përfshin një dënim të rëndë për krime lufte në një rast të gjykuar nën autoritetin e EULEX-it. Po ashtu, statusi i tij ndërkombëtar përfshin listimin nga Thesari i Shteteve të Bashkuara në programin e sanksioneve për Ballkanin²⁰, me të dhënat e tij të regjistruara në bazën zyrtare të sanksioneve. Sanksionet nuk përbëjnë dënime penale, por janë përcaktime formale nga një qeveri e huaj se një individ është i përfshirë në veprime që cenojnë stabilitetin dhe qeverisjen. Në kontekstin pasluftës së Kosovës, fakti që një aktor politik i sanksionuar vazhdon të ruajë ndikim lokal tregon për qëndrueshmërinë dhe forcën e pushtetit informal.

Pra, si funksionon saktësisht metodologjia e supozuar, kur renditet kronologjikisht.

Së pari, identifikohen objektivat bazuar në pushtet dhe jo ideologji. Në periudhën e hershme të pas luftës, sipas burimeve, objektivat ishin shpesh figura të LDK-së dhe rivalë të brendshëm brenda sferës së ish UÇK-së, njerëz prania e të cilëve e ndërlikonte konsolidimin e një qendre të vetme autoriteti të pas luftës. Haki Imeri i përshtatej këtij modeli sipas rrëfimit të tyre.

Së dyti, afrohen nën mbulesën e legjitimitetit. Ftesa për të biseduar. Takimi i paraqitur si domosdoshmëri politike ose sigurie. Përdorimi i etiketave të luftës si polici ushtarake. Qëllimi ishte të sigurohej që objektivi të lëvizë vullnetarisht drejt cenueshmërisë.

Së treti, ekzekutohet përmes ndërmjetësve. Burimet nuk e përshkruajnë Thaçin si njeri me armë. E përshkruajnë si dirigjent që e ruante mohimin e besueshëm duke përdorur operatorë të besuar dhe duke shpërndarë njohurinë në mënyrë që asnjë person i vetëm të mos mund ta rindërtojë plotësisht zinxhirin ku ai gjindej fajtor.

Së katërti, inskenohet faji. Këtu vendosja bëhet thelbësore. Nëse një vrasje mund të drejtohet drejt një rivali, vrasja bëhet një armë e dyfishtë. Ajo e heq viktimën dhe e plagos rivalin. Pretendimi se trupi i Imerit u zhvendos nga fshati i tij në fshatin e Rexhep Selimit për ta implikuar Selimin është shembull tipik. Pretendimi se misioneve ndërkombëtare iu ushqye inteligjencë që e akuzonte Selimin në raste të tjera është verzioni institucional i të njëjtit akt.

Së pesti, përforcohet faji përmes përsëritjes dhe artefakteve. Komunikata 59, në këtë lexim, është një artefakt i qëndrueshëm i përdorur për ta fiksuar një identitet armiku mbi një person, në mënyrë që dhuna e ardhshme të duket se lind organikisht nga urrejtja publike dhe jo nga orkestrimi. Kjo është arsyeja pse komunikata ka rëndësi edhe dekada më vonë. Nuk ka të bëjë vetëm me atë se kush e shkroi. Ka të bëjë me atë që lejoi.

Së gjashti, sipas këtij modeli, hetuesit dhe dëshmitarët neutralizohen jo vetëm përmes kërcënimeve të drejtpërdrejta, por edhe duke ndikuar dhe deformuar proceset institucionale përreth tyre. Rrëfimi i Halilajt përqendrohet pikërisht në këtë pikë. Ai përshkruan ushtrim presioni mbi struktura policore, manipulim ose zhdukje provash dhe përdorimin e një mjedisi mediatik për ta diskredituar atë publikisht dhe izoluar shoqërisht. Në rastin e tij, ne e kemi vënë re se edhe media të caktuara, përfshirë Koha Ditore, u përdorën në një fushatë diskreditimi që, sipas tij, shërbente për ta mbrojtur një zinxhir më të gjerë interesash dhe për të shmangur hetimin e plotë të ngjarjeve të dhunshme të lidhura me Sami Lushtakun. Këto mbeten pretendime të tij, por ato nxjerrin në pah një mekanizëm të njohur, ku delegjitimimi publik shndërrohet në mjet presioni. Siç e formulon vetë Halilaj, arma më e fuqishme nuk është dhuna fizike, por poshtërimi i mbështetur nga autoriteti institucional.

Së shtati, kur rritet vëzhgimi, ndryshohen taktikat. Krijimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë e ndryshoi atmosferën. Njerëzit filluan të llogarisnin rrezikun ndryshe. Në rrëfimin e mëhershëm që morëm, Thaçi përshkruhet duke vizituar familjen e një viktime pas shumë vitesh, duke ofruar informacion të pjesshëm dhe duke ridrejtuar fajin, një formë kontrolli paraprak të dëmit. Me fjalë të tjera, kur një gjykatë duket e aftë të imponojë pasoja, sistemi përshtatet. Nuk shpërbëhet.

Këtu linja jonë e gjetjeve hulumtuese²¹ në prill 2025 lidhet sërish me metodologjinë e vrasjeve të pas luftës. Nëse ekziston një rrjet, siç e ka gjetur raportimi ynë²² dhe ka zbuluar përfshirjen e figurave si Richard Grenell, Edi Rama, Halit Sahitaj, Milaim Zeka, Berat Buzhala, Artan Behrami dhe të tjerë, që synon të minojë procesin gjyqësor të Kosovës në Hagë, kjo nuk do të ishte një ide e re. Do të ishte një vazhdim i një praktike më të vjetër, përdorimi i operacioneve të informacionit për të formësuar rezultatet e drejtësisë. Aktorët ndryshojnë uniformat. Logjika mbetet e njohur.

Përmbledhje e rrjetit të dezinformimit dhe personave të përfshirë në pengimin e drejtësisë t cilët duket se e kanë vënë para nishanit të tyre Tribunalin e Kosovës në Hagë. — © Ekipi Hulumtues i GPC.

Asgjë nga gjetjet tona nuk vendosin fajësi penale. Ato vendosin një model të pretenduar nga burime të shumta dhe tregon se si ky model përputhet me disa realitete të verifikuara. Kosova ka vrasje politike të pazgjidhura. Kosova ka një histori të dokumentuar të krimeve të luftës të gjykuara me pjesëmarrje ndërkombëtare. Kosova ka një ekosistem politik ku një individ i sanksionuar mund të veprojë ende si aktor publik. Kosova ka një histori të gjatë mosmarrëveshjesh publike mbi autorësinë e komunikatave të luftës dhe përgjegjësinë për dhunën pas luftës.

Pjesa më e rëndësishme, megjithatë, nuk është asnjë fakt i vetëm. Është qëndrueshmëria e mekanizmave të përshkruar në kohë dhe në burime të ndryshme.

Në vitet nëntëdhjetë, sipas Halilajt, metoda ishte e drejtpërdrejtë dhe brutale. Kush fliste kundër figurave të fuqishme etiketohej si tradhtar. Nëse kjo etiketë ngjitej, personi shkatërrohej shoqërisht. Nëse këmbëngulte, rreziku kalonte në eliminim fizik. Në vitet 2000, sipas burimeve, kjo qasje evoluoi. Vrasjet nuk u zhdukën, por krahas tyre u zhvilluan edhe operacione narrative. Trupat zhvendoseshin për të orientuar fajin, rivalitetet skenarizoheshin dhe misioneve ndërkombëtare u dërgoheshin pista që ridrejtonin dyshimin. Në vitet 2010 dhe 2020, nëse rrëfimet janë të sakta, sistemi u bë edhe më i integruar, duke përdorur media partnere, zyrtarë të korruptuar dhe ndikim institucional për të arritur rezultate që më herët kërkonin dhunë të drejtpërdrejtë.

Vetë Halilaj ofron një fjali që e kap këtë evolucion. Ai thotë se pas denigrimit vjen eliminimi fizik, dhe pas eliminimit fizik vjen vrasja reputacionale, shkatërrimi i emrit. Kjo është logjika e një sistemi që pret të mbijetojë. Nëse viktima vdes dhe historia vdes me të, mirë. Nëse viktima mbijeton, historia duhet ende të thyhet.

Ekziston një tundim, kur përballesh me rrëfime të tilla, të kërkosh analogji të mëdha. Njerëzit në Ballkan e bëjnë shpesh këtë. Përmendin Stalinin. Përmendin Kremlinin. Përmendin luftën hibride. Ndonjëherë sepse është e vërtetë. Ndonjëherë sepse është emocionalisht e kënaqshme, një mënyrë për ta shndërruar dhimbjen lokale në një narrativë globale. Qasja më e sigurt është më e ngushtë. Të përqendrohesh te metoda, jo te metafora.

Metoda e përshkruar këtu është një politikë e dhunës së deleguar dhe fajit të deleguar. Ajo varet nga ndërmjetësit. Varet nga krijimi i borxheve. Varet nga pastrimi i akuzave përmes institucioneve që duken neutrale. Varet nga media që mund t’i japë zë shpifjes dhe ta shtypin kontekstin. Dhe varet nga dobësia kronike e komunitetit ndërkombëtar në mjedise pas konflikteve, me preferenca për stabilitet mbi përballjen derisa të jetë tepër vonë.

Këtë preferencë mund ta shohësh në qëndrimin historik ndaj aktorëve të fuqishëm lokalë. Misionet ndërkombëtare shpesh vonojnë veprimin nga frika e trazirave. Ato mbledhin prova ngadalë. Shpresojnë që burrat me armë të bëhen burra me kostume. Ndonjëherë ndodh. Ndonjëherë bëhen burra me kostume që ende komandojnë armë.

Në historinë e vrasjes së Xhemajl Mustafës, ky tension është i dukshëm në faktin më të thjeshtë nga të gjithë. Dy dekada e gjysmë më vonë, familja ende pret një aktakuzë. Kur drejtësia nuk vjen, pushteti mëson se mund të marrë kohë. Kur pushteti mund të marrë kohë, ai mund të marrë edhe dëshmitarë.

Nëse rrëfimet nga burimet tona janë të sakta, atëherë veçoria qendrore e metodologjisë së supozuar të Thaçit nuk është një vrasje e veçantë. Është shndërrimi i dhunës në arkitekturë politike. Çdo vdekje, çdo shpifje, çdo hetim i keqdrejtuar bëhet një tullë. Struktura e ndërtuar nga këto tulla është një sistem në të cilin rivalët hiqen, besnikët lidhen, dhe publiku mësohet ta ngatërrojë frikën me patriotizmin.

Ka një detaj të fundit që na kthen te e tashmja. Halilaj thotë se i mbështeti hapur Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe i quajti ato një pasuri kombëtare. Ai përshkruan kërcënime për këtë qëndrim. Çfarëdo që të mendohet për gjykatën, pozicioni i tij nxjerr në pah diçka me të cilën Kosova ka luftuar për ta artikuluar. Një shoqëri që nuk mund ta hetojë lëvizjen e vet çlirimtare nuk po e mbron çlirimin e saj. Po i mbron njerëzit që e shfrytëzuan atë.

Pyetja tek e cila kthehet vazhdimisht raportimi ynë nuk është nëse çdo pretendim, i marrë veçmas, është i vërtetë. Pyetja është se çfarë domethënie ka fakti që kaq shumë rrëfime të pavarura, nga kënde dhe kohë të ndryshme, përshkruajnë të njëjtën makineri funksionimi. Emrat ndryshojnë nga një tregim te tjetri. Mekanizmat jo.

Në këtë kuptim, detajet më goditëse janë edhe më të zakonshmet. Një vrasje. Një dosje. Një thashethem. Një komunikatë. Një akuzë televizive. Një raport policor që nuk çon askund. Një proces gjyqësor i zvarritur. Një dëshmitar i frikësuar. Asnjëra prej këtyre, e marrë më vete, nuk provon ekzistencën e një sistemi. Por së bashku, ato përshkruajnë mjedisin në të cilin një sistem i tillë mund të ndërtohet dhe, sipas burimeve tona, ka funksionuar.

Ne do të vazhdojmë të verifikojmë gjithçka që mund të verifikohet. Do të vazhdojmë të dallojmë qartë mes asaj që është e dokumentuar dhe asaj që mbetet pretendim. Por nuk do të sillemi sikur pretendimi është i parëndësishëm në një vend ku heshtja ka qenë kaq shpesh kusht për mbijetesë.

---

---

1. Brenda Komplotit për Shkatërrimin e Gjykatës Speciale

Si më ofroi një person me nofkën ‘Laky Laky’ 5,000 euro për të botuar një tregim të rremë për Richard Grenell, duke e demaskuar një rrjet të madh të dezinformimit kundër drejtësisë në Kosovë. — Kronika B Hulumtim.

2. Rexhep Selimi i lindur më 15 mars 1971 në Skenderaj është politikan kosovar dhe ish komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës një nga themeluesit e saj dhe pjesë e shtabit të përgjithshëm gjatë luftës së viteve 1998-1999. Pas luftës u shfaq në jetën politike si figurë e një brezi që e solli luftën në parlament duke u bërë drejtues i grupit parlamentar të Vetëvendosjes. Që nga viti 2020 ai ndodhet i ndaluar në Hagë përballë Gjykatës Speciale ku ka mohuar të gjitha akuzat duke mbetur një figurë e ndarë mes historisë së luftës dhe gjykimit të kohës.

3. Xhemajl Mustafa i lindur më 1954 dhe i vrarë më 23 nëntor 2000 ishte shkrimtar gazetar dhe këshilltar politik i afërt i Ibrahim Rugovës. Një nga zërat më të kthjellët të rezistencës paqësore ai formësoi gjuhën morale të pavarësisë përmes fjalës dhe shkrimit. Vrasja e tij në Prishtinë mbetet një nga plagët më të errëta të pasluftës simbol i heshtjes së dhunshme ndaj mendimit civil.

4. Fetah Rudi i lindur më 10 gusht 1964 në Rud të Malishevës është politikan i Lidhjes Demokratike të Kosovës i lidhur ngushtë me frymën paqësore të Ibrahim Rugovës. Ish mësues dhe veprimtar qytetar ai mbijetoi në atentatin e vitit 2000 që e la të paralizuar përgjithmonë duke u shndërruar në simbol të qëndresës morale në Kosovën e pasluftës. Deputet i Kuvendit nga 2019 deri më 2021 ai mbeti zë këmbëngulës për drejtësi shtet ligjor dhe kujtesë ndaj dhunës politike.

5. Ekrem Rexha i lindur më 14 gusht 1961 në Lubizhdë të Prizrenit i njohur si Komandant Drini ishte oficer profesionist dhe një nga komandantët më të formuar të UÇK-së. Me arsim ushtarak dhe kulturë politike ai drejtoi Zonën Operative të Pashtrikut dhe kontribuoi në profesionalizimin doktrinar të forcave çlirimtare. U vra në maj 2000 në Prizren në rrethana të pazbardhura duke mbetur figurë e heshtur e disiplinës dhe mendimit ushtarak në kujtesën e luftës.

6. SHIK i njohur si Shërbimi Informativ i Kosovës ishte një strukturë e fshehtë informative që veproi në vitet e para të pasluftës e lidhur ngushtë me rrethin drejtues të Partisë Demokratike të Kosovës. I lindur nga rrjetet e luftës dhe vakuumi institucional ai nuk u themelua kurrë me ligj dhe nuk iu nënshtrua mbikëqyrjes shtetërore duke ekzistuar si një pushtet në hije. SHIK është akuzuar gjerësisht për përgjime frikësim dhe përfshirje në dhunë politike ndaj kundërshtarëve sidomos figurave të Lidhjes Demokratike të Kosovës akuza që kanë mbetur pa një gjykim përfundimtar duke e shndërruar atë në një simbol të errët të tranzicionit ku shteti dhe hija e tij ecën paralelisht.

7. Deklaratë për Shtyp e UNMIK-ut 23, Nëntor, 2000 — UNMIK.

8. Besian Mustafa: Our family’s last hope lies with the Special Court — Prishtina Insight.

9. Kosovo ‘Drenica Group’ Guerrillas Jailed for Wartime Crimes — B Insight.

10. The Supreme Court of Kosovo, in a Panel composed of EULEX Judge Krassimir Mazgalov (Presiding and Reporting), EULEX Judge Arnout Louter and Supreme Court Judge Emine Mustafa as Panel members, and EULEX Legal Officer Sandra Gudaityte as the Recording Officer, in the criminal case against, among others, defendants JD, SL, SS — EULEX Court.

11. Fatmir Limaj i lindur më 4 shkurt 1971 në Bajë të Malishevës ishte komandant i UÇK-së i njohur si Çeliku dhe më pas një nga figurat më të qëndrueshme të pushtetit politik në Kosovën e pasluftës. Jurist nga formimi ai shërbeu si ministër dhe zëvendëskryeministër dhe themeloi Nisma Socialdemokrate pas ndarjes nga PDK. I gjykuar dhe i shpallur i pafajshëm në disa procese ai mbetet figurë e fortë dhe polemike mes luftës ligjit dhe pushtetit.

12. Ky artikull është në gjuhën shqipe dhe është pjesë e një serie në të cilën Albanian Post ka publikuar dokumente zyrtare të UNMIK-ut që sugjerojnë detaje rreth vrasjes së Xhemajl Mustafës dhe rasteve të tjera. Në të thuhet se raporti i UNMIK-ut përmend persona që ishin vëzhguar duke monitoruar Mustafën përpara vrasjes së tij. — Albanian Post.

13. New findings of the UNS on the murder of journalist Xhemail Mustafa: EULEX knows who is responsible? — JAS.

14. Dhuna klandestine i referohet përdorimit të fshehtë dhe të organizuar të kërcënimit ose forcës fizike nga struktura informale ose paralele me synim eliminimin frikësimin apo disiplinimin e kundërshtarëve politikë. Ajo vepron jashtë ligjit dhe përgjegjësisë publike duke lënë pak ose aspak gjurmë formale dhe krijon një klimë frike ku heshtja bëhet mjet mbijetese dhe e vërteta shtyhet në hije.

15. Gani Geci është figurë politike kosovare ish pjesëtar i UÇK-së dhe deputet i Kuvendit i dalë nga familja e njohur Geci në Llaushë të Drenicës. I lidhur politikisht me kampin rugovist ai u shqua për përplasje të ashpra publike me ish udhëheqës të luftës dhe të pushtetit. Roli i tij në pasluftë u errësua nga konfliktet personale dhe dënimi për vrasjen e vitit 2014 duke e lënë si figurë të thellë kontradikte në diskursin publik.

16. Rexhep Selimi: Komunikatën numër 59 e ka hartuar dhe lëshuar Hashim Thaçi — Telegrafi.

17. “The airbag didn’t deploy and I managed to escape,” the lawyer from Kosovo says he survived the attack: “I know the perpetrators of the attack, they are people implicated in politics.” — Balkan Web.

The trial for attempted murder of the lawyer Gazmend Halilaj, the witness identifies one of the accused in the courtroom — Telegrafi.

18. Dosja D - Atentati ndaj Gazmend Halilaj — YouTube.

19. Kompromat i referohet mbledhjes dhe përdorimit të materialeve komprometuese reale ose të fabrikuara ndaj individëve me qëllim shantazhin kontrollin ose disiplinimin politik të tyre. Ai funksionon si mjet presioni në prapaskenë duke zëvendësuar debatin publik me frikën dhe varësinë dhe përdoret zakonisht në sisteme ku pushteti mbështetet më shumë në dosje sesa në ligj.

20. Ju mund at verifikoni këtë nëpërmjet web-faqes së Departamentit Amerikan të Shtetit ku Thesari e Publikon Listën e Saj të Zezë — Sanctions List Search - OFAC (LUSHTAKU, Sami)

21. Brenda Komplotit për Shkatërrimin e Gjykatës Speciale

Si më ofroi një person me nofkën ‘Laky Laky’ 5,000 euro për të botuar një tregim të rremë për Richard Grenell, duke e demaskuar një rrjet të madh të dezinformimit kundër drejtësisë në Kosovë. — Kronika B Hulumtim.

22. Në Zemër të Makinerisë së Dezinformimit

Nga Krimi te Operacionet Sekrete: Si Halit Sahitaj dhe Milaim Zeka synojnë Tribunalin e Kosovës në një luftë të rrezikshme dezinformimi. Kush janë në të vërtetë këta? — Kronika B Hulumtim.