SKENDERAJ, NATA KUR TURPI FOLI NË EMËR TË UÇK-SË
“Sami Lushtaku dhe Republika e Dhunës” është britma e nënave që humbën bijtë, vetëm për ta parë luftën të përdhosur nga dhuna politike.
Në Kosovë ka net kur shteti nuk sulmohet nga armiku i jashtëm, por nga ata që hyjnë në emër të lavdisë dhe dalin me duar të ndotura nga rendi. Më 14 maj, Skenderaj nuk pa vetëm një incident në kafene. E pa një provë të vjetër, të përsëritur, të neveritshme, se si dhuna kërkon ende të vishet me uniformën e çlirimit.
Një zëvendësministër u shfaq i përgjakur. Një parti politike e akuzoi Sami Lushtakun dhe rrethin e tij. Dëshmitarët folën për sulm pa provokim. Vetë Lushtaku foli për fyerje, për “Sami Serbinë”, për durim të sosur. Pastaj doli Hysni Gucati, në emër të veteranëve, jo për ta mbrojtur shtetin, jo për ta mbrojtur ligjin, jo për ta mbrojtur lavdinë e UÇK-së nga përdhosja kriminale, por për ta kthyer dhunën në keqkuptim, policinë në provokim, dhe viktimën në fajtor.
Kjo është pika ku fjalët duhet të jenë të qarta.
Organizata e Veteranëve të Luftës, kur flet me gjuhën e Hysni Gucatit, nuk flet më si shtëpi e kujtesës së luftës. Ajo flet si parzmore e mercenarëve politikë. Flet si roje e oborrit të krimit. Flet si zëdhënëse e strukturave që duan ta përdorin UÇK-në jo si themel të shtetit, por si lavatriçe për mëkate.
“Policia është e jona”, tha Gucati, dhe menjëherë pastaj e sulmoi vetë kuptimin e kësaj fjalie.
Nëse policia është e jona, atëherë ajo nuk është e Sami Lushtakut, as e Skenderajt, as e Drenicës, as e ndonjë shoqate që kujton se uniforma e së djeshmes i jep të drejtë ta urdhërojë shtetin e sotëm.
Policia është e republikës. Është e qytetarit që voton Vetëvendosje, PDK, LDK, AAK, ose askënd. Është e fëmijës që shkon në shkollë, e gazetarit që pyet, e kundërshtarit politik që nuk duhet të goditet me gotë në kokë.
Pastaj erdhi fjalia tjetër, më e rrezikshme. Sipas Gucatit, policia qenka dërguar “për një shquplakë”.
Kështu zvogëlohet dhuna. Kështu fillon varrimi moral i ligjit. Një njeri i përgjakur bëhet “një shquplakë”. Një sulm politik bëhet rastësi. Një ndërhyrje policore bëhet turp. Dhe krimineli i dyshuar, ai që duhet të përgjigjet para drejtësisë si çdo qytetar tjetër, kthehet në burrë të fyer që populli duhet ta kuptojë.
Jo.
Shteti nuk ndërtohet mbi mëshirën për dorën që godet. Shteti ndërtohet mbi mbrojtjen e fytyrës që gjakoset.
Gucati that se gota “i është thyer në dorë rastësisht”. Kjo është fjalia e një kulture që e quan dhunën fatkeqësi atmosferike. Si breshëri. Si era. Si një gotë që zgjohet vetë, ngrihet vetë, thyhet vetë, dhe e gjen kokën e kundërshtarit politik. Në këtë gjuhë nuk ka fajtor. Ka vetëm rrethana. Nuk ka sulm. Ka vetëm nerva. Nuk ka viktimë. Ka vetëm një njeri që paska folur tepër.
Kjo nuk është gjuhë veterani. Është gjuhë banditësh.
Veteranët e vërtetë nuk kanë nevojë për gota, truproja, turma digjitale dhe kërcënime. Ata që kanë luftuar për liri nuk tremben nga prokuroria. Ata që e kanë mbrojtur popullin nuk e quajnë policinë okupim kur ajo hyn për ta hetuar dhunën. Ata që e kanë parë vdekjen nga afër nuk e përbuzin gjakun e një qytetari vetëm pse ai i përket një partie tjetër.
Lavdia e UÇK-së nuk i takon Hysni Gucatit. Nuk i takon Sami Lushtakut. Nuk i takon PDK-së. Nuk i takon asnjë klani që e ka shndërruar kujtesën e luftës në pasaportë për pandëshkueshmëri. Lavdia e UÇK-së i takon atyre që ranë, atyre që luftuan pa u bërë pronarë të shtetit, atyre që nuk e përdorën pushkën e dikurshme për t’ia mbyllur gojën e qytetarit të sotëm.
Prandaj veteranët e ndershëm duhet të ndahen publikisht nga kjo organizatë, nëse ajo vazhdon të flasë me këtë gjuhë. Jo nesër. Sot. Sepse heshtja e tyre po përdoret si vulë. Emri i tyre po përdoret si perde. Sakrifica e tyre po përdoret si sapun për duart e njerëzve që kanë frikë nga drejtësia.
Hysni Gucati mund të flasë për fyerje, për etiketime, për dhimbje personale. Askush nuk ka nevojë ta mbrojë gjuhën e ulët politike. Por fyerja nuk është leje për dhunë. Një shtet që e pranon këtë logjikë ka mbaruar. Nesër dikush tjetër do të thotë se u fye. Pasnesër një gazetar do të jetë shënjestër. Pastaj një prokuror. Pastaj një dëshmitar. Pastaj një qytetar i zakonshëm që e pati guximin të mos përkulet.
Në këtë rend të errët, veteranizmi kthehet në leje vrastare. Krimi në temperament. Dhuna në patriotizëm. Policia në armik. Gjykata në bezdi. Gazetaria në tradhti. Dhe republika, ajo republikë për të cilën u dhanë jetë, bëhet plaçkë në duart e atyre që nuk dinë ta duan shtetin pa e zotëruar atë.
Kjo është arsyeja pse duhet thënë qartë se ata që fshihen pas lavdisë së heronjve për ta mbrojtur dhunën nuk janë trashëgimtarë të luftës. Janë uzurpatorë të saj. Janë hijet e këqija që ecin pas monumenteve dhe kërkojnë të duken si histori.
Kosova nuk i detyrohet Sami Lushtakut imunitet moral. Nuk i detyrohet Hysni Gucatit heshtje. Nuk i detyrohet OVL-së nënshtrim. Kosova i detyrohet qytetarëve të saj me një gjë shumë më të thjeshtë dhe shumë më të shenjtë, barazi para ligjit.
Nëse një ministër sulmohet, hetohet sulmi. Nëse një kryetar komune akuzohet, thirret nga drejtësia. Nëse një organizatë veteranësh nxit ose arsyeton atmosferë armiqësie ndaj shtetit, ajo sfidohet publikisht. Nëse një figurë politike e përdor luftën si mburojë për dhunën, mburoja duhet t’i hiqet nga dora.
Sepse lufta nuk u bë që disa burra të paprekshëm të bëheshin shtet mbi shtetin. Lufta nuk u bë që policia e Kosovës të fyhej kur e prek pragun e të fortëve. Lufta nuk u bë që gjaku i qytetarit të peshohet sipas partisë. Lufta nuk u bë që heronjtë të shërbejnë si alibi për frikacakët me pushtet1.
Republika duhet të zgjedhë. Ose ligji është mbi komandantin, mbi veteranin, mbi kryetarin, mbi partinë, mbi mitin, ose nuk ka republikë fare. Ka vetëm një treg të vjetër force, ku secili që ka truprojë, arkiv lufte dhe mikrofon mund ta marrë drejtësinë peng.
Në këtë rast, neutraliteti është bashkëpunim. Heshtja është strehim. Distancimi i vonuar është kalkulim. Dhe çdo veteran i ndershëm që e lejon emrin e vet të qëndrojë nën këtë flamur të ndotur duhet ta dijë se dikush po e përdor gjakun e shokëve të tij për ta mbuluar frikën e vet nga ligji.
Kosova nuk ka nevojë për idhuj të paprekshëm. Ka nevojë për qytetarë të barabartë. Nuk ka nevojë për burra që bërtasin “lufta” sa herë afrohet drejtësia. Ka nevojë për burra që e dinë se nderi nuk mbrohet duke e gjakosur tjetrin, por duke u përgjigjur para ligjit.
Dhe nëse OVL-ja nuk mund ta kuptojë këtë, atëherë veteranët e vërtetë duhet ta braktisin atë. Sepse lavdia nuk banon aty ku arsyetohet dhuna. Lavdia nuk banon aty ku krimi mbulohet me flamur. Lavdia nuk banon aty ku një gotë e thyer mbi kokën e një kundërshtari quhet rastësi.
Lavdia është me ata që ranë për lirinë.
Turpi është me ata që e përdorin atë liri për ta mbrojtur krimin, plaçkën dhe dhunën.
Dhe mbi të gjitha, ekziston një vijë që asnjë njeri me ndërgjegje nuk ka të drejtë ta shkelë. Është vija e varreve.
Sepse kjo republikë nuk u ngrit nga tavolinat e kafeneve ku burrat godasin kundërshtarët me gota. Nuk u ngrit nga kërcënimet në televizione. Nuk u ngrit nga klanet kriminale që sot e përdorin luftën si patentë për pandëshkueshmëri. Kjo republikë doli nga barku i grave që mbetën pa bij. Nga sytë e nënave që pritën në dyer dhe nuk panë më askënd të kthehej. Nga fëmijët që u rritën pa etër. Nga motrat që nuk patën më vëllezër për t’i përcjellë në martesë. Nga baballarët që hapën varre me duart e veta.
Ata njerëz nuk e dhanë jetën që një ditë emri i UÇK-së të përdorej si maskë për dhunues ordinerë.
Ka në Kosovë nëna që ende flenë me fotografinë e djalit nën jastëk. Ka gra që ende e mbajnë erën e një xhakete ushtarake të mbyllur në dollap, sepse është gjithçka që u ka mbetur nga njeriu i tyre. Ka varreza ku balta është më e ndershme se shumë prej atyre që sot flasin në emër të luftës. Dhe kur një bandë politike prej kriminelësh vrastarë e përdorin gjakun e atyre të vdekurve për ta mbrojtur arrogancën, pasurinëe vjedhun dhe brutalitetin e vet, ajo nuk po e mbron luftën. Po e përdhos atë.
Le ta lexojnë mirë këtë.
Një nënë që e ka humbur djalin në luftë nuk e ka humbur atë që sot disa burra të trashë me pushtet të ecin rrugëve si pronarë të republikës. Nuk e ka humbur që policia e Kosovës të trajtohet si armike kur e prek derën e të fortëve. Nuk e ka humbur që gazetarët të kërcënohen, qytetarët të rrihen dhe drejtësia të poshtërohet në emër të “nderit të luftës”.
Nuk ka nder në këtë. Ka vetëm kalbje morale.
Sepse heroi i vërtetë nuk fshihet pas veteranëve. Nuk ka nevojë për turma. Nuk qan për “fyerje” sa herë afrohet ligji. Heroi i vërtetë nuk e përdor varrin e shokut si mburojë personale. Vetëm frikacaku e bën këtë. Vetëm njeriu pa dinjitet i përdor të rënët për t’i larë mëkatet e veta të gjalla.
Dhe ndoshta tragjedia më e madhe e Kosovës është pikërisht kjo, që disa nga ata që flasin më fort për luftën sot janë njerëzit që më së shumti e kanë poshtëruar kujtimin e saj.
Sepse lufta nuk ishte biznes. Nuk ishte tender. Nuk ishte mundësi për dhunë. Nuk ishte privilegj për të mos dhënë llogari. Lufta ishte dhimbje. Ishte gjak. Ishte sakrificë njerëzore aq e tmerrshme sa askush që e ka parë vërtet nuk do të guxonte ta përdorte si dekor për brutalitetin e sotëm politik.
Kur një nënë kosovare e mbulonte fytyrën e djalit të vrarë me flamur, ajo nuk po e varroste një të ardhme që sot kriminelët të jetojnë si aristokraci e paprekshme mbi frikën e qytetarëve. Kur një fëmijë mbeti jetim, nuk mbeti që një ditë dikush të thotë “gota u thye rastësisht” mbi kokën e një kundërshtari politik dhe ta quajë këtë patriotizëm.
Ky është turpi i tyre. Dhe duhet t’i ndjekë deri në fund të jetës.
Duhet t’i ndjekë në çdo ceremoni ku përmendin dëshmorët. Në çdo fotografi para flamurit. Në çdo fjalim ku përpiqen të duken si trashëgimtarë të sakrificës. Sepse pas çdo fjale të tyre qëndron një pyetje e tmerrshme, “Çfarë do të mendonte ai djalë i vrarë po t’ju shihte sot?”
Çfarë do të mendonin të rënët po t’i shihnin emrat e tyre të përdorur për të mbrojtur dhunën ndaj qytetarëve të Kosovës?
Çfarë do të mendonin ata fëmijë të masakruar, ata ushtarë të vrarë, ato gra të veja, po t’i shihnin disa njerëz që e përdorin lavdinë e luftës si strehë për arrogancë, kërcënim dhe kulturë banditësh?
Përgjigjja është e thjeshtë.
Do të turpëroheshin.