Aktakuza ndaj Fatmir Shehollit e ka ndryshuar natyrën e debatit mbi pretendimet e përsëritura se Albin Kurti mund të ishte rekrutuar nga shërbimet serbe gjatë burgimit në Serbi. Deri më 24 gusht, këto pretendime mund të analizoheshin kryesisht si pjesë e retorikës së jashtëzakonshme politike të Ramush Haradinajt. Pas zbulimit të dokumentit “Leptiri”, ato duhet të shqyrtohen edhe nga një kënd tjetër, ekzistonte, sipas Prokurorisë Speciale, një plan operacional serb që synonte komprometimin dhe rekrutimin e Kurtit, dokumenti përfundoi në telefonin e Fatmir Shehollit dhe Sheholli deklaroi se ia kishte dërguar Bojan Dimiqi. Tani, brenda vetëm pak ditësh nga publikimi i aktakuzës, figura të tjera të rrethit politik të Haradinajt po e kthejnë ekzistencën e këtij operacioni në argument për ta dyshuar pikërisht objektivin e tij.
Arton Demhasaj e bëri këtë duke pyetur nëse Vojislav Koshtunica e kishte liruar Kurtin pasi Serbia kishte arritur ta rekrutonte apo pasi kishte dështuar1. Tani Shpend Gjocaj e zgjeron të njëjtin mjedis insinuatash duke folur për BIA-n, kontakte të pretenduara me zyrtarë serbë të inteligjencës dhe një varg asociacionesh përmes të cilave Kurti paraqitet si figurë që duhet parë nën dyshimin e lidhjeve me Serbinë. Gjocaj nuk po flet nga një distancë e dukshme politike ndaj Haradinajt. Ai ka qenë pjesë e orbitës politike të AAK-së dhe, në vetë intervistën e transmetuar2 nga “Kojshia Show”, moderatori e identifikon si ish-kandidat për deputet nga radhët e AAK-së. Kjo e bën deklaratën relevante jo vetëm për atë që e thotë Gjocaj, por për modelin politik brenda të cilit ajo po shfaqet.
Pjesa më problematike e intervistës është hendeku ndërmjet sigurisë me të cilën Gjocaj i paraqet disa pretendime dhe provës që thotë se e posedon. Ai pretendon se ekziston një raport i Policisë së Kosovës për një takim të 17 janarit 2004, ku katër persona ishin të pranishëm dhe dy prej tyre ishin agjentë të BIA-s. Kur pyetet për dokumentin, ai thotë se bëhet fjalë për një raport të shkruar me dorë që ndodhet në arkivat e Policisë. Por, kur kalon nga ekzistenca e pretenduar e takimit te interpretimi i domethënies së tij dhe lidhja me trazirat e marsit 2004, Gjocaj e bën një pranim që duhet ruajtur fjalë për fjalë në çdo analizë të kësaj interviste, sipas transkriptit3, ai thotë se “nuk kam argument” dhe se lidhjen e ka bërë sipas “logjikës” së tij. Pra, një pretendim potencialisht i verifikueshëm për një dokument policor përzihet menjëherë me një përfundim shumë më të gjerë për të cilin vetë folësi e pranon mungesën e argumentit.
Kjo metodë bëhet edhe më e rëndësishme kur intervista zhvendoset tek Albin Kurti. Gjocaj e lidh atë me “akte terroriste”, pretendon se ai erdhi në pushtet përmes tyre dhe pastaj rikthen pretendime të vjetra mbi marrëdhënie personale gjatë luftës, për të cilat në të njëjtën intervistë flet për fotografi, thashetheme dhe njerëz që, sipas tij, “kanë folur me argumente”. Secili prej këtyre pretendimeve duhet verifikuar veçmas. Por efekti kumulativ është tashmë i qartë, audiencës i paraqitet një seri asociacionesh që e vendosin Kurtin pranë Serbisë, inteligjencës serbe, terrorizmit dhe veprimeve kundër shtetit, edhe kur hallkat ndërmjet këtyre pretendimeve nuk demonstrohen me provë.
Kjo është pikërisht arsyeja pse deklaratat e Gjocajt nuk mund të lexohen të shkëputura nga ato të Ramush Haradinajt dhe Arton Demhasajt. Haradinaj e kishte pyetur Kurtin që në vitin 2021 nëse ishte rekrutuar nga shërbimet serbe gjatë burgimit4. Më pas e quajti spiun, agjent dhe njeri të Serbisë. Pas publikimit të aktakuzës dhe zbulimit të “Leptirit”, Demhasaj nuk e përdori dokumentin vetëm për të pyetur se kush e kishte krijuar operacionin, kujt ia kishte dërguar dhe çfarë kishte ndodhur me të, ai e përdori për ta ngritur dilemën nëse Kurti ishte liruar pasi Serbia e kishte rekrutuar apo pasi kishte dështuar. Gjocaj tani e shton një shtresë tjetër të së njëjtës arkitekturë politike të dyshimit. Në vend që zbulimi i një operacioni serb kundër një politikani kosovar ta drejtojë vëmendjen ekskluzivisht te shërbimi që e projektoi dhe rrjeti që e shpërndau, objektivi i operacionit vazhdon të vendoset në bankën e të dyshuarit.
Kjo përmbysje është thelbësore për ta kuptuar operacionin “Leptiri”. Sipas materialit të Prokurorisë që e kemi shqyrtuar, dokumenti e përshkruan një përpjekje operative për komprometimin dhe rekrutimin e Kurtit. Ekzistenca e një përpjekjeje të tillë nuk është provë se Kurti u rekrutua. Përkundrazi, në mungesë të provës së suksesit, përdorimi i vetë ekzistencës së operacionit për të insinuar se objektivi mund të jetë bërë agjent e krijon pikërisht dëmin reputacional që një operacion komprometimi synon ta prodhojë. Në këtë mënyrë, edhe një operacion i dështuar mund të fitojë jetë të dytë, nuk e kontrollon dot objektivin, por e mbulon atë me dyshimin se ndoshta e ka kontrolluar.
Kjo është arsyeja pse zhvillimet e fundit e zgjerojnë hulumtimin tonë përtej Ramush Haradinajt si individ. Ne tani e kemi Haradinajn që e artikulon prej vitesh tezën e rekrutimit në burg. Demhasajn, nga i njëjti ekosistem politik, që pas zbulimit të “Leptirit” e kthen tentativën e rekrutimit në pyetje mbi fajësinë e mundshme të Kurtit. Dhe Gjocajn, një tjetër figurë të lidhur me AAK-në, që e vendos Kurtin brenda një narrative më të gjerë të kontakteve serbe, BIA-s, dhunës dhe veprimtarisë kundër shtetit. Kjo nuk është më material i mjaftueshëm për ta trajtuar fenomenin si një deklaratë të vetme të pakujdesshme. Është material i mjaftueshëm për të kërkuar një hetim të plotë të origjinës dhe qarkullimit të kësaj narrative brenda rrethit politik të AAK-së.
Elementi që mund ta bëjë këtë hetim shumë më konkret është kontakti që redaksia ka dokumentuar ndërmjet Fatmir Shehollit dhe Daut Haradinajt.
Lidhja e Shehollit me rrethin e Haradinajt nuk është më një hipotezë që kërkon të provohet përmes fotografive të rastësishme.
Vetë Fatmir Sheholli e ka dokumentuar publikisht afërsinë e tij me familjen dhe rrethin politik të Haradinajt. Më 6 prill 2025, ai publikoi një fotografi krah Daut Haradinajt, me dorën e këtij të fundit mbi shpatullën e tij, duke e uruar për ditëlindje me fjalët: “Urime ditëlindjen gjeneral! E gëzofsh një shekull!”
Më 3 korrik, Sheholli publikoi portretin e Ramush Haradinajt dhe e uroi publikisht për ditëlindje. Vetëm njëmbëdhjetë ditë më vonë, më 14 korrik, ai e ngriti Haradinajn në një gjuhë edhe më të fortë politike dhe emocionale, duke e quajtur “birin e të gjitha nënave heroina të Kosovës”. Këto publikime nuk provojnë se Haradinajt kanë marrë “Leptirin”, as se kanë koordinuar veprimtari me Shehollin, por provojnë diçka që tashmë nuk mund të paraqitet si hamendësim. Sheholli kultivonte dhe demonstronte publikisht afërsi personale dhe simpati të theksuar ndaj rrethit të Ramush Haradinajt. Kur kjo vendoset përballë aktakuzës, “Leptirit” dhe përsëritjes së narrativës së rekrutimit të Kurtit nga figura të këtij rrethi politik, pyetja bëhet shumë më konkrete, çfarë, nëse diçka, kaloi nga Sheholli drejt këtij rrethi dhe kush e mori atë?
Edhe roli i “Kojshia Show” duhet hetuar me të njëjtën metodë. Nëse redaksia i ka arkivuar paraqitjet e Fatmir Shehollit në këtë program dhe mund të identifikojë episode konkrete ku ai ka përhapur narrativa që tani marrin kuptim të ri nga aktakuza, ato duhen vendosur në një kronologji. Pyetja serioze nuk është nëse moderatori është komedian apo nëse programi është argëtues. Pyetja është nëse një platformë me audiencë të konsiderueshme është përdorur vazhdimisht për t’i futur në qarkullim materialin ose narrativat e personit që Prokuroria tani e akuzon se ka vepruar në funksion të inteligjencës serbe. Nëse episodet e dokumentojnë këtë model, platforma bëhet pjesë relevante e hartës së shpërndarjes së informacionit, pavarësisht nëse drejtuesit e saj e kanë kuptuar apo jo origjinën e tij.
Rrethi po zgjerohet
Pas Demhasajt dhe Gjocajt, kjo histori nuk mund të reduktohet më në një deklaratë të Ramush Haradinajt apo në një rastësi retorike. Sa më thellë që po hyn ky hulumtim, aq më shumë po zgjerohet rrethi politik rreth Haradinajt në të cilin shfaqen verzione të së njëjtës narrativë ose narrativa që ecin në drejtimin e objektivit diskreditues të operacionit “Leptirit”. Deri tani e kemi dokumentuar Ramush Haradinajn, Arton Demhasajn dhe Shpend Gjocajn. Kemi dokumentuar gjithashtu afërsinë publike të Fatmir Shehollit me Daut Haradinajn dhe admirimin e tij të përsëritur publik për Ramush Haradinajn. Dhe puna e redaksisë nuk përfundon këtu: KRONIKAT E BARUTIT ka identifikuar të paktën edhe dy persona të tjerë të lidhur me rrethin politik të Haradinajt, deklaratat dhe veprimet publike të të cilëve po i verifikojmë për shkak të përputhjeve me narrativën e operacionit “Leptiri” ose me narrativa të ngjashme që i shërbejnë diskreditimit të Kurtit duke e lidhur atë me Serbinë.
Në këtë pikë, grumbullimi i këtyre fakteve nuk mund të shpërfillet si koincidencë pa u hetuar. Ekziston një operacion serb i dokumentuar për komprometimin e Kurtit. Sipas aktakuzës, ai dokument përfundoi te Fatmir Sheholli përmes Bojan Dimiqit dhe u shpërnda më tej. Ekziston një marrëdhënie publike e dokumentuar ndërmjet Shehollit dhe njerëzve të familjes Haradinaj. Ekziston Ramush Haradinaj, i cili vite përpara publikimit të “Leptirit” e artikulonte publikisht dyshimin se Kurti mund të ishte rekrutuar nga shërbimet serbe. Tani po dokumentojmë figura të tjera të rrethit të tij politik që e riprodhojnë ose e zhvillojnë të njëjtën premisë. Lidhja që duhet hetuar, pra, nuk është më një konstruksion abstrakt. Pikat ekzistojnë. Detyra e institucioneve është ta përcaktojnë nëse ndërmjet tyre ekziston edhe zinxhiri operacional.
Këtu hetimi duhet të largohet nga retorika dhe të hyjë te sjellja e matshme politike. Ramush Haradinaj u ndalua në Francë më 4 janar 2017 mbi bazën e një urdhërarresti të Serbisë dhe u lirua më 27 prill pasi gjykata franceze e refuzoi ekstradimin. Vetëm pak muaj më vonë ai mori drejtimin e Qeverisë së Kosovës. Nga ky moment e tutje, një pjesë e vendimeve të tij preknin drejtpërdrejt çështje që Beogradi i konsideronte strategjike: përfaqësimin politik serb brenda qeverisë, Asociacionin e komunave me shumicë serbe, raportin me Listën Serbe dhe qasjen institucionale të figurave të saj kryesore në mekanizmat e shtetit kosovar.
Qeveria Haradinaj ia dha Listës Serbe tri ministri dhe postin e zëvendëskryeministrit. Kjo duhet parë për atë që ishte politikisht, jo thjesht si përfaqësim formal i komunitetit serb. Lista Serbe ishte dhe mbetet struktura politike që Beogradi e mbështeste drejtpërdrejt dhe e trajtonte si instrumentin kryesor të ndikimit të vet institucional në Kosovë. Vendosja e saj në zemër të ekzekutivit të Kosovës i dha Beogradit një kanal të drejtpërdrejtë politik brenda qeverisë së një shteti që Serbia vazhdonte ta mohonte.
Më pas qeveria Haradinaj e aktivizoi punën për hartimin e statutit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Vetë Serbia e kishte përshkruar Asociacionin si çështje me rëndësi jetike për interesat e saj. Haradinaj insistonte se çdo zgjidhje duhej të mbetej brenda Kushtetutës së Kosovës, por kjo nuk e ndryshon faktin politik se nën qeverisjen e tij u dha shtytje institucionale një projekti që Beogradi e shihte si mekanizëm strategjik afatgjatë brenda Kosovës.
Pastaj vjen takimi i 12 korrikut 2018 me Goran Rakiqin dhe Milan Radoiçiqin. Haradinaj i priti në Zyrën e Kryeministrit dhe, sipas njoftimit zyrtar, diskutoi me ta edhe për sigurinë. Ky epizod duhet trajtuar si një nga pikat më domethënëse të të gjithë kronologjisë, sepse Radoiçiq nuk ishte një figurë teknike pa peshë politike. Ai ishte një nga figurat më të fuqishme të strukturës politike serbe në Kosovë dhe person me ndikim të drejtpërdrejtë në veri. Dhënia e statusit të bashkëbiseduesit institucional për çështje sigurie ishte vetvetiu një akt politik me pasoja.
Kjo është arsyeja pse kronologjia pas Francës duhet matur sipas rezultateve.
Kush fitoi qasje?
Kush fitoi legjitimitet?
Cilat struktura të mbështetura nga Beogradi u futën në qeverisje?
Cilat projekte strategjike të Serbisë u avancuan institucionalisht?
Dhe cilat figura të lidhura me strukturat politike serbe u trajtuan si partnerë të vlefshëm për sigurinë dhe qeverisjen?
Nëse këto vendime do të ishin epizode të izoluara, do të mund të shpjegoheshin si pragmatizëm qeverisës. Por të vendosura në një kronologji të vetme, ato e krijojnë një model që kërkon shpjegim. Pas lirimit nga Franca, Haradinaj jo vetëm që u kthye në pushtet, por qeverisja e tij i dha hapësirë dhe peshë institucionale disa prej mekanizmave politikë që Serbia i konsideronte thelbësorë për ruajtjen e ndikimit të saj në Kosovë.
Pikërisht kjo është ajo që duhet krahasuar me fazën e mëvonshme të retorikës së Haradinajt ndaj Kurtit. Sepse kur një politikan që kishte bashkëpunuar institucionalisht me Listën Serbe, e kishte avancuar Asociacionin dhe e kishte pritur Radoiçiqin për çështje sigurie, madje edhe e kishte mbyllur institutin për dokumentimin e krimeve të luftës5, më pas fillon ta akuzojë kundërshtarin shqiptar si “agjent”, “spiun” dhe “njeri të Serbisë”, e kemi një kontrast që nuk mund të lihet pa analizë.
Ky kontrast bëhet edhe më i fortë në momentin kur politikat e Kurtit filluan ta godasin vetë arkitekturën e ndikimit serb në Kosovë: strukturat paralele, institucionet e kontrolluara nga Beogradi, mekanizmat administrativë dhe politikë të konsoliduar për rreth dy dekada në veri. Në atë moment, narrativa e Haradinajt nuk e portretizon më Kurtin thjesht si kundërshtar të gabuar politikisht, por si njeri të Serbisë. Kjo është pikërisht ajo pikë ku analiza e sjelljes politike dhe analiza e narrativës duhet të takohen.
Për ne, kjo nuk është më vetëm një kontradiktë retorike. Është një pyetje e matshme politike. Haradinaj kishte marrë vendime që në momente kyçe prodhuan hapësirë për strukturat e mbështetura nga Beogradi. Më pas, kur një qeveri tjetër nisi ta zvogëlonte atë hapësirë, ai e artikuloi kundër saj narrativën e lidhjes me Serbinë.
Kjo nuk provon vetvetiu koordinim me Beogradin. Por krijon një sekuencë sjelljeje që, në dritën e asaj që tashmë e dimë për operacionet serbe të ndikimit dhe komprometimit, meriton kontroll shumë më të thellë se sa një debat i zakonshëm partiak.
Prandaj hetimi duhet të shkojë te dokumentet e qeverisë, procesverbalet, komunikimet, takimet, vendimet, marrëveshjet, emërimet dhe kronologjia e plotë politike pas Francës. Jo për ta ndërtuar një teori sipas dëshirës, por për ta matur një pyetje konkrete, sa prej vendimeve të Haradinajt pas vitit 2017 prodhuan përfitim të drejtpërdrejtë ose indirekt për arkitekturën politike të Serbisë në Kosovë, dhe si lidhet kjo me retorikën e mëvonshme që e paraqiti pikërisht Albin Kurtin si njeri të Beogradit?
Kjo është pika që deri tani ka munguar nga debati publik. Jo çfarë tha Haradinaj për Serbinë, por çfarë bëri pushteti i tij në çështjet ku Serbia kishte interes të matshëm. Dhe pikërisht aty, në vendimet konkrete dhe pasojat e tyre, kronologjia pas Francës6 bëhet pjesë e domosdoshme e këtij hulumtimi.
Modeli që Nuk Mund të Injorohet
Dr Adrian Markham, studiues i operacioneve të ndikimit dhe luftës psikologjike, e vendos kronologjinë e Ramush Haradinajt nën një lupë shumë më të ftohtë. Çfarë ndodhi politikisht pas lirimit të Haradinajt nga ndalimi në Francë mbi urdhërarrestin e Serbisë. Kush përfitoi nga vendimet e tij. Pse struktura të mbështetura nga Beogradi fituan hapësirë institucionale, ndërsa më vonë Albin Kurti, politikani që e nisi çmontimin e mekanizmave të ndikimit serb në Kosovë, u etiketua nga Haradinaj si "spiun", "agjent" dhe "njeri i Serbisë". Markham argumenton se kjo kronologji nuk mund të shpërfillet. Ajo duhet hetuar, dokumentuar dhe krahasuar me gjurmën e "Leptirit".
Për Dr Adrian Markham , rëndësia e kësaj kronologjie nuk qëndron te ndonjë vendim i vetëm i Ramush Haradinajt. Ajo që kërkon vëmendje është se çfarë modeli krijohet kur vendimet politike, përfituesit e tyre dhe retorika e mëvonshme vendosen në të njëjtën vijë kohore.
“Kur analizoj operacione ndikimi, nuk kërkoj një fjali magjike që provon gjithçka. Kërkoj vazhdimësi të sjelljes, përfituesin strategjik, ndryshimin e narrativës dhe momentin kur këto elemente fillojnë të përputhen. Pikërisht këtu kronologjia e Ramush Haradinajt bëhet jashtëzakonisht interesante.”
Haradinaj u ndalua në Francë në janar 2017 mbi një urdhërarrest serb dhe u lirua në prill pasi gjykata franceze refuzoi ekstradimin. Pas kthimit të tij dhe marrjes së drejtimit të Qeverisë së Kosovës, pyetja analitike nuk duhet të jetë nëse ai u bë papritur pro serb. Një formulim i tillë do të ishte tepër i thjeshtë dhe nuk do të na tregonte asgjë. Pyetja serioze është se çfarë ndodhi me sjelljen e tij politike dhe cilat interesa përfituan prej saj.
“Unë do ta matja këtë periudhë me rezultate. Kush fitoi qasje në institucionet e Kosovës. Kush fitoi legjitimitet. Cilat struktura të mbështetura nga Beogradi fituan peshë politike. Cilat kërkesa strategjike serbe u avancuan. Dhe cilët njerëz u trajtuan si bashkëbisedues institucionalë të Kosovës. Kur këto përgjigje vendosen kronologjikisht, krijohet një pamje shumë më informative sesa çdo deklaratë patriotike e një politikani.”
Në qeverinë e Haradinajt, Lista Serbe mori tri ministri dhe postin e zëvendëskryeministrit. Qeveria e tij avancoi gjithashtu procesin institucional për hartimin e statutit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Më 12 korrik 2018, Haradinaj priti Goran Rakiqin dhe Milan Radoiçiqin në Zyrën e Kryeministrit dhe diskutoi me ta edhe çështje të sigurisë. Të marra veçmas, secila prej këtyre mund të mbrohet si pragmatizëm politik. Të vendosura bashkë, ato kërkojnë një pyetje tjetër. Çfarë drejtimi kishte marrë marrëdhënia e pushtetit të Haradinajt me arkitekturën politike përmes së cilës Beogradi ushtronte ndikim në Kosovë.
Për Markham, pikërisht këtu duhet shmangur gabimi klasik i analizës së inteligjencës. Qëllimi nuk është të niset nga përfundimi dhe pastaj të kërkohen fakte që e mbështesin. Duhet bërë e kundërta. Të ndërtohet kronologjia dhe pastaj të shihet se çfarë përfundimi mund të mbajë pesha e provave.
“Por ka një element që unë nuk do ta konsideroja më periferik. Pas kësaj periudhe, Haradinaj fillon ta vendosë Albin Kurtin brenda një narrative shumë specifike. Jo vetëm se Kurti është politikan i keq. Jo vetëm se politikat e tij janë të rrezikshme. Por se ai mund të jetë rekrutuar nga Serbia, se është spiun i Serbisë, agjent i saj dhe njeri i tyre. Kjo është një akuzë shumë më specifike dhe duhet pyetur se prej nga buronte.”
Rëndësia e kësaj pyetjeje rritet kur vendoset përballë zhvillimeve të mëvonshme. Qeverisja e Kurtit filloi ta zvogëlonte hapësirën e një sistemi ndikimi serb të konsoliduar për afro dy dekada në Kosovë. Strukturat paralele u goditën. Institucionet e kontrolluara nga Beogradi u mbyllën ose u sfiduan. Kontrolli institucional i Prishtinës në veri u zgjerua. Pikërisht ndërsa kjo arkitekturë po vihej nën presion, kundërshtari që po e çmontonte atë vazhdonte të përshkruhej nga Haradinaj si njeri i Serbisë.
“Ky është paradoksi që për mua kërkon hetim. Politikani që ndërmerr veprime kundër mekanizmave të ndikimit të Beogradit portretizohet si instrument i Beogradit. Ndërkohë, vendimet e mëparshme që kishin prodhuar hapësirë politike për struktura të mbështetura nga Serbia zhduken nga ekuacioni. Në analizën e luftës psikologjike kjo është një teknikë jashtëzakonisht e fuqishme. Kundërshtarit i atribuohet pikërisht marrëdhënia që publiku do ta konsideronte më shkatërrimtare për kredibilitetin e tij.”
Kjo nuk do të thotë se ngjashmëria ndërmjet një narrative dhe interesit strategjik serb provon koordinim. Por, sipas Markham, kur një narrativë e tillë shfaqet në mënyrë të përsëritur brenda të njëjtit rreth politik, ndërsa hetimi zbulon paralelisht ekzistencën e një operacioni serb që synonte komprometimin e të njëjtit objektiv, analiza profesionale nuk mund ta trajtojë më përputhjen si zhurmë të zakonshme politike.
“Një operacion ndikimi nuk kërkon domosdoshmërisht që çdo person që e riprodhon narrativën të jetë agjent, bashkëpunëtor apo edhe i vetëdijshëm për origjinën e saj. Ky është pikërisht mekanizmi që e bën propagandën moderne kaq efikase. Një shërbim krijon ose ushqen premisën. Ajo kalon te ndërmjetësit. Ndërmjetësit ia japin aktorëve vendas. Aktorët vendas e përsërisin sepse përputhet me interesin e tyre politik. Media i jep zë. Pas një kohe publiku nuk e di më prej nga ka ardhur narrativa. Ai vetëm e njeh atë.”
Për këtë arsye, Markham e konsideron kronologjinë pas Francës të rëndësishme jo si provë automatike kundër Haradinajt, por si pikën ku hetimi duhet të bëhet shumë më agresiv në kërkimin e dokumenteve dhe komunikimeve.
“Unë nuk do të ndalesha te deklaratat publike. Do ta kërkoja kronologjinë e kontakteve. Do t’i kërkoja telefonat. Do t’i kërkoja ndërmjetësit. Do ta kërkoja se kush e kishte dokumentin Leptiri, kur e kishte, kujt ia kishte dërguar dhe kur formulimet e tij filluan të shfaqeshin në diskursin politik. Pastaj do ta vendosja atë kronologji përballë vendimeve politike të Haradinajt pas Francës. Nëse nuk ekziston lidhje, provat duhet ta tregojnë. Nëse ekziston, pikërisht aty do të shfaqet.”
Për Markham, kjo është arsyeja pse Franca nuk duhet përdorur si insinuatë. Vetë ndalimi dhe lirimi i Haradinajt nuk provojnë ndonjë marrëdhënie me Serbinë. Rëndësia e vitit 2017 është se ai krijon një pikë të qartë kronologjike prej së cilës mund të matet sjellja politike që pasoi.
“Unë nuk jam i interesuar në teorinë se çfarë mund të ketë ndodhur në Francë pa prova. Jam i interesuar në atë që mund të matet pas Francës. Dhe aty ekziston material i mjaftueshëm për të bërë pyetje serioze. Çfarë vendimesh mori Haradinaj. Kujt i shërbyen ato. Çfarë marrëdhëniesh institucionale ndërtoi. Dhe pastaj, kur Kurti filloi ta çmontonte praninë institucionale të Serbisë, pse pikërisht Kurti u bë personi që Haradinaj e akuzonte se ishte i Serbisë.”
Ky është kontrasti që duhet hetuar. Jo sepse kronologjia vetvetiu e jep verdiktin, por sepse ajo e krijon një provë të matshme për çdo shpjegim që Haradinaj mund ta japë. Nëse vendimet kishin arsye shtetërore, ato mund të dokumentohen. Nëse akuzat ndaj Kurtit mbështeteshin në informacion të besueshëm, burimi dhe baza e tyre mund të shpjegohen. Por kur akuza e rekrutimit përputhet me objektivin diskreditues të një operacioni serb që tashmë e dimë se ekzistonte, pyetja për origjinën e saj nuk mund të mbyllet më me retorikë politike.
“Sa më shumë zgjerohet harta, aq më pak bindëse bëhet ideja se duhet ta shohim secilin epizod të izoluar nga tjetri. Detyra jonë tani është t’i lidhim datat me dokumentet, dokumentet me njerëzit, njerëzit me komunikimet dhe komunikimet me momentin kur narrativa hyn në publik. Vetëm atëherë do ta dimë nëse po e shohim një seri koincidencash politike apo gjurmën e një operacioni ndikimi që ka udhëtuar shumë më larg sesa e kemi kuptuar deri tani.”
Në leximin tonë profesional, gjuha e Shpend Gjocajt nuk është thjesht retorikë e ashpër politike. Ajo përputhet në mënyrë shqetësuese me mekanikën e njohur të operacioneve informative ruse dhe me literaturën serbe mbi operacionet informative psikologjike.
Gjocaj fillimisht deklaron se "kjo është e vërtetë", e mbështet pretendimin me autoritetin e BIA-s, Policisë, një raporti të fshehtë, emrave dhe një takimi të maskuar, pastaj e pranon vetë "nuk kam argument, e kam lidhur me logjikën time". Më pas shton formulën më zbuluese, "heshtja është dëshmi".
Kjo është përmbysje e barrës së provës dhe krijim i një kurthi narrativ ku objektivi konsiderohet fajtor edhe kur nuk përgjigjet.
Christopher Paul dhe Miriam Matthews të korporatës RAND e përshkruajnë modelin rus si propagandë që përdor shumë kanale dhe mesazhe, duke mos u lidhur me realitetin objektiv. Studiuesi britanik Keir Giles e lidh traditën ruse me "active measures" dhe "reflexive control", teknika të projektuara për ta ndikuar kundërshtarin, për ta çorientuar dhe për t'ia dobësuar aftësinë për të gjykuar. Studiuesi amerikan Timothy Thomas e përmbledh reflexive control si dhënie informacioni dhe stimuli që e shtyjnë kundërshtarin drejt një veprimi të favorshëm për iniciuesin.
Edhe literatura e botuar nga Instituti për Hulumtime Strategjike i Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë i përshkruan operacionet informative psikologjike përmes gjysmë të vërtetave, informacionit mashtrues, thashethemeve, lajmeve të rreme, insinuatës, projektimit të fajit dhe etiketimit moral.
Pikërisht këtë strukturë shohim këtu. Haradinaj e hapi atë që ne besojmë se ishte operacioni "Leptiri" me "a je rekrutuar", Demhasaj e shndërroi në "a u lirua pasi e rekrutuan", ndërsa Gjocaj e çon më tej me BIA-n, takime të fshehta, terrorizëm dhe fajësi të nxjerrë nga heshtja, duke e pranuar njëkohësisht se nuk ka argument për lidhjen që e ndërton. Nuk mund të provohet nga gjuha vetëm se këta njerëz janë trajnuar nga një shërbim inteligjence. Por metoda është aq afër teknikave të dokumentuara ruse dhe serbe të manipulimit perceptiv sa nuk mund të trajtohet më si improvizim politik pa rëndësi.
Nëse nuk është koordinim, është imitim jashtëzakonisht besnik i metodës. Nëse është koordinim, përgjigjja ndodhet te komunikimet.
Në të dyja rastet, rezultati është i njëjtë, publikut kosovar i jepet një akuzë pa provë, përsëritet derisa dyshimi të duket si fakt, dhe objektivi i një operacioni serb për komprometim përfundon duke u trajtuar sikur vetë ekzistenca e operacionit të ishte provë kundër tij. Kjo është pikërisht arsyeja pse Gjocaj nuk duhet analizuar vetëm për atë që tha, por për teknikën me të cilën e tha.
Nëse ky raportim ka vlerë për ty, ndihmoje të vazhdojë. Kontribuo sot për gazetari të pavarur, të guximshme dhe në shërbim të publikut.
Milaim Zeka në hallkën mediatike të planit të BIA-s në Kosovë
A është Milaim Zeka thjesht një gazetar i mashtruar nga burimi i tij, apo hallka mediatike që e ktheu një operacion të dyshuar të BIA-s në lajm për publikun e Kosovës?
Indeksonline e prezantoi Demhasajn si analist dhe riprodhoi insinuatën e rekrutimit, duke hequr kontekstin politik pikërisht kur ai ishte vendimtar për lexuesin kosovar.
“Leptiri” dhe rrethi politik i Haradinajt
A dështoi Serbia ta rekrutonte Albin Kurtin dhe pastaj u përpoq ta bindte Kosovën se kishte pasur sukses?
Trondit Shpend Gjocaj zbulon dokumentin si Albin Kurti u zu me shefat e BIA-s serbe ne veture! — Kojshia SHOW YouTube
Transkripti: Shpend Gjocaj, “Kojshia Show”
Shpend Gjocaj:
“Në anën tjetër, 17 janari i vitit 2004 është i mjaftueshëm. Nëse një qytetar e shohim duke pirë kafe me ndonjë shef të BIA-s serbe, duhet ta dimë se ai person është në shërbim të tyre, e lëre më kur takohet në mes të natës, i maskuar, i mbuluar me pelerina, me shefa të sigurisë serbe. Çfarë pritet këtu?”
Moderatori:
“A është kjo e vërtetë?”
Shpend Gjocaj:
“Është e vërtetë. Është e konfirmuar në Policinë e Kosovës. Ekziston raporti me emra, numra, shifra. Mund ta pyesni Policinë e Kosovës, ata nuk mund të thonë të pavërteta. Pra, kjo është e vërtetë.”
Moderatori:
“Ku ka ndodhur kjo, më fal?”
Shpend Gjocaj:
“Mendoj se ka ndodhur më 17 janar 2004, në fshatin Binxhë.”
Moderatori:
“A kanë qenë të maskuar?”
Shpend Gjocaj:
“Ka emra. Nuk dua të spekuloj me emrat. Mund t’i gjeni. Kanë qenë katër persona, dy prej tyre kanë qenë agjentë të BIA-s serbe. Nëse dëshironi, mund t’jua gjej dokumentin, sepse ka qenë dokument i shkruar me dorë. Njëri prej policëve, më duket, ka vdekur, kështu që emri...”
Moderatori:
“Ku është ai dokument? A mund ta shohim?”
Shpend Gjocaj:
“Pra, dokumenti është i shkruar me dorë, por ekziston në arkivat e Policisë së Kosovës si dokument zyrtar. Emrat e dy policëve... njëri prej tyre, më duket, ka vdekur, por dokumenti ekziston. Kjo është e vërtetë, zotëri. Unë këtë kurrë nuk e kam mohuar. Kurrë nuk e kam mohuar. Heshtja është dëshmi, ai e ka pranuar. Vetëm e kam lidhur me logjikën time, nuk kam argument, e kam lidhur me logjikën time dhe trazirat që ndodhën dy muaj më vonë, konkretisht më 17 mars, trazirat e marsit që ndodhën pas mbytjes së tre fëmijëve në lumin Ibër...”
Moderatori:
“Kjo i ka shkaktuar dëm shumë të madh Kosovës.”
Shpend Gjocaj:
“Janë vrarë 20 njerëz, 11 prej tyre shqiptarë, plus tre fëmijët që u mbytën. Kanë ardhur komisione, janë formuar komisione për hetimin e ngjarjeve, komisione të formuara vetëm nga fituesit. Pra, unë jam armiku, por vetëm fituesit kanë qenë në komisione e kështu me radhë. Pastaj protestat e të tjera. Kam shumë informacione. Gjithmonë kur ka pasur protesta, është kërkuar ose është përmendur se është mirë të ketë viktima, sepse bota e merr vesh dhe vjen deri te pajtimi. Pra, duhet t’ia shkatërrosh dikujt jetën që dikush tjetër të arrijë pajtimin. Egoizëm. Ka shumë gjëra të tilla, por nuk dua të hyj tani aty.”
Më pas biseda kalon te protestat dhe roli i Ramush Haradinajt.
Moderatori:
“Ata që po e shikojnë emisionin tonë do të thonë: ‘Oh, sa i mirë është, sa trim është, po vjen te ne’, por ndoshta mund t’ia bëni një pyetje, ju si ish-kandidat për deputet nga radhët e AAK-së: pse Ramush Haradinaj e ndihmoi të vinte në pushtet? Sepse këtu në studion time kanë thënë shumë njerëz se Ramushi dhe Dauta e kanë mbështetur në kohën kur ai dilte në protesta përpara Policisë së Kosovës.”
Shpend Gjocaj:
“Tani shiko. Në kohën kur po flasim për demarkacionin, kanë menduar se ndoshta kauza ishte e drejtë dhe i kanë besuar. Ramush Haradinaj edhe sot është person shumë popullor dhe u beson të gjithëve, ndoshta edhe më shumë sesa duhet. Pra, personi që atëherë i besoi edhe Albin Kurtit, duke menduar se kauza e tij ishte e drejtë. Dhe po, është e vërtetë, e di që shumë njerëz e kanë mbështetur.”
Gjocaj më pas i referohet pamjeve të përplasjeve me Policinë dhe vazhdon:
Shpend Gjocaj:
“Pra, sikur të mos ishin ai Ramush Haradinaj dhe Dauta, ndoshta ai atëherë do të ishte arrestuar dhe do të kishin ndodhur shumë gjëra të tjera që ishin të nevojshme për atë kohë, sepse përderisa luftohen institucionet e shtetit, ato janë akte terroriste dhe terrorizmi, natyrisht, nuk duhet lejuar. Pra, zotëria ka ardhur në pushtet me akte terroriste. Kur e sulmon një institucion shtetëror me armë, me granata, çfarë do të thotë kjo? Sulmohen veturat private, sulmohen familjet.”
Gjocaj pastaj përmend sulmin me koktej molotovi ndaj shtëpisë së Isa Mustafës dhe një rast që e lidh me Memli Krasniqin, përpara se të kthehet përsëri te Haradinaj:
Shpend Gjocaj:
“Jo, Ramushi nuk e ka ndihmuar në kryerjen e akteve terroriste. Ramushi ndoshta i ka ndihmuar në mënyrë indirekte duke i mbështetur, duke besuar në kauzën e tij, të cilën ai e konsideronte të drejtë, por jo duke i mbështetur duke e ditur se çfarë po bënin këta njerëz dhe çfarë ushtrie kishin prapa tyre.”
Pastaj Gjocaj kalon te një pretendim tjetër për Kurtin gjatë luftës:
Shpend Gjocaj:
“Në anën tjetër, zotëri, kemi pasur situatën gjatë luftës, kur në pjesë të tjera të Kosovës bëhej luftë, digjeshin [vende], vriteshin njerëz, vriteshin djem, vriteshin fëmijë shtatëvjeçarë, zotëria shoqërohej me vajzën e ministrit që kishte dhënë urdhrin.”
Moderatori:
“Cilit ministër?”
Shpend Gjocaj:
“Po Sokoloviqit, Zoran Sokoloviqit, që ishte ministër.”
Moderatori:
“A është e vërtetë?”
Shpend Gjocaj:
“Ekzistojnë fotografi që qarkullojnë dhe ekzistojnë fjalë, dhe po, shumë njerëz kanë folur me argumente. Shumë njerëz e kanë lidhur situatën se si kishte ardhur deri te kontakti. Për shembull, ajo kishte ardhur te tezja, e cila ishte fqinja e parë e zotërisë. Duket se tezja e saj ishte gruaja e Ramadan Muhinit apo diçka e tillë.”
Dosja Leptiri dhe konvergjenca e frikshme mes BIA-s dhe politikës së Ramush Haradinajt
Prokuroria gjeti te Sheholli planin e BIA-s për diskreditimin e Kurtit. Haradinaj e zbatoi atë duke e akuzuar kryeministrin për spiunazh. Përputhja e këtyre gjetjeve kërkon hetim të menjëhershëm.
Dosja Leptiri dhe konvergjenca e frikshme mes BIA-s dhe politikës së Ramush Haradinajt
Ky nuk është thjesht një debat i zakonshëm politik në Prishtinë. Është një përplasje ku dokumentet e sekuestruara të inteligjencës serbe e takojnë drejtpërdrejt retorikën e foltores së Kuvendit nga Ramush Haradinaj.
Si u la në harresë dokumentimi i krimeve të luftës në Kosovë
I krijuar me vonesë dhe i mbyllur në heshtje, Instituti për Krimet e Luftës u bë simbol i dështimit institucional përballë kujtesës së luftës.
Si u la në harresë dokumentimi i krimeve të luftës në Kosovë
I krijuar vetëm në vitin 2011, dymbëdhjetë vjet pas luftës, gjatë qeverisjes së Hashim Thaçit dhe nën Ministrinë e Drejtësisë së Hajredin Kuçit, Instituti për Hulumtimin e Krimeve të Luftës hyri në histori jo për fuqinë që pati, por për mënyrën si u la të dobësohej për shtatë vjet rresht. Në gusht të vitit 2018, vetëm pak javë pasi kryeministri
Kush e Ngriti Hashim Thaçin dhe Çfarë Mori Serbia në Këmbim?
Forcat serbe u larguan në vitin 1999, por gjatë mandatit të Hashim Thaçit Beogradi rifitoi ndikim politik në Kosovë përmes marrëveshjeve që e pasqyronin modelin francez të kompromisit me Serbinë.
Kush e Ngriti Hashim Thaçin dhe Çfarë Mori Serbia në Këmbim?
A ishte Hashim Thaçi partneri që Franca e zgjodhi për ta menaxhuar Kosovën pas luftës, ndërsa kundërshtarët politikë që refuzonin t’i nënshtroheshin projektit të tij përjashtoheshin, kërcënoheshin dh…