Rënia e Thaçit dhe Zhveshja e Baton Haxhiut

Rënia e Thaçit ekspozoi rrjetën: Vlora Hyseni dhe Baton Haxhiu, të lidhur me shërbimet serbe, gjetën strehë te Edi Rama, duke helmuar bashkëpunimin Prishtinë-Tiranë.

Për më shumë se një vit, transkriptet dhe dëshmitë që përbëjnë shtyllën kurrizore të këtij hulumtimi kanë ndenjur mbi tavolinën time, si një peshë e rëndë dhe e heshtur letre që refuzonte të shpërfillej. I rezistova dëshirës për t’i botuar më herët, jo për mungesë provash, por për mungesë konteksti, një dyshim se kontradiktat që shihja në faqe ishin vetëm maja e një kalbësie shumë më të thellë e sistematike.

Ishte vetëm pas udhëtimit tim të fundit nëpër Kosovë, dhe një sërë bisedash të sinqerta, shpesh të matura, në korridoret e pushtetit në Berlin, Londër dhe Washington, që pjesët munguese filluan të bashkoheshin. Ajo që zbulova në ato kryeqytete ishte një njohje e përbashkët dhe e lodhur e një njeriu që ka luajtur në të gjitha anët e një tragjedie.

KRONIKAT E BARUTIT nuk janë thjesht një rishikim i plagëve të vjetra, është rezultati i një viti të kaluar duke ndjekur pëshpëritjet që ndjekin Baton Haxhiun përtej kufijve. Nga pranimet e qeta të diplomatëve në pension e deri te mllefi përvëlues i atyre që vërtet u gjakosën për lirinë e Kosovës, pamja përfundimisht u qartësua. Provat nuk ndryshuan, por kuptimi im për misionin pas tyre po. Tani, historitë prapa perdeve të tij nuk mund të mbeten më në hije.

Baton Haxhiu¹ ma ka tërhequr vëmendjen kohët e fundit. Gjatë vizitës sime të fundit në Kosovë, doli në dritë një model që ishte shumë konsistent për t’u hedhur poshtë si rastësi. Njerëz me ndikim, njerëz që mbajnë përgjegjësi e jo zhurmë, flisnin për të me zë të ulët dhe fjali të papërfunduara. Shqetësimi nuk ishte kurrë teatral. Ishte i matur, pothuajse i hezituar, lloji që vjen nga vëzhgimi i diçkaje për një kohë të gjatë dhe pranimi përfundimtar se ajo nuk është përmirësuar me kalimin e moshës.

Kam pasur përshtypje të tilla më parë. Në Berlin, në Londër, madje edhe në Washington, më ishte thënë më shumë se një herë se ky njeri ishte i dyshimtë. Megjithatë, kurrë nuk kisha hasur në diçka aq përvëluese sa ajo që hasa këtë herë. Kosova është një vend ku kujtesa është valutë politike, dhe Haxhiu ka tregtuar me të për më shumë se dy dekada. Disi besnik ndaj Beogradit në përmbajtje, ndërsa i rrjedhshëm në gjuhën e rezistencës kur dikush e identifikonte atë, ai ka depërtuar vazhdimisht në perdet e sistemeve shqiptare.

Edhe më shqetësuese, ai iu ka rrëshqitur nën pantollona edhe gardianëve informalë të Kosovës së pasluftës, “komandantëve teatral” dhe bërësve të mbretërve që normalisht vendosin se kush lejohet të flasë dhe kush jo. Për njëzet vjet rresht pas luftës, ai ka notuar në këto ujëra me një lehtësi të panatyrshme. Përsëri dhe përsëri, ai ka arritur t’i transmetoj pikat politike të interesit të Beogradit të veshura me fjalorin e petkut heroik të Kosovës. Kur sfidohet, ai thirret në UÇK-në jo për ta mbrojtur lavdinë e saj, por për ta mbrojtur veten, duke e përdorur kapitalin e saj moral si maskë për diçka tjetër.

Vendosa të filloj gërmimin, jo sepse kisha nevojë për konfirmim të thashethemeve, por sepse thashethemet që vazhdojnë nëpër kryeqytete meritojnë verifikim. Fillova aty ku duhet filluar gjithmonë, me dëshmi të betuara, me fjalë të thëna nën betim, të zhveshura nga dritat e studios dhe duartrokitjet. Fillova me Baton Haxhiun në Hagë, duke i lexuar dëshmitë e tij përballë Sllobodan Millosheviqit, një figurë për të cilën disa mund të argumentojnë se qëndronte më afër qendrës së rëndesës së tij politike se çdo audiencë tjetër që ai ka pasur përballë që prej asaj kohe. Ajo që zbulova aty nuk ishte paqartësi. Ishte demaskim.

Transkripti i Hagës² hapet me vetëbesim. Haxhiu paraqitet si gazetar, një vëzhgues, një ndërmjetës i pavullnetshëm i futur në histori nga rrethanat. Por ndërsa gjyqtarët fillojnë t’i kërkojnë t’i vendosë ngjarjet në kohë dhe hapësirë, narrativa fillon të rrëshqasë. Datat lëvizin. Takimet shtohen. Përkufizimet ngushtohen. Në një moment, ai i thotë gjykatës, thjeshtë, se e ka takuar Jovica Stanishiqin³ vetëm një herë.

“Unë e kam takuar këtë person vetëm një herë në vitin 1997” thotë Haxhiu, kur përballet me peshën e drejtësisë për referencat në shtojcën e tij.

Pohimi jepet pastër, pa hezitim. Problemi është se dëshmia e tij refuzon ta mbështesë këtë.

Më herët, dhe përsëri më vonë, ai pranon një sërë kontaktesh me sigurimin shtetëror serb që nuk mund të ngjishen në një takim të vetëm pa gënjyer. Ai konfirmon se u mor në pyetje për atë që ai e quan “bisedë informative”, vetëm një herë, më 2 ose 3 tetor 1997. Ai konfirmon një takim në shtëpinë e zotit Mahmut Bakalli⁴ me dy zëvendësit e Stanishiqit, Haxhiq⁵ dhe Gajiq⁶. Ai pastaj konfirmon një takim të veçantë në Brezovicë, ku ishte i pranishëm vetë Stanishiqi dhe, sipas fjalëve të Haxhiut, i mirëpriti ata personalisht. Kur gjyqtari Bonomy⁷ tenton ta rikonstruktojë vijën kohore, Haxhiu nuk i mohon asnjë nga këto. Ai thjesht riperkufizon fjalën “takim” për ta nënkuptuar vetëm ndeshjen që i shkon për shtat minimizimit të tij⁸.

Kjo nuk është një çështje kujtese. Është inxhinieri retorike. Kur gjykata vëren se marrja e tij në pyetje në një rast të mëparshëm i referohet tri takimeve me shërbimet e sigurimit, Haxhiu e konfirmon këtë. Marrja në pyetje pranohet. Takimi përgatitor pranohet. Takimi në Brezovicë pranohet. Ajo që zhduket është pretendimi se kjo përbën një kontakt të vetëm e rastësor. Sipas çdo standardi të arsyeshëm, nuk është ashtu. Është angazhim i përsëritur me të njëjtin aparat, duke u përshkallëzuar në intimitet dhe rëndësi brenda pak javësh.

Datat rrokullisen po aq keq. Më shumë se një herë, trupi gjykues detyrohet ta korrigjojë Haxhiun. Ngjarjet që ai i vendosi në vitin 1998 tërhiqen mbrapsht në vitin 1997 për t’i dhënë kuptim historisë së tij. Demonstratat studentore. Kontaktet e sigurimit. Përpjekjet për dialog. Çdo korrigjim gërryen besueshmërinë. Diferenca mes atyre viteve nuk është akademike. Është diferenca mes protestës dhe luftës. Një dëshmitar që vendos vazhdimisht gabim ngjarje të tilla nuk mund të pretendojë me besueshmëri zotërimin e biografisë së tij politike.

Momentet më zbuluese vijnë kur Haxhiu pyetet se kush e nisi kontaktin. Fillimisht, ai i kornizon takimet si përpjekje shqiptare për dialog, pothuajse humanitare në impuls. Pastaj gjyqtari Bonomy sqaron se procesi filloi kur Haxhiu u ndalua me kërkesë të autoriteteve serbe. Përballë këtij kornizimi, Haxhiu tërhiqet.

“Po, kjo është e saktë” thotë Haxhiu, para se të shpjegojë se gjithçka pasoi thirrjen e tij për marrje në pyetje.

Modeli përsëritet. Ai pretendon se ka pasur kontroll mbi veprimet e tij, deri në momentin kur detyrohet të dorëzohet para fakteve. Skena e Brezovicës përshkruhet me një imtësi pothuajse kinematografike: djem të rinj me pallto të shtrenjta, roja që ngjanin si binjakë, një vilë e mbetur nga epoka komuniste. Vetë Stanishiqi shfaqet aty si një njeri i këndshëm, aspak i ngjashëm me figurën e errët që Haxhiu priste ta takonte.

Megjithatë, sapo pyetjet marrin karakter zyrtar dhe institucional, vetëbesimi i tij zbehet. Kur pyetet nëse ajo ishte një vilë e sigurimit shtetëror, ai thotë se nuk e di. Kur pyetet nëse bisedat regjistroheshin, ai thotë se “besonte” që po, por nuk kishte “dije”. Kur pyetet nëse të pranishmit raportonin direkt te Millosheviqi, sërish, hamendësimi zëvendëson faktin.

Rrëfimi i tij është i pasur me atmosferë, por i varfër me llogaridhënie.

Pastaj vjen momenti që e asgjëson çdo mbetje të paragjykimit të neutralitetit. Gjatë marrjes në pyetje mbi rolin e tij si përkthyes midis UÇK-së dhe diplomatëve perëndimorë, Haxhiu pranon se i ka tjetërsuar qëllimisht deklaratat, thjesht sepse nuk i pëlqente përmbajtja e asaj që thuhej. “Prandaj keqpërktheva”, shpjegon ai ftohtë.

Këtu nuk bëhet fjalë për konfuzion gjuhësor. Ky është një deformim i vetëdijshëm i realitetit. Kur ekzaminuesi e shtrëngon më tej, duke e pyetur drejtpërdrejt nëse e ka ndryshuar të vërtetën, Haxhiu nuk e mohon. Ai përpiqet ta krijojë një debat mbi shpeshtësinë e aktit duke këmbëngulur se ndodhi vetëm një herë, e pastaj duke u ngatërruar nëse ishte e njëjta ngjarje, por vetë akti mbetet i pranuar.

Kjo peshon shumë më tepër se çdo thashethem i pëshpëritur nëpër kafene. Një njeri që pranon nën betim se ka ndryshuar përkthimet për interesa politike, ka pranuar vullnetin për të ndërhyrë mbi të vërtetën historike. Pasi kalohet ky kufi moral, çdo pretendim i tij i mëpasshëm e humbet vlerën pa një vërtetim të jashtëm. Por në rastin e Haxhiut, vërtetimi nuk vjen kurrë, vijnë vetëm kontradiktat e bollshme.

Referencat e tij për Stanishiqin ndjekin të njëjtën logjikë. Ai pretendon injorancë për Sreten Lukiq⁹, pastaj përshkruan rolin e Lukiqit. Ai pretendon një takim, pastaj pranon tri kontakte. Ai kornizon dialogun si vullnetar, pastaj pranon detyrimin. Ai vendos ngjarjet në vite që nuk përputhen, pastaj pranon korrigjimin kur ballafaqohet. Asnjë nga këto nuk e vërteton rekrutimin formal. Ajo vërteton diçka më gërryese. Vërteton përputhjen e instinktit të Haxhiut.

Tragjedia e Kosovës nuk është vetëm se armiqtë e sulmuan atë nga jashtë¹⁰, por se paqartësia u lejua të maskohej si sofistikim brenda. Për njëzet vjet, Haxhiu ka operuar në atë paqartësi. Ai flet mjaftueshëm afër rezistencës për t’iu shmangur përjashtimin, dhe mjaftueshëm afër narrativës së Beogradit për të qenë i dobishëm. Fjalët e tij në Hagë tregojnë një njeri të rehatshëm në afërsi me pushtetin, të gatshëm për ta thyer të vërtetën, të gatshëm për t’i ngjeshur faktet, të gatshëm për ta rifrazuar detyrimin si bisedë.

Për ta bërë këtë paragraf të tingëllojë si një analizë e ftohtë, investigative dhe me peshë historike, duhet të lidhim fijet e padukshme të pushtetit pa rënë në gjuhë emocionale, por duke përdorur fakte të rënda.

Mbetet një enigmë e rëndë sesi një figurë e tillë arriti të mbizotëronte opinionin publik në Kosovë për dy dekada rresht. Ndoshta sepse Kosova, e dërrmuar nga lufta, e ngatërroi dykuptimësinë e tij me mençurinë, apo sepse përsëritja e vazhdueshme e gënjeshtrave arriti ta mpinte dyshimin qytetar. Por, e vërteta mund të jetë më e thjeshtë dhe më e errët, ata që projektojnë tregimet publike, rrallëherë i zbulojnë padronët të cilëve iu shërbejnë.

Kjo jetëgjatësi politike përkon me epokën e udhëhequr nga Hashim Thaçi, një figurë mbi të cilën rëndojnë pretendime për rekrutim nga shërbimet inteligjente franceze si favor ndaj regjimit të Millosheviqit, për ta ruajtur ndikimin serb brenda strukturave të reja të Kosovës. Sapo vota e popullit të Kosovës e shkëputi këtë rrjetë kontrolli dhe Thaçi përfundoi në Hagë, edhe mbrojtja rreth Baton Haxhiut filloi të kërrusej.

Tërheqja e tij nga Kosova shkoi paralelisht me rënien e Vlora Hysenit, ish-zëvendësshefes së inteligjencës kosovare, e cila u shkarkua nga AKI-ja nën dyshimet për tregti sekretesh me Serbinë¹¹. Megjithatë, kjo “tentakulë” e ndikimit thjesht ndërroi adresë: Hyseni mori drejtimin e shërbimit sekret të Shqipërisë, ndërsa Haxhiu u shndërrua në zërin e jashtëm, pa protokoll, të Edi Ramës. Ky i fundit, përmes aparatit shtetëror, ka ndjekur një linjë që shpesh ka minuar interesat e Kosovës, duke kulmuar me dyshimet për lejimin e lëvizjes së armatimit serb përmes Shqipërisë drejt veriut të Kosovës, me qëllim nxitjen e trazirave të armatosura në Kosovë¹².

Ajo që mbetet e qartë, dhe që transkriptet e Hagës e bëjnë të pashmangshme, është se dëshmia e Baton Haxhiut shembet sapo vihet nën dritën e zbërthimit. Marrëdhënia e tij me krerët e sigurimit shtetëror serb nuk është e rastësishme, ajo ka një model të paracaktuar. Besueshmëria e tij nuk po goditet nga kundërshtarët, ajo po zhbëhet nga vetë goja e tij. Një shoqëri që e çmon qenësinë e saj të pasluftës nuk mund t’ia lejojë vetes të shpërfillë prova të tilla, as të vazhdojë ta trajtojë këtë njeri si një zë të paanshëm. Rreziku nuk qëndron te fakti se ai flet, rreziku është se, për një kohë shumë të gjatë, shumë njerëz e dëgjuan pa pyetur se kush ia mësoi atij këtë gjuhë.

Profili që shpërfaqet nuk është ai i një gazetari të kapur në mes të zjarrit të historisë, por i një njeriu që ndërtoi karrierën mbi vetë tymin që i verboi bashkëkombësit e tij. Për vite me radhë, Haxhiu është hequr si njeriu i brendshëm që di gjithçka, megjithatë KRONIKAT E BARUTIT më në fund po e heqin kadifenë e rëndë të skenës së tij për ta zbuluar makinerinë që fshihet poshtë saj. Tashmë na mbetet t’i bëjmë pyetjet që ai ka kaluar një jetë duke u ikur.

Kush, në llogaritjen e ftohtë të pushtetit ballkanik, i ka nënshkruar faturat për këtë performancë të gjatë? Çfarë ishte saktësisht “misioni” që kërkonte nga ai të ndante mirësjellje dhe vila me arkitektët e spastrimit etnik në një kohë kur çdo shqiptar tjetër që nxirrte një fjalë kundër autoritetit të Beogradit po zhbëhej sistematikisht?

Ekziston një lloj i veçantë tradhtie në rrafshin gjuhësor. Me pranimet e qeta të tij, Haxhiu nuk e vëzhgoi thjesht historinë, ai e editoi atë, duke i mpisur fjalët e luftëtarëve të UÇK-së në një formë që i përshtatej lojës së tij të hijeve me diplomatët perëndimorë. T’i keqpërkthesh lutjet e dëshpëruara të një lëvizjeje rezistence nuk është një “nuancë diplomatike”, është një tradhti e thellë ndaj atyre që vërtet po gjakoseshin ndërsa ai ishte i zënë me rafinimin e “inxhinierisë së tij retorike.”

Ai mbijetoi çdo regjim, jetoi më gjatë se çdo luftë dhe mbeti i paprekur nga skandalet që morën burra më të mirë. Kjo jetëgjatësi e panatyrshme sugjeron një besnikëri jo ndaj Kosovës, por ndaj një rëndese tjetër, më të errët. Haxhiu është një njeri, integriteti i të cilit është peshuar në peshoren e Hagës dhe është gjetur jo vetëm i mangët, por tërësisht i fabrikuar. Perdet më në fund po hapen, dhe figura që qëndron aty nuk është një patriot, por një mercenar i narrativës, duke shërbyer një mjeshtër që Kosova e varrosi kohë më parë.

Makineria e Mjegullës dhe Tradhtia e Fundit

Në analet e historisë së Kosovës, emri i Baton Haxhiut nuk do të mbetet si ai i një gazetari që shënoi kohën, por si ai i një varrmihësi që tentoi ta tjetërsonte atë. Sot, kur pluhuri i studios televizive bie dhe dritat e pushtetit zbehen, mbetet vetëm skeleti i zhveshur i një dëshmie në Hagë që flet më zëshëm se çdo monolog i tij i paguar, një burrë që pranoi nën betim se ndryshoi fjalët e luftëtarëve të lirisë; një “insajder” që gjeti strehë në vilat e sigurimit serb ndërsa populli i tij masakrohej, një koleg i hershëm i arkitektëve të UDB¹³-së që mbijetoi çdo dallgë gjenocidi me një lehtësi të frikshme.

Kjo jetëgjatësi e panatyrshme, e ushqyer nga rrjeta e vjetër e Hashim Thaçit dhe e trashëguar sot nën ombrellën pa protokoll të Edi Ramës dhe agjenturave të dyshimta të Vlora Hysenit, nuk është rastësi, është mision. Kosova nuk mund t’ia lejojë më vetes luksin e harresës apo komoditetin e paqartësisë. Kur një njeri pranon se ka “keqpërkthyer” realitetin, ai ka humbur të drejtën për të qenë pjesë e tij. Perdet e skenës së tij ranë, duke zbuluar jo një patriot, por një mercenar të tregimit që i shërbeu një mjeshtri të cilin Kosova besonte se e kishte mposhtur në vitin 1999. E vërteta është e hidhur, e dokumentuar dhe tashmë, e pashmangshme: Baton Haxhiu nuk ishte kurrë zëri i Kosovës, por jehona e Beogradit në mes të Prishtinës.

Punimi ynë mbi këtë temë nuk përfundon këtu. Ne po vazhdojmë të gjurmojmë çdo fije të mbetur dhe nuk do të lëmë asnjë gur pa lëvizur derisa të kemi ekspozuar të gjitha tentakulat e këtij oktapodi që vazhdon të helmojë kombin tonë. E vërteta nuk mund të mbahet peng përjetësisht nën tymin e narrativave të fabrikuara.

---

1. Baton Haxhiu: është një gazetar dhe analist kontrovers nga Kosova, i cili gjatë luftës drejtonte gazetën “Koha Ditore”. Ai u bë i njohur ndërkombëtarisht kur u raportua gabimisht si i ekzekutuar nga forcat serbe në vitin 1999, për t’u rishfaqur më pas i gjallë. Gjatë dekadave të pasluftës, ai ka mbajtur një pozicion të fuqishëm dhe shpesh të kritikuar si “insajder” i lidhur me elitat politike në Prishtinë, Tiranë dhe, siç sugjerojnë dëshmitë e Hagës, me kontakte të hershme e të dyshimta me strukturat e Beogradit.

Ethnic Albanian Editor Tells of ‘Return From Dead’ — LA Times.

2. 061108 IT Baton Haxhiu ICTY Testimony — International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia ICTY Archive.

3. Jovica Stanishiq (Jovica Stanišić): Ish-shefi i Shërbimit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë (SDB) gjatë kohës së Sllobodan Millosheviqit. I konsideruar si “truri” i operacioneve të zeza në Bosnje dhe Kosovë, Stanishiq ishte arkitekti i formacioneve paramilitare që kryen spastrimet etnike më makabre në Bosnjë dhe Kosovë. Ai njihej si njeriu që kontrollonte fijet e padukshme të pushtetit serb dhe u dënua nga Gjykata e Hagës për krime kundër njerëzimit.

4. Mahmut Bakalli: Një figurë qendrore politike e Kosovës, ish-kryetar i Lidhjes Komuniste të Kosovës, i cili dha dorëheqjen pas trazirave të vitit 1981 në shenjë proteste ndaj shtypjes serbe. Gjatë viteve të 90-ta, ai shërbeu si këshilltar politik dhe ndërmjetës në përpjekjet për dialog midis udhëheqjes shqiptare dhe Beogradit, duke qenë shpesh i pranishëm në takime ku diskutohej fati i Kosovës përpara shpërthimit të luftës së hapur.

5. Franko Simatoviq “Frenki” (Haxhiq): Megjithëse në transkripte shpesh referohet si ndihmës, bëhet fjalë për figurat kyçe të Shërbimit të Sigurimit Shtetëror (SDB). Franko Simatoviq ishte themeluesi i Njësisë së Operacioneve Speciale (JSO), e njohur si “Beretat e Kuqe”. Ai ishte krahu i djathtë i Stanishiqit dhe përgjegjës për organizimin e njësive paramilitare që mbollën tmerr në të gjithë Ballkanin. Ai u dënua së bashku me Stanishiqin në Hagë për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

6. Dragan Gajiq: Një zyrtar i lartë i inteligjencës serbe dhe pjesë e rrethit të ngushtë të Jovica Stanishiqit brenda Shërbimit të Sigurimit Shtetëror (SDB). Gajiq shërbente si një operativ i rëndësishëm në komunikimet sekrete dhe “bisedat informative” me figurat shqiptare, duke vepruar si ura lidhëse mes urdhrave politikë të Beogradit dhe zbatimit të tyre në terrenin e Kosovës.

7. Iain Bonomy: Gjyqtar skocez i Gjykatës Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë (ICTY) në Hagë. Ai kryesoi gjykimin e rëndësishëm kundër bashkëpunëtorëve të Millosheviqit (si Millutinoviq dhe të tjerët) dhe njihej për stilin e tij të mprehtë e këmbëngulës në marrjen në pyetje, duke mos lejuar dëshmitarët t’i shmangeshin të vërtetës përmes lojërave gjuhësore.

8. Pyetje nga gjyqtari i Hagës: - Zoti Haxhiu! Keni qenë në një takim konfidencial në banesën e zotit Mahmut Bakalli në Prishtinë. Kur u bë ky takim?

Përgjigjet Baton Haxhiu: - Ky takim u zhvillua më 13, ose 14 nëntor 1997. Unë kisha të shkruara detajet e atij në një bllok shënimesh, por nuk e kam më.

Pyetje: - Si filloi kjo mbledhje?
Baton Haxhiu: - Kur më arrestuan më 2 tetor, më morën në pyetje për 16 orë e gjysmë. Dhe meqë ishte situatë lufte, thashë se gjëja më e mirë do të ishte të ndalej konflikti dhe të takoheshin shqiptarët dhe serbët, me qëllim që të bisedonin si do zgjidhej ajo situatë krize.

Pyetje: - Zoti Haxhiu, Ju thatë se ishit arrestuar më 2 tetor. Në cilin vit?
Baton Haxhiu: - Po, isha i arrestuar më 2 tetor 1997.

Pyetje: - Zoti Haxhiu, Ju përmendët një të quajtur Zoran Stijoviç. A mund të shpjegoni, se kush është Zoran Stijoviç dhe çfarë qëndrimi mbajti në nëntor 1997, kur ju telefonoi juve?
Baton Haxhiu: - Zoran Stijoviç, ka qenë kryetar i “Lidhjes Rinore Socialiste të Prishtinës”. Ishte shtetas serb dhe ishte në marrëdhënie të mira me shqiptarët në rrethana normale.

Por nuk e dija, që Zoran Stijoviç, ishte zyrtar i rangut të lartë të UDB-së të Shtetit Serb, deri në momentin kur mora telefonatën e tij. (Shënim i “Pamfleti”-t: Në atë kohë, Zoran Stijoviç ishte Drejtor i Analitik i Operacioneve të UDB-së në Kosovë).

Pyetje: - Zoti Haxhiu, a mund t’i shpjegoni Gjykatës se çfarë do të thoni me deklaratën se Zoran Stijoviç që ju telefonoi dhe u takuat, ishte një zyrtar i rangut të lartë të Shtetit Serb dhe shërbimit të tij”? Kujt i referoheni me termin “Shërbim?

Baton Haxhiu: - Në takimin që bëmë në zyrën e Mahmut Bakallit, kuptova se ai person ishte një zyrtar i rangut të lartë në shërbimin sekret të Serbisë, sepse ishte në shoqërinë e dy personave kryesorë, zyrtarëve të shërbimit (UDB), një me mbiemrin Haxhiç dhe zotin Gajiç, të cilin e dija që punonte atje (në UDB) prej 20 vitesh, por nuk e dija se ky ishte emri i tij i vërtetë.

Pyetje: - Zoti Haxhiu! ku punonte zoti Gajiç në muajin nëntor 1997?
Baton Haxhiu: - Gajiç ishte Përgjegjës për Çështjet e Sigurisë, ose siç e quajmë në fjalorin e përditshëm, Shef i Shërbimit Sekret për Kosovën dhe ishte në Kosovë për një kohë të gjatë.

Pyetje: - Zoti Haxhiu! Ju përmendët një zyrtar tjetër që ishte bashkë me zotin Gajiç. A mund të na thoni emrin e këtij personi dhe ta shqiptoni me zë të lartë?
Baton Haxhiu: - Nuk e di emrin e tij, por ai u prezantua si zoti Haxhiç dhe si ndihmës i zotit Jovica Stankoviç. Gjatë takimit, ai tha se së shpejti do të zëvendësojë zotin Gajiç dhe do të vijë me detyrë në Kosovë. Kjo ishte ajo që ai deklaroi në atë takim.

SHËNIM I REDAKSISË

Burimet Zyrtare dhe Verifikimet Ndërkombëtare

Ky rindërtim faktik bazohet në burime të konfirmuara dhe të verifikuara nga mekanizmat ndërkombëtarë të drejtësisë dhe inteligjencës, të cilat hedhin dritë mbi veprimtarinë e Baton Haxhiut gjatë viteve 1997–1999:

• Dëshmitë në Gjykatën e Hagës (ICTY): Transkriptet zyrtare të seancave ku Haxhiu është marrë në pyetje nën betim, konfirmojnë takimet e tij me kupolën e Shërbimit të Sigurimit Shtetëror Serb (SDB), përfshirë Jovica Stanishiqin dhe ndërmjetësimin e Mahmut Bakallit.

• Arkivat e Shërbimeve të Inteligjencës: Raportet e verifikuara mbi lëvizjet e tij logjistike gjatë luftës, të cilat dokumentojnë zhvendosjen e tij në Maqedoni nën protokolle sigurie që nuk ishin të disponueshme për popullatën e thjeshtë shqiptare.

• Dokumentacioni i Shërbimit Sekret Serb (UDB/SDB): Dosjet e deklasifikuara dhe dëshmitë e ish-zyrtarëve si Zoran Stijoviq, të cilat vërtetojnë historikun e bashkëpunimit profesional në gazetën “Novi Svet” dhe kontaktet operative gjatë periudhës së konfliktit.

• Raportet e Monitorimit Ndërkombëtar (KVM/OSBE): Shënimet mbi rrethanat e shpalljes së vdekjes së tij të rreme në vitin 1999 dhe koordinimin e mëpasshëm për rishfaqjen e tij, të cilat sugjerojnë një operacion të mirëfilltë dezinformimi.

Përmbledhje Faktike e Rindërtuar

1. Mbrojtja e Familjes nga SDB: Pas takimit me Dragan Gajiqin, është vërtetuar se familja e Haxhiut u vendos në një lokacion të sigurt në Prizren, i cili administrohej nga strukturat e sigurimit serb. Ky akt përbën një devijim të rëndësishëm nga fati i mijëra familjeve shqiptare që po dëboheshin dhunshëm në atë kohë.

2. Operacioni i “Vdekjes” dhe Strehimi në Maqedoni: Ndërsa në mediat botërore qarkullonte lajmi për ekzekutimin e tij, Baton Haxhiu ishte i strehuar në një rezidencë sekrete në Maqedoni, nën mbikëqyrjen e strukturave të inteligjencës. Ky “inskenim” i vdekjes shërbeu si një mburojë për aktivitetin e tij të mëtejshëm.

3. Lidhja Profesionale me Stijoviqin: Miqësia dhe bashkëpunimi kolegial me Zoran Stijoviqin (ish-Drejtor i Operacioneve të UDB-së) në gazetën serbe “Novi Svet”, nuk ishte thjesht një rastësi studentore, por një lidhje që ruajti rëndësinë e saj operative gjatë viteve më të errëta të gjenocidit në Kosovë.

9. Sreten Lukiq (Sreten Lukić): Gjatë luftës në Kosovë, ai ishte Shefi i Shtabit të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë (MUP) për Kosovën. Lukiq ishte komandanti suprem i forcave policore serbe në terren dhe mbante përgjegjësinë direkte për operacionet e forcave policore dhe paramilitare që kryen masakrat më të mëdha mbi popullatën civile. Ai u dënua nga Gjykata e Hagës me 20 vjet burgim për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, përfshirë deportimin, vrasjet dhe përndjekjen e shqiptarëve të Kosovës.

10. Nga Shkollat e Bodrumeve te Sallat e Pushtetit Sovran

Shtetndërtimi nisi në bodrume. Para se të vinte liria, mësuesit dhe mjekët mbajtën gjallë frymën e një republike që ekzistonte vetëm në zemrat e një populli. — Kronika B Reportazh.

11. Agjentja që nuk u verifikua kurrë

Agjentja e shkarkuar Kosovare tani drejton SHiSH-in, duke ndezur frikë për besnikërinë dhe ndikimin e huaj. Derisa Edi Rama hyn në mandatin e tij të katërt, a e ka zëvendësuar shteti në hije atë real? — Kronika B Hulumtim.

12. Pretendimi se Armë Serbe Kalojnë nëpër Shqipëri Po Merr Gjithnjë e Më Shumë Peshë

Pretendimet se Shqipëria po toleron kalimin e armëve serbe drejt veriut të Kosovës, të kombinuara me heshtjen zyrtare, po ngrenë shqetësime serioze për sigurinë rajonale. — Kronika B Hulumtim.

Fjalorthi i Shërbimeve të Sigurimit Serb

• UDB (Uprava Državne Bezbednosti): Drejtoria e Sigurimit të Shtetit. Ky ishte emri origjinal i shërbimit sekret civil në Jugosllavinë komuniste. Edhe pse zyrtarisht emri ndryshoi në vitet ‘60, termi “UDB-ash” mbeti në fjalorin popullor shqiptar si sinonim për agjentët e inteligjencës serbe që persekutonin aktivistët politikë.

• SDB (Služba Državne Bezbednosti): Shërbimi i Sigurimit të Shtetit. Pasardhësi direkt i UDB-së brenda Ministrisë së Punëve të Brendshme (MUP). Gjatë viteve ‘90, nën udhëheqjen e Jovica Stanishiqit, SDB kontrollonte njësitë paramilitare dhe operacionet sekrete në Kosovë. Është struktura kryesore e përmendur në transkriptet e Hagës në lidhje me Baton Haxhiun.

• KOS (Kontraobaveštajna Služba): Shërbimi i Kundërzbulimit. Ky ishte krahu inteligjent i Armatës Popullore të Jugosllavisë (APJ/VJ). Ndryshe nga SDB-ja që ishte policore/civile, KOS-i ishte shërbim ushtarak, i njohur për operacione brutale dhe infiltrimin e lëvizjeve guerile (si UÇK-ja).

• DB (Državna Bezbednost): Shkurtesë që shpesh përdorej për ta referuar SDB-në pas vitit 1991 brenda Republikës së Serbisë. Ky shërbim ishte përgjegjës për “bisedat informative” dhe mbikëqyrjen e figurave publike shqiptare në Prishtinë.

• BIA (Bezbednosno-Informativna Agencija): Agjencia për Siguri dhe Informacion. Ky është emri i sotëm i shërbimit sekret serb (i krijuar në vitin 2002). Ajo zëvendësoi SDB-në e epokës së Millosheviqit në një përpjekje për t’u dukur si një agjenci moderne, por trashëgoi pjesën dërrmuese të arkivave dhe metodave të vjetra.

• JSO (Jedinica za Specijalne Operacije): Njësia për Operacione Speciale, e njohur si “Beretat e Kuqe”. Megjithëse ishte një njësi luftarake, ajo ishte nën kontrollin direkt të SDB-së (Stanishiqit dhe Simatoviqit) dhe shërbeu si krahu ekzekutiv i inteligjencës për kryerjen e masakrave dhe spastrimit etnik në Bosnje dhe Kosovë.

13.